Autakoidy, leki spazmolityczne
Lek. med. Magdalena Michalska
Lek. med. Krzysztof Marosz
Autakoidy, leki spazmolityczne
Lek. med. Magdalena Michalska
Lek. med. Krzysztof Marosz
Autakoidy - definicja
Substancje o bardzo dużej aktywności biologicznej
występujące w przyrodzie ale także w organizmie
człowieka, zwane także hormonami miejscowymi,
nalezą do nich:
histamina
serotonina
angiotensyna
prostanoidy
leukotrieny
tlenek azotu
Serotonina
Najwięcej jest jej w kom jelit i płytkach krwi
Kurczy mięśnie gładkie, a jej głównym miejscem
oddziaływania jest p. pokarm – nasila perystaltykę jelita
cienkiego i hamuje wytwarzanie kw. solnego w żołądku
Bierze udział w patogenezie migreny, wstrząsu,
dychawicy oskrzelowej
Kurczy naczynia trzewi, nerek, płuc i naczyń mózgowia
rozkurcza naczynia mięśni prążkowanych i skórnych
W czystej postaci nie jest stosowana jako lek
Leki działające na receptory
serotoninowe
Antagoniści receptorów 5-HT
Cyproheptadyna – stosowane w migrenie
Ondansetron – przeciwwymiotny ( np.. przy
chemioterapii)
Agoniści receptorów 5-HT
Sumatriptan, Zolmitriptan– do przerwania ATAKU
migreny
Cisapryd – pobudza motorykę przewodu pokarmowego
Histamina
W skórze i bł. śluzowej nosa,oskrzeli, płuc i p. pokarm. Oraz
komórkach które szybko się dzielą i OUNie.
Głównie w kom tucznych i granulocytach skąd uwalnia się po
połączeniu antygenu z przeciwciałem w reakcjach
uczuleniowych.
Uwalnia się także po uszkodzeniu tkanek.
Receptory:
H1- mięśnie gładkie oskrzeli, jelit i naczyń, bł. śluzowa nosa.
Ich pobudzenie powoduje
- wzrost przepuszczalności naczyń włosowatych, spadku ciś
tęt., skurczu oskrzeli i mięśni przewodu pokarmowego
- miejscowo – zaczerwienieni, bąbel, pieczenie, ból (zapalenie!)
Histamina
H2 – kom okładzinowe żołądka, m. gładkie naczyń, serca i
macicy. Pobudzone zwiększają wydzielanie kw solnego.
H3 – obwodowym i ośrodkowym ukł. Nerwowym
H4 – kom ukł odpornościowego
Jest ona ważnym mediatorem alergii
Histaminy w czystej postaci nie stosuje się jako leku
Leki przeciwhistaminowe blokują przede wszystkim
receptory H1 i H2.
Leki przeciwhistaminowe H1 -
zastosowanie
Alergiczny nieżyt nosa
Alergiczne zapalenia spojówek
Pokrzywka, wyprysk
Obrzęk naczynioruchowy
Po ukąszeniu owadów,
Alergia na leki, pokarmy
Inne stany alergiczne
NIE skutecznie w leczeniu Astmy
Leki I generacji
Klasyczne, blokują H1 oraz rec. serotoninergiczne,
dopaminergiczne, adrenergiczne i cholinergiczne
Łatwo przenikają do mózgu – hamują OUN
Metabolizowane w wątrobie, wydalane przez nerki
Wchłaniają się z p. pokarm. Działają już po 15-30 min,
przez około 3-6 h.
Obecnie stosuje się je głównie w ostrych stanach
alergicznych – wtedy podajemy pozajelitowo!!!!!!!!!!
Z uwagi na wiele działań niepożądanych preferowane
są leki II generacji
Działania niepożądane
Senność, zaburzenia koordynacji, dz. nadmiernie
uspokajające
Zmniejszają wydzielanie łez i śliny
Zaburzenia widzenia i trudności w oddawaniu moczu
Zaburzenia ze strony p. pokarm.
Skórne odczyny uczuleniowe (przy długim stosowaniu)
RZADKO – uszkodzenie szpiku
Nasilają działanie leków uspokajających, nasennych,
przeciwlękowych, TLPD, cholinolityków i alkoholu
Zatrucia i przeciwskazania
Pobudzenie psychoruchowe, halucynacje, drgawki
Gorączka, rozszerzenie źrenic, niewydolność oddech-
krąż.
Odtrutka – FIZOSTYGMINA
Kiedy nie podajemy?
Jaskra
Przerost prostaty
Uszkodzenie szpiku
Ciąża i okres karmienia
Przykłady leków
Prometazyna
uspokajająco i przeciwwymiotnie, przeciwświądowo, a
także w chorobie lokomocyjnej,
Niepożądane: senność, hipotensja, uczulenie na światło,
żółtaczkę, uszkodzenie szpiku
Klemastyna
Działa dłużej niż pozostałe bo do 12 h i słabiej hamuje
OUN
Dimetinden
Skuteczny na świąd
Przykłady leków
Cyproheptadyna
Działanie p/histaminowe i p/serotoninowe
Hydroksyzyna
P/lękowe, p/histaminowe, cholinolityczne
W odczynach skórnych z dużym świądem
Ketotifen
Powoduje senność i wzrost łaknienia
Często stosuje się preparaty złożone zawierające oprócz
leków p/histaminowych inne (fenylefrynę, naftazolinę lub
pseudoefedrynę)
Nie powinno się ich stosować u dzieci do 12 roku życia.
Leki II generacji
Działają wybiórczo na H1, nie przenikają lub słabo
przenikają do OUN więc nie mają działania hamującego.
Działają dłużej i silniej niż I generacja, a także
dodatkowo p/alergicznie i p/zapalnie w innych
mechanizmach
Dobrze wchłaniają się z p. pokarm. I szybko zaczynają
działać,
Metabolizowane w wątrobie, wydalane z kałem
Stosuje się je jako leczenie pomocnicze w niektórych
typach astmy
NIE PODAJE SIĘ ICH POZAJELITOWO więc w sytuacjach
nagłych podajemy I generację,
Działania niepożądane
Nadmierna senność i uspokojenie oraz trudności
w prowadzeniu pojazdów- akrywastyna i
azelastyna
Zaburzenia rytmu serca (częstoskurcz komorowy) –
ebastyna
Miejscowe podrażnienia – azelastyna
Nie należy łączyć z makrolidami, azolowymi lekami
p/grzybiczymi, omeprazolem i sokiem grejfrutowym bo
zwiększa to ryzyko zaburzeń rytmu
Przykłady leków
Loratadyna
Działa 24 h i praktycznie nie przenika do OUNu
Stosowana w odczynach alergicznych dróg oddechowych
i skóry
Cetrizina
Zwłaszcza w przewlekłej pokrzywce i po ukąszeniu
owadów i obrzęku naczynioruchowym
Działa szybko i długo
NIE wolno jej podawać przy niewydolności nerek !
Mogą wystąpić bóle i zawroty głowy, pobudzenia,
suchość w ustach i zaburzenia w pracy p.pokarm.
cd.
Mizolastyna
NIE podawać w niewydolności wątroby, chorobach serca
i zaburzeniach elektrolitowych
Działa silniej niż cetyryzyna
Może powodować zaostrzenie astmy, senność,bóle głowy
Azelastyna
Pomocniczo w leczeniu dychawicy oskrzelowej
Leki III generacji
Najnowsza grupa leków p/histaminowych
Nie powodują zaburzeń rytmu serca
Feksofenadyna
Desloratadyna – powoduje uczucie zmęczenia, zawroty
głowy, suchość śluzówek
Lewocetrizina – powoduje senność bóle głowy, osłabienie,
bóle brzucha
Antagoniści rec. H2
Ponieważ histamina nasila wydzielanie kwasu solnego
w żołądku stosujemy jej antagonistów by
zmniejszyć jego poziom.
Dobrze wchłaniają się z p. pokarm.
Stosujemy je w ch. Wrzodowej żołądka i dwunastnicy,
zespół Zollingera – Ellisona oraz refluksie żołądkowo –
przełykowym
Mało działań niepożądanych ale nie powinno się ich
nagle odstawiać – ryzyko perforacji wrzodów.
Główne leki
Ranitydyna
Nie podawać w zaburzeniach czynności wątroby i nerek,
ciąży i okresie karmienia
Famotydyna
Nie podawać w ciąży i okresie karmienia
Cymetydyna
Obecnie jednak głównymi lekami w chorobie wrzodowej
są inhibitory pompy protonowej ale o tym przy p.
pokarmowym.
Leki spazmolityczne
Leki spazmolityczne- leki, które znoszą
stany skurczowe tylko narządów jamy
brzusznej. Powodują zwiotczenie mięśni
gładkich przewodu pokarmowego, dróg
żółciowych, dróg moczowych i narządów
rodnych.
Leki spazmolityczne
• Leki miolityczne- pochodne
izochinolinowe: papaweryna i drotaweryna
• Leki cholinolityczne o silnym działaniu
miolitycznych: hioscyna, adyfenina,
oksyfenonium
Leki Miolityczne
• Papaweryna- alkaloid izochinolinowy
występujący w opium
• Silne działanie miolityczne
• W dużych dawkach może powodować
zwiotczenie mięśni szkieletowych i serca
• Słabo działa po podaniu doustnym, dużo lepiej
parenteralnie
• Podawać powoli- uwaga na zaburzenia rytmu i
spadki ciśnienia
• Nie działa przeciwbólowo
Leki Miolityczne
• Drotaweryna (No-Spa)- pochodna papaweryny,
o silniejszym działaniu spazmolitycznym
• Stany skurczowe p.pok, kolka żółciowa, kolka
nerkowa, bolesne miesiączkowanie, skurcze oskrzeli
• Działania niepożądane
• Zaparcia
• Nudności
• Zaburzenia rytmu
Leki cholinolityczne o działaniu
miolitycznym
Leki te hamują muskarynowe receptory
cholinergiczne znosząc pobudzenie
przenoszone przez ukł. przywspółczulny.
Mają większe powinowactwo do układu
pokarmowego i moczowo-płciowego niż
do ukł. oddechowego i naczyń.
• Hioscyna
• Oksybutynina
• Oksyfenonium
Wskazania
• Stany skurczowe przewodu pokarmowego
• Kolka żółciowa
• Kolka nerkowa
• Bolesne miesiączkowanie
• Nadreaktywność pęcherza moczowego
Działania niepożądane
• Suchość błon śluzowych
• Zaparcia
• Zaburzenia widzenia