1
PODSTAWY FIZJOLOGII
PRACY
ORGANIZACJA STANOWISK
PRACY
1
PODSTAWY FIZJOLOGII
PRACY
ORGANIZACJA STANOWISK
PRACY
2
FIZJOLOGIA PRACY
•
Zasadniczą treścią
fizjologii pracy
są
ba-dania mające na
celu poznanie
wpływu pracy na
ustrój człowieka
.
•
Fizjologia pracy
jest działem fizjologii
ogólnej i stanowi
podstawę
teoretyczną
ergonomii.
Podstawowe pojęcia,
które mają
znaczenie w
ocenie procesu
pracy to:
• obciążenie,
• sprawność,
• uciążliwość,
• zmęczenie,
• 1 Kcal = 4,19 KJ.
(Olszewski J.: 1995)
3
OBCIĄŻENIE I
SPRAWNOŚĆ
•
Obciążenie
Obciążenie
to suma
oddziaływania na
czło-wieka
czynników, które
wpływają na
funkcjonowanie
analizatorów / układu
recepcyjnego /
i równocześnie
wywołują reakcję
efektorów / układu
recepcyjnego/.
•
Sprawność organizmu
Sprawność organizmu
człowieka /s/ może
być określona jako
stosunek energii
użytecznej /Eu/ do
energii pobranej /Ep/
i wynosi około 20%.
(Lauring 1992)
4
RODZAJE OBCIĄŻEŃ
Rodzaje obiążeń
Obiążenie pracą
Obciążenie
otoczeniem
Obciążenie
organizacją pracy
Wywieranie
sił
Ruch
Odbiór
informacji
Oświetlenie
Mikroklimat
Hałas
Substancje
szkodliwe
Wibracje
Przepływ
materiałów
Atmosfera
w zakładzie
Treść pracy
5
UCIĄŻLIWOŚĆ I
ZMĘCZENIE
•
Uciążliwość
Uciążliwość
to suma
różnorodnych reakcji
organizmu człowieka
na występujące
obciążenia.
•
Rodzaje uciążliwości
Rodzaje uciążliwości
:
:
– układ krążenia,
– układ oddychania,
– układ mięśniowy,
– układ nerwy,
– układ szkieletowy.
•
Zmęczenie
Zmęczenie
człowieka
to obniżenie się spra-
wności organizmu w
wyniku wykonywanej
pracy.
•
Rodzaje zmęczenia:
Rodzaje zmęczenia:
–
fizyczne,
–
psychiczne,
–
psychonerwowe.
(Bullinger H.J.: 1994)
6
METODY OCENY
UCIĄŻLIWOŚCI PRACY
•
TECHNIKI
TECHNIKI
SUBIEKTYWNE
SUBIEKTYWNE
:
:
– samoocena,
– obserwacja.
•
Analiza wydajności
Analiza wydajności
:
:
– badanie przebiegu
pracy,
– ocena zdolności
do wykonania pracy,
– badanie czasów
wykonywania pracy.
METODY FIZJOLOGII
METODY FIZJOLOGII
:
:
– EKG,
– EMG,
– EOG,
– EEG.
– Ocena temperatury
ciała,
– Ocena częstotliwości
impulsów świetlnych.
(Bullinger H.J.: 1994)
7
PROCESY
METABOLICZNE
•
Procesy
Procesy
anaboliczne
anaboliczne
,
,
to budowanie z pro-
stych składników,
nowych bardziej
skomplikowanych
związków.
• Na przykład płynów
ustrojowych,
hormonów, ciał
odpornościowych.
•
Procesy kataboliczne
Procesy kataboliczne
,
to rozkład /spalanie/
składników odży-
wczych i wytwarzanie
energii.
• Na przykład podczas
spalania 1g białka
wyzwala się w orga-
nizmie 4,5 kcal
energii ( 18,9 kJ).
(Pałka M.: 1975)
8
DOBOWY BILANS
ENERGETYCZNY
CZŁOWIEKA
• Podstawowa
przemiana materii
(PPM)
: 1 400 - 1 800 kcal,
• Swoiście dynamiczne
działanie pożywienia
: 40 - 510 kcal,
• Wydatek czynnościowy
poza
pracą
: 500 - 600 kcal,
• Wydatek czynnościowy
podczas
pracy
: 3 500 kcal
• Całkowity wydatek : 2 040 - 6 410 kcal
(Rosner J.: 1985)
9
DOBOWY BILANS
ENERGETYCZNY
10
WYDATEK ENERGETYCZNY
W CIĄGU 480 MINUT
DLA KOBIET:
DLA KOBIET:
• B.lekka
> 200 kcal ( > 0,4 kcal/min)
• Lekka
200 - 700 kcal ( 0,4 - 1,5 kcal/min)
• Ś.ciężka
700 - 1 000 kcal ( 1,5 - 2,1 kcal/min)
• Ciężka
1 000 - 1 200 kcal ( 2,1 - 2,5 kcal/min)
• B.ciężka >1 200 kcal ( >2,5
kcal/min)
DLA MEŻCZYZN:
DLA MEŻCZYZN:
• B.lekka
> 300 kcal ( > 0,6 kcal/min)
• Lekka 300 - 800 kcal ( 0,6 - 1,7 kcal/min)
• Ś.ciężka 800 - 1 500 kcal ( 1,7 - 3,1 kcal/min)
• Ciężka
1 500 - 2 000 kcal ( 3,1 - 4,2 kcal/min)
• B.ciężka
>2 000 kcal (>4,2 kcal/min)
11
OCENA WYSIŁKU
FIZYCZNEGO
Wydatek energetyczny
Wydatek energetyczny
- metoda tabelaryczna
- metoda gazometryczna
- metoda telemetryczna
Wysiłek statyczny
Wysiłek statyczny
- postawa przy pracy
- wymuszenie pozycji przy pracy
- pochylenie ciała
- możliwość wykonania zmiany pozycji
Monotypia ruchowa
Monotypia ruchowa
- liczba monotypowych powtórzeń.
12
WYDATEK ENERGETYCZNY
PODCZAS PRACY CZŁOWIEKA
• B.LEKKA < 10,5 KJ/MIN
• LEKKA 10,5 - 21,0 KJ/MIN
• ŚREDNIA 21,1 - 31,6 KJ/MIN
• CIĘŻKA 31,7 - 41,9 KJ/MIN
• B.CIĘŻKA 42,0 - 52,6 KJ/MIN
• K.CIĘŻKA 52,7 - 62,7 KJ/MIN
• WYCZERPUJĄCY > 62,7 KJ/MIN
(Rosner J.: 1985)
13
ZUŻYCIE TLENU PODCZAS
PRACY CZŁOWIEKA
• B.LEKKA < 0,5 L/MIN
• LEKKA 0,5 - 1,0 L/MIN
• ŚREDNIA 1,1 - 1,5 L/MIN
• CIĘŻKA 1,6 - 2,0 L/MIN
• B.CIĘŻKA 2,1 - 2,5 L/MIN
• K.CIĘŻKA 2,6 - 3,0 L/MIN
• WYCZERPUJĄCY > 3,0 L/MIN
(Rosner J.: 1970)
14
WENTYLACJA PŁUC PODCZAS
PRACY CZŁOWIEKA
• B.LEKKA < 10 L/MIN
• LEKKA 10 - 20 L/MIN
• ŚREDNIA 21 - 35 L/MIN
• CIĘŻKA 36 - 50 L/MIN
• B.CIĘŻKA 51 - 65 L/MIN
• K.CIĘŻKA 66 - 85 L/MIN
• WYCZERPUJĄCY > 85 L/MIN
(Rosner J.: 1970)
15
CZĘSTOTLIWOŚĆ T ĘTNA
PODCZAS PRACY CZŁOWIEKA
• B.LEKKA < 75 NA MIN
• LEKKA 76 - 100 NA MIN
• ŚREDNIA 101 - 120 NA MIN
• CIĘŻKA 121 - 140 NA MIN
• B.CIĘŻKA 141 - 160 NA MIN
• K.CIĘŻKA 161 - 180 NA MIN
• WYCZERPUJĄCY > 180 NA MIN
(Rosner J.: 1970)
16
TEMPERATURA CIAŁA
PODCZAS PRACY CZŁOWIEKA
• B.LEKKA < 37,1 C
• LEKKA 37,1 - 37,5 C
• ŚREDNIA 37,6 - 38,0 C
• CIĘŻKA 38,1 - 38,5 C
• B.CIĘŻKA 38,6 - 39,0 C
• K.CIĘŻKA 39,1 - 39,5 C
• WYCZERPUJĄCY > 39,5 C.
(Rosner J.: 1970)
17
ZASADY MANIPULACJI
CIĘŻARAMI
• Przed rozpoczęciem przenoszenia i podnoszenia
należy usunąć zbędne przedmioty z obszaru
manipulacji.
• Optymalna fizjologicznie wysokość dla
podnoszenia ciężaru z podłogi powinna wynosić
400 mm.
• Gdy ciężar ma być podnoszony z podłogi, to
powinno się wykorzystywać środki
wspomagające np. haki itp.
• Podczas podnoszenia należy utrzymywać
kręgosłup w pozycji pionowej ( plecy powinny
być proste).