© Copyright by $taś
- 2 -
§
C. guillermondii
§
C. krusei
§
C. kefyr
§
C. tropicalis
§
C. rugosa
§
C. parapsilosis
o
Flora fizjologiczna przewodu pokarmowego oraz pochwy
o
Tworzą pseudostrzępki lub strzępki prawdziwe
o
Rozkładają niektóre cukry, nie tworzą silnego kwasu z glukozy
o
Nie wytwarzają barwników karoteinowych
o
Hodowla Candida albicans
§
Grzyby Candida rosną na wielu standardowych podłożach, szczególnie dobrze na agarze
Sabourauda
§
Po 48 godzinach inkubacji na podłożu agarowym tworzą się okrągłe, białawe kolonie o
nieco szorstkiej powierzchni.
§
Różnicuje się je z innymi grzybami drożdżopodobnymi na podstawie cech morfologicznych
i biochemicznych
•
W preparacie bezpośrednim zabarwionym metodą Grama C.albicans jawi się jako Gram-
dodatni, owalny, pączkujący grzyb drożdżopodobny o średnicy około 5μm.
•
Często są widoczne Gram-dodatnie strzępki rzekome (pseudohyphaw),
•
sporadycznie widoczna grzybnia z przegrodami
•
Postacie kliniczne
§
Kandydoza skóry
·
to najczęstsza postać kandydozy.
·
Występuje zwłaszcza u pacjentów leczonych antybiotykami o szerokim zakresie
działania
·
Drożdżyca wyprzeniowa fałdów skórnych
o
Najczęstsza postać
o
Lokalizacja : fałdy pachwinowe, podsutkowe, fałdy na brzuchu (otyli)
o
Stan zapalny, sączenia, maceracja naskórka, pęknięcia
o
W otoczeniu głównych zmian występują satelitarne wykwity rumieniowe z
pęcherzykami i krostami
·
Wyprzenie drożdżakowe nadżerkowe międzypalcowe
o
Najczęściej między III a IV palcem ręki
o
maceracja naskórka, który na obwodzie złuszcza się kołnierzykowato
o
stan zapalny, pęknięcia
o
grupa ryzyka : osoby pracujące w warunkach wilgoci
·
Drożdżyca mieszków włosowych
o
W obrębie brody
o
Przymieszkowe wykwity krostowe
·
Drożdżyca paznokci i wałów paznokciowych
o
C. Albicans atakuje paznokieć począwszy od wału, a dermatofity od
wolnego brzegu
o
Wał paznokciowy: stan zapalny, obrzęk, bolesność, po ucisku wydobywa
się ropa
o
paznokieć: zmiany barwy, nieprzeźroczystość, złuszczanie, rogowacenie
podpaznokciowe
o
proces początkowo obejmuje 1-2 paznokcie, a następnie dalsze
o
utrzymuje się przez wiele miesięcy, wykazuje okres remisji i zaostrzeń
·
Ziarniak drożdżakowy
o
Schorzenie wywołane zakażeniem C. albicans zwykle u dzieci przed 5
rokiem życia z zaburzeniami endokrynologicznymi i immunologicznymi
o
Ogniska ziarniniakowe na skórze głowy, twarzy, rzadziej kończyn
o
guzowate wykwity, z nadmiernym rogowaceniem, strupami, złuszczaniem
o
przebieg przewlekły
§
Kandydoza błon śluzowych
© Copyright by $taś
- 3 -
·
Drożdżakowate zapalenie jamy ustnej (Stomatitis candidamycetica)
o
Najczęstsze obrazy kliniczne:
§
Ostre rzekomobłoniaste zapalenie jamy ustnej –białawe naloty,
pod nimi żywoczerwone dno
§
Ostre zanikowe zapalenie jamy ustnej – czerwona błona śluzowa,
język obrzmiały, łatwo ulegający urazom
§
Przewlekłe zanikowe zapalenie jamy ustnej – związany z
noszeniem protez; stan zapalny, pieczenie, rumień
§
Przewlekłe rozrostowe drożdżakowate zapalenie jamy ustnej-
biały nalot nie dający się usuwać
·
Zapalenie drożdżakowate kącika ust
o
zwykle obustronne
o
Tworzenie nadżerek, pęknięć
·
Drożdżakowe zapalenie czerwieni wargowej
o
Brak białych nalotów
o
wargi obrzękłe z głębokimi popękaniami, nadżerki, złuszczenia, sączenia
·
Zapalenie drożdżakowate sromu i pochwy
o
występuje głównie w ciąży na skutek zmian pH i flory bakteryjnej w
drogach rodnych
o
kobieta zakaża noworodka podczas porodu i rozwija się u dziecka
Stomatitis Candidamycetica
o
błona śluzowa zaczerwieniona i obrzęknięta
o
białe naloty
o
serowate upławy
o
świąd i pieczenie
·
Zapalenie drażdżakowate żołędzi i napletka
o
na żołędzi stan zapalny, biały naloty, nadżerki
o
częste u starszych mężczyzn chorych na cukrzycę
o
powstawaniu sprzyja ciepły klimat, brak higieny
§
Kandydoza narządowa i układowa
·
Układu oddechowego: ostre, pierwotne i wtórne zapalenie płuc, zapalenie
oskrzeli
·
Układu moczowego: zapalenie pęcherza, odmiedniczkowe zapalenie nerek,
zakażenie grzybicze przeszczepionej nerki
·
Przewodu pokarmowego: jamy ustnej, przełyku, żołądka, jelita grubego, grzybicze
zapalenie otrzewnej
·
Ośrodkowego układu nerwowego
·
Układu kostno-stawowego: zapalenie szpiku i kości,
·
Kandydoza oka
·
Zapalenie wsierdzia. Zwłaszcza u pacjentów ze sztucznymi zastawkami
§
Kandydoza uogólniona – posocznica
·
drożdżaki przedostają się do krwi (kandydiaza) i rozprzestrzeniają się po całym
organizmie. U pacjentów z upośledzoną odpornością może rozwinąć się rozsiane
zakażenie skóry i błon śluzowych lub zakażenia narządowe (zapalenie płuc,
zapalenie wnętrza gałki ocznej, zakażenie nerek)
•
Kandydoza uczuleniowa
Diagnostyka kandydozy
o
Posiewy z kału, błon śluzowych i wydzielin
o
Badanie mikroskopowe krwi
o
Testy ELISA
o
Test PCR
o
Test Real-Time PCR
o
Test wielogatunkowy na 6 gatunków Candida
Diagnostyka serologiczna kandydozy
Grzyby z rodzaju Candida posiadają:
© Copyright by $taś
- 4 -
o
antygeny glikoproteinowe, występujące w ścianie komórkowej (mannan) oraz
o
antygeny białkowe, znajdujące się w cytoplazmie (enolaza)
Wykrywanie przeciwciał anty-Candida
o
Do wykrywania przeciwciał swoistych dla antygenów polisacharydowych ściany komórkowej
Candida stosowane są następujące odczyny serologiczne:
§
Testy ilościowe
·
Hemaglutynacja bierna
·
Immunofluorescencja pośrednia
·
ELISA
§
Testy jakościowe
·
Test podwójnej dyfuzji w żelu
o
Interpretacja wyników
§
Wartość mian przeciwciał > 1:160 oraz obserwowana dynamika ich narastania sugerują
rozwój narządowej kandydozy
§
Niższe wartości są diagnostycznie niezamienne, ponieważ u większości zdrowych osób
występują w surowicy przeciwciała anty-Candida w zakresie mian od 1:20 do 1:80
Wykrywanie antygenów Candida
o
Stwierdzenie w surowicy chorych antygenów Candida jest istotne w rozpoznawaniu inwazyjnej
kandydozy
o
Powszechnie w laboratoriach stosowane są testy lateksowe
o
Wykazanie obecności antygenu Candida w rozcieńczeniu surowicy 1:8 jest diagnostycznie
znamienne
Cryptococcus
o
19 gatunków
§
C. neoformans
·
4 serotypy (A, B, C, D)
o
Cryptococcus neoformans var. Neoformans
o
Cryptococcus neoformans var. Gattii
§
Otoczkowe
·
C. gastricus
·
C. albidus var. albidus
·
C. terreus
·
C. uniguttulatus
·
C. laurentii
§
Bezotoczkowe
·
C.luteolus
·
C.albicans var. Diffluens
o
Charakterystyka
§
Rozmnażanie: wielobiegunowe pączkowanie - wytwarza blastospory
§
Brak lub pseudostrzepki szczątkowe
§
Nie fermentują węglowodanów
§
Wytwarzanie ureazy
§
Asymilacja inozytolu (niektóre gat. asymilują azot)
§
Czynniki determinujące zjadliwość:
·
Otoczka mucynowa (polisacharyd):
o
Skład: kwaśne heteropolisacharydy zawierające ksylozę, mannozę i kwas
glikuronowy
o
Wytworzenie otoczki zależne od podłoża hodowlanego
·
Wydzielanie melaniny
o
Barwnik odkłada się w ścianie komórkowej i chroni komórki grzyba przed
działaniem wolnych rodników
© Copyright by $taś
- 5 -
o
Patogeneza
§
C. neoformans przeżywa w glebie, roślinach, odchodach zwierząt zachowując zjadliwość
§
Człowiek wdycha unoszące się komórki albo blastospory, które indukują postać płucną
zakażenia
§
Jeśli człowiek ma obniżoną odporność C. neoformans jest przenoszony drogą krwi
do CSN
§
Drobnoustrój przenika barierę krew-mózg
o
Postacie kliniczne
§
Kryptokokoza układu oddechowego:
·
Przebieg bezobjawowy lub objawy słabo wyraźne, niecharakterystyczne (np.
katar)
·
Współwystępowanie z zakażeniem OUN
·
W śródpiersiu mogą występować guzopodobne zmiany (cryptococcoma)
§
Kryptokokoza ośrodkowego układu nerwowego
·
Ok. 70% zakażeń neoformans
·
Zapalenie podostre/ przewlekłe (kilka dni do kilku lat)
·
Inwazja do OUN: droga nosowo-gardłowa przez płytkę sitową, droga
krwiopochodna z ogniska pierwotnego (płuca)
·
Objawy niecharakterystyczne/słabo wyrażone, mogą towarzyszyć objawy płucne
sugerujące gruźlicę
§
Kryptokokoza skórna
·
Lokalizacja: miejsca w których istniała maceracja i uszkodzenie skóry, łącznie z
iniekcjami
·
10% wszystkich przypadków kryptokokozy
·
z wyjątkiem rzadkiej pierwotnej skórnej kryptokokozy, zmiany skórne są głównie
wynikiem krwiopochodnego rozsiania
·
morfologicznie bardzo różnorodne
·
zawierają sporą ilość komórek grzyba – pobieranie z nich materiału do badań
·
występują na każdej części ciała, choć najczęściej na głowie i szyi
§
Kryptokokoza uogólniona
·
Bardzo rzadko w skojarzeniu z innymi postaciami
§
Inne narządy:
·
węzły chłonne
·
śledziona, wątroba
·
nadnercza
·
szpik kostny
·
przewód pokarmowy
o
Epidemiologia
§
Szeroko rozpowszechniony na całym świecie
§
Siedlisko C. neoformans – kał gołębi.
§
Drożdżaki można wyizolować z owoców, nawozu, kurzu, kału zwierząt, z mleka
§
Występują na skórze i w kale ludzi zdrowych.
o
Hodowla, diagnostyka
§
Materiał:
·
Płyn mózgowo-rdzeniowy
·
Materiał z biopsji tkankowej
·
Mocz
·
Plwocina
§
Hodowle najlepiej prowadzić na agarze Sabourauda.
§
Wzrost widoczny po 24 – 48 h
§
Kolonie białe lub kremowe
§
Śluzowate (obecność otoczki)
§
Obecność drobnoustrojów można wykryć w osadzie płynu mózgowo-rdzeniowego pod
mikroskopem z kontrastem fazowym.
·
W preparatach zabarwionych tuszem widoczne są niezabarwione otoczki.
§
C. neoformans można różnicować z innymi grzybami drożdżopodobnymi na podstawie
swoistych właściwości metabolicznych (np. rozkładania mocznika).
© Copyright by $taś
- 6 -
§
Wydzielanie ureazy
§
Asymilacja węglowodanów
Diagnostyka serologiczna kryptokokozy
Polega na wykazaniu przeciwciał oraz antygenów w płynie mózgowo-rdzeniowym i w surowicy
Przy podejrzeniu o kryptokokozę centralnego systemu nerwowego, we wczesnym stadium choroby należy
wykonać test lateksowy, wykrywający polisacharydowy antygen otoczki grzyba w płynie mózgowo-
rdzeniowym
o
Test lateksowy umożliwia wykrycie polisacharydów otoczkowych w płynie mózgowo-rdzeniowym i
w surowicy
Identyfikacji przeciwciał przeciw polisacharydom otoczkowym dokonuje się za pomocą testu aglutynacji
lub testu immunoenzymatycznego
Geotrichum candidum
Wywołuje geotrychozę
Geotrichum candidum występuje jako saprofit w jamie ustnej i przewodzie pokarmowym, wykrywany jest
także m.in. w produktach mlecznych i w ziemi.
Grzyb może, zwykle w stanach obniżonej odporności, powodować:
o
zapalenia jamy ustnej
o
endogenne zakażenia:
§
gałki ocznej
§
przewodu pokarmowego
§
dróg oddechowych
§
narządów płciowych
o
a także grzybice uogólnione.
§
Geotrychozę uogólnioną, poza stanami podgorączkowymi i osłabieniem, mogą
cechować objawy dyspeptyczne (nudności, biegunka, bóle brzucha), w przypadku
zajęcia układu oddechowego kaszel z obecnością obfitej, czasem podbarwionej krwią,
plwociny. Notowano także zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych.
Postaci narządowe przebiegiem przypominają kandydozę.
Diagnostyka
o
polega na wykryciu obecności grzyba w pobranym materiale biologicznym (kał, plwocina, płyn
mózgowo-rdzeniowy).
Saccharomyces cerevisiae
znane też jako: drożdże piekarnicze, piekarskie, piwne, górnej fermentacji, spożywcze, szlachetne,
pączkujące
Rozmnażają się bezpłciowo w procesie pączkowania.
Mogą powodować np. zapalenie pochwy
Pityrosporum
Inna nazwa tego rodzaju to Malassezia
Stanowią one naturalną mikroflorę skóry (zazwyczaj w przetłuszczających się okolicach), jednakże w
pewnych warunkach stają się pasożytami chorobotwórczym
Istotne są gatunki:
o
Pityrosporum orbiculare
o
Pityrosporum ovale (Malassezia farfur)
Wywołują stan zapalny skóry oraz nacieczenia zapalne
o
Łupież pstry (Pityriasis versicolor)
§
To powierzchniowe zakażenie grzybem Malassezia farfur (Pityrosporum ovale)
§
Powoduje odbarwienia.
© Copyright by $taś
- 7 -
§
Pojawienie się choroby na skutek : zmian hormonalnych naruszających równowagę flory
drobnoustrojowej skóry, nadmierne pocenie, produkcja dużej ilości łoju (sport, obcisła
odzież, przebywanie w wysokiej temp.)
§
Objawy :
·
Żółtobrunatne, lekko złuszczające się plamy
·
grzyb uszkadza melanocyty, po opalaniu na słońcu w miejscach zajętych przez
grzyba uwidacznia się biała plamka
·
zajęcie głównie karku, ramion, klatce piersiowej, plecach
·
występują też dyskretne zmiany skóry owłosionej
o
zapalenie mieszków włosowych ( folliculitis )
§
małe swędzące krostki
§
zwłaszcza u młodych ludzi, którzy obficie się pocą
§
wykwity często na tułowiu ( plecy, klatka piersiowa )
o
łojotokowe zapalenie skóry
§
łuszcząca się skóra
§
miejsca, w których występuje dużo gruczołów łojowych : skóra głowy, plecy, klatka
piersiowa, twarz
Identyfikacja grzybów drożdżopodobnych
Ocena preparatów bezpośrednich – przygotowanych z materiałów klinicznych
o
Poszukiwanie elementów morfologicznych grzybów w preparatach z plwociny i wymazu z pochwy
barwionych metodą Grama (Candida albicans barwi się Gram-dodatnio)
Ocena mikroskopowa hodowli na podłożu Sabourauda
Mikroskopowa ocena morfologii grzybów drożdżopodobnych
o
Przygotowanie preparatu z hodowli grzybów na stałym podłożu Sabourauda
o
Utrwalenie w płomieniu palnika
o
Barwienie metodą Grama
o
Ocena preparatu przy zastosowaniu obiektywu immersyjnego mikroskopu
Identyfikacja gatunku C. albicans na podłożu zubożonym (PCB, kukurydzianym, ryżowym)
o
Stwierdzenie obecności chlamidosporów na nitkach pseudogrzybni świadczy, że jest to gatunek C.
albicans
Identyfikacja grzybów na podstawie prób biochemicznych
o
Fermentacja cukrów na stałym podłożu wg Widro
o
Asymilacja (auksanografia) związków węglowodanowych
o
Szereg biochemiczny API 20 – AUX
Test kiełkowania
o
Wynik po 1-3 godzinach
o
Inkubuje się dany szczep i blastospory kiełkują .. ??
Grzyby pleśniowe
Występują powszechnie w środowisku naturalnym
Znajdują się na zdrowej skórze ludzkiej, zwłaszcza na głowie owłosionej oraz w przestrzeniach
międzypalcowych stóp,
są typowymi drobnoustrojami oportunistycznymi, wywołującymi zakażenia, przede wszystkim, u osób z
obniżoną odpornością
Niektóre gatunki grzybów pasożytują, przenikając do tkanek narządów gospodarza (aspergiloza płuc)
Inne egzystują jako drobnoustroje saprofityczne, rozwijając się w organizmie, wewnątrz rozstrzeni oskrzeli lub
w jamach pogruźliczych, nie przenikając do tkanki płucnej (grzybniak płuc)
Większość z nich może działać jako czynniki alergizujące, odgrywając istotną rolę w patogenezie części
przypadków dychawicy oskrzelowej, atopowego zapalenie skóry, czy pokrzywki
© Copyright by $taś
- 8 -
Grzyby pleśniowe wywołujące grzybice głębokie (narządowe, systemowe)
o
Penicillium marneffei, chrysogenum
o
Aspergillus fumigatus, flavus,, nidulans, niger
o
Rhizopus oryzae
o
Mucor
sp.
o
Absidia
sp.
Zmiany skórne są powodowane przez grzyby z rodzajów:
o
Scopulariopsis
o
Alternaria
o
Cladosporium carrionii
o
Cephalosporium
o
Fusarium
o
Trichoderma
o
Verticillium
o
Aspergillium
o
Penicillium
Aspergillus
Aspergilozy najczęściej są wywołane przez Aspergillus fumigatus, rzadziej przez:
o
A. flavus,
o
A. niger,
o
A. nidulans
Patogeneza i obraz kliniczny
o
Wrota zakażenia:
§
drzewo oskrzelowe (głównie)
§
uszkodzone miejsca na skórze lub błonach śluzowych
o
Aspergiloza układu oddechowego
§
Zapalenie zatok
§
Zapalenie tchawicy i oskrzeli
§
Zapalenie płuc
§
Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych
o
Zapalenie wnętrza gałki ocznej
o
Aspergiloza mózgu (rozwija się w następstwie rozsiewu krwiopochodnego)
o
Aspergiloza przewodu zewnętrznego ucha
o
Aspergiloza skóry
§
Najczęściej na palcach dłoni
o
Rzadziej powodują zapalenie:
§
Wsierdzia
§
mięśnia sercowego
§
szpiku kostnego
Diagnostyka:
o
Ocena mikroskopowa
§
Prowadzi się ją, wykonując preparaty podbarwione laktofenolem z założonej dla
badanego szczepu hodowli
§
Preparaty ogląda się pod powiększeniem 100-400 razy
§
Podstawę identyfikacji rodzaju lub gatunku grzybów pleśniowych stanowi wygląd
owocników – konidioforów
·
Konidiofory na szczycie są buławkowato rozszerzone, wytwarzają fialidy ułożone, w
zależności od gatunku, w postaci jedno- lub dwurzędowej warstwy oraz łańcuszki
zarodników – układ przypomina kropidło
o
Hodowla Aspergillus
§
Wyrastają po 24-48h w postaci płaskich, nitkowatych kolonii à po 4 dniach przyjmują
różne zabarwienie zależnie od gatunku
·
A. fumigatus – kolonia zielone, ciemniejące w miarę starzenia, zwarte, filcowate do
zamszowych
·
A. flavus – wyrasta w postaci puszystych jasnożółtych lub żółtych kolonii o zwartej,
filcowatej strukturze
© Copyright by $taś
- 9 -
·
A. niger - wytwarza puszyste ciemnoszare, brunatne lub czarne kolonie o
postrzępionym brzegu
o
Znalezienie typowych rozgałęzionych nici w preparacie bezpośrednim i wzrost grzybów Aspergillus
w powtarzanych hodowlach czyni rozpoznanie prawdopodobnym. Jeżeli w materiale
bioptycznym wykrywa się rozgałęzione nici, zabarwione urotropiną, rozpoznanie można uznać za
potwierdzone
o
Stosując cząstki lateksu płaszczone przeciwciałami monoklonalnymi, można wykryć antygen
swoisty dla Aspergillus (galaktomannan) w surowicy krwi w reakcji aglutynacji.
o
Za pomocą metod immunodyfuzji i ELISA można wykazać przeciwciała w przebiegu aspergilozy
układowej.
o
DNA grzybów Aspergillus wykrywa się za pomocą metod PCR
Pędzlaki (Penicillum)
Pędzlaki (Penicillium) rodzaj grzybów występujących np. na owocach.
Tworzą zwykle zielony nalot (pleśń).
Z grzybni pędzlaka wyrastają pionowo wzniesione strzępki grzybni, które na szczycie rozwidlają się
wielokrotnie. Na końcach strzępek powstają zarodniki (konidia) - tworzące łańcuszki. Nadaje to strzępkom
kształt pędzelków - stąd nazwa grzyba.
Z pewnych gatunków pędzlaka (np. P. notatum) otrzymano pierwszy produkowany na skalę przemysłową
antybiotyk - penicylinę - stosowany przy zwalczaniu bakteryjnych chorób zakaźnych.
Mukormykozy in. zygormykozy (Mucor, Absidia, Rhizopus)
o
Te grzyby są wszechobecne
o
Szczególnie często występują w rozkładającym się materiałach roślinnych
o
Patogeneza i objawy kliniczne
Mucorales są typowymi grzybami oportunistycznymi, które wywołują chorobę tylko u
pacjentów z upośledzoną odpornością lub chorobami metabolicznymi (cukrzyca).
Drobnoustroje dostają się do narządów wraz z kurzem.
Mają wysokie powinowactwo do naczyń, w których się mnożą, co może doprowadzić do
zatorów i zawałów.
Klasyfikacja zakażeń opiera się na objawach klinicznych.
·
Mukormykoza nosa i mózgu
Szerzy się z nosa lub zatok przynosowych i może doprowadzić do zajęcia
mózgu
Najczęściej jest następstwem kwasicy cukrzycowej
·
Mukromykoza płuc z septycznymi zawałami płuca
Najczęściej występuje u chorych na nowotwór z neutropenią w okresie
remisji
·
Mukormykoza przewodu pokarmowego
Bardzo rzadka
Występuje u dzieci niedożywionych
Towarzyszą jej zwały w przewodzi pokarmowym
Wrzodziejące zmiany
·
Mukormykoza skóry i tkanki podskórnej
Występuje w następstwie uszkodzeń skóry, zwłaszcza oparzeń
Zmiany wrzodziejące, początkowo twarde guzy, z czasem rozmiękające
wydzielające treść ropną
·
Mukormykoza rozsiana
Bywa następstwem każdej z wymienionych postaci, a zwłaszcza
mukormykozy płuc
Rozpoznanie
o
Potwierdzenie rozpoznania opiera się na wykryciu nacieczenia tkanek przez nici grzyba o typowej
morfologii
o
Można próbować posiewu na agarze Sabourauda.
białe, puszyste, w miarę starzenia brunatniejące
o
Identyfikacja polega jedynie na ocenie cech morfologicznych narządów owocowania
W mikroskopie sporangiofory z kulistymi sporangiami, oparte na jednej maczugowatej lub
owalnej Columelli
© Copyright by $taś
- 10 -
o
Nie istnieje metoda diagnostyczna oparta na wykrywaniu przeciwciał
Grzybice powierzchniowe
Wywoływane są przez grzyby drożdżopodobne, dermatofity oraz właśnie przez grzyby nitkowate (pleśnie),
a głównie Aspergillus i Scopulariopsis
Scopulariopsis brevicualis
grzyb chorobotwórczy
saprofityczny
aktywność enzymów zewnątrzkomórkowych
Duże zdolności do rozkładu keratyny
Powoduje akauliozę paznokci
o
Akaulioza (pleśnica) paznokci (Acauliosis unguinum)
o
Głównie paluch
o
Charakter wieloletni
o
Przebieg:
§
Zmiana zabarwienia
§
Pasma o charakterystycznym żółtawobiaławym
zabarwieniu wnikają w głąb płytki paznokciowej
§
Rogowacenie podpaznokciowego dystalnych
części paznokcia
§
Zmiana zabarwienia na brunatnobrązowy
§
Pod niezmienioną płytką widoczne gromadzące
się masy rogowe (grzyb nie trawi twardej
powierzchni paznokcia).
o
Sprzyjają: zaburzenia krążenia obwodowego w obrębie
kończyn dolnych, starszy wiek
Aspergillus
Aspergilozy skóry
Zakażenie skóry w wyniku:
o
Krwiopochodnego rozsiewu
o
Pierwotnej infekcji skóry (szczególnie nadżerki po mikrourazach lub owrzodzenia oparzeniowe)
Grzyby dermatofitowe
Dermatofity (dermatomykozy lub dermatofykozy)
Dermatofity należą do trzech rodzajów:
o
Trichophyton
§
T. mentagrophytes
§
T. rubrum
§
T. schoenleinii
§
T. tonsurans
o
Microsporum
§
M. audouinii
§
M. canis
§
M. gypseum
o
Epidermophyton
§
E. floccosum
Dermatofity są grzybami, które zakażają tkanki bogate w keratynę (skórę, włosy, poznokcie)
o
Grzyby te mają zdolność asymilacji keratyny
Powinowactwo dermatofitów
o Trichophyton
§
Atakuje paznokcie, włosy i naskórek
© Copyright by $taś
- 11 -
o Epidermophyton
§
Atakuje paznokcie i naskórek
o
Microsporum
§
Atakuje włosy i naskórek
Źródłem zakażenia:
o
chory człowiek - dermatofity antropofilne
o
zwierzę – dermatofity zoofilne
o
w rzadkich przypadkach gleba – dermatofity geofilne
o
pośrednio przez przedmioty
§
odzież, dywany, wilgoć i kurz w umywalniach z prysznicem, basenach pływackich,
przebieralniach, salach gimnastycznych
Do częstych dermatomykoz należą:
o
Tinea corporis: Microsporum canis i Trichophyton mentagrophytes à zajęta bywa skóra
nieowłosiona
o
Tinea pedis: T. rubrum, T. mentagrophytes i Epidermophyton floccosum à zajęte są głównie
dystalne odcinki kończyn dolnych
o
Tinea capitis: T. tonsurans i M. canis à Zajęta bywa owłosiona skóra głowy
o
Tinea barbae: T. rubrum i T. Mentagrophytes à Grzybica brody
o
Tinea unguium: T. rubrum, T. Mentagrophytes i E. Floccosum à Onchomycosis (grzybica paznokci)
Trichophyton
Grzyby strzygące
o
Grzyby należące do Dermatofitów (nitkowate grzyby, które zakażają tkanki bogate w keratynę-
skórę, włosy i paznokcie)
Powoduje grzybice:
o
Wyprzeniowe (T. mentagrophytes, verrucosum)
§
zlokalizowane na skórze gładkiej, między palcami, skóra zmacerowana, nadżerki
o
Potnicowe (T. mentagrophytes)
§
charakteryst. pęcherzyki na brzegu stopy i dłoni
o
Obraz spracowanych dłoni (T. rubrum)
§
rogowaciejący nabłonek na skórze dłoni
o
Woszczynowa (T. schoenleinii)- w Turcji
§
postać tarczkowa- odpadające strupy na głowie (włosy nie odrastają)
o
Te dermatomykozy à tinea
o
Rodzaj zmian na skórze owłosionej głowy:
§
endothrix– grzyby rosną wewnątrzwłosowo - ułamane na różnej wysokości w odległości
kilku cm od skóry- grzybica strzygąca
·
włosy nierówno ścięte
§
ectothrix- grzyby w mieszku włosowym i na zewnątrz włosa
·
włosy ułamane na jednej wysokości (1-3mm)
Diagnostyka
o
Zarodniki układające się w łańcuchy występują wewnątrz włosów lub na zewnątrz – schorzenia
zapalne i ropne
o
Mikrokonidia – liczne, gruszkowate lub owalne, układają się wzdłuż strzępek lub tworza skupienia –
„grona”
o
Makrokonidia – widoczne w młodych hodowlach, wiele przegród, kształt cylindryczny, czasem
nieregularny, gładkościenne
o
Pobieranie materiału- z obwodu zmiany skórnej, ze znamiona, płytki paznokciowej, zmienionych
włosów- z jak najgłębszej warstwy
o
Wzrost nitkowaty
o
Wytwarzają różne barwniki
o
Wzrost na podłożu Sabourauda z antybiotykiem hamującym wzrost drożdży- 2 tygodnie
o
Preparat bezpośredni: rozjaśniony KOH lub w płynie DMSO- rozpuszczenie innych struktur
o
Hodowla na podłożu Sabourauda z antybiotykiem
o
Identyfikacja w oparciu o morfologię
o
Trichophyton mentagrophytes:
§
mikrokonidia zebrane w grona
© Copyright by $taś
- 12 -
§
owocniki szczątkowe w postaci spiral
§
wytwarza biały barwnik
§
nie rozkłada mocznika
o
Trichophyton rubrum:
§
wytwarza czerwony barwnik, krwisty od strony podłoża
§
rozkłada mocznik
Epidermophyton
Grzybica pachwin (Tinea inguinalis)
o
Chorują głównie mężczyźni (wiąże się głównie z większą potliwością tej okolicy).
o
Cechy rozpoznawcze:
§
ogniska zapalne ograniczone do okolicy pachwinowych
§
ustępowanie zmian w części centralnej, ze znaczną aktywnością na obwodzie
o
OBRAZ KLINICZNY:
§
stan zapalny o miernym nasileniu w okolicy
pachwin
§
zmiany rumieniowo-złuszczające są wyraźnie
odgraniczone od otoczenia.
§
występuje przeważnie silny świąd
§
Istnieje wyraźne nasilenie aktywności na
obwodzie ogniska (czasem obecność grudek
lub pęcherzyków
§
Przebieg choroby jest przewlekły, zmiany
mogą przechodzić na pośladki, worek
mosznowy, członek.
W mniejszym stopniu może wywoływać:
o
Grzybicę stóp
o
Grzybicę dłoni
Diagnostyka
o
Materiał do badania à łuski skórne
o
Preparat bezpośredni à łuski skórne-strzępki
o
Hodowla :
§
obserwacja makroskopowa
§
na podłożu Saborauda wzrasta powoli
§
początkowo puszyste kolonie z czasem staja się niskie zamszowe promieniście
pobruzdowane
§
kolonie zabarwione na kolor khaki ("koloru pyłu”) z białawą plamką w centrum, wykazują
pleomorfizm w postaci białych kłaczkowatych kępek w obrębie kolonii
o
Obserwacja mikroskopowa:
§
Makrokonidia à rakietowate, rozdęte na końcach
§
brak mikrokonidiów
§
w starszych koloniach liczne chlamydospory
Microsporum
powodują grzybice skóry, włosów, nigdy paznokci
strzępki grzybni – trzon włosa (endothrix)
zarodniki – na zewnątrz włosa (ectothrix)
w hodowlach wytwarzają makrokonidia o kształcie wrzecionowatym z przegrodami
hodowla na podłożu stałym Sabourauda
źródło zakażenia
o
grzyby zoofilne - pierwotnie u zwierząt, mogące jednak przenieść się na ludzi, wywołując nasiloną,
ale szybko ustępującą reakcję zapalną, np. M. canis, M. gallinae, M. Nanum
© Copyright by $taś
- 13 -
o
grzyby geofilne – znajdują się w glebie, czasem mogą jednak wywołać zakażenie o silnym
odczynie zapalnym u ludzi, np. M. gypseum,
M. cookei
o
grzyby antropofilne - bytujące jedynie w organizmie człowieka, wywołujące zapalenie o
przewlekłym i łagodnym przebiegu, np. M. ferrugineum
Microsporum canis – diagnostyka
o
Strzępki grzybni występują najczęsciej w łodydze włosa, natomiast zarodniki na zewnątrz włosa
o
Makrokonidia
§
na końcach krótkich strzępek
§
z dzióbkowatym końcem
§
wrzecionowate
§
grubościenne
o
Mikrokonidia – kształt owalny lub gruszkowaty, ze ścięta podstawą
o
Kolonie na podłożu Sabourauda (SGA): szybko rosnące, grzybnia powietrzna, niska, wełnista,
barwy srebrzysto-białej, silnie promieniście pobrużdżona, ze wzniesionym środkiem
Microsporum canis – chorobotwórczość
o
Gatunek zoofilny, szeroki zasięg światowy
o
Grzybice u zwierząt domowych à Infekcje odzwierzęce
§
Grzybica skóry owłosionej, głowy, tułowia
§
przypadki zmian chorobowych brzegów powiek
Microsporum gypseum
o
Kolonie na podłożu Sabourauda (SGA):
§
intensywnie rosnące,
§
grzybnia powietrzna
§
postrzępiony brzeg kolonii,
§
z wiekiem – suche, gipsowate
o
Powierzchnia często pofałdowana i nieregularnie promieniście pobrużdżona
o
Makrokonidia – szeroko wrzecionowate, o cienkich ścianach
o
Chorobotwórczość
§
geofilny, zasięg światowy
§
Grzybice skóry, głowy owłosionej
§
Szczególnie rozległe infekcje u chorych na AIDS
§
Przyczyna zmian brzegów powiek
§
Najczęściej chorobotwórczy dla zwierząt
Diagnostyka
Materiałem diagnostycznym są opiłki paznokciowe, łuski skórne i zakażone włosy.
Grzyby są widoczne pod mikroskopem w preparatach rozjaśnionych za pomocą KOH
wzrost poszczególnych dermatofitów na podłożach (Sabourauda) jest charakterystyczny i może stanowić
podstawę do wstępnego różnicowania
Ocena makroskopowa hodowli dermatofitów
Typy wzrostu najczęstszych gatunków dermatofitów:
Trichophyton rubrum – wydziela czerwony barwnik do podłoża
Trichophyton mentagrophytes – hodowla biała mączysta
Microsporum canis – hodowla lekko beżowa gipsowata
Microsporum gypseum – kolonia z postrzępionym brzegiem, początkowo biaława,
później brązowieje
Epidermophyton floccosum – hodowla oliwkowo pomarszczona
© Copyright by $taś
- 14 -
Ocena mikroskopowa morfologii dermatofitów
o
Ocena pod mikroskopem (10x i 40x) preparatów barwionych błękitem metylenowym i zatopionych
w balsamie
o
Podstawą identyfikacji poszczególnych gatunków dermatofitów jest wygląd mikrokonidii
(aleurospory), makrokonidii (klosterospory) oraz obecność i wygląd owocników szczątkowych,
będących wytworem grzybni wegetatywnej (spirale, rozgałęzienia dychotomiczne, rogi renifera)
§
M. canis à wrzecionowatego kształtu makrokonidia
§
T. mentagrophytes – kuliste mikrokonidia zebrane w grona i owocniki szczątkowe w
postaci spiral
§
E. floccosum – maczugowate makrokonidia
Próba na ureazę
o
Próba wykonana na podłożu stałym z mocznikiem i wskaźnikiem barwnym
o
Test wykorzystywany do różnicowania T. rubrum (ujemna próba – żółte zabarwienie podłoża) od T.
mentagrophytes (rozszczepia mocznik – zabarwienie czerwone)
Czynniki predysponujące do zakażenia grzybami
Upośledzenie odporności komórkowej
Leczenie lekami cytotoksycznymi, kortykosteroidami lub lekami immunosupresyjnymi
Antybiotyki o szerokim zakresie działania
o
Mogą zmienić skład fizjologicznej flory bakteryjnej na korzyść endogennych grzybów
Wrodzone
o
Zespół Di Georga
Nabyte
o
AIDS
o
Białaczka
o
Chłoniaki
o
Choroba Hodgkina
§
Inaczej: chłoniak Hodgkina, ziarnica złośliwa, limfogranulomatoza, (łac.
Lymphogranulomatosis maligna LGM, ang. Hodgkin's disease HD)
·
To układowa choroba nowotworowa układu chłonnego (chłoniak), atakująca
węzły chłonne i pozawęzłową tkankę limfatyczną.
Fizjologiczne
o
Podeszły wiek
o
Noworodki
o
Ciąża
o
Miesiączka
Choroby
o
Cukrzyca
§
Stwarza korzystne warunki do wzrostu grzybów (wysokie stężenie glukozy); zwłaszcza w
obrębie układu moczowo-płciowego
o
Niewydolność nerek
o
Nadczynność i niedoczynność tarczycy
Zabiegi chirurgiczne
o
Szczególnie z zastosowaniem różnych protez, zastawek itp. à tworzy się na nich biofilm
Przerwanie ciągłości powłoki skórnej. Różne czynniki uszkadzające skórę takie jak rozległe oparzenia,
maceracje naskórka, iniekcje u narkomanów
Długotrwałe cewnikowanie
Dieta
o
Bogata w cukry
Nadużywanie narkotyków dożylnych
© Copyright by $taś
- 15 -
Stosowanie chemioterapii i radioterapii.
Document Outline
