Wyk!ad 6:
Kto jest bardziej skuteczny -
jednostki czy grupy?
dr Dariusz Rosi"ski
•
grupowe decyzje s# w porównaniu z decyzjami indywidualnymi bardziej
konserwatywne (potoczne przekonanie)
•
jednostki cechuje wi$ksza sk!onno%& do podejmowania ryzyka
•
grupowe podejmowanie decyzji uwa'a si$ za d!ugotrwa!y proces u%redniaj#cy
ryzyko i prowadz#cy do ostro'niejszych rozwi#za"
•
jest to pogl#d zgodny z tradycyjnym pojmowaniem przez psychologi$ spo!eczn#
konformizmu i wp!ywu grupy:
poprzez wzajemny wp!yw w grupach
ludzkie postawy z regu!y koncentruj" si# wokó! $redniej
grupowej (Turner, 1991)
Przesuni$cie ryzyka i polaryzacja grupowa
•
jednak w pewnych warunkach
grupy mog" podejmowa% bardziej ryzykowne
decyzje ni& jednostki
•
zjawisko to pojawia si$, gdy grupa akceptuj#ca wyj%ciowo pewien poziom ryzyka przesuwa si$ -
w wyniku dyskusji - ku jeszcze ryzykowniejszej decyzji grupowej -
przesuni!cie ryzyka
(risky shift)
•
grupowe decyzje - w porównaniu ze %redni# opinii cz!onków sprzed dyskusji - mog# by&
bardziej kra'cowe na tych wszystkich wymiarach podejmowania decyzji, które nie maj# nic
wspólnego z ryzykiem czy ostro'no%ci# -
POLARYZACJ( GRUPOW)
Przesuni$cie ryzyka i polaryzacja grupowa
Grupy umacniaj# pocz#tkowe sk!onno%ci swoich cz!onków na skutek:
•
czynników poznawczych: wszyscy cz!onkowie grupy podaj# w!asne argumenty
przemawiaj#ce za ich stanowiskiem, dochodzi do gromadzenia si$ informacji
•
czynników motywacyjnych: gdy ludzie dyskutuj# w grupie, okre%laj# najpierw
stanowisko innych na dany temat; w celu zdobycia sympatii innych wiele osób
przyjmuje stanowisko ogólnie podzielane, lecz bardziej skrajne (dzi$ki temu szanuje
warto%ci grupy, a jednocze%nie prezentuje si$ w pozytywnym %wietle)
Przesuni$cie ryzyka i polaryzacja grupowa
•
wyja$nienia zjawiska polaryzacji grupowej:
1.
teoria argumentów perswazyjnych
2.
teorie warto$ci kulturowych (teoria porówna' spo!ecznych)
3.
teoria autokategoryzacji
Polaryzacja grupowa
grupowe a indywidualne podejmowanie decyzji
•
w pewnych warunkach na decyzjach grupy nie mo'na polega&; zale'y to od:
1.
typu zadania: grupy maj# przewag$ nad jednostkami w zadaniach
dysjunktywnych
2.
strat ponoszonych w toku procesu
3.
niepowodze' w dzieleniu si# unikatow" informacj"
4.
skuteczno$ci burzy mózgów
Grupowe podejmowanie decyzji
my$lenie grupowe: wiele g!ów, jeden umys!
•
my%lenie grupowe
(Irving Janis): rodzaj my%lenia, w którym bardziej liczy
si$ d#'enie do zachowania spójno%ci i solidarno%ci grupy ni' realistyczne
uwzgl$dnianie faktów; wyst$puje gdy:
1. grupa jest zwarta
2. grupa jest oddzielona od pogl#dów przeciwnych w!asnym opiniom
3. kieruje ni# jeden dominuj#cy przywódca usilnie forsuj#cy w!asne pogl#dy
Grupowe podejmowanie decyzji
warunki sprzyjaj"ce:
•
du&a spójno$% grupy: grupa
zapewnia presti' i jest atrakcyjna –
dlatego ludzie chc# do niej nale'e&
•
izolacja grupy: grupa jest
wyizolowana, chroniona przed
alternatywnymi pogl#dami
•
autorytarny przywódca:
kontroluje dyskusje w grupie i
wyra(nie przedstawia swoje
'yczenia
•
silny stres: cz!onkowie
odczuwaj# silne zagro'enie dla
grupy
•
s!abo wypracowane
metody podejmowania
decyzji: brak standardowych
metod rozpatrywania
alternatywnych
symptomy my$lenia
grupowego:
•
z!udzenie odporno$ci na ataki:
grupa odczuwa swoj# nieomylno%& i si!$
•
przekonanie o moralnych
racjach: „Bóg jest z nami!”
•
stereotypowe postrzeganie
przeciwników
•
autocenzura: ludzie dobrowolnie
odrzucaj# przeciwstawne pogl#dy, aby
nie „torpedowa&” samych siebie
•
ukierunkowany nacisk na
decydentów, aby
podporz"dkowali si# wi#kszo$ci
•
z!udzenie jednomy$lno$ci:
z!udzenie, 'e wszyscy s# zgodni,
wynikaj#ce z pomijania oponentów
•
stra&nicy jednomy$lno$ci: np.
cz!onkowie grupy chroni# przywódc$
podejmowanie
b!#dnych decyzji:
1. niepe!na analiza
alternatywnych
pogl"dów
2. lekcewa&enie
okre$lania poziomu
ryzyka dla
preferowanych
rozwi"za'
3. opieranie si# na
niepe!nej informacji
4. brak planu dzia!ania
na wypadek
niepowodzenia
Jak unikn"% grupowego my$lenia?:
•
przywódca powinien by& bezstronny
•
otwarty na bezstronne opinie spoza grupy
•
grupa podzielona na ma!e zespo!y, które najpierw spotka!yby si$
oddzielnie, a potem dyskutowa!y na forum
•
mo'na zarz#dzi& tajne g!osowanie lub zebra& anonimowe opinii na
pi%mie
Grupowe podejmowanie decyzji
•
kiedy indywidualnie a kiedy grupowo?
•
nie ma sensu powo!ywanie grupy, je'eli:
•
problem ma
jedno rozwi#zanie
, które szybciej skuteczniej opracuje jedna
osoba
•
nie ma potrzeby zrozumienia tego rozwi#zania
przez innych lub ich
anga'owania si$
w nie
•
decyzj$ ju' podj$to
, a manipuluje si$ grup#, 'eby jedynie formalnie
zatwierdzi!a t$ decyzj$ (grupa zwykle to odkrywa i reaguje negatywnie)
•
dlaczego grupowo? - zalety grupowego rozwi#zywania problemów
•
w grupie pracuje si$ !atwiej
•
my%lenie analityczne (charakterystyczne dla my%lenia indywidualnego) i
my%lenie twórcze
•
zaanga'owanie
•
rozumienie sposobu funkcjonowania grupy
Kiedy korzysta& z grupy?
•
istnieje wiele ró'nych podej%& do badania grupowego podejmowania decyzji:
•
podej%cie oparte na teorii spo!ecznego komunikowania si$
•
modele !#czenia preferencji spo!ecznych
•
perspektywa spo!ecznego wp!ywu
Grupowe podejmowanie decyzji
•
mo'na analizowa& ró'norodne aspekty tego procesu:
•
perswazj$
•
konformizm
•
negocjacje
•
a tak'e bada& zjawiska towarzysz#ce podejmowaniu decyzji:
•
formu!owanie werdyktów s$dziowskich
•
syndrom grupowego my%lenia
•
polaryzacj$ grupow#
Grupowe podejmowanie decyzji
•
w grupowym podejmowaniu decyzji niemal zawsze mamy
do czynienia z przej%ciem od ró'norodno%ci stanowisk do
j e d n o l i t e g o s t a n o w i s k a g r u p y =
g r u p o w e
podejmowanie decyzji redukuje zró&nicowanie
opinii wewn"trz grup
(mo&e by% rozpatrywane
w kategoriach wp!ywu spo!ecznego - niekiedy
jako przejaw konformizmu)
Grupowe podejmowanie decyzji
•
modele uzgadniania preferencji spo!ecznych - wyja%nianie, jak z rozbie'nych
pocz#tkowo opinii w podejmuj#cej decyzj$ grupie powstaje ko"cowa decyzja (Stasser, Kerr i
Davis, 1989)
•
w przeciwie"stwie do modeli spo!ecznego komunikowania si$ - w zasadzie
nie dotycz"
procesu wewn"trzgrupowego komunikowania si# (dzi$ki niemu indywidualne
stanowiska przekszta!caj# si$ w decyzj$ grupow#), ale bior# pod uwag$
sposób, w jaki
cz!onkowie grupy uzgadniaj# po!#czenie swoich preferencji (wst$pne stanowiska, opinie) dla
podj$cia grupowej decyzji
•
w centrum zainteresowania:
preferencje cz!onków grupy i zachodz"ce w nich
zmiany
•
schematy decyzji spo!ecznej Davisa (1989) okre%laj# pewn# liczb$ regu!, które grupa mo'e
przyj#&
•
znajomo%& wst$pnego rozk!adu jednostkowych opinii cz!onków grupy oraz regu!y dzia!ania
zaakceptowane przez grup$ pozwalaj# (z du'ym prawdopodobie"stwem) przewidzie& ko"cow#
decyzj$
Grupowe podejmowanie decyzji
•
regu!y:
1.
jednomy$lno$%
2.
zasada zwyk!ej wi#kszo$ci kryterium zasadno$ci
3.
zasada wi#kszo$ci dwóch trzecich cz!onków grupy
4.
wst#pne ukierunkowanie stanowisk
Grupowe podejmowanie decyzji
•
w zadaniach intelektualnych (istnieje poprawne rozwi#zanie, np.
matematyczne) grupa cz$sto obiera jako regu!$ swego dzia!ania kryterium
poprawno%ci
•
w zadaniach wymagaj"cych oceny (nie ma jednoznacznego,
prawid!owego rozwi#zania, np. przy preferencjach artystycznych) grupa obiera
regu!$ zwyk!ej wi$kszo%ci
•
regu!y ró'ni# si$ od siebie pod wzgl$dem:
•
dopuszczalno$ci wyj"tków
•
podzia!u w!adzy pomi#dzy cz!onków
Grupowe podejmowanie decyzji
•
jednomy$lno$% jest regu!" rygorystyczn" i towarzyszy jej niska koncentracja
w!adzy
•
regu!a wi#kszo$ci dwóch trzecich jest mniej rygorystyczna i towarzyszy jej
wi#ksza koncentracja w!adzy
•
rodzaj zaakceptowanej regu!y, a zw!aszcza jej rygorystyczno%& (dopuszczalno%& wyj#tków), mo'e
wp!ywa& nie tylko na sama decyzj$ grupow#, ale tak'e na:
•
preferencje cz!onków,
•
ich satysfakcj$ zwi#zan# z podejmowaniem decyzji,
•
spostrzeganie charakteru dyskusji
•
wzajemne ustosunkowania cz!onków grupy
Grupowe podejmowanie decyzji
regu!a (bardziej)
rygorystyczna
>
(s!absza)
koncentracja w!adzy
•
model schematu przej$cia spo!ecznego Kerra (Stasser, Kerr i Davis,
1989)
akcentuje rzeczywisty rozk!ad stanowisk cz!onków, które
grupa - opieraj#c si$ na jakiej% regule podejmowania decyzji - zmienia w
kolejnych etapach w kierunku decyzji ko"cowej
•
aby pojawi!a si$
ko'cowa decyzja - opinie uczestników dyskusji musz# by&
monitorowane albo przez kilkakrotne zadawanie pyta" dotycz#cych
stanowisk indywidualnych, albo te' przez rejestrowanie nawet najdrobniejszych
zmian w opiniach uczestników
Grupowe podejmowanie decyzji
•
podejmowanie decyzji przez zespo!y s#dziowskie:
•
modele !"czenia preferencji cz$sto testuje si$ w warunkach
symulowanych prac !awy przysi$g!ych (w warunkach laboratoryjnych mo'na
odtworzy& wiele rzeczywistych w!a%ciwo%ci ich dzia!ania, np. przypadkowy
dobór nie znaj#cych si$ wcze%niej cz!onków grupy)
Grupowe podejmowanie decyzji