Nowe doktryny i paradygmaty

w pedagogice wczesnoszkolnej

                          

prof. nadzw. dr hab.

                            Jolanta Karbowniczek

      

Pedagogika wczesnoszkolna zajmuje się procesem 
nauczania i wychowania dzieci w młodszym wieku 
szkolnym, funkcjonuje w szerokim nurcie współczesnej 
humanistyki.
Proces nauczania i uczenia się oparty na behawioryźmie 
Behawioryzm – kierunek psychologiczny, rozwinął się 
w XX wieku – USA, próba zastosowania ścisłych, 
znanych z nauk przyrodniczych metod badawczych do 
badania ludzkiej psychiki
- ulepszył metodologię nauk społecznych
- współtworzył teorię uczenia się, psychologię 
poznawczą i psychologię społeczną.

- zmiany
- uwarunkowania w zakresie nauk: psychologii, 
antropologii, pedagogiki, dydaktyki
- wpływy społeczne
Pedagogika wczesnoszkolna:
- subdyscyplina nauk pedagogicznych, działalność 
realizowana w szkołach, wyraża się w języku :
- naukowo – teoretycznym,
- doradczo – metodycznym, nauczycielskim
- praktykach społecznych

Na edukację dziecka w młodszym wieku szkolnym patrzymy w 
sposób:
 wielostronny
 złożony
 wielofunkcyjny
Należy uwzględnić przenikające się czynniki :
I Proces reformowania się szkolnictwa w Polsce :
• obniżenie wieku obowiązku szkolnego ( proces w trakcie 
wdrażania, przesunięty o dwa lata do 2014 roku).
Sytuacja obecnych pięciolatków, którzy realizują w przedszkolu
obowiązkowe roczne przygotowanie do szkoły, nie wiadomo, co 
będą robić w przyszłym roku, jeśli rodzice zdecydują, że nie 
wyślą swoich dzieci do szkoły.
Powstaje roczna luka. Komu to ma służyć ?
Z korzyścią dla dziecka, czy obok niego ?
Jeśli będą powtarzać jeszcze raz roczne przygotowanie to czy 
będzie to z korzyścią dla ich dalszej nauki ?
2009 rok – 7 latki powtarzają w klasie I program zrealizowanej 
rok wcześniej klasy zerowej.

2.Zwiększanie dostępności i upowszechnianie wczesnej 
edukacji dziecka
 działania legislacyjne i projektowe upowszechniające 
wychowanie przedszkolne na terenach wiejskich
 powiązanie edukacji wczesnoszkolnej z edukacją 
przedszkolną
3.Wprowadzenie na etapie edukacji wczesnoszkolnej 
koncepcji kształcenia holistycznego, zintegrowanego i 
oceny opisowej.
4.Integracja procesów nauczania i wychowania, 
przywrócenie szkole właściwie rozumianej funkcji 
wychowawczej

5.Operacjonalizacja celów i ich reorientacja.
Uległa zmianie hierarchia wartości, będących źródłem 
stanowionych w edukacji wczesnoszkolnej celów.
Wcześniejszy priorytet :
- wiadomości 
- umiejętności
- wartości
Współcześnie priorytet stanowią:
- osobowość ( postawy )
- umiejętności
- wiadomości
Zdolność do samorealizacji jednostki, intelektualnej 
autonomii, otwartość, twórczość.

6.Opracowanie nowej podstawy programowej – 
wprowadzenie do klasy I zajęć komputerowych, etyki i 
nauczania języka angielskiego.
7.Możliowść konstruowania autorskich programów 
nauczania, opartych na podstawie programowej.
8.Nauka i praca ucznia w szkole jako podstawowe formy 
działalności realizowane poprzez zabawę.
9.Zwiększenie autonomii nauczycieli ( decentralizacja ) 
w zakresie wyboru programów i podręczników, 
wprowadzania innowacji i autorskich rozwiązań.

10.Wnikliwa diagnoza i monitorowanie uczniów klas I – 
III.
11.Wielokulturowość i dwujęzyczność dzieci.
12.Systematyczna praca z dzieckiem o specjalnych 
potrzebach edukacyjnych: wybitnie uzdolnionym, 
wykazującym trudności lub niepełnosprawnym.
13.Działalność nowatorska nauczycieli w edukacji 
wczesnoszkolnej.
14.Zmiany w systemie kształcenia i dokształcania 
zawodowego nauczycieli.

II Zmiana modelu rodziny z dużej – 
wielopokoleniowej na małą, często jednodzietną
 rodzina rozbita
 wychowywanie dziecka w związkach 
niezalegalizowanych bądź w rodzinach mieszanych, 
wielokulturowych

Należy włączyć w dyskurs pedagogiczny takie 
pojęcia jak :
 eurosieroctwo
 wielokulturowość
 edukacja w regionie pogranicza
 wartość rodziny w procesie wychowania

III Brak autorytetów 
 brak punktów odniesienia w świecie wartości
 relatywizm wartości
 wybiórcze traktowanie wartości ( dzieci wykazują 
braki w rozumieniu wartości w ustaleniu tego, co jest 
dobre a co złe – rolę autorytetów pełnią dla nich 
bohaterowie gier  komputerowych, czy bajek 
telewizyjnych. Są to postacie negatywne z 
wychowawczego punktu widzenia, pokazujące dziecku 
relacje oparte na przemocy i możliwość posiadania 
„wielu żyć”).
Zatem
W jaki sposób wprowadzać dzieci w świat wartości ?
Jaką rzeczywistość im przedstawiać w tym zakresie ?
Jakie dobierać lektury i w jaki sposób postępować, aby 
być atrakcyjnym i wiarygodnym promując to, czego nie 
promują kolorowe i wszechobecne mass media.

IV Zagrożenia cywilizacyjne,ujawniające szereg 
patologii.
Obniża się wiek inicjacji alkoholowej, nikotynowej, 
narkotykowej i seksualnej.
Promocja stylu życia opartego na:
- łatwym szczęściu
- atrakcyjności fizycznej
- permisywizmu nie dziwi 7 – letnia dziewczynka z 
pomalowanymi paznokciami w bardzo krótkiej 
sukieneczce modnej marki, świadoma swej 
atrakcyjności)
Sytuacja ta wymaga :
 namysłu nad celami wychowania
 włączania działań profilaktycznych od samego 
początku edukacji dzieci

V Wymagania stawiane przez społeczeństwo 
informacyjne
 szybki rozwój techniki
-szansa rozwoju dziecka ( projekty „Interklasa”, „Szkoła 
cyfrowa”
- zagrożenie rozwoju dziecka ( wszystkie sfery 
rozwojowe )
Troska o prawidłowy rozwój językowy najmłodszych.
Wypowiedzi uczniów klas I – III ery komórki i komputera 
są skrótowe, ubogie, błędne gramatycznie.
Wypowiedzi pisemne – błędy ortograficzne.
Niechęć do czytania książek, brak umiejętności dialogu.
Nauczyciel tworzy sytuacje umożliwiające wchodzenie 
w interakcję, w dialog.
Współczesna rodzina polska – rodzina telewizyjna.

VI Negatywne opinie społeczne o reformie 
szkolnictwa, o szkole samej w sobie
Szkoła nie jest przygotowana na zmianę.                         
       
Nauczyciele – nie radzą sobie z problemami 
dydaktyczno – wychowawczymi, nie są dla uczniów 
autorytetami (wyższe etapy edukacyjne, nie dotyczy 
( klasy I – III )
Niezadowolenie i sprzeciw wobec edukacji szkolnej
                        Promowanie

                          edukacji domowej 
     

  ( homescholing ) Wielka Brytania

Brak stabilności w świecie wartości i autorytetów.
Powyższa lista wskazuje na szereg zmian w edukacji 
małego dziecka.
Są to trendy we współczesnej pedagogice 
wczesnoszkolnej w jej teoretycznym i praktycznym 
wymiarze
Założyciele reformy uznali, że optymalnym modelem 
kształcenia na poziomie klas I – III jest zintegrowana 
edukacja wczesnoszkolna, sprzyjająca harmonijnemu i 
wszechstronnemu rozwojowi osobowości dziecka.

Podstawa programowa 23 XII 2008 rok
„Celem edukacji wczesnoszkolnej jest wspomaganie 
dziecka w rozwoju fizycznym, intelektualnym, 
emocjonalnym, społecznym, etycznym i estetycznym. 
Ważne jest również także wychowanie, aby dziecko w 
miarę swoich możliwości było przygotowane do życia w 
zgodzie z samym sobą, ludźmi i przyrodą. Należy 
zadbać o to, aby dziecko odróżniało dobro od zła, było 
świadome przynależności społecznej (do rodziny, grupy 
rówieśniczej i wspólnoty narodowej) oraz rozumiało 
konieczność dbania o przyrodę. Jednocześnie dąży się 
do ukształtowania systemu wiadomości i umiejętności 
potrzebnych dziecku do poznawania i rozumienia 
świata, radzenia sobie w codziennych sytuacjach oraz 
do kontynuowania nauki w klasach IV – VI szkoły 
podstawowej.
W kontekście powyższego istotne znaczenie przypisuje 
się edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej.

Doświadczenia i przeżycia dziecka z okresu 
przedszkolnego i wczesnoszkolnego mają znaczący 
wpływ nie tylko na rozwój całej szkolnej kariery ucznia 
ale są fundamentem dla jego wszechstronnego rozwoju.
Pedagogika wczesnoszkolna – odejście od 
behawiorystycznego modelu kształcenia na rzecz 
konstruowania przez uczniów wiedzy na uczenie 
samodzielności.
Przejście w edukacji od dominacji nauczania na rzecz 
uczenia się poprzez własną aktywność i doświadczanie 
świata stanowi istotne zagadnienie w aktualnym 
dyskursie pedagogicznym.
Współczesna szkoła musi kreować sytuacje, w których 
uczeń konstruuje swoją wiedzę poprzez samodzielną 
aktywność a nie jedynie rejestruje, utrwala i odtwarza 
przekazane przez nauczyciela informacje i 
zalgorytmizowane umiejętności (konieczne do 
wykonania).

Zadanie nauczyciela

                                                            zdobywanie 

umiejętności

                                                                  przy 

wykorzystywaniu

aktywizowanie  stwarzanie        stwarzanie           

własnych 
uczniów            odpowiedniego  sytuacji             

doświadczeń
                         otoczenia          sprzyjającej           i 

wiedzy

         samodzielnemu
         odkrywaniu 

                                                  przez dziecko

         otaczającego świata

Dziecko traktowane podmiotowo  rozwój wielostronnej 

aktywności
Dziecko uczy się formułować i przeżywać problemy w 

sytuacjach rzeczywistych, by rodzące się w nim pytania, 

wątpliwości i rozterki mogły być rozwiązywane przez : 

działanie, tworzenie i eksperymentowanie.

   

Aktywność własna dziecka  podstawowy warunek jego 

rozwoju poznawczego.
Konstruowanie wiedzy  interakcje z dorosłymi.
Wiedza konstruowana przez uczniów wymaga od nich 
konfrontacji z przedmiotami i ludźmi.
Interakcje z innymi prowadzą często do konfrontacji 
swojego sposobu myślenia i rozumienia.
Dwupodmiotowy dialog nauczyciel – uczeń

poczucie bycia kimś ważnym w tej relacji
                        dziecko
adekwatna samoocena, motywacja do podejmowania 
działań i dzielenia się ich efektami z innymi, wzbudza 
zaciekawienie ucznia nowymi zagadnieniami i 
sposobami ich interpretacji.

Indywidualizacja procesu edukacyjnego 
                               Dzieci w szkole -
Zróżnicowany poziom intelektualny i wiek biologiczny

Proces obniżania wieku obowiązku szkolnego i 
rozpoczynania edukacji szkolnej przez dzieci 6 – 7 letnie 
w ciągu trzech ostatnich lat.
Teoria inteligencji wielorakich Howarda Gardnera.
8 rodzajów inteligencji : lingwistyczna, logiczno – 
matematyczna, cielesno – kinestetyczna, muzyczna, 
wizualno – przestrzenna, interpersonalna, 
intrapersonalna, przyrodnicza.
Należy je uwzględniać i rozwijać w procesie 
edukacyjnym.
Określić profil inteligencji każdego dziecka.

Obserwacja dzieci
Treści kształcenia prezentowane w różnych aspektach, 
aby stworzyć warunki do efektywnego uczenia się i 
nauczania
( różnorodna aktywność na zajęciach )
Dobierać metody nauczania – uczenia się do profilu 
inteligencji i dominacji każdego ucznia.
Właściwa przestrzeń edukacyjna.
Kąciki zainteresowań zapewniające wielointeligentne 
funkcjonowanie.
Zapoznanie rodziców z profilem inteligencji dziecka, by 
mogli organizować jego pozaszkolne środowisko.
Określenie profilu inteligencji wielorakich ucznia 
powinno podpowiadać nauczycielom, rodzicom i 
opiekunom, jakie rodzaje zajęć należy zapewnić dziecku 
w domu, szkole i na zajęciach pozaszkolnych.

Mocne strony dziecka.
Stymulowanie słabszych stron.
Poznanie przez nauczycieli profilu inteligencji dziecka 

powinno się przełożyć na sposób edukowania i 

oceniania.
Ocena nie może demotywować dziecka
-Informacja zwrotna dotycząca osiągnięć ucznia na 

różnych płaszczyznach życia szkolnego.
Ocena opisowa – klasy I – III
Wykluczenie oceny cyfrowej.
Badania wskazują na różnorodność i niejednolitość 

oceniania.
Symbole – interpretowane w kategoriach 

wartościowania
Ocena cyfrowa – większa czytelność
Ocena kształtująca – podstawowa informacja zwrotna, 

uwzględniająca to, co uczeń zrobił dobrze, jak też to, co 

powinien wykonać inaczej, w jakim kierunku zmierzać w 

czasie dalszej nauki.

Komentarz do pracy ucznia.
Ocena kształtująca pomaga uczniom się uczyć.
Uczeń potrzebuje informacji o tym, na ile opanował 
daną partię materiału, jak również co i jak powinien w 
swojej pracy poprawić.
Nie rezygnować z symboli.
Opracować plan łączenia bądź rozdzielenia, dwóch 
sposobów oceniania (kształtujące i sumujące) tak, aby 
służyły uczniowi, jego procesowi uczenia się.
Rodzice dzięki informacji zwrotnej towarzyszącej ocenie 
kształtującej dowiadują się, co ich dziecko wykonało 
poprawnie, a co źle i jak to powinno poprawić.
Dostają wskazówki, w jaki sposób mogą pomóc dziecku 
i w jaki sposób można go wesprzeć w nauce.

Dziecko ma się dowiedzieć, zdobyć umiejętność, rozwiązać 
problem.
Czego się dzisiaj dziecko nauczyło ?
Co nowego dziecko poznało ?
zamiast
Co dzisiaj dostałeś ?
Merytorycznie wartościowa edukacja powinna służyć rozwojowi 
dziecka, wspierać jego wrodzone dyspozycje indywidualne min.
poprzez :
 stawianie celów intelektualno – rozwojowych ( stymulowanie 
aktywności poznawczej ), rozwijanie umiejętności myślenia 
przyczynowo – skutkowego ( stawianie hipotez ), rozwijanie 
postawy do badania, porozumiewania się, odkrywania.
 współdziałanie i współpracę (interakcje uczeń – nauczyciel – 
rodzice)
 uwzględnianie form i funkcji uczenia się w zależności od 
potrzeb dziecka
 uwzględnianie form i funkcji uczenia się w zależności od 
procesów rozwoju

Przeobrażenia paradygmatyczne w pedagogice 
wczesnoszkolnej
Aktualne tendencje edukacji wczesnoszkolnej zależą od 
czynników :
                             Ewolucja poglądów

dokonuje się w pedagogice wczesnoszkolnej

zmiany                regulacje     oczekiwania            
możliwości
demograficzne   prawne        społeczeństwa         
finansowe

                  państwa

                                         (samorządy 

terytorialne)

Dokonujące się zmiany uwzględniamy w szerokim 

kontekście     z perspektywy przeobrażeń podstaw 

teoretycznych    
i metodologicznych 

          rozumianych jako

przeobrażenia paradygmatyczne
Dynamiczny rozwój polskiej pedagogiki.
Edukacja:

• bilans stanu polskiej pedagogiki 

• przewartościowanie dotychczasowych poglądów

• wsparcie w źródłach filozoficznych, psychologicznych i 

socjologicznych

• zapoznanie się z tendencjami rozwojowymi 

pedagogiki światowej

• naprawcze reformowanie oświaty
Przechodzenie od orientacji technologicznej na rzecz 

humanizmu.

   
 

nurt technologiczny – tradycyjny herbartowski, 

pozytywistyczny, funkcjonalno – behawiorystyczny, 

adaptacyjny
nurt humanistyczny – orientacja podmiotowa, liberalna, 

progresywistyczna, dialogowa, kulturowa
humanizm skierowany na dziecko, modelowanie, 

kształtowanie jednostki
          

Orientacja

      podmiotowa                                                 

przedmiotowa

autonomiczność jednostki  

 jednostka podlega

                                                                zewnętrznemu 
swoisty sprawca informacji                   sterowaniu w 

procesie
                                                                    rozwoju
Praca pedagogiczna
- wspomaga rozwój 
samorealizacja jednostki

5 dyskursów wieku dziecięcego
 dyskurs funkcjonalno – behawiorystyczny
 dyskurs humanistyczno – adaptacyjny
 dyskurs konstruktywistyczno – rozwojowy
 dyskurs konstruktywistyczno – społeczny
 dyskurs krytyczno – emocjonalny
Dyskurs – pojęcie wieloznaczne, synonim rozmowy, 
dyskusji, 
w naukach społecznych zdobywa coraz większą 
popularność.
Dyskurs w odniesieniu do pedagogiki, sytuacja 
mówienia, status osób komunikujących się.
Dyskurs – działanie komunikacyjne, uczy co myśleć o 
rzeczywistości i o sobie.
Analiza dyskursu ustala, kto jest kim w hierarchii 
społecznej, do kogo należy moc decydowania, kto 
ustala obowiązujące znaczenia i jakie one są.

Dyskurs funkcjonalistyczno – behawiorystyczny (P. 
Sztompka,
J. Kozielecki)
                                      „Edukować to kierować”
• źródła: funkcjonalizm, behawioryzm, pedagogika 
pozytywistyczno – konserwatywna
• rozwój dziecka: ujmowany liniowo i hierarchicznie
związany ze spełnianiem standardów, poddawany 
pomiarowi dydaktycznemu
• wiedza : akceptowana, pochodzi z ustaleń 
zewnętrznych, nie należy do ucznia ani nawet do 
nauczyciela
• koncepcje i decyzje : koncepcje zewnętrzne, decyzje 
pozornie nauczycielskie, nierefleksyjnie przejmowane z 
pedagogii, decyzyjność ucznia niedopuszczalna
• tworzenie wiedzy : przyswajanie informacji i instrukcji 
pochodzących z zewnętrznego przekazu

• projekt zajęć : uniwersalny, szczegółowy scenariusz 
zajęć
• oddziaływanie : wdrożeniowo – korekcyjno – 
interwencyjne
• leksyka : przyswajanie, ćwiczenie, wdrażanie, 
kształtowanie, zapoznawanie, nauczanie
• metafory : nauczyciel rzemieślnik, uczeń – puste 
naczynie, klasa – warsztat
• hasło „SŁUCHAJ I UCZ SIĘ”

Dyskurs humanistyczno – adaptacyjny
                        „Edukować to akceptować”
(J.J. Rousseau – naturalizm pedagogiczny
A. Maslow, C. Rogers – psychologia humanistyczna)
• źródła :naturalizm, psychologia humanistyczna, 
pedagogika romantyczno – liberalna, personalizm
• rozwój dziecka : potencjał samorozwojowy, 
samowiedza, niemierzalny
• wiedza : akceptowana intuicja, wiedza nauczyciela, 
afirmacja
dziecięcego braku wiedzy jako „naturalnego”, nieufność 
wobec poszerzania wiedzy ucznia, infantylizowanie 
treści, zaufanie do samowiedzy dziecka.
• koncepcje i decyzje: nauczyciel postępuje tak , by 
dziecko chciało tego, czego on chce, decyzyjność i 
koncepcyjność ucznia w sprawach drugorzędnych, 
decyzje dorosłych uzasadnione merytorycznie.

• tworzenie wiedzy : osobiste, zindywidualizowane, 
relacje interpersonalne
• projekt zajęć : ramowy, elastyczny, komunikacja  - 
zabawa,
identyfikacja potrzeb dziecka
• oddziaływanie : partnersko – terapeutyczne, 
akceptacja
• leksyka : ekspresja, zabawa, spontaniczność, 
działanie, uczenie się, samorozwój, bycie sobą.
• metafory : nauczyciel – ogrodnik, uczeń – cenna 
roślina , klasa – słoneczna polana
• hasło : „POZWÓLMY IM BYĆ DZIEĆMI”
Dyskurs konstruktywistyczno – rozwojowy
„Edukować to organizować środowisko”
(J. Piaget – konstruktywizm)
• źródła : konstruktywizm poznawczo – rozwojowy, 
progresywizm, pedagogika liberalna

• rozwój dziecka : indywidualny przyrost kompetencji 
badawczych, przebiega przez błędy, chybione hipotezy 
– ich samodzielną rekonstrukcję.
• wiedza : zaufanie do wiedzy osobistej ucznia i 
nauczyciela, budowanej na drodze rozwiązywania 
problemów, wiedza ucznia niedoskonała, właściwa 
rozwojowo
• koncepcje i decyzje : uczeń zachęcany do 
samodzielnego tworzenia koncepcji, podejmowania 
decyzji, nawet błędnych 
„próbuj”
• tworzenie wiedzy : samodzielna, aktywna konstrukcja 
i rekonstrukcja umysłowych modeli, nie wymaga 
obecności dorosłego.
• projekt zajęć : organizacja warsztatu badawczego i 
zadań problemowych, efekty definiowane jako 
nieprzewidywalne.
• oddziaływanie : organizacyjne, prowokacja poznawcza

• leksyka : badanie, eksplorowanie, 
eksperymentowanie, uczenie się
• metafory : nauczyciel – mecenas, organizator, uczeń – 
naukowiec, klasa – laboratorium badawcze
• hasło : „PRÓBUJE AŻ DOROŚNIE I ZROZUMIE”
Dyskurs konstruktywistyczno – społeczny
„Edukować to współpracować”
konstruktywizm – jednostka aktywna w procesach 
postrzegania rzeczywistości nadawania jej sensownych 
znaczeń.
L.S. Wygotski – sfera najbliższego i aktualnego rozwoju
• źródła : interakcjonizm, konstruktywizm społeczno – 
rozwojowy
• rozwój dziecka : przejście od potoczności do nauki 
przebiega dzięki współpracy z dorosłym, 
uwarunkowanej edukacją.

• wiedza : ograniczenie, uczeń bardziej kompetentny 
dzięki wsparciu nauczyciela
• koncepcje i decyzje : tworzone i podejmowane pod 
kontrolą nauczyciela
• tworzenie wiedzy : negocjacje między pojęciami 
potocznymi (skonstruowanymi przez dziecko) a 
naukowymi (reprezentowanymi przez dorosłego)
• projekt zajęć : zindywidualizowany, kierująco – 
konsultacyjny
• oddziaływanie : pomocowe, współpracujące
• leksyka : wsparcie, kształtowanie, prowadzenie
• metafory : nauczyciel – doradca, uczeń – asystent, 
klasa – warsztat mistrza
• hasło : „WIELE POTRAFI ALE POTRZEBUJE 
POMOCY”

Dyskurs krytyczno – emancypacyjny
„Edukować to skłaniać do krytycznego 
angażowania się”
P. Bourdieu – przemoc symboliczna 
• źródła : socjologiczne teorie (konfliktu, pedagogika 
krytyczna, pedagogika emancypacyjna, pedagogika 
oporu
• rozwój dziecka : inicjowany przez napięcie polega na 
nabywaniu kompetencji emancypacyjnych i zdolności 
do roszczeń wobec przynależnych praw
• wiedza : wysoka, uczeń kompetentny intelektualnie w 
podejmowanym wysiłku rozumienia skonfliktowanego 
pełnego problemów i niejasności świata.
• koncepcje i decyzje : treścią i celem edukacji jest 
wzmacnianie zdolności do podejmowania 
autonomicznych decyzji intelektualnych, 
aksjologicznych, społecznych

• tworzenie wiedzy : polega na stawaniu się zdolnym do 

zaangażowanej krytyki i uaktywniania własnych 

strategii intelektualnych
• projekt zajęć : otwarty, elastyczny, budowany wokół 

problemów i kontrowersji
• oddziaływanie : konieczność zaangażowania
• leksyka zaangażowanie, leksyka, emancypacja
• metafory : nauczyciel moderator, uczeń – bojownik, 

klasa – forum dyskusyjne
• hasło : „MYŚLI PO SWOJEMU.MA DO TEGO 

PRAWO”.
Dyskursy : funkcjonowano – behawiorystyczny 
                  humanistyczno – adaptacyjny
     
                      najbardziej popularne

Pozostałe stopniowo wkraczają do pedagogiki.
                            

Przewidywane kierunki dalszych zmian w 
edukacji wczesnoszkolnej.
W zakresie nurtu teoretycznego pedagogiki 
wczesnoszkolnej w przyszłości możemy spodziewać 
się :
- pojawienia się nowych orientacji kierunków, prądów w 
obrębie humanistyki
- podkreślenia roli podmiotowości w tym 
pełnomocności, stanowiącej najwyższe stadium 
podmiotowości
- zwiększenia liczby badań jakościowych odnoszących 
się do nauczania i wychowania dziecka w młodszym 
wieku szkolnym
- krytycznej oceny (pozytywnej i negatywnej) 
dotyczącej realizacji koncepcji  kształcenia 
zintegrowanego w klasach
I – III.

W zakresie praktyki możemy spodziewać się :
- rzetelniejszej i wnikliwszej pracy z dzieckiem ze 
specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (słabym i 
zdolnym)
- wielowymiarowego rozwijania koncepcji kształcenia 
zintegrowanego w szkołach
- podniesienia jakości wielostronnego edukowania dzieci
- wzbogacania o nowe rozwiązania praktyczno – 
pedagogiczne 
- wyzwalania nowej inicjatywy nauczyciela, pobudzanie 
go do twórczej aktywności
- zbliżenia procesu edukacyjnego do standardów 
demokratycznego społeczeństwa otwartego
- poszukiwania niekonwencjonalnych rozwiązań 
metodycznych
- skuteczniejszego wdrażania pedagogizacji rodziców do 
szkół

Współczesne trendy w pedagogice wczesnoszkolnej są 
w dużej mierze odpowiedzią na pytania:
Jakie są oczekiwania i wyznania stojące przed 
współczesną edukacją ?
Współczesna pedagogika wczesnoszkolna musi się 
zmierzyć z wieloma kierunkami badawczymi, potrzebą 
redefinicji niektórych pojęć i procesów oraz z ciągłym 
poszukiwaniem optymalnych sposobów realizacji celów 
wczesnej edukacji dziecka.
Od nauczycieli wymaga się zmiany :
 organizacji procesu edukacyjnego
 nawyków, co do sposobów nauczania 
 przewartościowania wiedzy i umiejętności oraz 
twórczości i innowacyjności w realizacji różnych 
strategii edukacyjnych.