Rozpoznanie apelacji
Granice rozpoznania sprawy przez
sąd odwoławczy
Art. 433 § 1 KPK - sąd odwoławczy
rozpoznaje sprawę w granicach
środka odwoławczego, a w
zakresie szerszym o tyle, o ile
ustawa to przewiduje.
Dopuszczalne jest to w przypadku:
Art. 434 § 2, 435, 439, 440, 455 KPK
Rozpoznanie apelacji
Granice rozpoznania sprawy przez sąd
odwoławczy
1) Zakres zaskarżenia: wskazywany jest
przez skarżącego w środku odwoławczym
ALE:
Zgodnie z art. 447 KPK
Apelację co do winy uważa się za zwróconą
przeciwko całości wyroku (§ 1).
Apelację co do kary uważa się za zwróconą
przeciwko całości rozstrzygnięcia o karze
i środkach karnych (§ 2)
Rozpoznanie apelacji
Granice rozpoznania sprawy przez
sąd odwoławczy
2) Podniesione zarzuty (kluczowe
w szczególności przy orzekaniu
na niekorzyść)
3) Kierunek środka odwoławczego
a) na korzyść
b) na niekorzyść
Rozpoznanie apelacji
Rodzaje rozstrzygnięć sądu odwoławczego
(art. 437 i 456 KPK)
1) Utrzymanie wyroku w mocy
2) Zmiana zaskarżonego wyroku
3) Uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania
4) Uchylenie zaskarżonego wyroku i
umorzenie postępowania
5) Umorzenie postępowania odwoławczego
Rozpoznanie apelacji
Orzekanie przez sąd odwoławczy z urzędu
(poza granicami środka odwoławczego)
art. 435 KPK
Sąd odwoławczy może uchylić lub zmienić
orzeczenie na korzyść współoskarżonych,
choćby nie wnieśli środka odwoławczego,
jeżeli je uchylił lub zmienił na rzecz
współoskarżonego,
którego
środek
odwoławczy dotyczył, gdy te same względy
przemawiają za uchyleniem lub zmianą na
rzecz tamtych.
Rozpoznanie apelacji
art. 439 KPK
Wyrok uchylany jest niezależnie od granic
zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz
wpływu uchybienia na treść orzeczenia.
Uchylenie orzeczenia jedynie z powodów
określonych w § 1 pkt 9-11 może nastąpić
tylko na korzyść oskarżonego (art. 439 § 2
KPK). W pozostałych okolicznościach o ile
dojdzie do ponownego rozpoznania sprawy
to w granicach zakazu reformationis in
peius możliwe jest także orzekanie na
niekorzyść.
Rozpoznanie apelacji
art. 440 KPK
Jeżeli utrzymanie orzeczenia w mocy byłoby
rażąco niesprawiedliwe, to podlega ono
- zmianie na korzyść oskarżonego
- uchyleniu niezależnie od granic zaskarżenia
i podniesionych zarzutów. Po uchyleniu
wyroku możliwe jest orzekanie zarówno na
korzyść
jak
i,
w
granicach
zakazu
reformationis
in
peius,
na
niekorzyść
oskarżonego.
Rozpoznanie apelacji
art. 455 KPK
(przepis ten dotyczy wyłącznie apelacji)
Sąd odwoławczy zobowiązany jest poprawić
błędną kwalifikację prawną niezależnie od
granic
zaskarżenia
i
podniesionych
zarzutów. Poprawienie kwalifikacji prawnej
na niekorzyść oskarżonego może nastąpić
tylko wtedy, gdy wniesiono na jego
niekorzyść
środek
odwoławczy.
Każdorazowo warunkiem zmiany kwalifikacji
prawnej
czynu
jest
brak
zmian
w
ustaleniach faktycznych.
Rozpoznanie apelacji
art. 434 § 2 KPK
Środek odwoławczy wniesiony
na
niekorzyść
oskarżonego
może spowodować orzeczenie
także na korzyść oskarżonego.
Zakaz reformationis in
peius
1)
Zakaz bezpośredni (art.
434 KPK)
2) Zakaz pośredni (art. 443
KPK)
Zakaz reformationis in
peius
1) Zakaz bezpośredni (art. 434
KPK)
Na niekorzyść oskarżonego sąd odwoławczy
może orzec wyłącznie w sytuacji, gdy
wniesiono na jego niekorzyść środek
odwoławczy, a także tylko w granicach
zaskarżenia.
Dodatkowo
jeżeli
środek
odwoławczy
pochodzi
od
oskarżyciela
publicznego lub pełnomocnika, sąd odwoławczy
może orzec na niekorzyść oskarżonego tylko w
razie stwierdzenia uchybień podniesionych
w środku odwoławczym lub podlegających
uwzględnieniu z urzędu.
Zakaz reformationis in
peius
1) Zakaz bezpośredni (art. 434 KPK)
Wyjątki: możliwe jest orzekanie na niekorzyść
w przypadku
a) skazania z zastosowaniem art. 343 lub art. 387
KPK albo art. 156 KKS, jeżeli środek
odwoławczy
wniesiono
na
korzyść
oskarżonego, zaskarżając rozstrzygnięcie
co do winy lub co do kary lub środka
karnego,
objęte
uprzednim
porozumieniem.
b)
jeżeli osoba, względem której zastosowano
przepis art. 60 § 3 lub 4 KK, lub art. 36 § 3 KKS,
odwoła swoje wyjaśnienia lub zeznania.
Zakaz reformationis in
peius
1) Zakaz bezpośredni (art. 434
KPK)
Zakaz reformationis in peius chroni jednak w
obu powyższych sytuacjach oskarżonego
jeżeli
sąd
odwoławczy
stwierdzi
zaistnienie przyczyn uzasadniających
uchylenie orzeczenia, określonych w
art. 439 § 1 KPK (bezwzględnych przyczyn
odwoławczych).
Zakaz reformationis in
peius
1) Zakaz pośredni (art. 443 KPK)
W razie przekazania sprawy do ponownego
rozpoznania wolno w dalszym postępowaniu
wydać orzeczenie surowsze niż uchylone tylko
wtedy, gdy orzeczenie to było zaskarżone na
niekorzyść oskarżonego albo gdy zachodzą
okoliczności określone w art. 434 § 3 lub § 4 KPK.
Nie
dotyczy
to
orzekania
o
środkach
wymienionych w art. 93 i 94 KK (umieszczenie w
zamkniętym zakładzie psychiatrycznym).
Ograniczenie wynikające z pośredniego
zakazu reformationis in peius ma zakres
odpowiadający ograniczeniu z art. 434 KPK.
Reguły ne peius (art. 454
KPK)
Wiążą sąd odwoławczy
•
Sąd
odwoławczy
nie
może
skazać
oskarżonego, który w pierwszej instancji
został uniewinniony lub co do którego w
pierwszej
instancji
umorzono
lub
warunkowo umorzono postępowanie.
•
Sąd odwoławczy może orzec surowszą karę
pozbawienia wolności tylko wtedy, gdy nie
zmienia ustaleń faktycznych przyjętych
za podstawę zaskarżonego wyroku.
•
Sąd odwoławczy nie może zaostrzyć kary
przez wymierzenie kary dożywotniego
pozbawienia wolności.
Postępowanie apelacyjne
1) Sąd rozpoznający apelację
orzeka co do zasady na
rozprawie (wyjątek – art.
439 KPK)
2) Obecność oskarżonego na
rozprawie
i
posiedzeniu
(art. 451 KPK)
3) Obowiązkowa
obecność
prokuratora
(art. 450 KPK)
Postępowanie apelacyjne
4) Przebieg:
Po
wywołaniu
sprawy
i
dokonaniu
przez
przewodniczącego
czynności
weryfikujących
możliwość procedowania na rozprawie następuje
rozpoczęcie przewodu sądowego. Rozpoczyna
go ustne sprawozdanie, w którym sędzia
sprawozdawca przedstawia przebieg i wyniki
dotychczasowego
postępowania,
a
w
szczególności treść zaskarżonego wyroku oraz
zarzuty i wnioski apelacyjne, jak również
kwestie wymagające rozstrzygnięcia z urzędu.
W miarę potrzeby odczytuje się z akt poszczególne
ich
części.
Strony
mogą
po
zakończeniu
sprawozdania składać wyjaśnienia, oświadczenia i
wnioski ustnie lub na piśmie. Złożone na piśmie
podlegają odczytaniu (art. 453 § 2 KPK).
Postępowanie apelacyjne
4) Postępowanie dowodowe:
Sąd odwoławczy nie może przeprowadzić
postępowania dowodowego co do
istoty
sprawy.
W
wyjątkowych
wypadkach, uznając potrzebę uzupełnienia
przewodu sądowego, sąd odwoławczy
może
przeprowadzić
dowód
na
rozprawie, jeżeli przyczyni się to do
przyspieszenia postępowania, a nie
jest konieczne przeprowadzenie na
nowo przewodu w całości lub w
znacznej części.
Zażalenie
• Służy ono na:
1) postanowienia
a) zamykające drogę do wydania wyroku, chyba że
ustawa stanowi inaczej (np. postanowienie o umorzeniu
postępowania na podstawie art. 339 § 3 pkt 1 i 2 KPK)
b) co do środka zabezpieczającego
c) w wypadkach przewidzianych w ustawie (np. art.
22 KPK)
2) zarządzenia
a) zamykające drogę do wydania wyroku (np. art. 120
§ 2 KPK)
b) w wypadkach przewidzianych w ustawie (art. 429 §
1, 430 KPK)
3) czynności lub bezczynność organów procesowych
(art. 246, 306 § 3 KPK).
Zażalenie
• Wyjątkiem od powyższej reguły jest
możliwości
złożenia
zażalenia
na
rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów
postępowania, nawet jeżeli zostało ono
zawarte w wyroku (art. 626 § 3 KPK) oraz
możliwość
zaskarżenia
zażaleniem
rozstrzygnięcia w przedmiocie dowodów
rzeczowych
w
wyroku
warunkowo
umarzającym postępowanie wydanym na
posiedzeniu (art. 342 § 4 KPK).
Zażalenie
Zażalenie przysługuje stronom,
a
także
osobie,
której
postanowienie
(czynność)
bezpośrednio dotyczy, chyba
że ustawa stanowi inaczej
(np. art. 306 par. 1 KPK).
Zażalenie
W
postępowaniu
apelacyjnym
instancją odwoławczą jest sąd.
W postępowaniu zażaleniowym
może nią być także prokurator
(por. art. 465 KPK)
Zażalenie
Zażalenie jest:
1)Względnie suspensywne (art. 462
par. 1 KPK)
WYJĄTKI:
art. 290 § 3 KPK oraz 237
§
2
KPK
(w
wersji
obowiązującej od 11.06.11)
2) Względnie dewolutywne (art. 463
par. 1 KPK)
Zażalenie
Szczególnym odstępstwem od
dewolutywności zażalenia jest
tzw. INSTANCJA POZIOMA
Rozwiązanie to polega na oddaniu
rozpoznawania zażaleń sądowi tego
samego
rzędu
jako
organowi
odwoławczemu, ale orzekającemu w
innym składzie.
Zażalenie
1) sprawa rozpoznawana jest przez skład
równorzędny:
a) art. 376 § 1, 377 § 3 KPK – zażalenie na
postanowienie o zatrzymaniu i przymusowym
doprowadzeniu oskarżonego,
b) art. 382 KPK – zażalenie na zarządzenie
przewodniczącego składu orzekającego o zatrzymaniu
i przymusowym doprowadzeniu oskarżonego,
c) 426 § 3 KPK – zażalenie na wskazane w tym przepisie
postanowienia sądu odwoławczego zapadające w
postępowaniu odwoławczym,
d) 430 § 2 KPK – zażalenie na postanowienie sądu
odwoławczego o pozostawieniu środka odwoławczego
bez rozpoznania (chyba, że orzekał Sąd Najwyższy).
Zażalenie
2) sprawa rozpoznawana jest przez skład
trzech sędziów:
a) art. 75 § 3 KPK – zażalenie na postanowienie
sądu
o
zatrzymaniu
i
przymusowym
doprowadzeniu oskarżonego,
b) art. 254 § 3 KPK – zażalenie na postanowienie
sądu w przedmiocie wniosku o uchylenie lub
zmianę środka zapobiegawczego,
c) art. 263 § 5 KPK – zażalenie na postanowienie
sądu apelacyjnego o przedłużeniu stosowania
tymczasowego aresztowania na podstawie art.
263 § 4 KPK.
Postępowanie
zażaleniowe
1) Odpowiednie zastosowanie znajdują w
nim przepisy rozdziału 48 KPK
2) Tryb wnoszenia zażalenia (art. 460 KPK).
Zażalenie wnosi się w terminie zawitym 7 dni
od daty ogłoszenia postanowienia, a jeżeli
ustawa nakazuje doręczenie postanowienia -
od daty doręczenia (wyjątkowo termin ten
wynosi 3 dni – por. art. 184 par. 5 KPK).
Odpowiednio stosuje się to unormowanie do
zarządzeń
W przypadku czynności stosuje się art. 467
KPK
Postępowanie
zażaleniowe
2) Szczególne rozwiązanie przewidziane jest
w zakresie zażalenia na rozstrzygnięcie w
przedmiocie kosztów procesu zawarte w
wyroku. W takim przypadku generalną
zasadą jest termin siedmiodniowy od
ogłoszenia (doręczenia – art. 422 § 2 KPK)
wyroku, ale jeżeli odwołujący złożył
wniosek o sporządzenie na piśmie oraz
doręczenie uzasadnienia wyroku, to
zażalenie można wnieść w terminie
przewidzianym do wniesienia apelacji
.
Postępowanie
zażaleniowe
Postępowanie zażaleniowe toczy się na posiedzeniu.
Zgodnie z art. 464 § 1 KPK strony oraz obrońcy i pełnomocnicy
mają prawo wziąć udział w posiedzeniu sądu odwoławczego:
1) rozpoznającego zażalenie na postanowienie kończące
postępowanie,
2) rozpoznającego zażalenie na zatrzymanie,
3) rozpoznającego zażalenia na postanowienie (zarządzenie),
które wydane zostało na posiedzeniu, w których miała
prawo wziąć udział strona oraz obrońca i pełnomocnik.
W pozostałych sytuacjach sąd odwoławczy może zezwolić
stronom lub obrońcy albo pełnomocnikowi na wzięcie
udziału w posiedzeniu (art. 464 § 2 KPK). Rozwiązanie to
stanowi więc lex specialis w stosunku do art. 96 KPK.
W sytuacji gdy przedmiotem posiedzenia jest rozpoznanie zażalenia
na postanowienie kończące postępowanie oraz na zatrzymanie
odpowiednie stosowanie ma przepis art. 451 KPK, określający
zasady udziału w nim oskarżonego pozbawionego wolności (art.
464 § 3 KPK).
Postępowanie
zażaleniowe
W zasadzie nie ma istotnym różnic co do
zakresu rozstrzygnięć wydawanych w
postępowaniu apelacyjnym i zażaleniowym.
Por. jednak przepis art. 467 § 2 KPK stanowi,
że uznając zasadność zażalenia, organ
odwoławczy
stwierdza
niezgodność
czynności z prawem lub brak czynności
i zarządza, co należy, zwłaszcza w celu
naprawienia skutków uchybienia oraz
zapobieżenia podobnym uchybieniom w
przyszłości, a także podejmuje inne
przewidziane w ustawie środki.