I.W Stanach Zjednoczonych
II.
w Polsce
i Europie
1.CoRT określany też jako CoRT Thinking Lessons-
opracowany przez Edwarda de Bono.
2. Future Problem Solving – wymyślony przez Paula
Torrance’a i jego żonę.
3. CPS opracowany przez A. Osborna, S. Parnesa.
4. Metoda SCAMPER – A. Osborna.
5. CIFS.
6. The Khatena Training Method.
7. Odysea Umysłu-zaadoptowany w Polsce przez
Józefę Sołowiej.
8. Synectics.
Ponad 250 pakietów do
nauczania twórczości.
1. Porządek i Przygoda. Lekcje
twórczości.
2. Żywioły. Lekcje twórczości w
nauczaniu zintegrowanym.
Publikacje edukacyjne Wiesławy Limont.
W polskich
szkołach brak
jest programów
systematyczne
go wspierania
kreatywności
uczniów. W
zasadzie są
dwa:
Program
Plan
Projekt
Projekt = Program + Plan
(
dr
Dobrosław Bilski)
I. Program = Inwentarz
(selekcja)
II.
Program
=
Precyzyjnie
uszeregowany
inwentarz
ze
wskazaniem procedur i metod
odpowiednich dla danej grupy
uczniów
(selekcja + gradacja)
Program jako wykaz treści nauczania (N)
Program jako zestaw planowanych
czynności pedagogicznych (N)
Program jako zestaw zamierzonych
efektów pedagogicznych (N)
Program jako zestaw pojęć i zadań do
wykonania (N)
Program jako rejestr doświadczeń
edukacyjnych (U
Analityczny
– uczyć się aby przyswoić
Hermeneutyczny
– uczyć się aby
znaleźć odpowiedź
Krytyczny
– uczyć się aby zmienić
Kryterium
organizacyjne
: przedmiotowe,
blokowe, tematyczne.
Kryterium
zagospodarowania programu
:
minimum, maksimum, pośrednie.
Kryterium
segmentacji treści
–
całościowe i modularne.
Kryterium szeregowania treści: linearne i
spiralne.
Adresat programu – charakterystyka
założonej grupy
Podstawowe założenia teoretyczne
(merytoryczne)
Podstawowe założenia metodyczne
(model programu, ujęcie, typ
programu, preferowane metody itp.)
wraz z uzasadnieniem
Opis celów może zawierać następujące
elementy:
Zadania nauczyciela
Cele operacyjne
Cele nieoperacyjne
Cele rozwojowe – formułowane w
trakcie realizacji
Cele bodźcujące
Główny inwentarz projektu może
przybrać jedną z następujących
postaci:
treści
planowane czynności nauczyciela
zamierzone efekty edukacyjne
zadania do wykonania
doświadczenia edukacyjne ucznia
Opis procedur osiągania celu może
zawierać:
Metody
Techniki
Zasady
Środki
Warunki organizacyjne
i lokalowe itp.
Jak poznać efekty projektowanego
działania wychowawczego?
Jakie efekty uznać za dobre,
zadowalające lub niezadowalające?
Konspekty,
Scenariusze.
„Twórczość jest zagadką, paradoksem, niektórzy mówią,
że sekretem.”
Margaret Boden
„Twórczość to aktywność przynosząca wytwory dotąd
nieznane, a zarazem społecznie wartościowe.”
Zbigniew Pietrasiński
„Twórcze to nowe i cenne – oto prosta i dobra odpowiedź.”
Andrzej Góralski
„Twórczość jest rozumiana (…)jako produkowanie
nowości.”
Arthur I. Cropley
„Twórczość to gotowość i zdolność (umiejętność)
powoływania rozwiązań alternatywnych dla rozwiązań
już obowiązujących (zastanych).”
A. Nalaskowski
Kreatywność Innowacyjność
Tworzenie - to coś tajemniczego
i nadzwyczajnego.
Twórczy to znaczy uzdolniony
artystycznie.
Twórcy to w większości dziwacy lub
wariaci.
Do twórczości trzeba dorosnąć.
Ja nie jestem twórczy.
Elitarne
– twórczość jest związana tylko z
wybitnymi twórcami.
Egalitarne
– każdy człowiek jest twórczy,
choć nie każdy w jednakowym stopniu
Pedagogika twórczości opowiada się za
stanowiskiem egalitarnym
Twórczość można podzielić na:
1.Płynną
2. Skrystalizowaną
3. Dojrzałą
4. Wybitną
1. Płynność
(słowna skojarzeniowa,
ekspresyjna, ideacyjna)
2. Giętkość -
plastyczność (spontaniczna,
adaptacyjna)
3. Oryginalność
4. Wrażliwość na problemy
i jak dodaje twórczy kontynuator teorii Guilforda – Torrance:
5. Elaboracja
(dopracowanie, staranność)
słowna
ujawniająca się przez podawanie wielu słów spełniających
dany warunek,
ekspresyjna
ujawniająca się w konstruowaniu całych
wypowiedzi,
skojarzeniowa
można ją ocenić przez sprawdzenie
liczby trafnych, sensownych określeń danego desygnatu
(zjawiska)
ideacyjna
jej miarą jest liczba pomysłów
dotyczących np.: zastosowania znanych przedmiotów
spontaniczna
adaptacyjna
Jest to zdolność wychodzenia poza
stereotypowe rozwiązania np.:
- przewidywania skutków paradoksalnych
sytuacji,
- rysowanie zaskakujących uzupełnień figur,
- wymyślanie niekonwencjonalnych, ale
sensownych tytułów obrazów czy
historyjek.
Jest to zdolność wykrywania wad lub
niedostatków, trudności pojawiających
się w sytuacjach i działaniach, np.:
-
Jakie wady ma rower?
- Jakie korzyści i kłopoty mogą mieć
ludzie bogaci?
Zdolność
ekspresyjnego,
wyczerpującego, pełnego szczegółów
wypełnianie
sytuacji
problemowych,
np.:
- Wykonaj rysunek wykorzystując dany
„zakrętas”,
- Dokończ opowiadanie, które zaczyna się tak…
1. Abstrahowanie
2. Rozumowanie przez analogię
3. Kojarzenie
4. Metaforyzowanie
5. transformowanie – przekształcanie
E. Nęcka dodaje jeszcze:
6. rozumowanie dedukcyjne
Psychodydaktyczne zasady
prowadzenia lekcji twórczości:
1.Zasada facylitacji.
2.Zasada ludyczności.
3.Zasada różnorodności.
4.Zasada nieoceniania.
5.Zasada wzmacniania procesu
twórczego.
6.Zasada przeciwdziałania
przeszkodom.
Model lekcji twórczości
(90 min.)
1.Przywitanie i rozgrzewka.
2. Wprowadzenie – miniwykład i
postawienie problemu.
3. Odkrywanie, formułowanie i
rozwiązywanie problemów.
4. Podsumowanie.
5. Pożegnanie.
1. NAZWA PROGRAMU
2. WPROWADZENIE/WSTĘP
3. CELE OPERACYJNE
CELE DOTYCZĄCE PROCESÓW PERCEPCYJNYCH I POZNAWCZYCH
CELE DOTYCZĄCE ROZWOJU EMOCJONALNO-MOTYWACYJNEGO
CELE DOTYCZĄCE SFERY DZIAŁANIOWEJ
4.
ZADANIA
REALIZATORA
PROGRAMU(NAUCZYCIELA/OSOBY
PROWADZĄCEJ ZAJĘCIA)
5. ZADANIA DLA UCZESTNIKÓW ZAJĘĆ/LEKCJI TWÓRCZYCH
6. FORMY i METODY PRACY
7. TREŚCI
8. PRZEBIEG ZAJĘĆ (uwzględnienie etapów prowadzenia lekcji
twórczości)
9. EWALUACJA
10. BIBLIOGRAFIA lub LITERATURA
Może to być:
-
Część teoretyczna lub/i praktyczna
uzasadniająca potrzebę prowadzenia
zajęć rozwijających zdolności twórcze,
-
Notatka o autorze,
-
Podziękowanie,
-
Zawiera tytuł lub tytuł i podtytuł,
-
Tytuł może być typowy dla zajęć, np,.:
Szkolny program rozwijający
aktywność/uzdolnienia twórcze
uczniów kl…..
-
Tytuł może mieć formę wyimaginowaną,
np.:
Płyniemy z Kaliope na Wyspy
Szczęśliwe
.
stymulowanie i rozwijanie wrażliwości wzrokowej, słuchowej, dotykowej;
rozwijanie spostrzegawczości;
kształtowanie umiejętności świadomej obserwacji rzeczy, zjawisk i ludzi;
stymulowanie umiejętności odkrywania, formułowania i rozumienia
problemów
rozwijanie koncentracji uwagi;
stymulowanie wyobraźni twórczej;
kształtowanie operacji umysłowych: analizy, syntezy, uogólniania,
kojarzenia, transformowania i przewidywania;
stymulowanie i rozwijanie zdolności twórczych: płynności, giętkości i
oryginalności myślenia;
poszerzanie wiedzy o rzeczach, zjawiskach i ludziach;
umożliwienie otwarcia językowego.
rozwijanie zaciekawienia problemami wymagającymi twórczego podejścia;
rozwijanie i przekształcanie spontanicznej motywacji poznawczej w motywację świadomą,
niezbędną do podejmowania dłuższych wysiłków poznawczych, fizycznych, artystycznych;
kształtowanie umiejętności wyrażania własnych potrzeb, poglądów i zainteresowań,
pomoc w pokonywaniu barier hamujących aktywność twórczą: nieśmiałości, obawy przed
nieznanym, trwogi przed arcydziełem, antytwórczych przekonań;
kształtowanie umiejętności odkrywania , rozpoznawania wyrażania uczuć emocji;
pomoc w rozumieniu i akceptowaniu własnych cudzych uczuć;
kształtowanie pozytywnej samooceny i poszerzanie samowiedzy
kształtowanie zachowań prospołecznych i umiejętności współpracy w grupie zadaniowej,
rozwijanie życzliwości i wrażliwości na potrzeby innych;
wdrażanie do przyjmowania pochwał i krytyki ze strony innych osób, uczenie
konstruktywnego komunikowania się i uważnego słuchania innych;
ośmielanie i pobudzanie uczniów do aktywności własnej w rozwiązywaniu problemów
(otwartych) dywergencyjnych;
budzenie i rozwijanie poczucia odpowiedzialności i podmiotowości w realizacji otwartych
zadań problemowych;
pomoc w minimalizowaniu postaw agresywnych i odreagowaniu napięć i konfliktów
psychicznych.
rozwijanie samodzielności i wytrwałości w procesie odkrywania
i rozwiązywania problemów;
rozwijanie zdolności manipulacyjnych i konstrukcyjnych;
pobudzanie i rozwijanie umiejętności ekspresyjnego wyrażania
myśli i emocji w języku sztuki i poprzez spontaniczną
dramatyzację;
doskonalenie sprawności językowych i umiejętności
wypowiadania się w opisie i opowiadaniu przez doświadczenia
językowe;
doskonalenie umiejętności integrowania różnorodnych
sprawności (umysłowych, emocjonalnych i praktycznych) w
rozwiązywaniu problemów dywergencyjnych.
ZDOLNOŚCI INTELEKTUALNE (POZNAWCZE):
1. twórcze zdolności potencjalne (dyspozycje do
twórczości)
myślenie twórcze
płynność myślenia
giętkość myślenia
oryginalność myślenia
wrażliwość na problemy
2. inne procesy poznawcze
spostrzegawczość
uwaga
pamięć
UMIEJĘTNOŚCI (KOMPETENCJE)
INTELEKTUALNE:
•umiejętność klasyfikowania
•umiejętność abstrahowania
•umiejętność dokonywania skojarzeń
•umiejętność antycypowania
(przewidywania)
•umiejętność tworzenia analogii
(rozumowanie indukcyjne)
•umiejętność tworzenia metafor
•umiejętność transformowania
Tok lekcji twórczości zgodnie z metodyką powinien składać z następujących elementów:
Etap I (wprowadzenie ) czyli rozgrzewka, która obejmuje ćwiczenia interpersonalne
podnoszące nastrój i przygotowujące grupę do wysiłku umysłowego a także ćwiczenia ruchowe.
Etap II czyli ćwiczenia myślenia pytajnego i jego trzech zdolności:
- zdolności dostrzegania problemów,
- zdolności formułowania pytań
- zdolności redefiniowania problemów.
Etap III czyli ćwiczenia w odkrywaniu, formułowaniu i rozwiązywaniu problemów. Etap jest
zasadniczym elementem lekcji twórczości.
Etap IV czyli podsumowanie i rundka kończąca, podczas której następuje zebranie informacji
zwrotnych i przyjazne pożegnanie się.
Ze względu na czas trwania zajęć - krótszy niż zalecane 1, 5 godziny – typowa lekcja twórczości
nie musi zawierać wszystkich czterech etapów. Dopuszcza się także łączenie zajęć w dwie 45-
minutowe sesje.
DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ