Skąd
Skąd
w dzieciach
w dzieciach
tyle agresji ?
tyle agresji ?
,
,
,
,
Skąd
Skąd
w dzieciach
w dzieciach
tyle agresji ?
tyle agresji ?
,
,
,
,
Definicje robocze
Definicje robocze
AGRESJA:
zachowanie, które wykracza
poza
normy społeczne
i u podłoża
którego leżą negatywne
nastawienia bądź emocje sprawcy
PRZEMOC:
wykorzystanie swej przewagi
fizycznej, emocjonalnej lub
wynikającej z danej sytuacji nad
inną osobą dla uzyskania
ważnego dla siebie celu
Jak powstaje agresja ?
Jak powstaje agresja ?
Zachowanie człowieka pełni dwie funkcje:
1.
Osobistą
= służy zaspokajaniu jego
indywidualnych potrzeb
2.
Społeczną
= służy spełnianiu wymagań
otoczenia
W życiu każdego człowieka w każdym wieku
pojawiają się
różne przeszkody w
działaniach
, a jednak nie wszyscy zaczynają
wtedy reagować agresywnie i stosować
przemoc.
Jednostka
odczuwa
niezaspokojenie
ważnej dla siebie
potrzeby
osobistej
i / lub ma
poczucie
niespełnienia
oczekiwań
społecznych
Jednostka
odczuwa
niezaspokojenie
ważnej dla siebie
potrzeby
osobistej
i / lub ma
poczucie
niespełnienia
oczekiwań
społecznych
Podejmuje
działania
nastawione na
cel,
służący wg niej
zaspokojeniu
potrzeby i / lub
spełnieniu
oczekiwań
otoczenia
Podejmuje
działania
nastawione na
cel,
służący wg niej
zaspokojeniu
potrzeby i / lub
spełnieniu
oczekiwań
otoczenia
Osiąga cel,
jaki sobie
postawiła,
zatem
zaspokaja
ważną dla
siebie potrzebę
i/lub
oczekiwania
otoczenia
Osiąga cel,
jaki sobie
postawiła,
zatem
zaspokaja
ważną dla
siebie potrzebę
i/lub
oczekiwania
otoczenia
PRZESZKO
DA
PRZESZKO
DA
PRZESZKO
DA
PRZESZKO
DA
Co powoduje sięganie po agresję i przemoc:
Co powoduje sięganie po agresję i przemoc:
1.
doświadczanie własnej
nieskuteczności
w radzeniu sobie
z przeszkodą
2.
nieumiejętność poradzenia sobie z silnymi
negatywnymi
emocjami
, które są wywoływane pojawieniem się
przeszkody
3.
czynnikiem uruchamiającym mechanizm błędnego koła są
informacje zwrotne dotyczące efektywności zastosowanego
sposobu usunięcia przeszkody (często
KARY
)
POTRZEB
A
POTRZEB
A
DZIAŁANI
E
DZIAŁANI
E
PRZESZKO
DA
PRZESZKO
DA
CEL
CEL
1
Wzrost
napięcia
emocjonal
nego
Wzrost
napięcia
emocjonal
nego
Możliwość 1:
WYZWANIE
Możliwość 1:
WYZWANIE
Możliwość 2:
ZAGROŻENIE
Możliwość 2:
ZAGROŻENIE
2
3
W sytuacji, gdy pojawia się przeszkoda
W sytuacji, gdy pojawia się przeszkoda
jednostka ma do wyboru trzy sposoby
jednostka ma do wyboru trzy sposoby
postępowania:
postępowania:
działanie
CEL X
działanie
przeszko
da
CEL X
Sytuacja I
ten sam cel
– te same
środki
narasta
agresja
działanie
przeszko
da
CEL X
Sytuacja II
ten sam cel
– inne środki
pojawia się
przemoc
działanie
przeszko
da
CEL X`
CEL X”
Sytuacja III
inny cel
– inne środki
narasta
przemoc
jeśli cel zostanie osiągnięty
PO
użyciu
agresji / przemocy
następuje
wzmocnienie
tego sposobu
zachowania
A. Zachowanie agresywne i
A. Zachowanie agresywne i
stosowanie przemocy
stosowanie przemocy
jako efekt
jako efekt
BRAKU EDUKACJI
BRAKU EDUKACJI
(ubogie
(ubogie
zasoby)
zasoby)
ten sam cel – te same środki
ten sam cel – te same środki
Potrz
eba X
przeszko
da
CEL
X
podjęcie
działania X
ETAP
I:
Potrz
eba X
przeszko
da
CEL
X
intensyfikacja
działania X
ETAP
II:
AGRESJ
A
pr
ze
sz
ko
da
Potrz
eba X
CEL
X
dalsza eskalacja
działania X
ETAP
III:
PRZEM
OC
Ludzie sięgają po agresję i w końcu po przemoc,
bo
NIE ZNAJĄ
innych sposobów zaspokajania
swych potrzeb i realizacji stawianych sobie
samemu lub przez innych ludzi celów.
Przeciwdziałanie i pomoc to EDUKACJA:
Przeciwdziałanie i pomoc to EDUKACJA:
poszerzanie zasobów:
wzbogacanie wiedzy
i umiejętności w różnych dziedzinach
budowanie poczucia kompetencji
(wiem, co wiem i
umiem), aby osoba mogła tym, co wie i umie
posługiwać się intencjonalnie, tzn. by umiała
modyfikować swoje sposoby działania zależnie od
okoliczności i/lub modyfikować cele, do których dąży
trening radzenia sobie w sytuacjach trudnych
(„hartowanie”)
Wysokie
wymagania
= trudne
zadania
+
WSPARCIE
Wysokie
wymagania
= trudne
zadania
+
WSPARCIE
B. Zachowania agresywne i stosowanie
B. Zachowania agresywne i stosowanie
przemocy jako
przemocy jako
EFEKT NIEPRAWIDŁOWEJ
EFEKT NIEPRAWIDŁOWEJ
EDUKACJI
EDUKACJI
ten sam cel – inne środki
ten sam cel – inne środki
Potrz
eba X
przeszko
da
CEL
X
podjęcie
działania X
ETAP
I:
Potrz
eba X
przeszko
da
CEL
X
zmiana działania
z X na Y
ETAP II:
AGRESJ
A
Potrz
eba X
przeszko
da
CEL
X
szukanie innej
drogi do swego
celu
ETAP
III:
PRZEM
OC
Ludzie sięgają po agresję i przemoc, bo
NAUCZYLI SIĘ
, że:
można swoje cele osiągać niekoniecznie
drogą wymagającą wysiłku
można coś „załatwić”
można innych ludzi wykorzystywać dla
realizacji własnych celów (np. oszukać,
okłamać) czyli traktować instrumentalnie
Nauczyli się stosować agresję i przemoc
jako „normalny” środek realizacji
własnego celu
, nie jest to efekt
nieradzenia sobie z silnym negatywnym
napięciem emocjonalnym, ale decyzja
sięgnięcia po taki środek, a nie inny.
Przeciwdziałanie i pomoc to RE - EDUKACJA:
Przeciwdziałanie i pomoc to RE - EDUKACJA:
wyposażenie w takie sposoby realizacji własnych
celów, aby
nie naruszały porządku społecznego
np. w klasie, w
lokalnej społeczności, w grupie rówieśniczej, w
rodzinie
zadanie to okazuje się niezwykle trudne, gdy
systemy
wartości
i powiązane z nimi
systemy wymagań
domu
rodzinnego i szkoły oraz społeczności lokalnej
nie są
spójne
względem siebie, albo gdy są sprzeczne
wtedy traci się orientację społeczną i kieruje w życiu
przede wszystkim
zasadą ekonomii wysiłku + szybkiej
gratyfikacji
czyli szuka najkrótszej, najszybszej,
najmniej męczącej (najmniej wymagającej) drogi do
własnego celu
Czytelność
i spójność przekazu
wychowawczego
Czytelność
i spójność przekazu
wychowawczego
C. Zachowania agresywne i stosowanie
C. Zachowania agresywne i stosowanie
przemocy jako
przemocy jako
EFEKT DEMORALIZACJI
EFEKT DEMORALIZACJI
inny cel – inne środki
inny cel – inne środki
Potrz
eba X
przeszko
da
CEL
X
podjęcie
działania X
ETAP
I:
Potrz
eba X
przeszko
da
CEL
X
szukanie innej
drogi do swego
celu
ETAP
II:
AGRESJ
A /
PRZEMO
C
Potrz
eba X
przeszko
da
CEL
X`
zmiana celu
działania
ETAP
III:
AGRESJ
A /
PRZEMO
C
CEL
X’
Cele akceptowane społecznie, ale z
jakichś powodów niemożliwe lub bardzo
trudne do osiągnięcia przez jednostkę
zastępowane są celami łatwiejszymi w
realizacji, ale społecznie mniej lub wcale
nieakceptowanymi
.
Agresja i przemoc dotyczą więc w tym
przypadku bardziej tego,
jakie cele i
zadania realizuje jednostka chcąc
zaspokoić ważne
dla siebie potrzeby,
a mniej tego, jakimi
czyni to środkami, jak to miało miejsce w
sytuacji I i II.
Przeciwdziałanie i pomoc to RE - SOCJALIZACJA:
Przeciwdziałanie i pomoc to RE - SOCJALIZACJA:
pomoc musi mieć
charakter długofalowy
i
obejmować nie tylko samą osobę, ale także ważne
dla niej środowiska jej życia, np. rodzinę, grupy
rówieśnicze, klasę szkolną, zespół nauczycieli
celem pomocy jest
przekonstruowanie
osobowości
,
tak, by owa „instancja zarządzająca”
zachowaniem i kontrolująca wykorzystywanie
posiadanych zasobów stała się bardziej społecznie
odpowiedzialna
Długotrwały proces zmiany
osobowości + jednoczesne
działanie na
OSOBY ZNACZĄCE W
ŚRODOWISKU
Długotrwały proces zmiany
osobowości + jednoczesne
działanie na
OSOBY ZNACZĄCE W
ŚRODOWISKU
„
„
Niewinna” droga ku agresji i
Niewinna” droga ku agresji i
przemocy
przemocy
1.
Zachowania agresywne i sięganie po przemoc są konsekwencją
łańcucha wydarzeń, jakich doświadczamy wtedy, gdy próbując
osiągnąć ważne dla siebie cele i poprzez to zaspokoić swe potrzeby
natrafiamy na różne przeszkody.
2.
Ważną rolę odgrywają
emocje – silne, negatywne, kumulujące się
wtedy,
gdy nie udaje się pokonać przeszkody i gdy zostajemy ukarani za
sposób jej pokonywania.
3.
Wtedy jednocześnie doświadczamy
poczucia złości i wstydu wraz z
poczuciem własnej nieskuteczności
(nie poradziłem sobie z tym),
poczucia niekompetencji
(do niczego się nie nadajesz),
niezadowolenia
(nie spodziewałem się
tego po tobie),
obniżenia pozycji
w ważnej społecznej grupie
odniesienia.
4.
Sięgnięcie w kolejnym akcie działania po inne środki – agresję i
przemoc – może okazać się skuteczne na tyle, iż przynajmniej część z
tych negatywnych emocji osłabnie i
odzyskamy choć częściowo
kontrolę nad otoczeniem
=
EFEKT NAGRADZAJĄCY
.
Jaka pomoc?
Jaka pomoc?
Do „złych” zachowań wiedzie wiele dróg, ale taka, którą kroczy
większość ludzi w każdym okresie życia jest jedna
BRAK SKUTECZNEJ POMOCY ZE STRONY INNYCH LUDZI
BRAK SKUTECZNEJ POMOCY ZE STRONY INNYCH LUDZI
W SYTUACJACH TRUDNYCH
W SYTUACJACH TRUDNYCH
Człowiek pozostawiony sam sobie, skazany tylko na swoje,
czasami nikłe,
zasoby w wielu trudnych sytuacjach sobie nie poradzi.
Pomoc ze strony innej osoby to
POMOC ZACHĘCAJĄCA
:
1)
do lepszego wykorzystania tego, co posiadamy,
2)
do poszerzania wiedzy i umiejętności,
3)
do wchodzenia w trudne sytuacje i podjęcia próby
zmagania się z nimi
To także
WSPARCIE EMOCJONALNE
w zmaganiach,
dające nadzieję i wiarę w siebie, budujące poczucie
własnej wartości.