EKONOMIA GOSPODARSTWA DOMOWEGO

Analiza ekonomiczna dzieli się na analizę techniczno-ekonomiczną i

analizę finansową.

Analiza techniczno-ekonomiczna odzwierciedla stronę rzeczową

działalności gospodarczej GD, zaś analiza finansowa stronę finansową

pieniężną.

W wypadku analizy techniczno-ekonomicznej koncentrujemy się badaniu

rzeczowej strony procesów gospodarowania wyrażonej w jednostkach

fizycznych (metrach, sztukach, litrach, kaloriach) – na przykład wielkość

nieruchomego majątku (powierzchnia mieszkania, działki), wielkość

produkcji, wyposażenia w trwałe dobra konsumpcyjne, ilość zakupionych

towarów, spożycie wybranych artykułów na 1 osobę, liczba aktywnych

zawodowo członków GD.

W analizie finansowej uwaga skupiona jest na pieniężnej wycenie

majątku, wielkości dochodów, wysokości wydatków na poszczególne

dobra, zakresie zobowiązań finansowych, stopie zysku z oszczędności,

stopie zadłużenia itp.

Bilans majątkowy gospodarstwa

domowego

Celem analizy zasobów majątkowych GD jest:



Ustalenie wielkości i wartości majątku, jego struktury i źródeł

pochodzenia;



Badanie zmian majątku w czasie (przyrosty, ubytki);



Badanie efektywności wykorzystania zarówno całego majątku, jak i

jego poszczególnych składników;



Ocena efektywności wykorzystania majątku i na tej podstawie

sformułowanie wniosków co do jego kształtowania w przyszłości.

Podstawowym źródłem informacji o zasobach majątkowych GD winien

być – podobnie jak w przedsiębiorstwie – bilans majątkowy.

Bilans majątkowy

– usystematyzowane, syntetyczne, sporządzone na

określony moment (tzw. Dzień bilansowy) zestawienie jego składników

majątkowych (aktywów) oraz źródeł ich finansowania (pasywów). Bilans

GD jest tzw.

rachunkiem statycznym,

swoista fotografią jego

majątku.

Z definicji bilansu wynika, że majątek ujmowany jest w bilansie

podwójnie. To znaczy w

przekroju przedmiotowym

oraz

przekroju

finansowym

Przekrój przedmiotowy wyraża strukturę majątku wg jego postaci oraz

funkcji, przekrój finansowy zaś obrazuje wartość majątku wg źródeł

finansowania albo inaczej źródeł pochodzenia.

Podstawową, wyjściową kategorię konstrukcji bilansu GD stanowi

majątek

Zdefiniowanie go jest bardzo ważne zarówno z

ekonomicznego, jak i prawnego punktu widzenia. Nauki ekonomiczne

wyjaśniają jego fizyczną postać oraz wartość pieniężną. Nauki

prawnicze traktują z kolei o prawach podmiotów, czyli osób fizycznych

i osób prawnych do posiadania majątku, jak również o zasadach i

sposobach jego nabywania oraz zbywania.

W dyscyplinach ekonomicznych, szczególnie w rachunkowości oraz

finansach terminem synonimicznym do pojęcia majątku są

aktywa

, a

w języku potocznym można spotkać się z takimi określeniami jak:

bogactwo, mienie, zamożność, majętność czy fortuna; tego

ostatniego słowa używa się zazwyczaj na określenie majątku

pokaźnych rozmiarów.

Majątek (aktywa) GD

– zasób dóbr materialnych, niematerialnych

oraz finansowych stanowiący własność wspólną i indywidualną

członków GD, służący do działalności wytwórczej oraz konsumpcyjnej

całego gospodarstwa albo tylko niektórych jego członków.

Majątek może być wyrażony w jednostkach naturalnych (fizycznych,

czyli takich w jakich faktycznie występuje, np.. W sztukach, metrach)

oraz w jednostkach wartościowych (Pieniężnych).

Majątek GD można podzielić na:

Majątek trwały;

Majątek nietrwały (obrotowy).

Do majątku trwałego GD

zalicza się będące własnością jego członków składniki

o długoterminowym użytkowaniu, mające zarazem znaczącą wartość pieniężną,

przynajmniej w fazie początkowej (wartość początkowa).

W ramach majątku trwałego GD wyróżnia się:



Rzeczowy majątek trwały;



wartości niematerialne i prawne;



Inwestycje i należności długoterminowe.

Wśród rzeczowych składników majtku trwałego GD wyodrębnić można:



trwałe dobra produkcyjne;



trwałe dobra konsumpcyjne.

Trwałe dobra produkcyjne

w GD są to przedmioty, które służą nie do

bezpośredniego zaspokajania potrzeb członków GD lecz do wytwarzania

(przetwarzania) innych dóbr lub wykonywania w gospodarstwie

różnorakich prac o charakterze usługowym, takich jak np. sprzątanie,

pranie odzieży (pralki), przechowywanie produktów(lodówka),

przetwarzanie i przygotowanie żywności (kuchnie, Roboty kuchenne).

Niejednoznaczna jest w tym układzie rola samochodów czy komputerów,

które mogą spełniać funkcję zarówno środka produkcji, jak i przedmiotu

konsumpcji.

Trwałe dobra konsumpcyjne

są to przedmioty, których używanie

prowadzi do bezpośredniego zaspokojenia potrzeb członków GD. Chodzi

tu przede wszystkim o nieruchomości wykorzystane na własne potrzeby

(domy, mieszkania, ogrody), a także inne dobra długookresowego

użytku, takie jak: meble, telewizory, dzieła sztuki, sprzęt radiofoniczny,

droga biżuteria, czy sprzęt sportowo-rekreacyjny o znacznej wartości.

Wartości niematerialne

- kapitał ludzki zwany inaczej kapitałem

intelektualnym, którego wyrazem jest poziom wykształcenia oraz

kwalifikacji zawodowych członków gospodarstwa domowego.

Wartości prawne

– nabyte przez członków gospodarstwa prawa

majątkowe nadające się do wykorzystania gospodarczego np. prawo

do wieczystego użytkowania gruntów; prawa autorskie, licencje,

patenty oraz koncesje; prawa do znaków towarowych, wzorów

zdobniczych i użytkowych, programy komputerowe itp.

Inwestycje i należności długoterminowe

– składniki nabyte i

posiadane, które mają przynosić korzyści ekonomiczne z tytułu

przyrostu ich wartości, nie są zaś przeznaczone do bezpośredniego

użytkowania produkcyjnego lub konsumpcyjnego. Mogą to być dobra

materialne oraz wartości niematerialne i prawne, a także

długoterminowe aktywa finansowe.

Majątek obrotowy:



Dobra nietrwałe wielokrotnego użytku,



dobra jednorazowego użytku.

Za dobra

nietrwałe wielokrotnego

użytku uznaje się takie

przedmioty, które spełniają następujące warunki:



Ich cena nabycia jest niska, ale długi czas użytkowania



Ich cena jest wysoka, ale krótki jest czas użytkowania,



ich cena nabycia jest niska i krótki jest czas użytkowania.

Dobra nietrwałe wielokrotnego użytku dzielą się na:



Nietrwałe aktywa materialne

(m.in.: odzież i obuwie; niektóre meble i

inne przedmioty wyposażenia mieszkania; artykuły dekoracyjne; pościel;

narzędzia pracy, zasoby książkowe; płytoteki; zabawki dziecięce; przybory

szkolne);



Krótkoterminowe aktywa finansowe (

lokaty i depozyty bankowe na

rachunkach bankowych awista oraz lokatach krótkoterminowych,

krótkoterminowe papiery wartościowe, gotówka w domu, limity wypłat z

kart kredytowych itp.)

Zasoby artykułów jednorazowego użytku:



Zapasy dóbr, które zużywają się całkowicie w jednorazowym

akcie produkcji lub konsumpcji



Zapasy dóbr, które użytkowane są wielokrotnie, ale za każdym

razem zużywana jest ich część, czyli ubywa ich.

Pasywa

– źródła finansowania aktywów.

Wyrażane są tylko w jednostkach pieniężnych. W

sprawozdawczości i analityce finansowej pasywa określa się

zwyczajowo mianem kapitałów lub zobowiązań.

Konstrukcja kapitałów GD jest podobna do kapitałów przed.,

jednakże skala tego podobieństwa jest mniejsza niż w

przypadku aktywów.

Kapitały układa się w bilansie zazwyczaj w kolejności

wyznaczonej przez stopień wymagalności (terminowości )

ich zwrotu.

Podstawową klasyfikacją kapitałów jest ich podział na:

Kapitały własne;

Kapitały obce.

W ramach

kapitałów własnych

, przyjmując kryterium pochodzenia,

wyróżnić można następujące ich rodzaje:

równowartość zasobów pozyskanych przez GD lub niektórych jego członków w

drodze spadków, darowizn oraz nagromadzonych dawnej oszczędności;

zasoby pozyskane przez członków GD w rezultacie bieżącej działalności

gospodarczej lub specjalnych uprawnień w formie:



zysków kapitałowych;



wynagrodzeń za pracę;



transferów socjalnych;

inne dochody np. wygrane w loteriach.

Kapitały własne pozyskane w drodze spadków, darowizn

obejmują równowartość nieruchomości i ruchomości, praw

autorskich, praw patentowych, akcji, obligacji, weksli, polis na

życie, sfinansowanego wykształcenia oraz środków pieniężnych w

gotówce itp. Pochodzą one z reguły od spokrewnionych lub

spowinowaconych; można zatem nazwać je

kapitałem rodzinnym

Kapitały własne pozyskane

w wyniku bieżącej działalności

gosp. lub specjalnych uprawnień obejmują zarówno dochody z

działalności gospodarczej, jak i transferów będących pochodna

pracy bądź też z tytułu różnorakich uprawnień np.. Inwalidzkich,

kombatanckich. Do tych pasywów zaliczyć należy także transfery

niezwiązane z pracą, takie jak pomoc społeczna, alimenty,

stypendia, a ponadto dochody mające charakter losowy.

Kapitały obce

(zobowiązania i rezerwy na zobowiązania) – środki

finansowe postawione przez wierzycieli do dyspozycji GD lub jego

poszczególnych członków w postaci kredytów, pożyczek, zobowiązań

z tytułu zakupów towarów i innych. Wierzycielami mogą różnego

rodzaje instytucje – osoby prawne lub osoby fizyczne.

W ramach kapitału obcego można wyróżnić:

Zobowiązania długoterminowe (środki o terminie wymagalności dłuższym

niż jeden rok) – np. kredyty mieszkaniowe;

Zobowiązania krótkoterminowe – kredyty konsumpcyjne, pożyczki od osób

fizycznych, zobowiązania z tytułu podatków i ubezpieczeń, zobowiązania z

tytułu dostaw do GD tzw. mediów, czyli wody, ciepła, prądu elektrycznego.

Analiza bilansu majątkowego

Analizę bilansu majątkowego

GD prowadzić można,

podobnie jak wypadku przedsiębiorstwa, w dwóch układach:

W układzie pionowym (wertykalnym) – osobna aktywa i osobna

pasywa;

W układzie poziomym (horyzontalnym) – przez porównania

odpowiednich składników aktywów ze składnikami pasywów.

Document Outline