1 

5. SYSTEM WLASNOSCI ZMIESKIEJ

 

OPRACOWANIE NA PODSTAWIE: B. Malinowski, System własności ziemskiej,  
w: A. Paluch, Malinowski, Warszawa 1981, ss. 194-201.

 

 
 

               
 

   

ANTROPOLOGIA – CWICZENIA 

ZJAZD III 

18.10.2009

 

 

DOKTRYNA PIERWSZEGO WYŁONIENIA 

Podstawową  doktryną  określającą  związek  człowieka  z  ziemią  jest  mit  pierwszego  wyłonienia. 
Na obszarze Trobriandów

1

 mit ten ma charakter matrylinearny – wszyscy potomkowie kobiety-

praprzodka w prostej linii żeńskiej nabywają prawo obywatelstwa i własności ziemskiej na obsza-
rze  wokół  miejsca jej wyłonienia.  Doktryna  ta  organizuje  terytorium  oraz  daje  początek  podkla-
nowi. 

OTWÓR WYŁONIENIA 

Miejsce lub otwór wyłonienia zwane jest bwala (dom), dubwadebula (grota), pwana (dziura) lub kala 
isunapulo  (jej  miejsce  wyłonienia).  Mieszkańcy  potrafią  wskazać  dokładnie  punkt  wyłonienia:  w 
gaju, na zboczu skalnym, na stosie kamieni, w lasku, etc. Każda wioska posiada otwory wyłonie-
nia dla każdego z zamieszkujących ją podkolanów. Każda wspólnota składa się z kilku podkola-
nów. Działa powszechnie zasada podporządkowania wobec jednego dominującego podkolanu. 

WŁASNOŚĆ ZIEMSKA 

Istnieje zawsze pewna wioska lub część wioski, która łączy się z takim otworem wyłonienia oraz 
obszar własności ziemskiej – ona należą do ludzi, którzy wyszli z tego otworu. Własność obejmuje 
z  reguły:  nieużytki,  zagajniki,  pola  na  moczarach  i  zawiera  zawsze  część  uprawnego  buszu  po-
dzielonego na pola, które dzielą się na działki. Wioski w pobliżu morza posiadają również część 
wybrzeża z plażą. 

Otwór wyłonienia dostarcza mieszkańcom dostępu do: 



 

urodzajnej ziemi, 



 

żeglugi i obszarów rybnych, 



 

miejsca wypoczynku, 



 

systemu dróg łączących wioski. 

PRAWA CZŁONKÓW  

Członkowie  podkolanu  są  jedynymi  właścicielami  gruntu  oraz  mają  niekwestionowane  prawo 
obywatelstwa  i  zamieszkania.  Mogą  odmówić  zgody  zamieszkania  osobie  nie  związanej  z  miej-
scem  wyłonienia.  Obywatele  mają  prawo  uprawiania  takiej  ilości  działek,  jaka  jest  dla  każdego 
niezbędna. 

PODKLANY 

                                                           

1

 Trobrianda – grupa wysp koralowych na Morzu Salomona. Wchodzą w skład Papui-Nowej Gwinei. 

2 

5. SYSTEM WLASNOSCI ZMIESKIEJ

 

OPRACOWANIE NA PODSTAWIE: B. Malinowski, System własności ziemskiej,  
w: A. Paluch, Malinowski, Warszawa 1981, ss. 194-201.

 

 
 

               
 

   

ANTROPOLOGIA – CWICZENIA 

ZJAZD III 

18.10.2009

 

Doktryna pierwszego wyłonienia w ten sposób nadaje terytorium kształt kulturowy. Konsekwen-
cją  tego  jest  ukształtowanie  podkolanu  opartego  na  zasadzie  matrylinearnego  pochodzenia  – 
dziecka jest częścią materii cielesnej swej matki i dziedziczy jej cechy społeczne i prawa. 

DZIEDZICZENIE 

W przypadku kobiet linia dziedziczenia biegnie prosto od matki do córki. 

W  przypadku  mężczyzn  dziedziczenie  przebiega  według  linii  adelficznej  –  spuściznę  po  męż-
czyźnie obejmuje jego najmłodszy brat i dopiero gdy szereg braci się wyczerpie, siostrzeniec. Choć 
dziedziczone  dobra  są  legalną  własnością  mężczyzny,  musi  on  pokryć    specjalny  system  opłat 
zwany pokala. 

ZASADA STARSZEŃSTWA 

Wiek i przewaga generacji obdarza człowieka większą ważnością i wyższym statusem w podkla-
nie. 

IDENTYFIKACJA 

Obywatele połączenie wspólnotą terytorium, pochodzenia oraz interesów identyfikują się ze swo-
im terytorium. Doktryna A koordynuje ludzką pracę, integruje grupę. 

DOKTRYNA B 

Doktrynę A uzupełnia prawo małżeńskie (B). Podklan pozostaje rdzeniem grupy, ale dochodzą do 
niego nowi członkowie: żony i dzieci.  

Żony wnoszą wkład ekonomiczny – małżeństwo prowadzi do kształtowania się grupy produkują-
cej i konsumującej. 

Natomiast pewna liczna gospodarstw domowych składa się na wspólnotę wioskową, która staje 
się jednostką produkcji rolnej.