Konsekwencje funkcjonowania sztucznych zbiorników wodnych



Formy zlodzenia pojawiające się w fazie

zamarzania, trwałej pokrywy lodowej i spływu

lodu. Określa się je wizualnie na podstawie

wyglądu zewnętrznego.

- W fazie zamarzania występują: śryż, lepa,

lód denny, lód brzegowy i częściowa pokrywa

lodowa.

- Pierwszą fazę zlodzenia kończy trwała i

nieruchoma pokrywa lodowa o gładkiej lub

nierównej powierzchni, pokrywająca

zwierciadło wody na całej szerokości rzeki.

Pod stałą pokrywą mogą występować podbitki

śryżowe.

- Trzecią fazę rozpoczyna kruszenie i spływ

lodu a formami zlodzenia są tu kra i zator.



Śryż - lód o strukturze gąbczastej, tworzący się w całej masie

przechłodzonej wody. Łącząc się wypływa na powierzchnię

tworząc krążki śryżowe, a te z kolei mogą tworzyć pola śryżowe.



Lepa - śnieg przesiąknięty wodą.



Lód denny - gąbczasta masa tworząca się na występach

dennych i roślinności wodnej. Po osiągnięciu dużych objętości

wypływa na powierzchnię, gdzie łącząc się ze śryżem i lepą

tworzy lód prądowy (w postaci krążków otoczonych białym

wianuszkiem).



Lód brzegowy - oblodzenie rzeki w linii zwilżonej, rozwijające

się od brzegów koryta ku środkowi.



Częściowa pokrywa lodowa - nierównomierna pokrywa

lodowa, będąca następstwem rozwoju lodu brzegowego.

Rozciąga się na całej szerokości rzeki lecz ma liczne miejsca

niezamarznięte.



Kra - części popękanej pokrywy lodowej unoszone z prądem

rzeki.



Zator - specyficzna forma zlodzenia rzeki. Tworzy się w

przewężeniach koryta, na mieliznach i przy utrudnionym spływie

(np. kra w górze rzeki i stała pokryw w dole), z nagromadzonego

lodu prądowego (zator śryżowy) lub kry (zator lodowy).



Powstał w oparciu o pomysł kanadyjskiego

projektu Nature Watch (Ice Watch).



Jest to ogólnokrajowy projekt monitorujący

zjawiska lodowe na rzekach i jeziorach.

Dzięki umieszczonym na stronie internetowej formularzom

każdy zainteresowany, będący świadkiem wystąpienia zjawisk

lodowych może przesłać wyniki swoich obserwacji. Na ich

podstawie budowana jest ogólnokrajowa baza danych.



Bodźcem do utworzenia tego programu było

potencjalne zagrożenie spiętrzeniami

zatorowymi i powodziami. Ponieważ w Polsce na

wielu rzekach, a szczególnie na Dolnej Wiśle

obserwuje się często występowanie zjawisk

lodowych (w tym zatorów), uznano za konieczne

utworzenie bazy danych archiwizujących

podstawowe informacje o zlodzeniu.



Badanie blizn lodowych jest metodą

uzupełniającą inne dane dotyczące przebiegu

zlodzenia, stosowaną m. in. w USA.



Drzewa (pnie) okaleczone przez lód występują

na odcinkach poziomu zalewowego rzeki,

gdzie często formują się czoła zatorów. Blizny

powstają w czasie wolnego przemieszczania

się upakowanych mas lodu. Tworzą się na

wysokości zbliżonej (lub niższej) do kulminacji

wezbrania.



Analiza dendrologiczna drewna drzew

umożliwia określenie roku wystąpienia zatoru.



Analizę położenia blizn lodowych przeprowadzono na

odcinku dolnej Wisły od Modlina do Tczewa.

1. Zmiana struktury zlodzenia



Po spiętrzeniu pokrywa lodowa powstaje około 20 dni
wcześniej, a czas jej zalegania uległ wydłużeniu o
około 35 dni w stosunku do stanu sprzed spiętrzenia.



Jest to wynik skrócenia czasu trwania fazy
formowania pokrywy lodowej, w wyniku pochodu
lodu prądowego, z około 40-45 dni do 8 dni.



Wisła charakteryzuje się szczególnie długim okresem
pochodu lodu prądowego, który poprzedza powstanie
zwartej pokrywy lodowej. Stanowi on około 50-60 %
czasu trwania zlodzenia. Podczas łagodnych zim obok
lodu brzegowego jest to jedyna forma zlodzenia.

3. Blokada tranzytowego spływania lodu



Na każdym zbiorniku zaznacza się tendencja do
dłuższego utrzymywania się pokrywy lodowej w
stosunku do rzeki swobodnie płynącej powyżej.



Lód prądowy zalega w zbiorniku do momentu
rozpadu pokrywy lodowej. W takiej sytuacji
rozpoczyna się pochód lodu na Wiśle i napływanie
dużej ilości kry. Dlatego też nieodzowne jest
przygotowanie zbiornika do przyjęcia dużej ilości
lodu. Wzdłuż całej jego długości lodołamacze
wykonują rynnę o szerokości około 500 m.
Zadaniem jej jest umożliwienie tranzytowego
przepływania lodu spływającego z rzeki swobodnie
płynącej.

4. Zmiany ustroju lodowego rzeki poniżej
stopnia piętrzenia



Zmiany te objęły odcinek rzeki o długości około 34 km.
Charakterystyczną cechą odcinka jest brak pokrywy
lodowej bezpośrednio poniżej stopnia.



Tworząca się pokrywa lodowa ma krótkotrwały
charakter. Często są to bariery śryżowe w płytkich
miejscach i miejscach lokalnych spadków prędkości
przepływu. Krótkotrwały charakter pokrywy lodowej
wynika ze szczytowej pracy elektrowni wodnej i
dobowych wahań stanów wody przekraczających
nawet 1,5 m.



Zimą 1985 i 1987 roku w Nieszawie podbitki
zajmowały nawet 70 % powierzchni przekroju
poprzecznego.

4. Podział Wisły poniżej stopnia wodnego na 4
odcinki



Odcinek I: Stopień wodny

Charakteryzuje się on utrudnionymi warunkami

hydrodynamicznymi formowania pokrywy lodowej

oraz powstawaniem bezpostaciowego śryżu.



Odcinek 2:

Pokrywę lodową budują krążki i pola śryżowe.



Odcinek 3: Zatorowy

Wyznacza on granicę najsilniejszego

oddziaływania stopnia wodnego.



Odcinek 4:

Występowanie pokrywy lodowej, zbudowanej ze

stłoczonych krążków.

4. Zniszczenia infrastruktury - umocnień i budowli



W okresie zlodzenia zakłóceniu ulega praca urządzeń

hydrotechnicznych. Głównym powodem jest oblodzenie

części zainstalowanych w wodzie.



W wyniku zlodzenia występują trudności eksploatacyjne na

stopniu wodnym we Włocławku. Mechaniczne niszczenie

korony wału przez krę lodową lub zdzieranie odwodnej

skarpy wału w przypadku dużej prędkości wody i kry

lodowej, może spowodować powstanie inicjalnej wyrwy.



Notuje się przypadki naruszenia lub zniszczenia budowli

wodnych, najczęściej mostów, w okresie gwałtownego

ruszenia lodu. Szczególnie duże zagrożenie zniszczeniem

tych budowli występuje po długotrwałej i mroźnej zimie.

W marcu 1947 roku, w okresie pochodu lodu, powstało kilka dużych

zatorów. Zniszczone zostały mosty prowizorycznie odbudowane po II

wojnie światowej. Zmiana przebiegu nurtu była przyczyną uszkodzenia

drewnianego mostu w Wyszogrodzie zimą 1986 roku.

Linki:

Źródła zdjęć:



http://www.imgw.pl/internet/zz/wie
dza/hydro/_enc_hydro/zjawiska_lod
owe.html



http://www.geo.uni.torun.pl/www/z
aklady/zkibp/monitoring/index.htm



http://www.geo.uni.torun.pl/www/z
aklady/zkibp/serwis-lodowy.htm



http://www.geo.uni.torun.pl/www/z
aklady/zkibp/archiwum_lod/blizny.h
tm



http://geoinfo.amu.edu.pl/sgp/LA/L
A08/LA8_24.pdf



http://upload.wikimedia.org/wikipedia/co

mmons/2/24/Sryz_01.jpg



http://kajak.org.pl/wiedza/metodyka/zima

/Wda5_1.jpg



http://wloclawskie24.pl/photos/0017/137

9/kra2_article.jpg



http://static1.money.pl/i/galeria/221/30/2

6845.jpg

