Opieka nad ludżmi starszymi

 

 

Starość

Starzenie się jest naturalnym procesem w 

życiu człowieka i nie należy go mylić z 

chorobą. W ocenie procesu starzenia się 

należy uwzględnić nie tylko wiek 

kalendarzowy, który w niewielkim 

stopniu determinuje duchową i fizyczną 

sprawność człowieka, ale także wiek 

biologiczny, stan psychiczny i sytuację 

społeczną, przy czym należy pamiętać, 

że wymienione czynniki oddziałują na 

siebie wzajemnie. Zmiany zachodzące 

podczas procesu starzenia, nie będące 

pochodna choroby, należy oceniać, 

porównując z cechami i wydolnością 

danej osoby w poprzednich okresach 

życia.

Obecnie słowo „stary człowiek” jest 

pojmowane zbyt technicznie i rozumiane 

jako: zużyty, o nie miłym wyglądzie, 

bezwartościowy, zawadzający, 

pozostający zawsze w tyle.

 

 

Stosunek do osób 
starszych

     

Kiedyś osoby sędziwe otaczano wielkim 

poważaniem i chętnie stosowano się do 
ich rad. Obecnie jednak w wielu krajach 
uległo to zmianie. Starszych ludzi często 
się lekceważy, a nawet źle traktuje. Jest 
to tym smutniejsze, że są oni kopalnią 
mądrości i doświadczenia, z których 
młodzi mogliby odnieść wiele korzyści. 

 Na przykład między dziadkami a wnukami 

może powstać szczególna więź. Tego 
rodzaju zażyłość stwarza dzieciom wiele 
okazji do uczenia się cierpliwości, 
współczucia, empatii oraz szacunku dla 
starszych. Natomiast brak takich 
kontaktów, może się odbić na młodzieży 
negatywnie.

 

 

cd.

W przeszłości otaczano ludzi starych 

głębokim szacunkiem. Rzymski poeta 
Owidiusz pisał, że „wielka była niegdyś 
cześć dla siwej głowy”. Grecki poeta 
Fokilides napominał: „Szanuj siwe 
włosy, a mądrego starca otaczaj czcią 
jak własnego ojca”. A dzisiaj? Cała 
rzeczywistość nastawiona jest na ludzi 
młodych, pełnosprawnych. A starzy są 
często nieporadni, chodzą o kulach, 
jeżdżą na wózkach inwalidzkich. Kto 
pomyślał o podjazdach do sklepów, 
kin, teatrów ?

 

 

Statystyczna starość

  
Większość z nas, kiedy myśli o starości, 

odczuwa lęk przed chorobami, byciem 
ciężarem dla innych czy samotnością. 
Tylko 4% Polaków nie obawia się swojej 
starości. 

Według danych z ostatniego 

powszechnego spisu ludności, 
przeprowadzonego w 2002 roku, w 
Polsce żyje ok.38 mln osób. W 
porównaniu do spisu ludności z 1988 
roku wzrosła liczba osób w tzw. wieku 
produkcyjnym nie mobilnym (kobiety 
45-59 lat, mężczyźni 45-64 lata) oraz w 
wieku poprodukcyjnym (kobiety powyżej 
60. roku życia, mężczyźni powyżej 65. 
roku życia). Szacuje się, że w 2050 roku 
odsetek ludzi starych wyniesie 35% 
populacji. 

 

 

Zagadnienia prawne wg 
ONZ

Opieka:
• Osobom starszym należy się opieka ze 

strony rodzin i społeczności oraz 
ochrona zgodna z systemem 
kulturowych wartości poszczególnych 
narodów

• Osoby starsze powinny mieć dostęp do 

opieki medycznej służącej utrzymaniu 
lub odzyskaniu optymalnego poziomu 
fizycznej, umysłowej i emocjonalnej 
aktywności, jak również zapobieganiu 
chorobom lub opóżnianiu ich nadejścia

• Osoby starsze powinny mieć dostęp do 

usług socjalnych i prawnych dla 
wzmocnienia swojej autonomiczności, 
ochrony i opieki

 

 

cd.

• Osoby starsze powinny mieć możliwość 

korzystania z właściwych form opieki 
instytucjonalnej zapewniającą ochronę 
rehabilitację oraz społeczną i umysłową 
aktywizację w humanitarnym i 
bezpiecznym środowisku.

• Osoby starsze powinny mieć możliwość 

korzystania z praw człowieka i 
podstawowych swobód w trakcie 
przebywania w instytucjach 
zapewniających schronienie, opiekę lub 
pomoc medyczna, włączając w to pełne 
poszanowanie ich godności, przekonań, 
potrzeb, prywatności, a także prawa do 
decydowania o formie opieki i jakości 
życia

 

 

cd.

• Osoby starsze wymagające 

intensywnej opieki mają prawo do 
zamieszkania w domu z całodobową 
opieką lub w domu pogodnej starości. 
Personel tych instytucji wykonuje 
praktyczne czynności, takie jak 
gotowanie, pranie i sprzątanie, a także 
pomaga mieszkańcom w utrzymaniu 
higieny osobistej.

• Emeryci płacą za świadczone im 

usługi. Jednak nawet jeśli otrzymują 
państwową emeryturę, opłaty te 
przeważnie nie przekraczają ich 
finansowych możliwości.

 

 

Odpowiedzialność za 
opiekę nad osobami 
starszymi

63% badanych

 uważa, że opiekę nad 

osobami starszymi powinna sprawować 

rodzina

 oraz że w razie trudności w 

sprawowaniu tej opieki konieczne jest 

wsparcie instytucjonalne; 

 

21% 

jest przeciwnych opiece nad 

osobami starszymi pełnionej przez 
rodzinę i jest zwolennikami opieki 
instytucjonalnej gwarantowanej przez 
państwo 

 

17%

 to zdecydowani oponenci łączenia 

opieki 

instytucjonalnej i rodzinnej oraz 

zwolennicy opieki nad osobami 
starszymi pełnionej tylko przez rodzinę 

 

 

cd.

W Polsce uznanie domów opieki jako 

formy instytucjonalnej opieki nad 
osobami starszymi występuje jedynie 
w sytuacji przymusowej –

blisko 65%

 

respondentów chce, by starsi rodzice 
zamieszkali z nimi,  zwłaszcza gdy 
zajdzie taka konieczność 

(85%)

 

 

Solidarność 
międzypokoleniowa

Polska wyróżnia się stosunkowo 

silnym poczuciem solidarności 
międzygeneracyjnej.

Solidarność ta polega na:
• silnym przekonaniu o 

przydatności osób starszych w 
życiu społecznym i rodzinie

• istnieniu silnych więzi między 

osobami starszymi i ich dziećmi 
oraz krewnymi i stosunkowo silne 
poczucie odpowiedzialności za 
opiekę nad starszymi

• przekonanie o konieczności 

wsparcia instytucjonalnego 
rodziny

 

 

Rodziny porzucają osoby 
starsze…

Lekarze i pielęgniarki z oddziałów, na które 

najczęściej trafiają ludzie starsi, 
potwierdzają, że przypadki pozostawiania 
krewnych w podeszłym wieku na łasce 
szpitala to już „smutny schemat”. Dla 
rodziny to wygodne. Zostawiają kogoś 
bliskiego, bo wiedzą, że zaopiekują się nim 
lekarze i pielęgniarki. A jednocześnie mają 
ciężar z głowy. 

Według obowiązującego prawa, rodzina nie 
ma obowiązku odbierania bliskich ze 
szpitala. Ustawa o zakładach opieki 
społecznej mówi jedynie, że szpital na koszt 
gminy może odwieźć wypisanego pacjenta 
do jego miejsca zamieszkania. Jednak 
bardzo często zdarza się, że odwożona do 
domu starsza osoba zastaje drzwi 
mieszkania zamknięte. 

 

 

cd.

Pobyt w zakładzie opiekuńczo-

leczniczym, lud w domu pomocy 
społecznej, trzeba płacić nawet 70 
procent swojego dochodu. Natomiast 
pobyt w domu społecznym może 
kosztować dodatkowo 700-800 zł, 
które musi dołożyć rodzina. 

 

 

cd.

Dyrektorzy szpitali mają świadomość, że 

część przetrzymywanych na 
oddziałach starszych pacjentów 
powinna trafić do domów pomocy 
społecznej. W tego typu placówkach 
brakuje jednak wolnych miejsc. Nowe 
nie powstają, a przecież polskie 
społeczeństwo zaczyna starzeć się w 
coraz szybszym tempie. 

 

 

Smutny przykład…

We wrześniu w centrum Poznania 

porzucono staruszkę. Kobieta 
miała przy sobie wypchaną 
odzieżą torbę, ksero dowodu 
osobistego i kartkę, na której 
opisano jej historię. Autor 
anonimu wskazywał, że chorą 
na Alzheimera powinien zająć 
się syn, który otrzymał od niej 
mieszkanie, które później 
sprzedał. Starsza pani trafiła do 
poznańskiego szpitala im. 
Hipolita Cegielskiego. 

 

 

Kolejny przykład

W Holandii często presja rodziny na 

lekarzy, która nie chce zajmować się 
obłożnie chorym, prosi ich żeby 
dokonać zabiegu eutanazji. Jeśli do tego 
doda się jeszcze, że opieka nad takimi 
osobami w ostatniej fazie choroby jest 
bardzo kosztowna, wynika jasno, że nie 
chodzi o współczucie, troskę, by 
nieuleczalnie chory nie cierpiał, ale 
najczęściej tylko o to, by nie sprawiał 
kłopotów. Wielu starszych Holendrów 
bojąc się własnych szpitali, woli leczyć 
się w Niemczech. Noszą oni również 
przy sobie paszporty życia z odmową 
eutanazji, by w razie zasłabnięcia na 
ulicy lekarz pomógł mu, a nie uśmiercił! 

 

 

Podsumowanie

Najłatwiej jest dać pieniądze trudniej 

obecność, ludzie wolą oddawać seniorów 

swoich rodzin do odpowiednich instytucji, 

gdzie będą mieli zapewnioną fachową 

pomoc, nie będą o nic musieli się 

martwić, lecz nie to jest dla nich ważne!

Ot, chociażby instytucja zwana jak na ironię 

domem spokojnej starości, chociaż 

niejednokrotnie trzeba by nazwać ją 

domem oczekiwanej śmierci. Czy 

człowiek w sile wieku potrafi zrozumieć, 

jak ciężką próbą dla starego człowieka 

jest przeniesienie go z rodzinnego domu 

w nowe, nieznane środowisko, całkowita 

utrata niezależności, podporządkowanie 

surowemu regulaminowi. I mimo że 

otacza się go tam opieką, to tak 

naprawdę niejednokrotnie nikogo on nie 

obchodzi. 

 

 

Cd.

Polepszenie sytuacji człowieka starego 

trzeba rozpocząć w rodzinach i od 
najmłodszych. Chodzi o to, aby 
położyć kres panującej w rodzinach, w 
społeczeństwie dyskryminacji 
dzielenia ludzi na tych, których 
szanuje się za ich stanowiska i urzędy, 
i tych, których się lekceważy, bo już 
nie mogą ani pomóc, ani zaszkodzić.