Przepis prawa karnego
Norma sankcjonowana i
norma sankcjonująca
Typ czynu zabronionego
Przepis prawa karnego
Norma sankcjonowana i
norma sankcjonująca
Typ czynu zabronionego
Przepis prawa karnego
• Prawo karne materialne:
» „zbiór przepisów, który obejmuje
katalog
czynów
karalnych
i
przewidywanych przez ustawodawcę
kar, grożących za popełnienie takich
czynów,
a
także
zasady
odpowiedzialności karnej”
(K.Buchała, A.Zoll)
• Zbiór norm odnoszących się do stosowania kary
Charakterystyczna syntaktyka
przepisu prawa karnego
•Kto, (……), podlega karze
(…).
Przepis prawa karnego
• Art. 148 § 1 Kodeksu karnego
• Kto zabija człowieka podlega karze
pozbawienia wolności na czas nie
krótszy od lat 8, karze 25 lat
pozbawienia wolności albo karze
dożywotniego pozbawienia wolności
Kto zabija człowieka podlega karze pozbawienia
wolności na czas nie krótszy od lat 8, karze 25 lat
pozbawienia wolności albo karze dożywotniego
pozbawienia wolności
• Przepis prawa karnego s.s.:
– Jednostka tekstu prawnego, w formie zdania
oznajmującego, w trybie niedokonanym
opisująca określone zachowanie i
przewidzianą za to zachowanie sankcję o
charakterze represyjnym
• Przepis prawa karnego s.l.:
– Jednostka tekstu prawnego stanowiąca
podstawę rekonstrukcji treści normy
prawnokarnej
Struktura normatywna
przepisu prawa karnego
• Normy sprzężone
• Norma sankcjonowana
• Norma sankcjonująca
• Przepis prawa karnego stanowi
podstawę dekodowania dwóch
odmiennych norm – normy
sankcjonującej i normy
sankcjonowanej
Norma sankcjonowana
• Zakaz lub nakaz określonego
zachowania (norma merytoryczna)
• Elementy normy sankcjonowanej:
– zakres normowania
– zakres zastosowania
Norma sankcjonowana
• Art. 148 k.k.
Kto zabija człowieka,
podlega
karze pozbawienia wolności na czas
nie krótszy od lat 8, karze 25 lat
pozbawienia wolności albo karze
dożywotniego pozbawienia wolności.
Czy każdy przepis prawa
karnego daje podstawę do
dekodowania normy
sankcjonowanej?
Norma sankcjonująca
• Właściwa norma prawa karnego, o
strukturze normy kompetencyjnej
• Norma dwuelementowa:
• zakres zastosowania (hipoteza)
• zakres normowania (dyspozycja)
Norma sankcjonująca
• Adresat: sąd (wyjątkowo prokurator lub inny
organ wymiaru sprawiedliwości)
• Hipoteza:
– opis zachowania karalnego (typ czynu
zabronionego),
– inne przesłanki odpowiedzialności karnej (np. z
części ogólnej k.k.)
• Dyspozycja: kompetencja do orzeczenia
sankcji karnej (obowiązek orzeczenia sankcji
karnej)
Normatywna interpretacja
przepisu prawa karnego
• Nie wszystkie elementy zawarte w
przepisie prawa karnego mają znaczenie w
perspektywie obu struktur normatywnych
tj. normy sankcjonowanej i sankcjonującej
• dla treści normy sankcjonowanej nie ma
znaczenia: znamię zaistnienia skutku,
okoliczności dotyczące winy i strony
podmiotowej
• dla treści normy sankcjonującej znaczenie
ma naruszenie normy sankcjonowanej –
bezprawność zachowania
Naruszenie normy
sankcjonowanej
• u podstaw normy sankcjonowanej
znajduje się określone rozstrzygnięcie
w zakresie aksjologii sytemu
prawnego (dobro prawne, interes
prawny) – wartościująca funkcja
normy sankcjonowanej
• norma wyraża także powinność
określonego zachowania
(rozkazodawcza funkcja normy
sankcjonowanej)
Naruszenie normy
sankcjonowanej
• Istotna z punktu widzenia normy
sankcjonującej ocena (
bezprawia
czynu
) czynu musi zawierać te dwa
aspekty:
– zachowanie musi naruszać polecenie
– zachowanie musi być negatywnie
oceniane w perspektywie chronionego
normą sankcjonowaną dobra prawnego
Naruszenie normy
sankcjonowanej
• „Sprzeczne z normą sankcjonowaną
będzie więc tylko takie zachowanie,
które naraża na niebezpieczeństwo
dobro prawne lub je narusza i
jednocześnie narusza wykształconą
przez wiedzę lub doświadczenie
regułę postępowania z tym dobrem
prawnym”
A.Zoll
Typ czynu zabronionego
Rozwinięcie hipotezy normy sankcjonowanej:
– Matka
(która ukończyła 17 rok życia –
art. 10 § 1)
,
która
(umyślnie - art. 9)
zabija
(przez działanie lub zaniechanie
– w tym drugim przypadku w warunkach
określonych w art. 2)
dziecko w
okresie porodu pod wpływem jego
przebiegu
(o ile spełnione są warunki
obiektywnego przypisania skutku)
Terminologia
Funkcje typu czynu
zabronionego
• Wyznaczenie granicy pomiędzy
zachowaniami karalnymi a innymi
zachowaniami bezprawnymi lub
legalnymi
• Wyznaczenie granicy pomiędzy
poszczególnymi kategoriami
zachowań karalnych z uwagi na
konieczność różnicowania sankcji
Typ czynu zabronionego
• Znamiona typu czynu zabronionego
powinny wskazywać tylko na te
cechy czynu, które mają znaczenie w
perspektywie społecznej szkodliwości
(naganności) danej klasy zachowań
Znamiona typu czynu
zabronionego
Typy znamion znamion
• Obligatoryjne
Fakultatywne
:
Matka
która
zabija
dzieck
o
pod wpływem
jego przebiegu
w
okresi
e
porod
u
Cel,
motyw
, inne
Przedmiot
czynności
wykonawcze
j
Podmiot
czynności
wykonawcz
ej
sposó
b
Określenie strony
podmiotowej
(stosunku
psychicznego
sprawcy do czynu
Naruszenie
reguły
postępowania z
dobrem
prawnym
Dobro
prawn
e
Czynność
wykonawc
za
Określen
ie
podmiot
u
skute
k
czas
miejsc
e
Klasyfikacje znamion
• Strukturalny podział z uwagi na
znaczenie dla:
– bezprawności (naruszenia normy
sankcjonowanej )
– karalności
Matka, która
zabija
dziecko w okresie porodu
pod wpływem jego przebiegu
Klasyfikacja znamion – sposób
opisu
• Znamiona potoczne (matka)
• Znamiona odsyłające (choroba
nieuleczalna)
– Znamiona definiowane w określonej
dziedzinie wiedzy
– Znamiona definiowane przez ustawę
(osoba najbliższa)
– Znamiona normatywne (poseł)
Klasyfikacja znamion – sposób opisu
• Znamiona pozytywne – znamiona
negatywne
• Znamiona opisowe – znamiona
ocenne
• Znamiona ostre – znamiona nieostre
• Znamiona przedmiotowe – znamiona
określające przeżycia psychiczne
(znamiona podmiotowe)
Klasyfikacja typów czynów
zabronionych - strukturalna
Art. 148
Klasyfikacja typów czynów
zabronionych
• 1. Z uwagi na stronę podmiotową
• 2. Z uwagi na wagę przestępstwa
• 3. Z uwagi na określenie sprawcy
• 4. Z uwagi na stopień zagrożenia dla
dobra prawnego
• 5. Z uwagi na skutek
• 6. Z uwagi na formę czynności
wykonawczej
• 7. Z uwagi na tryb ścigania
Z uwagi na stronę
podmiotową
• Kryterium: klauzula nieumyślności
– w przepisie w zespole znamion
– W odrębnym przepisie (samodzielna klauzula)
– Art. 9 paragraf 3 k.k.
umyśln
e
nieumyśl
ne
umyślno -
nieumyślne
nieumyślno - nieumyślne = nieumyślne
. Z uwagi na wagę
przestępstwa
• Zbrodnie (art. 9 § 2 k.k.)
• Występki (art. 9 § 3 k.k.)
• Kryterium – wyoskość ustawowego
zagrożenia (dolna granica i rodzaj
kary)
3. Z uwagi na określenie
sprawcy
• Powszechne
• Indywidualne
– Indywidualne właściwe
– Indywidualne niewłaściwe
– Kryterium: bliższe określenie sprawcy w
typie czyny zabronionego (ew. w typie
podstawowym i zmodyfikowanym)
. Z uwagi na stopień
zagrożenia dla dobra
prawnego
• Naruszenia dobra prawnego
• Narażania dobra prawnego
–
abstrakcyjnego narażenia na
niebezpieczeństwo
–
konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo
»powszechne
»Indywidualne
–
Typ czynu zabronionego może być
równocześnie typem naruszenia dobra
prawnego (np. zdrowia) i narażenia ( np. życia)
Z uwagi na skutek
• Skutkowe (materialne)
• Bezskutkowe (formalne)
• Kryterium – skutek (dająca się
oddzielić od zachowania sprawcy
(czynności wykonawczej) zmiana w
świecie zewnętrznym
– Przestępstwa konkretnego narażenia na
niebezpieczeństwo – skutkowe
– Możliwość przekształcenia czasownika wyrażającego
czynność wykonawczą na czasownik „powodować
określony stan rzeczy – co do zasady skutkowe
Z uwagi na formę czynności
wykonawczej
• Kryterium: sposób ujęcia czynności
wykonawczej
– Przestępstwa materialne co do zasady z
działania albo z zaniechania
Wyłącznie z
działania
Wyłącznie z
zaniechania
Z działania albo
z zaniechania
Z uwagi na tryb ścigania
• Przestępstwa ścigane z oskarżenia
publicznego (publicznoskargowe)
• Ścigane na wniosek (wnioskowe)
• Ścigane z urzędu
• Przestępstwa ścigane z oskarżenia
prywatnego
• Kryterium:
–
Domniemanie ścigania publicznoskargowego z
urzędu, chyba że zaznaczono wyraźną
klauzulę innego trybu ścigania