Prezentacja programu PowerPoint

Środki odkażające i antyseptyczne

Środki  odkażające  –  stosowane  są  do  niszczenia
patogenów  poza  organizmem  człowieka  czy  zwierzęcia  i
służą  do  odkażania  wydalin,  narzędzi,  pomieszczeń
inwentarskich i sanitarnych, itp.

Środki

antyseptyczne

–

są

substancje

bakteriostatyczne  lub  bakteriobójcze,  przeznaczone  do
odkażania  tkanek  żywych,  ponieważ  w  zalecanych
stężeniach  na  ogół  nie  drażnią  tkanek,  mogą  być
używane do odkażania skóry, błon śluzowych i ran.

Historia

Mieszaninę olejków eterycznych, żywic, balsamów, miodu
oraz bitumin i natron stosowano w starożytnym Egipcie
do balsamowania zwłok (2600 p.n.e.).

Hipokrates (460-377 p.n.e.) zalecał ocet i wino do
opatrywania ran.

Kolumella w I wieku n.e. zalecał u zwierząt wypalenie
rany rozpalonym prętem a następnie przemywanie octem
lub położenie na wypaloną ranę smoły z siarką.

W 1847r. położnik Semmelweis wprowadził mycie rąk
chlorkiem wapnia.

1862 Pasteur ogłosił pracę w której obalił teorię
samorództwa bakterii.

Lister  (1827-1912)  chirurg  wprowadził  fenol  (kwas
karbolowy)  do  odkażania  ran,  rąk  chirurgów,  narzędzi,
nici  chirurgicznych,  pola  operacyjnego  oraz  powietrza  w
salach operacyjnych.

Erlich (1845-1915) pracował nad barwnikami w jego
laboratorium

syntetyzowano

czerwień

trypanową

stosowaną w lecznictwie trypanosomatozy u koni.

Domagk (1895-1964) przeprowadzał syntezę barwników
i badał ich skuteczność przeciw bakteriom
chorobotwórczym. W 1932 otrzymał substancję
protonsil rubrum jak się później okazało był on
zwiastunem sulfonamidów.

ŚRODKI UTLENIAJĄCE

Ozon

Jest wykorzystywany do odkażanie  pomieszczeń, wody pitnej oraz basenów
kąpielowych,  gaz  o  bardzo  silnych  właściwościach  utleniających,  działający
nawet  w  stężeniu  1:  1000  000.  W  1893  r.  powstała  pierwsza  przemysłowa
instalacja ozonowania wody w Holandii

Nadtlenek wodoru (Hydrogenii peroxydati) H

3%  roztwór  nadtlenku  wodoru  to  woda    utleniona,  sporządzana  z  30  %
roztworu Perhydrolu.
W  obecności  enzymu  katalazy  znajdującego  się  w  tkankach  (otwarta    rana)
H

rozkłada się gwałtownie (uwalnia wolne rodniki hydroksylowe), i

zjonizowany  tlen  w  postaci  bąbelków,  powstająca  piana  (oczyszcza
mechanicznie)  ranę  oraz  działa  silnie  utleniająco  i  dzięki  temu  odkażająco.
Pęcherzyki  powstającego  tlenu  spulchniają  skrzepy  krwi  i  ropę.  Woda
utleniona  działa  pobudzająco  na  ziarninowanie  i  gojenie  się  ran,  można  ją
sporządzić ex tempore z tabletek, preparat - Pertlenon.

Nadmanganian potasowy (Kalium hypermanganicum) KMnO

Przy kontakcie z substancjami organicznymi (białko) ulega redukcji
wydzielając tlen atomowy, powstający równocześnie MnO

działa ściągająco i

barwi

tkanki.

Nadmanganian

działa

również

przeciwzapalnie,

bakteriobójczo,  grzybobójczo,  przeciwwirusowo  i  przeciwpierwotniakowo.
Przyspiesza  gojenie  ran  i  oparzeń,  obkurcza  drobne  naczynia  krwionośne
hamując  krwawienia.  W  handlu  jest  dostępny  w  formie  proszku  i  tabletek.
Zewnętrznie  roztwory  w                                  stężeniach  0,05%  stosowane  do
przemywania skóry, odkażania ran ropiejących,       owrzodzeń. Do płukania
błon śluzowych gardła i jamy ustnej oraz do płukania
żołądka

roztwory

stężeniu

0,025%

jako

środek.

Nadtlenek benzoilu

Nadtlenek

benzoilu,

wykazuje

silne

właściwości

antyseptyczne.

Działanie

bakteriobójcze  jest  największe  po  upływie  6
godzin  i  trwa  do  48  godzin.  Działa  poprzez
uwalnianie  z  cząsteczki  nadtlenku  benzoilu
tlenu  atomowego,  który  hamuje  rozwój
bakterii. Poprawia zaopatrzenia tkanek w tlen
w  obrębie  miejsc  chorobowych,  sprzyja
procesom  ziarninowania,  pobudza  syntezę
kolagenu  i  przyśpiesza  gojenie  ran.  Ponadto
reguluje  wydzielanie  gruczołów  łojowych  i
zmniejsza

stężenie

wolnych

kwasów

tłuszczowych.

również

właściwości

keratolityczne

(odnowa

naskórka)

oraz

łagodzi

ból

świąd.

Infekcyjne zapalenia skóry i tkanki
podskórnej, liszajec, czyraki.
Bakteryjne zapalenie mieszków
włosowych. Łojotok.

NAD KWASY

Kwas mononadsiarkowy, mononadbursztynowy i nadoctowy

Preparaty tej grupy posiadają szerokie spektrum działania: wirusy, prątki,
bakterie i grzyby. Mechanizm działania jak środki utleniające, dodatkowo
reagują z kwasami nukleinowymi powodując ich rozpad.

Kwas nadoctowy

Stosowany do sterylizacji na zimno materiałów wrażliwych na wysoką
temperaturę: tworzywa sztuczne, szkło, porcelana. Odkażanie pomieszczeń i
sprzętu

dla

zwierząt.

Jako

środek

dezynfekcyjny

jest

również

wykorzystywany w przemyśle spożywczym. Do zniszczenia form
wegetatywnych wystarczy stężenie 0,005-0,05% kwasu nadoctowego
działające przez 1min.

KWASY

Kwas borowy (Acidum boricum)

Odznacza się słabym działaniem antyseptycznym, zaletą jest brak

działania drażniącego stąd stosowany na bardzo wrażliwe tkanki (spojówki)
w 2-3% roztworach. W postaci maści jest stosowany na skórę przy
oparzeniach, egzemach, otarciach, odleżynach. Stosowanie wielokrotnie
różnych postaci tego związku może prowadzić do zatruć.

PREPARATY CHLOROWCOWE ALBO ZWIĄZKI

CHLOROWCOPOCHODNE

Najsilniej  działają  przy  pH  6,8-7.  Ze  względu  na  słabsze  działanie
przeciwprątkowe  nie  powinny  być  stosowane  w  ogniskach  gruźlicy.
Wrażliwe  na  obecność  substancji  organicznych.  Związki  chloru  są
nietrwałe ulegają rozkładowi pod wpływem światła, ciepła i wilgoci.
Po zetknięciu chloru z wodą zawartą w komórkach  drobnoustrojów
powstaje  kwas  solny  i  podchlorawy,  uwalniający  się  przy  tym  tlen
atomowy  niszczy  żywe  komórki  drobnoustrojów  utleniając  ich
składniki, poza tym chlor inaktywuje enzymy i składniki protoplazmy,
działa  również  jak  utleniacz  głównie  na  związki  organiczne.  Kwas
podchlorawy  uszkadza  bezpośrednio  błony  komórkowe  bakterii.
Kwas  solny  wywołuje  denaturację  białka.  Związków  chloru  nie
można  stosować  do  dezynfekcji  tkanin  wełnianych  i  jedwabnych
(rozpuszczają  włókna).  Mogą  powodować  podrażnienia  skóry  i  błon
śluzowych, oraz działać korozyjne na odkażany sprzęt.

Chlor

Jest stosowany do odkażania wody pitnej, basenów

kąpielowych oraz ścieków, działa odwanniająco.

Chloramidy kwasów sulfonowych

Chloramina T, Chloramina B
Działają odkażająco długotrwale ponieważ powoli

odszczepiają chlor lub tlen atomowy (w zależności od pH
środowiska)

nie

drażnią

tkanek,

nierozpuszczają

materiałów są stosowane do odkażania pomieszczeń,
przedmiotów do pielęgnacji zwierząt, uprzęży, urządzeń
sanitarnych oraz do dezynfekcji rąk. 0.05% roztwór służy
do odkażania wody, w tym celu pierwszy raz zostały użyte
w 1917 r. w Kanadzie.

Chlorheksydyna

Posiada szeroki zakres działania bakteriostatycznego i
bakteriobójczego.

Nie

wywołuje

oporności

drobnoustrojów.  Jest  stosowana  do  mycia  rąk  przed
zabiegami  chirurgicznymi,  odkażania  błon  śluzowych,
skóry  w  polu  operacyjnym,  płukania  jamy  ustnej,
pęcherza  moczowego  i  dróg  rodnych.  0,2%  roztwór
chlorheksydyny  stosuje  się  do  przepłukiwania  kanałów
korzeniowych oraz kieszonki przyzębnej.

JOD I PREPARATY

Jod utlenia grupy sulfhydrylowe enzymów i reaguje z grupami

aminowymi białek, efekt końcowy to denaturacja białek i obumieranie
komórek. Związek ten, może wywoływać reakcje uczuleniowe w postaci
wysypki skórnej.

Alkoholowy roztwór jodu (Solutio iodi spirituosa), Jodyna

Wodny roztwór jodu (Solutio iodi aquosa) Płyn Lugola

Roztwór jodu w glicerolu (Solutio iodi cum glycerini)

Maść jodowo-kamforowa (Unguentum iodo-camphoratum)

Jodi  puri  1,0g
Kalii  jodati  2,0g
Aqua  dest.
100,0g

Jodofory (Pollena Jod-K, Pollena Jod-Z)

Są to związki kompleksowe jodu i (związków

powierzchniowo czynnych) (tweeny) lub polimerami.

1. Wysoka aktywność bakterio, wiruso i grzybobójcza

po 15 min. giną formy przetrwalnikowe i zarodniki.

2 . Dobre właściwości myjące
3 . Brak działania drażniącego na skórę i błony

śluzowe

4 . Mała toksyczność
5 . Niewielkie działanie korodujące
6 . Zakres działania od 0 do 35 C optymalne pH 3-4 do

Polyvidonum  Iodum  jest  kompleksowym  związkiem  jodu  z
poliwidonem.  W zetknięciu  ze  skórą  lub  błoną  śluzową  preparat
ulega  powolnemu  rozpadowi  z wydzielaniem  wolnego  jodu.
Wykazując  szerokie  spektrum  działania  antyseptycznego  zwalcza  i
przeciwdziała  infekcjom  ran,  skóry  i  jam  ciała  włącznie  z ranami
ciętymi.  Preparat  wykazuje  skuteczność  w  zapobieganiu  stanom
zapalnym  pochwy  i zakażeniach  jamy  ustnej.  Aktywność  utrzymuje
się przez pewien czas, powodując przedłużone działanie preparatu

Jodopowidon

(Povidone-iodine),

Jodowany

poliwinylopirolidon

Wykazuje szerokie spektrum działania bójczego: wirusy, bakterie

(szczególnie na paciorkowce i gronkowca złocistego),

prątki, grzyby

i formy przetrwalnikowe. Wykorzystywany również do dezynfekcji
narzędzi chirurgicznych.

•do odkażania ran i skóry przed
zabiegami chirurgicznymi

•do przemywania zakażonych ran pourazowych

•w pierwotnych lub wtórnych infekcjach miejscowych skóry
•w zainfekowanych nacięciach chirurgicznych
•w zapaleniach pochwy
•w zakażeniach jamy ustnej

FENOL I JEGO POCHODNE

Fenol (

kwas karbolowy) związek o dużej toksyczności,

zastosowany na skórę powoduje martwicę, wcześniej stosowany w
postaci żeli, maści oraz jako składnik płynów - zwykle jako środek
znieczulający miejscowo w świądzie przy użądleniach i ukąszeniach,
na fenol wrażliwe są koty.

Tymol

- stosowany w stomatologii do leczenia zakażonych

kanałów i komór zębowych

Heksachlorofen

Działa bakteriostatycznie głównie na bakterie gram dodatnie ale,

może również działać bakteriobójczo, działanie to rozwija się jednak
powoli. Stosowany wielokrotnie na skórę (w mydle do mycia rąk)
gromadzi się w powierzchniowych warstwach naskórka; maksymalne
stężenie pojawia się po 2-4 dniach.

Aknefug

ALKOHOLE I ALDEHYDY

Alkohol etylowy

Mechanizm bakteriobójczego działania etanolu polega na

wytrącaniu białek bakteryjnych i rozpuszczaniu błon lipidowych, jest
stosowany  w  stężeniu  50-70%,  wyższe  stężenie  denaturuje  otoczkę
białek  tworząc  „pancerz”  nie  pozwalający  wniknąć  w  głąb  bakterii.
Zastosowany  bezpośrednio  na  otwartą  ranę  nie  tylko  zwiększa
uszkodzenie,  ale  tworzy  skrzep  pod  którym  mogą  rozwijać  się
bakterie. Stosowany głównie w chirurgii do aseptyki rąk, odkażania
narzędzi i stołów laboratoryjnych.

Alkohol izopropylowy

Stosowany do odkażania narzędzi chirurgicznych i

aseptyki

rąk.

Działanie

przeciwbakteryjne

rozpuszczanie lipidowej błony komórkowej i denaturacja
białek patogenów. Najskuteczniejszym jest 50% wodny
roztwór.

Substancje

pochodzenia

organicznego

zmniejszają skuteczność działania alkoholi.

Aldehyd glutarowy

Skuteczniejszy  środek  odkażający  niż  fomaldehyd,  szybkie  działanie
bakteriobójcze,  szczególnie  w  środowisku  kwaśnym.  Jest  aktywny
wobec  wszystkich  bakterii,  niszczy  przetrwalniki  laseczki,  prątki,
drożdże,  grzyby  i  wirusy.  Mechanizm  działania  aldehydu  polega  na
zdolności  alkilowania  grup  SH,  OH,  COOH,  i  NH

, zaburzając

syntezę

białek.

Wykorzystywany

odkażania

narzędzi

chirurgicznych, szklanej aparatury, endoskopów.

METALE CIĘŻKIE I ICH ZWIĄZKI

Związki rtęci

Przeciwbakteryjne

działanie

rtęci

związane

jest

jej

powinowactwem  do  grup  sulfhydrylowych;  zablokowanie  tych  grup
w  enzymach  komórki  bakteryjnej  powoduje  zahamowanie  jej
wzrostu.  Usunięcie  rtęci  ze  środowiska  powoduje  przywrócenie
wzrostu bakterii.

Żółty tlenek rtęciowy

stosowany w postaci 2 procentowych

maści do oczu.

Merbromina (Merkurochrom)

roztwory 2 procentowe są stosowane do

odkażania powierzchni skóry.

Związki srebra

Posiadają silne działanie przeciwbakteryjne. Srebro działa ściągająco i żrąco
na tkanki. Woda zawierająca srebro metaliczne w rozcieńczeniu 1: 20 000
000 wykazuje właściwości bakteriobójcze.

Azotan srebra

Słabo przenika w głąb tkanek, stąd działanie głównie powierzchowne.

Stosowany w stężeniach 0.01-10 %,

Proteinian srebra (Protargol)

Stosowany przy zapaleniu spojówek

Głównym miejscem oddziaływania srebra są komórkowe białka
strukturalne

i enzymatyczne, czyli związki pełniące fundamentalną rolę w
prawidłowym

funkcjonowaniu. Srebro silnie wiąże się z aminokwasami poprzez
grupy

tiolowe (-SH), karboksylowe(-COOH), imidazolowe(-C

), oraz

fosfora-

nowe (PO

), aminokwasem kluczowym w procesie wiązania jest

cysteina.

W konsekwencji tego białka ulegają denaturacji, tracąc biologiczną
aktywność.

Nanotechnologia  to  dziedzina  nauki  zajmująca  się  bardzo
małymi  przedmiotami  na  poziomie  najmniejszych  cząstek
materii,  wręcz  na  poziomie  budowy  atomu.  Przyjęło  się,  że
nanotechnologia to działania na cząsteczkach o rozmiarach
od 1 do 100nm (nanometrów).

Dzięki rozdrobnieniu srebra do nanocząsteczek o wielkości
od 1 do 5 nm nieporównywalnie wzrosła skuteczność
wykorzystania

bakteriobójczych,

grzybobójczych

wirusobójczych właściwości srebra. Rozdrobnione srebro do
nanocząsteczek  ma  niewspółmiernie  większą  powierzchnię
czynną  a  tym  samym  nieosiągalny  do  tej  pory  potencjał
biobójczy.  Skuteczność  nanosrebra  obejmuje  likwidację
przeszło 99,99% bakterii, grzybów, wirusów i pleśni.

Gram srebra rozdrobniony do skali nano ma powierzchnię
czynną liczoną w setkach metrów kwadratowych i wykazuje
ogromny potencjał biobójczy.
Co najważniejsze, jest to działanie długotrwałe, tak długie
jak

czas

pozostawania

nanocząsteczki

miejscu

przeznaczenia.

Trwają prace badawcze nad zastosowaniem nanosrebra w
odkażaniu wyściółki w hodowli drobiu.

Co  najważniejsze,  jest  to  działanie  długotrwałe,  tak
długie  jak  czas  pozostawania  nanocząsteczki  w  miejscu
przeznaczenia.  W  podłożach,  które  są  często  prane,
kolejne  prania  mogą  powodować  znikome  wypłukiwanie
cząstek. Zabieg można powtarzać. Niszczenie pierwszych
mikroorganizmów zaczyna się po około 6-ciu minutach od
aplikacji.

Osłabienie

lub

całkowite

zakończenie

efektywności biobójczej następuje wraz z mechanicznym
zniszczeniem powłoki lub zasłonięciu jej przez obumarłe
drobnoustroje, kurz, pył lub powłokę malarską. Roztwory
z nanocząsteczkami można nanosić przez zanurzenie lub
natrysk.

Nośnikiem nanocząsteczek srebra w roztworach są atomy krzemu
zalety z takiego połączenia dzięki srebru to:

• wspaniałe przewodnictwo
• silne właściwości bakteriobójcze
• nieszkodliwość dla ludzkiego ciała
dzięki krzemowi to:
• adsorpcja
• dezodoryzacja
• nieszkodliwość dla ludzkiego ciała

TENZYDY (detergenty, emulgatory)

Należą

środków

zmniejszające

napięcie

powierzchniowe.  Związki  te  mają  w  swojej  cząsteczce
grupę hydrofilną i lipofilną, dzięki tym grupom cząsteczki
tenzydów  gromadzą  się  na  powierzchni  lipidowej  błony
komórkowej  bakterii,  tworząc  warstwę  która  utrudnia
wymianę  między  komórką  bakteryjną  a  środowiskiem,
powodując  zahamowanie  przemiany  materii.  Ponadto
tenzydy

powodują

zemulgowanie

lipidowej

błony

komórkowej, uszkodzenie, a następnie rozpad komórki
bakteryjnej. Działają na postacie wegetatywne, silniej na
bakterie G

niż G

1. jonogenne
a ) anionowe - mydła alkaliczne
b ) kationowe - czwartorzędowe związki
amoniowe
2. niejonogenne - tweeny, sorbity, polisorbity
3. amfoteryczne

Tenzydy anionowe

Najważniejszym  działaniem  mydeł  anionowych  jest  ich
działanie  czyszczące.  Emulgują  wydzielinę  tłuszczową
skóry  i  usuwają  ją  razem  z  brudem,  złuszczonym
naskórkiem i bakteriami.

Tenzydy kationowe

Poza działaniem powierzchniowym ich skuteczność
przeciwbakteryjna wynika z łączenia się z aminowymi
ugrupowaniami

białek.

Tenzydy

anionowe

oraz

substancje organiczne (białko, osocze) hamują ich
działanie.

Związki te zostały wprowadzone w latach 30-tych przez Domagka, a
ich

najbardziej

popularnym

przedstawicielem

był

bromek

benzalkoniowy

(Zephirol), który wykazywał bardzo szerokie spektrum

aktywności przeciwdrobnoustrojowej, ale również, co okazało się
później, powodował

narastanie oporności drobnoustrojów

. I to właśnie

było przyczyną niechęci do stosowania tej klasy związków w
preparatach dezynfekcyjnych i antyseptycznych.

Zephirol

Cetrimide

Od  czasów  Domagka  minęło  50  lat,  w  którym  to  okresie
zsyntezowano  wiele  nowych  czwartorzędowych  soli  amoniowych.
Sole  alkiloamoniowe  nowej  generacji  zawierają  w  swojej  strukturze

dwa długie łańcuchy

węglowodorowe, w których zamiast jednego

atomu węgla może być również atom tlenu lub siarki
Związki te charakteryzują się znacznie

większą

aktywnością

przeciwdrobnoustrojową oraz, co jest najważniejsze,

zminimalizowaną

zdolnością narastania oporności drobnoustrojów

na ich działanie.

Aktywność

przeciwdrobnoustrojowa

związków

powierzchniowo

czynnych, a w szczególności czwartorzędowych soli amoniowych
zależy

od długości łańcucha

alkilowego i

jest największa

dla związków

zawierających w łańcuchu alkilowym

od 12 do 14 atomów węgla

BARWNIKI

Mechanizm

działania

zbliżony

chemioterapeutyków, hamują bezpośrednio syntezę
białek drobnoustrojów .

Pochodne akrydyny

- trypaflawina , etakrydyna

Pochodne trójfenylometanu

- pioktanina , zieleń

brylantowa

Pochodne fenotiazyny

- błękit metylenowy

Etakrydyna- (Rivanol)
Działa bakterio- i pierwotniakobójczo podobnie jak

trypaflawina

Stosowane w postaci roztworów, zasypek i maści – do

przemywani zainfekowanych ran, dezynfekcji błony
śluzowej jamy ustnej, gardła (Akron), pęcherza
moczowego. Ropa i wysięk nie hamuje ich działania.

Pioktanina - fiolet gencjany.

Działa na bakterie gram-dodatnie, a także na niektóre

grzyby  chorobotwórcze,  zwłaszcza  drożdżaki.  Związek
ten  jest  stosowany  w  wodnych  lub  alkoholowych
roztworach  o  stężeniu  0,01-2  %  do  odkażania
powierzchownych  uszkodzeń  naskórka  i  błon  śluzowych,
w  ropnych  zakażeniach  skóry  i  błon  śluzowych,  w
niektórych  grzybicach  i  drożdżycach  (np.  u  dzieci).
Zastosowany  na  uszkodzone  powłoki  działa  lekko
ściągająco  i  osuszająco.  Podobnie  działa

zieleń

brylantowa.

Błękit metylenowy

Może być stosowany do odkażania dróg moczowych, a

0,5% roztwór do odkażania skóry i błon śluzowych.

Document Outline