Zasada pluralizmu politycznego – partie polityczne i grupy nacisku jako elementy ustroju politycznego w sensie szerszym

Czynniki wpływające na

kształtowanie partii

politycznych



Rozwój parlamentaryzmu



Rozpowszechnienie prawa wyborczego



Pozostałe czynniki takie jak:

demokratyzacja stosunków spo łecznych

i politycznych, uprzemysłowienie i

urbanizacja, rozwój oświaty oraz

elementy postępu cywilizacyjnego w

XIX i XX w. itp.

Trzy zasadnicze etapy w

rozwoju partii politycznych



partie klubowe,

oznaczające frakcje partyjne

tworzone od przełomu XVIII i XIX w. w parlamentach



partie elitarne,

oznaczające rozszerzenie w

pierwszej połowie XIX w. działalności partii poza

parlament, kształtowanie się pewnych elemen tów

struktury organizacyjnej partii oraz instytucji

członkostwa, wypra cowywanie programów

politycznych;



partie masowe,

oznaczające kształtowanie się od

połowy XIX w. - niewąt pliwie pod znaczącym

wpływem tworzących się wówczas partii robotniczych

i wydatnego rozszerzenia praw wyborczych - partii

nastawionych na masowe członkostwo, posiadających

sformalizowane struktury we wnętrzne, aktywnych w

kampaniach wyborczych i wyborach.

Cechy partii politycznych



O tym, czy konkretną organizację uznamy

za partię polityczną, nie będzie de cydować

jej nazwa, ale cechy tej organizacji.



Najważniejsze cechy partii politycznej:

1) dobrowolność tej organizacji,

2) program,

3) sposób działania (dążenie do zdobycia i

utrzymania władzy dla realizacji zamierzeń

programowych to cecha pozwalająca od

różnić partię od innych organizacji

społecznych istniejących w państwie) .

Definicja, cechy, funkcje

partii politycznej w

systemie demokratycznym



organizacja społeczna, która rywalizując albo współdziałając z

innymi takimi organizacjami dąży do zdobycia lub utrzymania

władzy, w celu realizacji swojego programu politycznego.



Dążąc do urzeczywistnienia powyższego celu, partia

polityczna speł nia w społeczeństwie i w państwie określone

funkcje:

pośredniczenia

między społeczeństwem a państwem.

Spełnianie funkcji pośrednictwa przez partie polega na:

•

reprezentowaniu wobec państwa interesów grup społecznych,

•

oddziaływaniu na społeczeństwo

wyborczą

, W ramach realizacji funkcji wyborczej można

wyróżnić kilka kierunków działań urzeczywistnianych przez

partie polityczne, takich zwłaszcza jak:

•

selekcja (typowanie) kandydatów na wybieralne stanowiska,

•

formułowanie programów (platform) wyborczych,

•

propaganda i agitacja wyborcza.

kierowania państwem.

Klasyfikacje partii



Typ struktury organizacyjnej

partii pozwala na

wyróżnienie komitetowych oraz rozwiniętych



Według podziału kompetencji w strukturze

partii

rozróżnia się scentralizowane oraz

zdecentralizowane.



Według kryterium ideologicznego -

partie

komunistyczne, socjalistyczne, socjaldemokratyczne,

chadeckie, agrarne, ekologiczne, liberalne,

konserwatywne, skrajnie prawicowe, faszystowskie



Według sposobu powoływania władz partyjnych

- demokratyczne oraz niedemokratyczne



Według kryterium typu kierownictwa partyjnego

-partie z kierownictwem jednoosobowym lub z

kierownictwem kolegialnym

System partyjny



ogół legalnie istniejących w danym

państwie partii politycznych oraz

układ stosunków pomiędzy nimi, a

także między nimi a państwem,

kształtujący się w toku rywalizacji

albo współdziałania w walce o

zdobycie władzy państwowej lub jej

sprawowanie

Funkcje systemów

partyjnych



•

tworzą legalne forum walki partii

politycznych o władzę państwową, fo rum, na

którym ścierają się poglądy i dokonuje się ich

konfrontacja;



•

są mechanizmami umożliwiającymi

organizowanie wyborów, przede wszystkim

parlamentarnych;



•

umożliwiają formowanie ośrodków władzy i

wyłanianie ekip rządzących;



•

są mechanizmami integrującymi i

aktywizującymi politycznie społeczeń stwo,

mechanizmami służącymi kształtowaniu opinii

społecznej i kultury politycznej.

klasyfikacja systemów

partyjnych



wg kryteriów roli i szans partii

politycznych w walce o władzę:

•

jednopartyjny,

•

dwupartyjny,

•

wielopartyjny.



wg. kryterium konkurencyjności partii-

oparte na konkurencyjności par tii i

systemy nie dopuszczające konkurencji



z uwagi na częstotliwość zmia ny partii

rządzącej - systemy hegemoniczne i

systemy zmienne,

Stosunek państwa do partii

politycznych

Instytucjonalizacja partii politycznych

obejmuje najczęściej

następujące sprawy:

•

określenie funkcji partii politycznych w systemie

politycznym państwa, w tym zwłaszcza ich prawa do

wpływania na politykę państwa;

•

regulowanie stosunków między partią a organami

państwowymi i sposo bów oddziaływania na te organy;

•

normowanie zagadnień organizacji i funkcjonowania partii w

parlamen tach, dotyczące przede wszystkim frakcji

parlamentarnych partii;

•

ustanowienie zasady wolności tworzenia partii politycznych, a

czasem także określenie wymogów demokracji

wewnątrzpartyjnej;

•

wprowadzenie wymogu rejestracji lub zgłoszenia do ewidencji

partii poli tycznej, która chce posiadać osobowość prawną i

brać udział w wybo rach;

•

określenie przesłanek uzasadniających delegalizację partii

politycznej, co zazwyczaj pozostaje w gestii organów władzy

sądowniczej;

•

uregulowanie kwestii finansowania działalności partii

politycznych, oznaczające zazwyczaj przyjęcie zasady jawności

dochodów partyjnych i ich wydatkowania

Grupy nacisku



Różnią się od partii tym, że:

nie dążą do zdobycia władzy i jej

sprawowania

- reprezentują zazwyczaj interesy

społeczne o mniejszym podmiotowo

zasięgu

- formułują cele działania o węższym

przedmiotowo zakresie

Stosunki między partiami politycznymi a

grupami nacisku mogą się układać wedle

jednego z następujących schematów



•

konkurencji, gdy istnieje konflikt między

reprezentowanymi przez nie in teresami;



•

współpracy, gdy interesy te są zbieżne;



•

neutralności, gdy interesy reprezentowane

przez jeden podmiot są dla drugiego

niekorifliktowe (neutralne);



•

dominacji grup nacisku nad partią, gdy traci

ona wobec nich autonomię i przekształca się

w ich polityczną ekspozyturę;



•

występowania grup nacisku w roli partii

politycznej.

Grupa nacisku



Definicja dobrowolne ugrupowanie

osób połączonych wspól nymi

interesami, dąży drogą wywieranych

różnymi sposobami nacisków na

ogniwa systemu politycznego

państwa do osiągnięcia takiego celu,

aby decyzje podejmowane przez

organy państwowe były korzystne

dla interesów danej grupy.

Formy prawne i funkcje

grup nacisku



Formy prawne

•

organizacje (związki) właścicieli, przedsiębiorców, czy

pracodawców,

•

organizacje pracobiorców (głównie związki

zawodowe), czy konsumentów,

•

stowarzyszenia,

•

fundacje,

•

pozaparlamentarne ciała o strukturze mieszanej (np.

skupiające przedstawicieli pracodawców,

pracobiorców i rządu).



Funkcje

1) reprezentowanie interesów określonych grup

społecznych;

2) wpływanie na organy państwowe;

3) wpływanie na inne ogniwa systemu politycznego

państwa.

Klasyfikacja grup

nacisku



z punktu widzenia terytorialnego zakresu

działania: krajowe i międzynarodowe



od tego, czy reprezentują one interesy

ekonomiczne - grupy podstawowe (grupy

kapitału, grupy pracownicze) i grupy

niepodstawowe (rolnicze, wolnych zawodów,

konsumentów itp.), czy nieekonomiczne

(kościoły i zrzeszenia religijne, stowarzyszenia

kulturalne, filantropijne, humanistyczne)



W zależności od wpływu na skład osobowy i

działalność ośrodków władzy – grupy o

charakterze politycznym i niepolitycznym

Document Outline