Politechnika Wrocławska 

Laboratorium Chemii Fizycznej (I-30) 

Lepkość cieczy 

22 

 
 

I n s t r u k c j a   s z a f k o w a    

  
 
 

Przed  przystąpieniem  do  wykonania  ćwiczenia  należy  sprawdzić  czy  wyposażenie 
stanowiska jest zgodne z rewersem szafkowym (ewentualne braki zgłosić laborantce), 
pobrać  sprzęt  pomocniczy  wskazany  w  rewersie.  Wpisać  się  do  rewersu  (data, 
nazwisko i imię, grupa zespół) i podpisać rewers.  

 

Przygotowanie doświadczenia i pomiary pomocnicze 

1.  Włączyć termostat (obieg wody chłodzącej, mieszanie i termoregulator). 
2.  Zaprogramować termoregulator na najniższą temperaturę wskazaną przez asystenta. 
3.  Przygotować  100  g  roztworu  gliceryny  o  wskazanym  stężeniu.  Roztwór  przygotować  w 

zlewce  przez  odważenie  na  wadze  technicznej  wody  i  gliceryny.  Roztwór  należy  bardzo 
dokładnie wymieszać. 

4.  Zważyć  na  wadze  analitycznej  piknometr  (czysty  i  suchy),  następnie  napełnić  go  wodą 

bidestylowaną,  tak  aby  sięgała  połowy  szyjki.  Zatkać  korkiem  z  kanalikiem  kapilarnym 
(przez kanalik powinno wypłynąć trochę wody) i umieścić w naczyniu termostatującym.  

5.  Gdy  piknometr  z  wodą  osiągnie  temperaturę  kąpieli  (ok.  10  minut),  wyjąć  osuszyć  z 

zewnątrz, zebrać z nad kanalika nadmiar wody i ponownie zważyć na wadze analitycznej. 

6.  Opróżnić piknometr, napełnić go przygotowanym roztworem, zatkać i ponownie umieścić w 

naczyniu termostatującym (por. punkt 4). 

7.  Napełnić roztworem rurę wiskozymetru. W tym celu należy:  

•  zluzować aretaż i obrócić nieco płaszcz wiskozymetru; w dolnym otworze umieścić korek 

bez przelewu, i zakręcić dolna zakrętkę,  

•  obrócić ponownie wiskozymetr do pionu i zaaretować, 
•  wypełnić rurę pomiarową wiskozymetru badaną cieczą tak, aby jej poziom sięgał 2-3 cm 

poniżej krawędzi rury. 

•  za  pomocą  metalowej  pincety  przenieść  kulkę  (uprzednio  odtłuszczoną  w  acetonie  i 

wysuszoną) do rury pomiarowej wiskozymetru i zwrócić uwagę, czy w czasie opadania w 
cieczy  nie  znajdują  się  pod  nią  pęcherzyki  powietrza  (jeśli  są,  należy  je  usunąć,  przez 
przyspieszenie opadania kulki – naciskając ją delikatnie bagietką), 

•  umieścić w otworze rury korek przelewowy i zaślepkę korka; zakręcić górną zakrętkę, 
•  wypoziomować  wiskozymetr  –  ustawić  bańkę  powietrza  poziomicy  na  środku  przez 

odpowiedni obrót śrubami nóżek. 

8. 

Po  napełnieniu  obrócić  płaszcz  z  rurą  wiskozymetru  wokół  osi  i  pozwolić  kulce  opaść,  a 

następnie obrócić go z powrotem. Kilkakrotne powtórzenie tego zabiegu pozwoli na szybsze 
wyrównanie temperatury badanej cieczy i wody w płaszczu termostatującym. Po zrównaniu 
temperatur (trwa to ok. 10-15 minut) można przystąpić do pomiarów

. 

 

 

Wykonanie pomiarów. 

9.  Zmierzyć czas opadania kulki. W tym celu: 

•  obrócić płaszcz wiskozymetru wokół osi, tak aby kulka znalazła się w górnej części rury,  
•  obrócić do poprzedniego położenia i zaaretować, 
•  włączyć  stoper  w  momencie  zetknięcia  kulki  z  linią  A  (górną)  i  wyłączyć  z  chwilą 

zetknięci z linią C (dolną).  – Pomiar czasu opadania powtórzyć trzykrotnie. 

10.  Zmierzyć gęstość badanej cieczy. W tym celu: 

•  wyjąć  piknometr  z  kąpieli  termostatującej,  osuszyć  go  dokładnie  z  zewnątrz,  zebrać 

nadmiar  cieczy,  jaki  wypłynął  z  kapilary  i  zważyć  na  wadze  analitycznej.  Po  zważeniu 
piknometr ponownie umieścić w kąpieli termostatującej. 

11.  Przeprogramować  termoregulator  na  temperaturę  termostatowania  wyższą  o  5  K  od 

poprzedniej i odczekać ok. 15 minut do jej ustalenia. Po ustaleniu temperatury zmierzyć czas 
opadania kulki (trzykrotnie) i gęstość roztworu (patrz punkty 9 i 10), a następnie ponownie 
zmienić temperaturę na wyższą o 4-5 K. 

12. 

Wykonać  pomiary  co  najmniej  w  5  temperaturach.  Po  wykonaniu  pomiarów  opróżnić 

wiskozymetr i wyznaczyć gęstość kulki.

 

Pomiar gęstości kulki i zakończenie doświadczeń 

13.  Po  wykonaniu  pomiarów  w  całym  zakresie  temperatur  termoregulator  ponownie 

zaprogramować  na  najniższa  wartość  temperatury  (patrz  pkt.  2.),  wyłączyć  grzałkę  (lub 
zmniejszyć do minimum jej moc) i odkręcić wodę chłodzącą tak, aby przepływała możliwie 
silnym strumieniem. 

14.  Odkręcić  wierzchnia  nakrętkę  rury  wiskozymetru,  wyjąć  korek  przelewowy,  obrócić 

wiskozymetr  wokół  osi  i  wylać  ciecz  do  zlewki,  przytrzymując  końcem  bagietki  kulkę,  aby 
nie wypadła.   

15.  Zaaretować  wiskozymetr  w  pozycji  pionowej,  odkręcić  dolna  nakrętkę  i  wyjąć  dolny  korek 

wraz z kulką.   

16.  Rurę  wiskozymetru,  korki  oraz  kulkę  przemyć  wodą  destylowaną  a  następnie  opłukać 

metanolem i wysuszyć. 

17.  Zmierzyć gęstość kulki. W tym celu należy:  

•  zważyć  kulkę  na  wadze  analitycznej;  kulkę  należy  przenosić  na  szalkę  wagi  przy 

pomocy  pincety,  można  ją  ważyć  wprost  na  szalce,  należy  jedynie  uważać  aby  nie 
spadła, 

•  zmierzyć średnicę kulki śrubą mikrometryczną (kilka pomiarów, obliczyć średnią).  

18. 

Gdy  woda  w  termostacie  obniży  się  do  temperatury  pokojowej  wyłączyć  termostat 
(termoregulator i obieg mieszania), zakręcić kurek wody chłodzącej

. 

19. Szkło laboratoryjne dokładnie umyć i uporządkować zawartość szafki.  
20. Zwrócić do dyżurki butelkę z nie zużytą cieczą, i pobrany sprzęt. 
21.  Zdać sprzęt laborantce i uzyskać jej podpis na sprawozdaniu. 

22. 

Wyniki pomiarów pokazać prowadzącemu ćwiczenia i uzyskać jego akceptację.

 

 

Uwaga: 

Czas opadania kulki należy mierzyć stoperem z dokładnością nie gorszą niż 0,1 s. Niedopuszczalne 
jest mierzenie czasu opadania sekundomierzem

.  

 

Stanowisko  włącza  i  wyłącza  laborantka,  samodzielnie  można  włączać  tylko  zasilanie 
termostatu i termoregulator.