System prezydencki

System prezydencki opiera się na

założeniu rozdzielności władz oraz

względnej równości kompetencji władzy

ustawodawczej (legislatywa) i

wykonawczej (egzekutywa). Funkcja

ustawodawcza przyznana jest par

lamentowi, a władza wykonawcza nie

ma formalnie inicjatywy

ustawodawczej. Obydwie władze

pochodzą z odrębnych wyborów

powszechnych. Również ustanie

działalności tych organów następuje

zgodnie z zasadą ich wzajemnej

niezależności: egzekutywa nie może

rozwiązać parlamentu, a parlament -

obalić egzekutywy z przyczyn

politycznych.

USA

Najbardziej klasycznym przykładem systemu

prezydenckiego jest sys tem polityczny

Stanów Zjednoczonych. Bardzo ważną

funkcję odgrywa w nim prezydent, będąc na

równi z Kongresem reprezentantem narodu.

Prezydent skupia w swym ręku funkcje,

które w systemie parlamentarnym zostały

podzielone między wiele urzędów.

Dokumentem określającym pozycję

poszczególnych instytucji ustroju

politycznego Stanów Zjednoczo nych jest

Konstytucja, uchwalona w 1787 roku.

Kongres, Prezydent i Sąd Najwyższy,

reprezentując różne rodzaje władzy,

spełniają swoje funkcje w sposób niezależny.

Jednocześnie funkcjonowanie ich jest

oparte na me chanizmie wzajemnego

powściągania się (zasada

check and

balance).

Separacja władzy

ustawodawczej i wykonawczej opiera

się na trzech podstawowych zasadach:

niepołączalności stanowisk w

Kongresie i administracji federalnej,

braku odpowiedzialności politycznej

prezydenta przed Kon gresem i

niemożliwości rozwiązania Kongresu

przez prezydenta.

Prezydent

Prezydent wybierany jest na czteroletnią kadencję

w wyborach po wszechnych, ale pośrednich.

Oznacza to, że wyborcy wybierają bezpo średnio

kolegium elektorskie, które dokonuje wyboru

prezydenta. Każ dy stan posiada tyle mandatów,

ilu łącznie ma przedstawicieli w Senacie i Izbie

Reprezentantów. Elektorzy są zobowiązani

głosować na kandyda ta, który w wyborach

powszechnych uzyskał większość w ich stanie (w

myśl zasady, iż „zwycięzca bierze wszystko").

Prezydentem może zo stać obywatel

amerykański, który ukończył 35 lat, mieszka na

terenie USA co najmniej od 14 lat, nie jest

obywatelem naturalizowanym i nie popełnił

przestępstwa uniemożliwiającego mu pełnienie

funkcji. Ta sama osoba może sprawować urząd

tylko przez dwie kadencje.

Zakres uprawnień

prezydenta :



Jest on głową państwa i szefem rządu.



Prezydent jednoosobowo kieruje władzą wykonawczą,

stojąc na czele administracji federalnej, za której

działalność jest odpowiedzialny.



Powołuje :



wysokich funkcjonariuszy administracji

(sekretarzy stanu), dyrektorów CIA

(

Central Intelligence

Agency

- Centralna Agencja Wywiadowcza utworzona w 1947 r., jej

zadaniem jest (zbieranie i analizowanie informacji istotnych dla

bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych),



dyrektorów FBI

(Federal Bureau of Investigation

Federalne Biuro

Śledcze utworzone w 1908 r., jego zadaniem jest ściganie przestępstw

zagrażających bezpieczeństwu państwa),



ambasadorów i sędziów Sądu Najwyższego za „radą

i zgodą" Senatu



Z chwilą wyboru na urząd prezydenta staje się

on liderem własnej partii.



Kieruje polityką zagraniczną.



Jest naczelnym dowódcą sił zbrojnych



dysponuje faktycznym prawem użycia i

dowodzenia siłami zbrojnymi w czasie wojny i

pokoju



Może występować z orędziem do narodu i

Kongresu - corocznie prezydent kieruje do

Kongresu orędzie o stanie państwa, w którym

przedkłada generalny program ustawodawczy.

Prezydent nie ma prawa inicjatywy

ustawodawczej, więc z konkretnymi

inicjatywami występują członkowie Kongresu

należący do jego partii. Ma prawo weta wobec

ustaw uchwalonych przez Kongres - weto może

być obalone ponowną uchwalą obu izb podjętą

większością 2/3 głosów. Prezydent USA nie

może rozwiązać parlamentu. Ponosi

odpowiedzialność konstytucyjną za działania

sprzeczne z prawem. Oskarżenie formułuje Izba

Reprezentantów, sądzi Senat pod

przewodnictwem prezesa Sądu Najwyższego.

Orzeczenie skazujące wymaga większości 2/3

obecnych senatorów. Senat może orzec karę

usunięcia z zajmowa nego urzędu i utratę

zdolności do pełnienia funkcji publicznych.

Procedura

impeachmentu

jest stosowana dosyć

rzadko, ale ma duże znaczenie polityczne. Już

samo jej wszczęcie wobec prezydenta Nixona

spowodowało jego rezygnację z urzędu.

Prezydenci USA po II wojnie

światowej

1. Harry S. Truman (D) 1945-1953

2. Dwight D. Eisenhower (R) 1953-1961

3. John F. Kennedy (D) 1961-1963

4. Lyndon B. Johnson (D) 1963-1969

5. Richard M. Nixon (R) 1969-1974

6. Gerald F. Ford (R) 1974-1977

7. James E. Carter (D) 1977-1981

8. Ronald Reagan (R) 1981-1989

9. George Bush (R) 1989-1993

10. William J. Clinton (D) 1993-2001

11. George W. Bush (R) od 2001-2009

12, Barack Obama (D) od 2009

(D - demokrata, R - republikanin)

Kongres



Kongres składa się z dwóch izb:

Izby

Reprezentantów

Senatu.

Izby Reprezentantów może być wybrany

obywatel amerykański, który ukończy 25 lat, a

do Senatu lat 30. Izba Reprezentantów składa

się z 435 osób i podział tej liczby mandatów

między poszczególne stany jest uniezależniony

od liczby mieszkańców danego stanu. Kadencja

Izby trwa dwa lata. Senat liczy 100 członków,

każdy stan wybiera dwóch senatorów. Kadencja

senatora trwa 6 lat. Co dwa lata jest wybierana

1/3 składu Senatu. Przewodniczącym Izby

Reprezentantów jest

speaker,

a Senatu

wiceprezydent Stanów Zjednoczonych.

Kongres spełnia dwie zasadni cze funkcje:

legislacyjną i kontrol ną. Funkcję legislacyjną

spełnia, uchwalając ustawy. Prawo inicjatywy

ustawodawczej przysługuje wyłącznie

członkom Kongresu. W wypadku poprawek do

Konstytucji Kongres ma jedynie prawo do ich

proponowania. Ma również tak zwaną władzę

nad sakiewką, czyli uchwala ustawę

budżetową, ustala po datki i przyznaje kredyty

na działalność rządu. Funkcję kontrolną

spełnia, zatwierdzając nominacje prezydenckie

i traktaty. Do niego należy tak zwany

impeachment,

czyli prawo do postawienia w

stan oskarżenia i ska zania członków

administracji federalnej, w tym prezydenta.

Może też żądać od sekretarzy federalnych

wyjaśnienia różnych aspektów ich polityki.

Francja

Klasycznym przykładem systemu

mieszanego, określanego często jako

półprezydencki, jest system polityczny

Francji. Został on ukształtowany przez

prezydenta Charles'a de Gaulle'a. W 1958

roku we Francji przyjęto konstytucję, która

zapoczątkowała okres V Republiki.

Prezydent posiada najwyższy autorytet w

państwie. W systemie tym

charakterystyczne jest odejście od zasad

nadrzędności parlamentu i ześrodkowanie

władzy państwowej w rękach egzekutywy.

Władza wykonawcza jest wprawdzie dwu-

członowa (prezydent i rząd), ale to

prezydent jest jej realnym szefem

Prezydent

Prezydent Francji ma bardzo duże uprawnienia.

Wybierany jest na siedmioletnią kadencję w

wyborach powszechnych i bezpośrednich. Nie jest

politycznie odpowiedzialny. Może być pociągany

do odpowiedzialności karnej tylko w wypadku

zdrady stanu. Powołuje i odwołuje rząd, nie będąc

nawet prawnie zobowiązany do przeprowadzenia w

tym celu konsul tacji politycznych. Jest faktycznym

szefem egzekutywy, przewodniczy posiedzeniom

Rady Ministrów i podpisuje dekrety z mocą ustaw

i dekre ty podejmowane przez rząd. Prezydent

obsadza szereg stanowisk państwo wych, jest

zwierzchnikiem sił zbrojnych, odgrywa decydującą

rolę w dziedzinie stosunków międzynarodowych.

Posiada uprawnienia osobiste (nie wymagające

kontrasygnaty premiera): mianowanie premiera,

prawo odwołania się do społeczeństwa poprzez

referendum, rozwiązanie Zgromadzenia

Narodowego, kierowanie orędzia do parlamentu.

Ważną rzeczą dla prezydenta jest istnienie w

Zgromadzeniu większości wywodzącej się z

tego samego układu sił politycznych. Jednakże

zdarza się, iż prezydent reprezentuje inny

układ sił niż większość parlamen tarna. Taki

stan rzeczy nazywany jest

cohabitation.

Taka

sytuacja zaistniała w V Republice kilka razy.

Na przykład w 1997 roku wyłonione zostało

lewicowe Zgromadzenie Narodowe, choć

prezydent reprezentował orientację

prawicową (Jacąues Chirac).

Rząd

Rząd, mianowany przez prezydenta i od niego

zależny, jest odpowie dzialny przed

Zgromadzeniem Narodowym. Posiedzeniom

rządu prze wodniczy prezydent Republiki.

Rząd musi mieć oparcie w większości par

lamentarnej, ale także cieszyć się

zaufaniem i poparciem prezydenta. Spełnia

funkcje wykonawcze, ale także

prawodawcze. Zakreślone są wy raźne

granice, w których parlament może

wykonywać funkcję ustawodaw czą - w

innych dziedzinach rząd może swobodnie

stanowić normy prawa.

Parlament

Parlament francuski jest dwuizbowy. Składa

się z wybieranego na 5 lat w głosowaniu

powszechnym i bezpośrednim Zgromadzenia

Narodowego oraz wybieranego w wyborach

pośrednich Senatu (kadencja trwa 9 lat, co

trzy lata zmienia się 1/3 składu). Konstytucja

z 1958 roku znacznie zmniejszyła rolę i

znaczenie parlamentu. Zasadniczo zostały

zredukowane uprawnienia ustawodawcze,

zwłaszcza poprzez szczegółowe wyliczenie

dziedzin, w których parlament może

uchwalać ustawy (prawa obywatelskie, prawo

pracy, obrona, budżet, ratyfikowanie umów

międzynarodowych). Parlament sprawuje

również funkcje kontrolne w stosunku do

rządu.

Document Outline