Zastosowanie promieniotwórczości. Wykrywanie i ochrona przed promieniowaniem. 

 
 

1.

 

Promieniowanie jonizujące 

Naturalne promieniowanie jonizujące (tzw. promieniowanie tła) pochodzi:  

- z przestrzeni kosmicznej;  
- radionuklidów znajdujących się w skorupie ziemskiej i powietrzu. 

Sztuczne promieniowanie jonizujące pochodzi głównie z  

- niektórych urządzeń medycznych, przemysłowych, 
- elektrowni jądrowych i konwencjonalnych  
- oraz ze źródeł stosowanych w badaniach naukowych. 

Promieniowanie jonizujące, w odpowiednich dawkach, wywiera szkodliwy wpływ na procesy zachodzące w 
komórkach, poprzez radiolizę wody (wytwarzanie rodników i nadtlenków), niszczenie enzymów, zmiany w 
cząsteczkach DNA. błonach komórkowych. Wczesne skutki silnego napromieniowania obserwuje się w tkance 
krwiotwórczej, w przewodzie pokarmowym, w układzie sercowo - naczyniowym, mózgu i skórze. Do późniejszych 
następstw napromieniowania zalicza się nowotwory, skrócenie życia, przyspieszone starzenie się oraz zmiany 
genetyczne. 

 

 

 
 

2.

 

Dozymetria Promieniowania Jonizującego 

Najważniejsze znaczenie przy określaniu skutków oddziaływania promieniowania jonizującego z 
materią ma ilość energii promieniowania jonizującego ∆E pochłonięta przez absorbent o masie 
∆m. 
Podstawową wielkością określającą skutki oddziaływania promieniowania jonizującego z materią 
jest dawka pochłonięta promieniowania D: 

 

Używana jest także jednostka spoza układu SI: 1 rad  (rad  = roentgen absorption dose) 

1 rad = 0,01 Gy = 1 cGy. 

 
Skutki biologiczne zależą od 
a)

 

Dawki pochłoniętej D 

b)

 

Rodzaju promieniowania 
 
Wpływ rodzaju promieniowania określa równoważnik dawki H: 

 

gdzie Q oznacza współczynnik jakości promieniowania (ang. Quality factor). 

 

Jeżeli D wyrażone jest w: 


   grejach (Gy) to H w sivertach (Sv)  



   w radach (rad) to w H w remach 

 

 

Wartości współczynników wagowych w

R

 promieniowania (dawniej Q, QF) dla różnych rodzajów 

promieniowania i różnych zakresów jego energii ustalone przez ICRP 60 (International Commission on 

Radiological Protection) 

 
 
 

Nie wszystkie organy i narządy są jednakowo wrażliwe na dane promieniowanie. Wymaga to 
stosowania odpowiednich poprawek przy prawidłowym obliczaniu dawki. Przy 
napromienieniu całego ciała lub kilku narządów posługujemy się pojęciem dawki skutecznej. 
 
Dawka skuteczna, H 

ef 

 dawka efektywna (dawna nazwa: skuteczna dawka równoważna), 

(ang. Effective dose), suma wszystkich równoważników dawek od napromieniowania 
zewnętrznego i wewnętrznego we wszystkich tkankach i narządach z uwzględnieniem 
odpowiednich współczynników wagowych narządów lub tkanek, obrazująca  narażenie  
całego ciała. 
 
 

3.

 

Rodzaje Dozymetrów: 



  Dozymetry kalorymetryczne 



  Dozymetry fotograficzne 



  Dozymetry chemiczne 



  Dozymetry scyntylacyjne 



  Dozymetry termoluminescencyjne 



  Dozymetry fotoluminescencyjne 



  Komora jonizacyjna 

 
Istnieje szereg detektorów promieniowania jonizującego, jak liczniki cząstek jonizujących. Są 
to na ogół proste detektory promieniowania jonizującego umożliwiające szybkie, 
elektroniczne zliczanie rejestrowanych cząstek, takie jak: 


   liczniki scyntylacyjne, 



   detektory półprzewodnikowe, 



   liczniki Geigera−Müllera. 

 

4.

 

Licznik Geigera−Müllera.