plik

dla początkujących

luty 2005

GRUB – program

uruchomieniowy

Piotr Machej

zym jest program uruchomie-
niowy (ang. bootloader) i czy
jest mi potrzebny do szczę-
ścia? Jest to program umiesz-

czony w początkowych sektorach dysku
twardego  (np.  w  MBR  –  Master  Boot
Record). BIOS, po uruchomieniu kompu-
tera i wykonaniu testów, przekazuje ste-
rowanie właśnie do programu zawartego
w MBR dysku wskazanego jako startowy,
czyli  do  naszego  programu  uruchomie-
niowego. Jego zadaniem jest załadowanie
systemu operacyjnego do pamięci i prze-
kazanie mu kontroli. Obecnie większość
popularnych  programów  uruchomienio-
wych pozwala na wybór jednego z sys-
temów zainstalowanych na dysku. Najpo-
pularniejsze tego typu programy, dostar-
czane  wraz  z  dystrybucjami  Linuksa,  to
LILO i GRUB (Grand Unified Bootloader).
W niniejszym artykule postaram się przy-
bliżyć to drugie narzędzie.

Przykład użycia

Jestem  tradycjonalistą.  Nie  ukrywam
tego. Z tego powodu przez bardzo długi
czas  (szczególnie  na  studiach)  urucha-
miałem  Linuksa  z  dyskietki.  Koledzy
z pokoju przez długi czas nie mogli dojść,
dlaczego uruchamia mi się inny system
niż im. No i po co w ogóle uruchamiać
system,  na  którym  nie  można  pograć
w  Dooma ?  Później  zacząłem  korzystać
z LILO. Dzięki temu programowi rozru-
chowemu  nie  musiałem  już  pamiętać,
w  której  kieszeni  została  dyskietka.
Ponadto,  mój  komputer  był  już  wtedy
bezpieczny  od  zakusów  studenckiej
braci,  więc  mogłem  sobie  pozwolić  na
odrobinę  luksusu.  I  chociaż  w  kolej-

nych dystrybucjach miałem możliwość
zmiany na GRUB-a, przez kilka lat upar-
cie zostawałem przy LILO. Do zmiany
przekonało mnie moje własne lenistwo...
Po prostu, gdy po raz kolejny zapomnia-
łem uruchomić polecenie

lilo

po zmia-

nie w pliku konfiguracyjnym i musiałem
szukać  dyskietki  ratunkowej,  powie-
działem: dość. Zainstalowałem GRUB-a
i od tej pory nie mam już powodów do
narzekań. I nawet jak przyjadą krewni,
to  nie  ma  siły,  aby  uruchomili  system,
którego  nie  powinni  –  przynajmniej
dopóki nie odgadną hasła.

Instalacja

Pakiety z programem GRUB można zna-
leźć  w  praktycznie  każdej  dystrybucji.
Co  więcej,  podczas  instalacji  dystrybu-
cji możemy wybrać program uruchomie-
niowy, z którego chcemy korzystać. Jeśli
zdecydujemy  się  na  GRUB-a,  to  system
od razu postara się odpowiednio dosto-
sować jego konfigurację. Jeśli jednak nie
zdecydowaliśmy się na instalację GRUB-a,
musimy to zrobić teraz sami.

Na płycie CD/DVD

Na płycie CD/DVD znajdują się

narzędzia omawiane w artykule.

Rysunek 1.

Wersja GRUB-a obecnie

wykorzystywana w dystrybucjach nie jest
już rozwijana

dla początkujących

grub

www.lpmagazine.org

Przede wszystkim upewnijmy się,

że nie jest już zainstalowany. W przy-
padku Auroksa wykorzystamy do tego
polecenie

rpm -q grub

. Jeśli pojawi się

napis  pakiet  grub  nie  jest  zainstalowa-
ny, to będziemy musieli zmienić ten stan
rzeczy. Pakiet z GRUB-em możemy zain-
stalować  z  kilku  różnych  źródeł.  Pierw-
szym  z  nich  są  płyty,  z  których  instalo-
waliśmy naszą dystrybucję. W przypadku
Auroksa pakiet znajduje się na pierwszej
płycie, więc po włożeniu jej do napędu
możemy wydać polecenia:

# mount /mnt/cdrom/
# rpm -Uvh /mnt/cdrom/Aurox/RPMS/

grub-0.94-5.i386.rpm

Drugim  źródłem  są  repozytoria  pakie-
tów.  Jeśli  korzystamy  z  jednego  z  syste-
mów zarządzania pakietami, to możemy
użyć  odpowiedniego  dla  niego  polece-
nia, np.:

# yum install grub
# apt-get grub install
# emerge grub

Oczywiście, wydajemy tylko jedno
z powyższych poleceń. Analogicznie
możemy wykorzystać system zarządzania
pakietami do aktualizacji wersji GRUB-a
(np. poleceniem

yum update grub

Mamy jeszcze trzecią możliwość.

Jeśli  zależy  nam  na  najnowszej  wersji,
możemy  ją  pobrać  ze  strony  domowej
projektu  (http://www.gnu.org/software/
grub/ ). Ze względu na rozpoczęcie prac
nad  GRUB 2,  starsza  wersja  (linia  0.9.x,
wciąż  jeszcze  wykorzystywana  w  dys-
trybucjach)  została  przemianowana  na
GRUB Legacy. Tutaj mamy dostępne jedy-
nie  źródła,  których  instalacja  przebiega
zwykłym torem – po pobraniu i rozpako-
waniu pliku (

tar xzvf grub-0.95.tar.gz

)

wchodzimy do utworzonego katalo-
gu i wydajemy polecenia:

./configure

make

. Następnie, po uzyskaniu upra-

wnień administratora (poleceniem

su -

wydajemy ostatnie polecenie:

make

install

. Lepszym rozwiązaniem jest

jednak skorzystanie z pakietów dostęp-
nych dla naszej dystrybucji.

Teraz musimy skonfigurować nasze-

go GRUB-a, a następnie umieścić go na
dysku.

Podstawowa konfiguracja

Główny  plik  konfiguracyjny  GRUB-a  to
/boot/grub/grub.conf.  Zazwyczaj  istnie-
ją  również  dwa  dowiązania  symbolicz-
ne  do  tego  pliku:  /boot/grub/menu.lst
oraz /etc/grub.conf (tak jest w Auroksie –
w  innych  dystrybucjach  głównym  pli-
kiem  konfiguracyjnym  może  być  jeden
z trzech wymienionych). Co prawda, nie
jest  on  konieczny,  gdyż  możemy  korzy-
stać  z  linii  poleceń  GRUB-a,  ale  odpo-
wiednie  skonfigurowanie  pliku  bardzo
ułatwi  nam  pracę.  Dzięki  temu  nie
będziemy musieli każdorazowo przy uru-
chamianiu komputera wpisywać szeregu
poleceń,  a  w  przypadku  zainstalowania
wielu  systemów  będziemy  mogli  korzy-
stać z wygodnego menu.

Dyskietka ratunkowa

Przede  wszystkim  zadbajmy  o  to,  aby
mieć dyskietkę lub płytę ratunkową. Dys-
kietkę mogliśmy utworzyć podczas insta-
lacji dystrybucji. Jeśli tego nie zrobiliśmy,
zazwyczaj  możemy  skorzystać  z  pierw-
szej płyty dystrybucji. Zazwyczaj nie ma
potrzeby korzystania z dyskietki ratunko-
wej,  ale  podczas  zmiany  programu  roz-
ruchowego  mogą  pojawić  się  problemy,
które  sprawią,  że  nie  uda  się  nam  uru-
chomić  z  systemów  zainstalowanych  na
dysku.

Uruchamianie Linuksa

Najpierw spróbujmy wykorzystać GRUB-a
do uruchamiania naszego Linuksa.
W tym celu powinniśmy mieć w pliku
/boot/grub/grub.conf przynajmniej cztery
linie:

title Aurox Linux (2.4.22-1)
root (hd0,7)
kernel /vmlinuz-2.4.22-1 ro root=LABEL=/
initrd /initrd-2.4.22-1.img

Pierwsza  z  nich,  po  słowie  title,  zawie-
ra  tekst,  który  pojawi  się  w  menu.  Naj-
lepiej  umieścić  tu  nazwę  systemu  (dys-
trybucji)  oraz  w  nawiasie  numer  wersji
jądra.  Oczywiście,  możemy  też  podać
inne dodatkowe informacje (np. czy jest
wykorzystywany  FrameBuffer),  które

pomogą w zidentyfikowaniu pozycji
w menu.

Druga linia wskazuje, na jakiej par-

tycji  jest  umieszczony  katalog  /boot/.
W  naszym  przykładzie  katalog  /boot/
umieszczony  jest  na  osobnej  partycji,
/dev/hda8,  natomiast  główny  katalog
systemowy  /  jest  umieszczony  na  par-
tycji /dev/hda9 (oznaczonej etykietą / ).
Więcej  o  nazewnictwie  partycji  stoso-
wanym  przez  GRUB-a  można  przeczy-
tać w ramce Nazewnictwo dysków i par-
tycji.

W kolejnej linii określamy, które

jądro  chcemy  załadować.  Po  słowie
kernel  podajemy  ścieżkę  do  pliku
z jądrem (w naszym przykładzie vmli-
nuz-2.4.22-1),  liczoną  w  stosunku  do
partycji  określonej  linię  wcześniej.
Ponieważ  dla  katalogu  /boot/  w  naszym
przykładzie mamy osobną partycję, to
podajemy  ścieżkę  /vmlinuz-2.4.22-1.  Po
nazwie  pliku  jądra  możemy  podać
parametry  jądra.  W  naszym  przy-
padku  określamy  partycję  z  głów-
nym  systemem  plików  (root).  Wyja-
śnienie  wartości  LABEL=/  znajduje  się
w  ramce  Nazewnictwo  dysków  i  par-
tycji. Należy zwrócić uwagę, że słowo
root  w  tej  linii  ma  inne  znaczenie  niż
w linii wcześniejszej. Tutaj jest to para-
metr jądra, wskazujący główny system
plików, natomiast słowo root, występu-
jące w drugiej linii, to komenda GRUB-a,
pozwalająca  wskazać  urządzenie,  wzglę-
dem którego będą opisywane następne
ścieżki dostępu.

Ostatnia linia nie jest konieczna,

lecz  jeśli  tylko  mamy  utworzony  plik
initrd  odpowiedni  dla  naszego  jądra,  to
powinniśmy  z  niego  skorzystać.  Polece-
nie

initrd

zawarte w tej linii ładuje RAM-

dysk. To, czy go wykorzystamy, zależy od
konfiguracji naszego jądra.

Rysunek 2.

Podstawowe menu GRUB-a

nie wygląda zbyt atrakcyjnie

Rysunek 3.

Dokumentację GRUB-a

możemy również znaleźć na stronie
WWW

dla początkujących

luty 2005

Opcje ogólne

Oprócz powyższych czterech linii, warto
od razu dodać kilka innych, które określą
zachowanie naszego menu. Są to nastę-
pujące linie:

default=0
timeout=30

Umieszczamy  je  przed  (podkreślam
– przed) wymienionymi wcześniej linia-
mi, zaraz na początku pliku /boot/grub/
grub.conf. Pierwsza z nich określa, która
pozycja  menu  będzie  domyślnie  wybra-
na.  Jak  wiemy,  GRUB  liczy  od  zera,
więc  w  naszym  przykładzie  wybraliśmy
pierwszą  (i  na  razie  jedyną)  pozycję  w
menu. Druga opcja wskazuje, że przez 30
sekund  (możemy  ustawić  inną  wartość)
GRUB  będzie  czekał  na  naszą  decyzję.
Jeśli nie wciśniemy żadnego klawisza, to
uruchomi  automatycznie  pozycję  menu
wskazaną w opcji default. W przypadku,
gdy użyliśmy opcji timeout bez korzysta-
nia z opcji default, uruchomiona zostanie
pierwsza zdefiniowana pozycja w menu.

Zapisywanie GRUB-a na dysk

Teraz już możemy zapisać GRUB-a na
dysk (jeśli jeszcze tego nie robiliśmy).
Zazwyczaj będziemy chcieli umieścić go
na pierwszym dysku. Służy do tego pole-
cenie

grub-install /dev/hda

Jeśli później zmienimy zawartość

pliku konfiguracyjnego /boot/grub/grub.
conf,  to  nie  będziemy  musieli  ponow-
nie  wykonywać  tego  polecenia.  GRUB
automatycznie  rozpozna  zmiany  w  pli-
ku  i  podczas  kolejnego  uruchomie-
nia  komputera  wyświetli  odpowied-
nie  menu.  W  zasadzie  jedyny  przypa-
dek, gdy możemy chcieć wydać ponow-
nie to polecenie, to moment aktualizacji
GRUB-a do nowszej wersji.

Warto uruchomić ponownie kompu-

ter, aby sprawdzić, jak działa nasz GRUB.
Powinniśmy  zobaczyć  proste  menu
z jedną pozycją do wyboru. Po jej zatwier-
dzeniu  klawiszem  [Enter]  (lub  odczeka-
niu  30  sekund)  powinien  załadować  się
nasz Linux.

Uruchamianie różnych

systemów

Możliwości  GRUB-a  najlepiej  wykorzysta-
my, jeśli mamy zainstalowane również inne
systemy  operacyjne  –  bardzo  wielu  użyt-
kowników  systemu  spod  znaku  pingwi-
na  korzysta  również  z  Windows  (choćby

po to, aby czasem pograć) lub z FreeBSD
(np. ze względu na studia czy pracę).

Inne dystrybucje Linuksa

W  przypadku,  gdy  chcemy  z  pomocą
GRUB-a uruchamiać również inne dystry-
bucje Linuksa zainstalowane w naszym
komputerze, postępujemy tak samo, jak
w  przypadku  opisanym  w  rozdzia-
le  Uruchamianie  Linuksa.  Wystarczy
dopisać  kolejną  sekcję  zaczynają-
cą  się  od  linii  title  i  zawierającą  odpo-
wiednie  opcje.  Tego  samego  sposo-
bu  możemy  zresztą  użyć,  gdy  chcemy
przetestować nowe jądro w naszej dystry-
bucji. Przypuśćmy, że skompilowaliśmy
samodzielnie  jądro  i  nazwaliśmy  je
vmlinuz-new.  Wówczas  w  pliku  /boot/
grub/grub.conf możemy na końcu dopi-
sać następujące linie:

title Aurox Linux (2.4.22-1a)
root (hd0,7)

kernel /vmlinuz-new ro root=LABEL=/
initrd /initrd-2.4.22-1a.img

Jeśli nie wygenerowaliśmy RAM-dysku,
to nie dopisujemy ostatniej linii, a zamiast
root=LABEL=/ musimy podać odpowiednią
nazwę partycji (w naszym przykładzie
root=/dev/hda9). Jeśli o tym zapomnimy, to
nasz system przestanie się ładować na eta-
pie montowania głównego systemu plików.

Windows, DOS

Najprostszym sposobem na uruchamia-
nie systemów z rodziny Windows jest
umieszczenie na końcu pliku /boot/grub/
grub.conf następujących linii:

title DOS lub Windows
rootnoverify (hd0,0)
chainloader +1

Polecenie title już znamy. W linii rootno-
verify wskazujemy partycję, na której jest

W  pliku  konfiguracyjnym  GRUB-a  (/boot/
grub/grub.conf)  zazwyczaj  nie  używa-
my  znanych  z  Linuksa  oznaczeń  dysków
i partycji, takich jak hda, hdb2 i tym podob-
ne. Zamiast tego, widzimy oznaczenia typu
(fd0) lub (hd1,2). Jest to nieco mylące, na
początku, lecz można się szybko przyzwy-
czaić.

Opis (fd0) oznacza pierwszy napęd

dyskietek  (należy  pamiętać  o  nawia-
sach i braku odstępu pomiędzy znakami).
W  przypadku  dysków  twardych  nazwa
(hd0) odpowiada dyskowi hda, nazwa (hd1)
to dysk hdb itd. Jak więc widać, zamiast liter
używamy  cyfr,  zaczynając  od  zera.  Aby
wskazać konkretną partycję, dodajemy jej
numer (znów licząc od zera) po przecinku.
Tak więc dla hda1 mamy (hd0,0), dla hda7
– (hd0,6), a dla hdc3 – (hd2,2). Wystarczy
w zasadzie pamiętać, że numerujemy od 0,
a nie od 1. Jeśli mamy wątpliwości, możemy
przypisanie  nazw  do  dysków  sprawdzić
w pliku /boot/grub/device.map. Dla kompu-
tera posiadającego tylko jeden napęd dys-
kietek i jeden dysk twardy, plik ten powinien
mieć następującą zawartość:

(fd0) /dev/fd0
(hd0) /dev/hda

W niektórych dystrybucjach (np. w Red
Hat i pochodnych – Fedora i Aurox) popu-

Nazewnictwo dysków i partycji

larne jest wskazywanie partycji za pomocą
etykiety. Jeśli w naszym pliku konfiguracyj-
nym mamy linię postaci:

kernel /vmlinuz-

2.4.22-1 ro root=LABEL=/

, to zwróćmy

uwagę  na  tekst  root=LABEL=/.  Zastępuje
on zwykły tekst postaci root=/dev/hda1 (jeśli
nasz katalog / jest umieszczony na partycji
hda1). Można zastanawiać się, co to daje i
czemu  się  tego  używa.  Zapis  taki  pozwala
nam swobodnie przekładać dysk w ramach
naszego komputera, np. w przypadku dokła-
dania nowego napędu lub nagrywarki. Jeśli
stosujemy  etykiety,  nie  musimy  wówczas
poprawiać  plików  konfiguracyjnych  (m.in.
grub.conf i /etc/fstab).

Powstaje pytanie, jak odczytać i stwo-

rzyć etykiety dla partycji. Służy do tego
polecenie

e2label

/dev/hda1

, gdzie

zamiast /dev/hda1 wstawiamy nazwę par-
tycji ext2 lub ext3. Polecenie to spowoduje
wyświetlenie etykiety przypisanej do party-
cji. Jeśli chcemy nadać partycji nową etykie-
tę, to stosujemy zapis

e2label /dev/hda1

etykieta

Przy okazji warto zaznaczyć, że z ety-

kiet możemy korzystać tylko wtedy, gdy
ładujemy również odpowiadający jądru
RAM-dysk. Służy do tego polecenie

initrd

/initrd-2.4.22-1.img

, umieszczone pod

wspomnianą wcześniej linią pliku konfigu-
racyjnego.

dla początkujących

grub

www.lpmagazine.org

umieszczony system, który chcemy zała-
dować. Polecenie to różni się od polece-
nia  root  tym,  że  wskazana  partycja  nie
jest  montowana.  Polecenie  chainloader
przekazuje kontrolę do następnego pro-
gramu rozruchowego. Jak to działa? Jeśli
na partycji /dev/hda1 mamy zainstalowa-
ny tylko pojedynczy system (np. DOS lub
Windows 98), to zostanie on uruchomio-
ny.  Jeśli  mamy  na  dysku  zainstalowane
systemy  Windows  98  i  Windows  XP,  to
program uruchomieniowy zainstalowany
przez Windows XP potrafi obsłużyć oba
te systemy. Wystarczy więc w poleceniu
rootnoverify  wskazać  partycję,  na  której
jest  zainstalowany  program  uruchomie-
niowy  Windows  XP.  Dzięki  temu,  po
wybraniu w menu GRUB-a pozycji DOS
lub Windows, zobaczymy kolejne menu,
pozwalające nam wybrać pomiędzy Win-
dows 98 a Windows XP.

FreeBSD

Systemy z rodziny FreeBSD możemy uru-
chamiać w analogiczny sposób, jak Win-
dows i DOS, czyli korzystając z poleceń
rootnoverify  i  chainloader.  Możemy  też
wskazać  dokładnie  na  program  /boot/
loader  z  pomocą  następujących  linii
w pliku /boot/grub/grub.conf :

title FreeBSD
root (hd1,a)
kernel /boot/loader

Widać tu użycie innego nazewnictwa.
Wynika to stąd, że FreeBSD nazywa
swoje

partycje

literami

alfabetu,

a  w  dodatku  wprowadza  pojęcie  slice
(tzw.  plastra  –  natywnej  partycji  Fre-
eBSD).  Jeśli  więc  mamy  FreeBSD  zain-
stalowane  na  pierwszej  partycji  drugie-
go dysku, to zapis (hd1,a) powinien być
odpowiedni. Wyszuka on pierwszy slice,
na  którym  znajduje  się  partycja  a.  Jeśli
chcemy  dokładnie  sprecyzować,  który

slice ma być zamontowany, to możemy
użyć postaci (hd1,0,a).

Uruchamianie Memtest86+

Od  czasu  do  czasu  warto  przetestować
pamięć naszego komputera, aby zawcza-
su wykryć wszelkie problemy. Dwa naj-
lepsze  programy  przeznaczone  do  tego
celu  to  Memtest86  i  Memtest86+.  GRUB
może nam pomóc w ich uruchomieniu.

Wystarczy wybrać jeden z wymie-

nionych programów, gdyż obydwa czer-
pią nawzajem ze swoich kodów źródło-
wych.  Osobiście  polecam  Memtest86+.
Najpierw  musimy  pobrać  odpowied-
ni  plik  ze  strony  domowej  programu
(http://www.memtest.org/ ).  Odnajduje-
my sekcję Download (Pre-built & ISOs),
w której znajdują się już skompilowane
wersje.  Następnie  z  sekcji  odpowiada-
jącej  najnowszej  wersji  (w  chwili  pisa-
nia artykułu była to wersja 1.40) pobie-
ramy  plik  znajdujący  się  pod  odnośni-
kiem Download – Pre-Compiled Boota-
ble  Binary  (.gz).  Plik  ma  zaledwie
około  40  kB,  więc  jego  pobieranie  nie
powinno potrwać zbyt długo. Dla pew-
ności  możemy  sprawdzić,  czy  plik  jest
poprawny.  W  tym  celu  wchodzimy  do
katalogu,  w  którym  znajduje  się  nasz
plik i wydajemy polecenie:

# md5sum memtest86+-1.40.bin.gz

Oczywiście,  jeśli  pobraliśmy  nowszą
wersję,  to  musimy  odpowiednio  dosto-
sować  nazwę  pliku.  W  wyniku  powin-
niśmy otrzymać ciąg znaków (tzw. skrót
MD5),  który  porównujemy  z  ciągiem
znaków  umieszczonym  obok  odnośni-
ka do pliku na stronie domowej progra-
mu. Jeśli oba ciągi są takie same, możemy
przystąpić do następnych czynności.

Czas na rozpakowanie pliku. Doko-

nujemy tego poleceniem

gzip -d mem-

test86+-1.40.bin

. Następnie uzyskujemy

uprawnienia superużytkownika (wydaje-
my polecenie

su -

i podajemy hasło użyt-

kownika  root),  po  czym  kopiujemy  plik
memtest86+-1.40.bin  do  katalogu  /boot/.
Teraz pozostało nam odpowiednio zmo-
dyfikować  plik  konfiguracyjny  GRUB-a.
Otwieramy go w naszym ulubionym edy-
torze  (np.  Vim)  i  na  końcu  dopisujemy
dwie linie:

title MEMTEST
root (hd0,7)
kernel /memtest86+-1.40.bin

Oczywiście, zamiast MEMTEST możemy
wstawić  inny  odpowiadający  nam  tytuł.
Pamiętajmy,  że  te  linie  dotyczą  wciąż
naszego  przykładu.  Jeśli  katalog  /boot/
mamy na innej partycji, to musimy odpo-
wiednio  dostosować  wartości  poleceń
root i kernel.

Po zapisaniu zmian możemy już zre-

startować  system,  a  w  naszym  menu
powinna pojawić się nowa opcja – MEM-
TEST.  Jeśli  ją  wybierzemy,  uruchomi  się
program Memtest86+ i od razu rozpocz-
nie testowanie pamięci. Opcje programu
są  dostępne  po  wciśnięciu  klawisza  [c],
natomiast klawiszem [ESC ] możemy zre-
startować komputer, jeśli nie mamy czasu
na przeprowadzanie pełnego testu.

Upiększanie GRUB-a

Jeśli  nie  podoba  nam  się  domyślny
wygląd menu GRUB-a, możemy spróbo-
wać je nieco ubarwić. Jedną z możliwo-
ści  jest  ustawienie  lub  zmiana  rysunku
wyświetlanego  w  tle.  Ponadto,  możemy
dopasować  kolory  czcionki  do  naszych
upodobań.

Większość

dystrybucji

dostarcza

swoje własne tło dla GRUB-a, więc naj-
prawdopodobniej mamy już w pliku kon-
figuracyjnym odpowiednią opcję. Jest to
linia o zawartości podobnej do poniż-
szej:

splashimage=(hd0,7)/grub/splash.xpm.gz

Linia ta opcji splashimage przypisuje plik
splash.xpm.gz  znajdujący  się  w  katalo-
gu  /grub/  na  partycji  /dev/hda8  (a  więc
w  naszym  przykładzie  plik  ten  znajduje
się w katalogu /boot/grub/ ).

Jeśli w naszym pliku nie ma takiej

linii,  to  należy  ją  dodać,  odpowiednio
dopasowując  wartości.  Linia  ta  powin-
na być umieszczona przed pierwszą linią
title.  Możemy  ją  wstawić  zaraz  poniżej
opcji timeout.

Powstaje pytanie, skąd wziąć rysunki.

Jak widać, w opcji splashimage nie poda-
jemy  plików  w  popularnych  formatach,
takich  jak  PNG  czy  JPG.  Zamiast  tego,
mamy tu plik w formacie XPM, skompre-
sowany programem Gzip. To nie jedyne
ograniczenie.  Nasz  obrazek  może  mieć
tylko 14 kolorów i rozdzielczość 640x480
pikseli. Nie brzmi to może zbyt zachęca-
jąco,  ale  zapewniam,  że  można  przygo-
tować  interesujące  rysunki  spełniające
te  wymagania.  Zacznijmy  od  obejrzenia
kilku przykładowych rysunków.

Rysunek 4.

Memtest86+ zajmuje niewiele

miejsca, lecz jest bardzo przydatny

dla początkujących

luty 2005

Wybieranie tła

Na  stronie  http://vision.featia.net/linux/
grubsplash/ możemy znaleźć kilka przy-
kładów  rysunków  mogących  posłu-
żyć  za  tło  GRUB-a.  Mamy  tu  do  dys-
pozycji  zarówno  pliki  w  formacie  GIF
(dzięki  nim od razu możemy zapoznać
się z rysunkiem), jak i odpowiadające im
pliki  w  formacie  XPM.GZ.  Pobierzmy  je
wszystkie na nasz dysk. Rysunki dostar-
czane z dystrybucją znajdują się w kata-
logu /boot/grub/, lecz jeśli umieścimy tam
również  nasze,  może  powstać  bałagan.
Zamiast  tego,  utworzymy  podkatalog
splashes/ poleceniem

mkdir /boot/grub/

splashes/

(oczywiście, potrzebujemy

do  tego  uprawnień  użytkownika  root).
Następnie  do  tego  katalogu  kopiuje-
my  wszystkie  pobrane  pliki  z  końców-
ką .xpm.gz.

Wydawałoby się, że powinniśmy

teraz  zmodyfikować  plik  /boot/grub/
grub.conf  i  w  linii  z  opcją  splashimage
podać nową ścieżkę do pliku. Owszem,
można  to  zrobić,  wstawiając  przykłado-
wo taką linię:

splashimage=(hd0,7)/grub/splashes/

seachair.xpm.gz

Jeśli jednak chcemy sami poeksperymen-
tować  i  sprawdzić,  które  tło  najbardziej
nam  odpowiada,  to  ciągłe  restartowa-
nie systemu i modyfikowanie jednej linii
może być męczące. Na szczęście, można
to  zrobić  inaczej.  Gdy  już  zrestartujemy
system i powita nas menu GRUB-a, wci-
skamy  klawisz  [c].  W  ten  sposób  przej-
dziemy  do  linii  poleceń  GRUB-a,  która
szerzej  jest  opisana  w  rozdziale  Obsłu-
ga.  W  linii  tej  najpierw  wpisujemy

root

(hd0,7)

, a następnie wciskamy [Enter].

Pamiętamy, że polecenie to ustawia par-
tycję wykorzystywaną w następnych
poleceniach. Później wpisujemy

splash-

image

/grub/splashes/seachair.xpm.gz

i  ponownie  zatwierdzamy  klawiszem
[Enter].  I  już  mamy  wyświetlone  nasze
tło.  Klawiszem  [Esc]  możemy  wrócić  do
menu,  aby  zobaczyć,  jak  wygląda.  Jeśli
będziemy  chcieli  wypróbować  inne  tła,
znów wciskamy klawisz [c] i postępujemy
tak, jak wcześniej (nie musimy ponownie
używać polecenia root – wystarczy samo
splashimage).  No  właśnie,  ale  pewnie
zapomnieliśmy  już,  jak  się  nazywa-
ły poszczególne pliki. Nie martwmy się.
Linia poleceń GRUB-a obsługuje uzupeł-
nianie nazw, więc możemy wpisać słowa

splashimage /

(pamiętajmy o znaku / ),

a następnie wcisnąć klawisz [Tab]. Pojawi
się  nam  spis  dostępnych  nazw  katalo-
gów i plików. W ten sposób dopisujemy
dalszy  ciąg  ścieżki  (/grub/splashes/  lub
/boot/grub/splashes/ – zależnie od naszej
konfiguracji)  i  znów  wciskamy  klawisz
[Tab]  w  celu  wyświetlenia  nazw  plików
z tłami.

Gdy już się zdecydujemy na konkret-

ne  tło,  możemy  uruchomić  system  (wy-
chodzimy  klawiszem  [Esc]  aż  do  menu
i  wybieramy  pozycję  z  naszym  Linuk-
sem),  a  następnie  dopisać  odpowiednią
linię do pliku /boot/grub/grub.conf.

Tworzenie własnego tła

Oprócz gotowych plików z tłami, które
można  znaleźć  w  Internecie,  każdy
pewnie chciałby mieć możliwość stwo-
rzenia  całkiem  własnego.  Oczywi-
ście,  nic  nie  stoi  na  przeszkodzie.  Jeśli
chcemy  po  prostu  przekonwertować
posiadany obrazek do skompresowane-
go formatu XPM, możemy wydać pole-
cenia:

# convert -resize 640x480 -colors 14

picture.jpg picture.xpm
# gzip picture.xpm

Polecenie convert należy do pakietu Ima-
geMagick. Jeśli nie jest on zainstalowany
w naszym systemie, możemy go zainsta-
lować z płyt dystrybucji lub z repozyto-
rium  (analogicznie,  do  instalacji  pakietu
GRUB-a). Opcja -resize 640x480 powo-
duje  zmianę  rozdzielczości  rysunku  do
wymaganego rozmiaru, a opcja -colors 14
redukuje  paletę  kolorów  do  czternastu.
Nazwy picture.jpg i picture.xpm to odpo-
wiednio  nazwy  pliku  wejściowego
(z konwertowanym rysunkiem) i wyjścio-
wego (z tłem dla GRUB-a). Drugim pole-
ceniem  kompresujemy  rysunek  progra-
mem Gzip.

Powyższa metoda jest szybka,

lecz  czasem  uzyskane  rezultaty  wołają
o pomstę do nieba. Lepszym rozwiąza-
niem jest uruchomienie programu GIMP,
wczytanie pliku, który chcemy konwer-
tować,  a  następnie  zmiana  rozmia-
ru  obrazu  (Obraz–>Przeskaluj  obraz)
i liczby kolorów (Obraz–>Tryb–> Indek-
sowany).  Dzięki  temu  możemy  poeks-
perymentować  z  różnymi  opcjami
obrazu.  Ponadto,  może  okazać  się,  że
konieczne  będzie  ręczne  poprawianie
całego rysunku, zanim uzyskamy zado-
walający efekt.

Innym wyjściem jest stworzenie

pustego  rysunku  o  wymiarach  640x480
i palecie 14 kolorów, a następnie nary-
sowanie  na  nim  tego,  co  nam  się
podoba.  Nie  każdy  jednak  ma  żyłkę
artystyczną.

Wybór metody zależy od nas. Z uzy-

skanym plikiem postępujemy tak, jak to
opisaliśmy w rozdziale Wybieranie tła.

Niektórzy Czytelnicy mogą zaintere-

sować  się,  dlaczego  kompresujemy  tła
przed  wykorzystaniem  ich  w  GRUB-ie.
Można wykorzystać również pliki XPM
nieskompresowane  programem  Gzip.
Różnica będzie dla nas w sumie nieod-
czuwalna,  lecz  dla  zasady  lepiej  kom-
presować.  Przy  obecnych  komputerach
mniej czasu zajmuje wczytanie z dysku
skompresowanego  (a  więc  i  mniejsze-
go)  pliku,  a  następnie  rozkompreso-
wanie  go  w  pamięci,  niż  wczytanie
z dysku większego pliku, nie poddane-
go kompresji.

Dobór kolorów

Oprócz  ustalenia  własnego  tła,  możemy
pokusić  się  o  zmianę  kolorów  czcion-
ki  wykorzystywanej  w  menu.  Służą  do
tego  opcje  foreground  i  background
ustawiane  w  początkowej  części  pliku
/boot/grub/grub.conf  (możemy  je  umie-
ścić  nawet  przed  opcją  splashimage).
Opcje te przyjmują jako parametry kolory

Rysunek 5.

Rysunek na tło powinniśmy

dobrać tak, aby menu było czytelne

Rysunek 6.

Nawet korzystając tylko z 14

kolorów można stworzyć ładne rysunki

dla początkujących

grub

www.lpmagazine.org

zapisane w szesnastkowym formacie RGB
(Red, Green, Blue). Jeśli będziemy chcie-
li uzyskać białe litery z czarnym tłem, to
użyjemy opcji:

foreground ffffff
background 000000

Oczywiście, możemy też używać innych
kolorów,  jak  czerwony  (ff0000),  zielo-
ny  (00ff00),  niebieski  (0000ff )  i  inne.
Jeśli chcemy w wygodny sposób dopa-
sować  kolory  do  naszego  tła  i  gustu,
możemy wykorzystać tę samą metodę,
którą stosowaliśmy przy wybieraniu tła.
Tym razem, po wejściu do linii poleceń
GRUB-a, wydajemy odpowiednie pole-
cenia

foreground ffff00

background

ff00ff

(oczywiście, eksperymentując

z kolorami).

Oprócz tego, istnieje możliwość

zmiany  koloru  podświetlenia  i  tła
menu.  Wykorzystywane  jest  do  tego
polecenie  color,  które  możemy  umie-
ścić  w  pliku  konfiguracyjnym  przed
poleceniami  foreground  i  backgro-
und.  Listę  kolorów  dostępnych  w  tym
poleceniu  można  uzyskać  korzysta-
jąc z polecenia

help color

w linii pole-

ceń GRUB-a (jak również w dokumen-
tacji GRUB-a –

info grub

). Przykładowe

wywołanie tego polecenia (dające cał-
kiem przyjemny kolor) ma postać:

color

cyan/blue white/blue

Obsługa

Jeśli  zainstalowaliśmy  GRUB-a  na
dysku  i  stworzyliśmy  dla  niego  plik
konfiguracyjny, to podczas uruchamia-
nia  komputera  powinno  nas  przywi-
tać  menu  GRUB-a.  Możemy  poruszać
się  po  nim  z  pomocą  strzałek  kurso-
ra, a klawiszem [Enter] wybierać pozy-
cję,  którą  chcemy  uruchomić.  Oprócz
tego, mamy jednak do dyspozycji kilka
innych funkcji.

Modyfikacja pozycji menu

Przypuśćmy,  że  chcemy  poekspery-
mentować z innymi parametrami jądra.
Możemy  w  tym  celu  utworzyć  nowe
sekcje  title  w  pliku  konfiguracyjnym.
Lepszym rozwiązaniem jest modyfikacja
parametrów  jądra  podczas  uruchamia-
nia  systemu.  Jak  tego  dokonać?  Prze-
suńmy zaznaczenie w menu na pozycję
naszej  dystrybucji  Linuksa.  W  naszym
przykładzie  jest  to  linia  Aurox  Linux
(2.4.22-1). Zamiast wcisnąć [Enter], wci-
skamy klawisz [e]. Zobaczymy wyświe-
tloną  zawartość  tej  sekcji  title.  Pomię-
dzy  liniami  możemy  przemieszczać  się
podobnie  jak  w  menu.  Jeśli  chcemy
zmodyfikować  jakąś  linię,  wciskamy
[Enter]. Spróbujmy w linii z poleceniem
kernel  dopisać  opcję  jądra  vga=791.
W  naszym  przykładzie  linia  wygląda-
łaby tak:

kernel /vmlinuz-2.4.22-1

ro root=LABEL=/ vga=791

Zmiany zatwierdzamy klawiszem [Enter].
Wprowadzona właśnie opcja powoduje,
że system, zamiast w standardowym
trybie tekstowym, uruchomi się z wyko-
rzystaniem bufora ramki, ustawiając roz-
dzielczość ekranu na 1024x768 pikseli
z ponad 16 tysiącami kolorów.

Jeśli chcielibyśmy dodać nową

linię, możemy skorzystać z klawiszy [o]
i [O ]. Pierwszy z nich powoduje doda-
nie nowej linii po aktualnie zaznaczo-
nej linii, a drugi – przed nią. Niepo-
trzebne linie możemy skasować klawi-
szem [d ].

Gdy jesteśmy już zadowoleni z wpro-

wadzonych  zmian,  wciskamy  klawisz
[b],  co  powoduje  uruchomienie  edyto-
wanej  pozycji  wraz  z  wprowadzonymi
zmianami. Jeśli wolimy zrezygnować ze
zmian, możemy klawiszem [Esc] wrócić
do głównego menu.

Linia poleceń

Jeszcze większe możliwości daje nam linia
poleceń dostępna w GRUB-ie. Korzystali-
śmy  z  niej  już  w  rozdziale  Wybieranie
tła, lecz teraz opiszemy ją bardziej szcze-
gółowo. Aby się do niej dostać, w menu
GRUB-a  wciskamy  klawisz  [c].  Mamy  tu
do dyspozycji cały szereg mniej lub bar-
dziej  przydatnych  poleceń.  Ich  spis  uzy-
skamy wciskając po prostu klawisz [Tab].
Z  pewnością  zwrócimy  uwagę,  że  na
spisie znajduje się wiele znanych nam już

poleceń, z których korzystaliśmy podczas
tworzenia  menu  –  chainloader,  kernel,
initrd,  root  i  inne.  Jak  więc  widać,  linię
poleceń  również  możemy  wykorzystać
do  uruchamiania  systemów  zainstalo-
wanych na naszym komputerze. Zresztą,
gdybyśmy nie utworzyli pliku konfigura-
cyjnego /boot/grub/grub.conf, to przy uru-
chamianiu komputera moglibyśmy korzy-
stać  tylko  z  linii  poleceń  GRUB-a.  Jeśli
w takim przypadku chcielibyśmy urucho-
mić  Memtest86+  (zainstalowany  zgodnie
z  wcześniej  podanymi  wskazówkami),
musielibyśmy  wydać  następujące  pole-
cenia:

root (hd0,7)
kernel /memtest86+-1.40.bin
boot

Jedyna  różnica  pomiędzy  zawartością
grub.conf  i  poleceniami  przy  ręcznym
uruchamianiu  systemu,  to  dodatkowe
polecenie

boot

powodujące załadowanie

wskazanego jądra.

Warto pamiętać, że w czasie wprowa-

dzania poleceń i nazw plików możemy
korzystać z autouzupełniania – wystar-
czy wcisnąć klawisz [Tab], a wyświetlone
zostaną możliwe wartości.

Do czego jeszcze może przydać się

nam linia poleceń? Z pomocą polecenia
cat możemy sprawdzić zawartość dowol-
nego pliku, np.

cat /etc/fstab

. Wynika

z  tego,  że  osoba  mająca  dostęp  do  linii
poleceń GRUB-a może przeczytać prak-
tycznie  dowolny  plik  (np.  /etc/shadow
zawierający  zakodowane  hasła).  Tym
jednak będziemy się martwić za chwilę,
w rozdziale Zabezpieczenia. Niezależnie
od  zagrożeń,  polecenie  cat  może  przy-
dać się nam, jeśli w czasie eksperymen-
tów  będziemy  chcieli  sprawdzić  jakieś
ustawienia.

Inne przydatne polecenie to find,

pozwalające  nam  sprawdzać,  na  której
partycji  znajduje  się  wskazany  plik.
Powinniśmy  podawać  bezwzględną
ścieżkę  do  pliku,  np.

find /boot/grub/

stage1

lub

find /grub/stage1

– polece-

nie to zwróci nam nazwę partycji, jaką
powinniśmy wpisać w linii root w pliku
konfiguracyjnym GRUB-a.

Warto zapoznać się z innymi pole-

ceniami. Bardzo przydatna jest pomoc,
którą możemy uzyskać wpisując

help

nazwa_polecenia

Linię poleceń GRUB-a można rów-

nież uruchomić z konta użytkownika root

Rysunek 7.

Skrypt Grubconfig może nam

ułatwić konfigurowanie GRUB-a

dla początkujących

luty 2005

wpisując polecenie

grub

. Mamy wówczas

podobne  możliwości,  jak  w  opisywa-
nej  wyżej  linii  poleceń,  lecz  oczywiście
z niektórych poleceń nie możemy korzy-
stać  (dotyczy  to  przykładowo  polecenia
splashimage).

Zabezpieczenia

Menu  oferowane  przez  GRUB-a  jest
bardzo wygodne, lecz czasem daje zbyt
wiele  możliwości.  Jak  przekonaliśmy
się  w  poprzednim  rozdziale,  użytkow-
nik  mający  dostęp  do  GRUB-a  może
dowolnie  zmieniać  parametry  wywo-
łania systemu, a nawet uzyskać dostęp
do  chronionych  plików.  Na  szczęście,
GRUB pozwala na zablokowanie takie-
go dostępu.

Służy do tego hasło broniące dostę-

pu do edycji pozycji w menu, jak rów-
nież  do  linii  poleceń.  Jeśli  chcemy,
to  nawet  uruchomienie  poszczegól-
nych  systemów  może  wymagać  poda-
nia hasła.

Jeśli chcemy zabezpieczyć w ten

sposób nasz system, to – oczywiście –
potrzebujemy do tego uprawnień użyt-
kownika root. Najpierw wygenerujemy
nasze hasło. Uruchamiamy linię pole-
ceń GRUB-a –

grub

. Tym razem sko-

rzystamy z polecenia

md5crypt

. Po jego

wydaniu zostaniemy zapytani o hasło.
Wpisujemy je (niech tylko nie będzie
zbyt łatwe do odgadnięcia) i wciskamy
[Enter]. W odpowiedzi zobaczymy linię
z zakodowanym hasłem.

Teraz edytujemy nasz plik konfigu-

racyjny (np.

vim /boot/grub/grub.conf

)

i na jego początku umieszczamy linię
o treści:

password --md5

$1$ikVvf0$naEIsTUTM5yM1MYrx3Ms7.

Oczywiście, zamiast podanej tu warto-
ści należy wkleić wynik działania pole-
cenia md5crypt. Wykorzystanie podanej
wyżej  wartości  nie  jest  dobrym  pomy-
słem,  gdyż  jest  to  zakodowane  słowo
password.  Skoro  w  pliku  przechowu-
jemy  hasło,  powinniśmy  się  upewnić,
że  nie  będzie  ono  łatwe  do  odczytu.
W  tym  celu  ustawiamy  odpowiednio
prawa dostępu do pliku:

# chmod 600 /boot/grub/grub.conf

Ta zmiana wystarczy, aby przy urucha-
mianiu komputera w menu GRUB-a

były  dostępne  tylko  dwie  możliwości
–  uruchomienie  jednego  z  systemów
lub  wciśnięcie  klawisza  [p].  Jeśli  po
wciśnięciu  klawisza  [p]  podamy  pra-
widłowe hasło (to, które wpisywaliśmy
w  poleceniu  md5crypt),  to  dopiero
wtedy uzyskamy dostęp do możliwości
opisywanych w rozdziale Obsługa.

Nadal użytkownik może urucho-

mić dowolną pozycję w menu, a to nie
zawsze  musi  nam  odpowiadać.  Skoro
już  mamy  ustalone  hasło,  wystarczy
teraz w sekcji title, którą chcemy zablo-
kować,  umieścić  polecenie

lock

. Musi

ono być umieszczone od razu pod linią
title,  gdyż  użytkownik  może  wykony-
wać  wszystkie  polecenia  aż  do  napo-
tkania  polecenia

lock

. W tym momen-

cie  zostaje  zapytany  o  hasło  i  dopóki
nie  poda  prawidłowego,  nie  będzie
mógł  wykonać  dalszych  poleceń.  Jak
więc  widać,  umieszczanie  polecenia
lock  na  końcu  sekcji  title  zazwyczaj
mija się z celem – lepiej umieścić je na
początku.

Należy zaznaczyć, że zabezpieczenie

to nie jest doskonałe. Nie można liczyć,
że założenie hasła na GRUB-a zabezpie-
czy nas przed niecnymi zamiarami osób
mających bezpośredni dostęp do kom-
putera. Zawsze jednak może zwiększyć
wygodę korzystania z komputera oraz
zabezpieczyć nas przed mniej doświad-
czonymi użytkownikami.

Ułatwianie konfiguracji

Jeśli nie chcemy ręcznie zmieniać pliku
konfiguracyjnego  GRUB-a,  możemy
skorzystać  z  jednego  z  konfigurato-
rów. Najlepszym rozwiązaniem wydaje
się  być  moduł  Webmina  dostępny
w  sekcji  Sprzęt–>Inicjator  systemu
GRUB.  Oprócz  tego,  mamy  do  dyspo-
zycji  działający  w  trybie  tekstowym
skrypt  Grubconfig  oraz  przeznaczony
dla  środowiska  graficznego  program
GrubConf.  Pierwszy  z  nich  jest  mało
intuicyjny,  lecz  ma  kilka  ciekawych
opcji, a przy tym nie wymaga instala-
cji  –  wystarczy  rozpakować  archiwum
i można go uruchomić.

Osoby samodzielnie kompilują-

ce  jądro  prawdopodobnie  zainteresu-
ją  się  programem  Install Kernel,  który
nie tylko zwalnia nas od konieczności
wykonania  szeregu  poleceń,  ale  rów-
nież  automatycznie  uaktualnia  konfi-
gurację programów uruchomieniowych
(oprócz GRUB-a, obsługuje też LILO).

Jeśli chcemy całkiem uprościć sobie

ustawianie tła menu GRUB-a, możemy
skorzystać z programu GrubTk. Wystar-
czy w nim podać tylko nazwę pliku
z rysunkiem, a program zajmie się
resztą.

A jeśli chcemy zobaczyć, do czego

jeszcze można wykorzystać GRUB-a, to
zainstalujmy sobie grę GRUB Invaders.
Jest ona uruchamiana przez GRUB-a
i nie wymaga do działania żadnego
systemu operacyjnego.

Zakończenie

Wydawałoby  się,  że  program  urucho-
mieniowy  to  proste  narzędzie  pozwa-
lające tylko wskazać, który system ma
być uruchomiony. Tymczasem, okazuje
się, że jest to program, który możemy
stosunkowo  łatwo  dopasować  do
swoich  potrzeb.  Z  jego  pomocą  uru-
chomimy  nie  tylko  systemy,  ale  rów-
nież  takie  programy,  jak  Memtest86.
GRUB  może  stanowić  barierę  bronią-
cą  innym  użytkownikom  dostępu  do
naszego  systemu,  równocześnie  nie
zmniejszając  naszej  wygody  obsługi.
Dodatkowo,  może  witać  nas  naszym
ulubionym rysunkiem. Warto zapoznać
się z jego dokumentacją i poznać inne
jego funkcje.

W Internecie:

• Strona domowa GRUB-a:

http://www.gnu.org/software/grub/

• GNU GRUB splashimage howto:

http://ruslug.rutgers.edu/~mcgrof/
grub-images/

• Różne tła dla menu GRUB-a:

http://vision.featia.net/linux/
grubsplash/

• Strona domowa Memtest86:

http://www.memtest86.com/

• Strona domowa Memtest86+:

http://www.memtest.org/

• Strona domowa skryptu Grubconfig:

http://www.tux.org/pub/people/kent-
robotti/looplinux/index.html

• Strona domowa programu GrubConf:

http://grubconf.sourceforge.net/

• Strona domowa programu Install

Kernel:
http://installkernel.tripod.com/ik/
index.html

• Strona domowa programu GrubTk:

http://freshmeat.net/projects/grubtk/

• Strona domowa gry GRUB Invaders:

http://www.erikyyy.de/invaders/