Teorie menedżerskie

Dr Bogusława Ziółkowska

1.

Właściciele są pozbawieni kontroli nad 
korporacją i przejmują ją menedżerowie 
(tzw. rewolucja menedżerska)

2.

Kontrolę przejmują inwestorzy 
instytucjonalni i rynek kapitałowy.



Maksymalizacja zysku nie jest jedynym 

głównym celem większości przedsiębiorstw 

funkcjonujących w praktyce gospodarczej



W rzeczywistości przedsiębiorstwa nie 

śledzą kosztów i przychodów krańcowych ze 

względu na skalę produkcji



W korporacjach występuje rozproszenie 

własności i dlatego trudno tu zidentyfikować 

przedsiębiorcę



Istnienie wielkich korporacji powoduje, że 

funkcjonują one w oligopolistycznych 

strukturach rynkowych, mogą oddziaływać 

na cenę i nie muszą już maksymalizować 

zysku.



Osobowa struktura własności 
przedsiębiorstw jest nietrwała stąd 
kontrola akcjonariuszy nad 
menedżerami jest utrudniona (tzw. 
rozdział własności i kontroli)



Oddzielenie własności od zarządzania 
sprawia, że menedżerowie realizują 
swoje cele a nie cele właścicieli



Maksymalizacja sprzedaży



Maksymalizacja korzyści



Maksymalizacja wzrostu



„wiązka celów”

Koszty transakcyjne  to koszty związane z 

funkcjonowaniem systemu rynkowego, 
czyli koszty:

1.

Poszukiwania dostawcy /odbiorcy

2.

Informacji

3.

Negocjacji

4.

Ustalanie warunków kontraktu

5.

Decyzji

6.

Odroczenia kontraktu

7.

Wykonania kontraktu

Firmy są tworzone dlatego, że dzięki 

wewnętrznej koordynacji w zakresie 
alokacji zasobów mogą zmniejszyć koszty 
transakcyjne:



Jeśli koszty koordynacji przez ceny są 
wyższe niż koszty koordynacji przez 
przedsiębiorcę tworzenie firmy na rynku 
jest uzasadnione.



Jeśli koszty zarządzania 
przedsiębiorstwem są wyższe lub równe 
kosztom koordynacji przez ceny 
przedsiębiorstwo nie będzie funkcjonować.



Przedsiębiorstwa dążą do osiągnięcia 

zysków zadawalających a nie do ich 

maksymalizacji (tzw. ograniczona 

racjonalność),



Sposób zorganizowania przedsiębiorstwa 

jest wynikiem kompromisu zawartego 

pomiędzy  ludźmi, którzy je tworzą, ich 

interesami i celami, a nie wynika z 

poszukiwań rozwiązania optymalnego



Uczestnicy organizacji (pracownicy, 

menedżerowie) kierują się w swoich 

działaniach przede wszystkim korzyścią 

osobistą (oportunizm)



Stopień niepewności transakcji



Częstotliwość zawierania transakcji 
(typowe, nietypowe)



Specyfika aktywów ( im większa 
unikatowość kombinacji aktywów, ich 
niepowtarzalność – tym większe ryzyko 
wystąpienia oportunizmu)

Lp.

Ograniczona 

racjonalność

Oportunizm

Specyfika 

aktywów

Charakter 

procesu 

kontraktowan

ia

1.

0

+

+

Planowanie

2.

+

0

+

Obietnica

3.

+

+

0

Konkurencja

4.

+

+

+

Zarządzanie

0 – wskazany czynnik nie występuje
+ - czynnik oddziałuje na proces 
kontraktowania

W przypadku tego procesu 

kontraktowania strony dysponują pełną 
informacją, co daje im możliwość 
przewidywania skutków kontraktu. 
Aktywa jednej lub obu stron są 
specyficzne czyli możliwe do 
wykorzystania dla ograniczonej liczy 
sytuacji a to może wpłynąć na 
występowanie zachowań 
oportunistycznych z drugiej strony. W 
takiej sytuacji kontrakt musi być bardzo 
precyzyjny.

W tym przypadku rzeczą najważniejszą 

jest brak oportunizmu. Występowanie 
ograniczonej racjonalności oraz 
specyficznych aktywów jest niwelowane 
zaufaniem stron kontraktu. Nawet jeśli 
w kontrakcie wstąpią jakieś 
niedopatrzenia wynikające z braku 
informacji i niepewności to i tak strony 
dojdą do porozumienia gdyż działają w 
dobrej wierze.

W tym przypadku występuje ograniczona 

racjonalność i zagrożenie 
oportunizmem, ale aktywa są typowe i 
w każdej chwili można zastąpić 
dotychczasowego kontrahenta kimś 
innym, nie występuje zatem groźba 
uzależnienia od dostawcy/odbiorcy. Jest 
to typowa sytuacja dla konkurencyjnych 
rynków teorii neoklasycznej.

Jest to sytuacja najbardziej niebezpieczna 

i niepewna gdyż wszystkie czynniki 
występują jednocześni. Racjonalne 
planowanie staje się niemożliwe, 
obietnica może zostać złamana a 
specyfika aktywów uzależnia całkowicie 
strony od siebie. W tym przypadku 
nieodzowne jest utworzenie 
przedsiębiorstwa gdyż mechanizm 
rynkowy niesie zbyt dużą ilość zagrożeń 
i koordynacja działań przez rynek jest 
zbyt kosztowna.

Przedsiębiorstwo składa się z kontraktów, 

jakie zawiera organizator z 
właścicielami czynników produkcji po 
to, aby uzyskać kontrolę nad zasobami 
tworzącymi firmę.

Przedsiębiorca  jest uważany za 

„kontraktora” czyli tego, kto organizuje 
przedsiębiorstwo i zawiera kontrakty 
tworząc przez to niepowtarzalne 
połączenie, specyficzną kombinację 
czynników produkcji czyli firmę.

Przedsiębiorstwo , w świetle tej teorii, jest 

rynkowym węzłem kontraktów, jest 
rynkiem.

Typy kontraktów:



Prosty kontrakt deterministyczny 
(kontrakt zamknięty)



Kontrakt uwarunkowany sytuacyjnie



Kontrakt stały



Kontrakt stały renegocjowany



Kontrakt niezamknięty (niedookreślony)



PRYNCYPAŁ – strona zlecająca 
działanie we własnym interesie 
(pracodawca)



AGENT – strona wykonująca kontrakt 
(pracownik)

Pomiędzy pryncypałem i agentem 

występuje asymetria ryzyka i asymetria 
informacji.



Agent z reguły preferuje mniejsze 
ryzyko, które zapewnia mu 
bezpieczeństwo zatrudnienia i stałość 
dochodów z pracy.



Pryncypał wybiera wyższe ryzyko, które 
jest ceną większego zysku.



Agent angażuje się w wykonywanie 
powierzonych mu zadań co daje mu 
przewagę informacyjną nad 
pryncypałem, która może 
wykorzystywać na swoją korzyść.



Możliwości monitorowania agenta przez 
pryncypała są ograniczone i są źródłem 
kosztów.

W świetle agencyjnej teorii 

przedsiębiorstwa występowanie 
pryncypała i agenta warunkuje 
funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Agent 
i pryncypał są na siebie zdani ale ich pole 
interesów wspólnych jest ograniczone a 
także maja przeciwstawne cele.

Problem konfliktu interesów nasila się w 

relacji menedżer – właściciel.

Teoria agencji stara się wskazać bodźce, 

które oddziałują na postępowanie i 
zachowanie agenta a także rozpoznać 
jaką rolę odgrywają w osiąganiu wyniku 
firmy.