W kręgu miłości i nienawiści – bohaterach literackich, których   
                     rozumiem, podziwiam, oskarŜam. 
 
 
 
                      Obiektem zainteresowania literatury od początku jej istnienia był człowiek-
bohater literacki wraz ze swymi problemami, dylematami i problemami. Czytelnik zaś, 
ś

ledzący losy i przygody bohaterów literackich kształtował sobie o nich opinie, klasyfikował 

ich na dobrych i złych, próbował analizować ich postępowanie często stawiając siebie w 
analogicznych sytuacjach. Mało jest bohaterów literackich, którzy byli by nam całkowicie 
obojętni. Bohaterowie pozytywni słuŜą ludziom jako wzory do naśladowania, zaś bohaterów 
negatywnych będziemy oskarŜać, oceniani surowo choć często wśród nich będziemy 
odnajdować takie postacie, których postępowanie będziemy rozumieć. Postaram się opisać 
niektóre postacie opisać,       zaczynając od literatury antycznej. 
           

Mitologia grecka dostarcza wiele ciekawych, szlachetnych postaci. Najpiękniejszą z 

nich jest niewątpliwie Prometeusz, który stworzył człowieka, a później był jego dobroczyńcą-
nauczył go rzemiosła, i wiele innych umiejętności dzięki czemu mógł panować nad światem. 
Postawa Prometeusza nie spodobała się bogom przez co musiał cierpieć okrutne męki. Został 
zapamiętany jako symbol  bezinteresownej pomocy człowiekowi. Do idei prometeizmu 
powracano w wielu utworach późniejszych epok. 
                    Bohaterowie „Iliady” Homera takŜe stali się bohaterami ludzkości. Najdzielniejszym 
Trojańskim wojownikiem był odwaŜny syn króla Priama-Hektor. Trudno nie podziwiać go gdy 
staje do walki przeciw Achillesowi, choć a z góry skazany jest na śmierć przez bogów, dlatego 
trzykrotnie okrąŜa mury Troi zanim stanie do walki. Mimo boskiego pochodzenia wspaniałej 
urody nie budzi naszej sympatii Achilles. Nie chce oddać martwego ciała Hektora jego ojcu. Jego 
ciało wypełnione jest gniewem, co potwierdza włócząc ciało martwego Hektora za swoim 
rydwanem, wokół grobu martwego przyjaciela. 
                     Wiele kontrowersyjnych sądów budzą w czytelniku postacie literatury 
ś

redniowiecznej. Weźmy na przykład tytułowego bohatera legendy o  św. .Aleksym. Syn 

bogatego człowieka, porzuca dotychczasowe Ŝycie w luksusie i wybiera Ŝycie Ŝebraka, 
dobrowolnie znosząc głód, chłód i poniŜenie. Wymaga to niezwykle silnej siły woli i cierpliwości 
są to cechy charakteru godne naśladowania, których niejednokrotnie nam brakuje. Sam motyw 
postępowania nie jest przez nas znany. Jedyną złą cechą  św. Aleksandra jest egoizm, dąŜy on do 
zbawienia jedynie siebie nie myśląc o swojej rodzinie opuszcza matkę i ojca, oraz skazuje swoją 
młodszą siostrę na Ŝyciu w samotności. 
                      Równie niezrozumiałą postacią był Roland średniowieczny rycerz francuski, który 
był dowódcą tylnej straŜy wojsk króla. Zaatakowany  znienacka przez Saracenów, nie wzywa 
pomocy, mimo tego Ŝe bitwa jest przegrana, poniewaŜ było by to niezgodne z kodeksem 
walczącego rycerza. Gdy chce naprawić swój błąd trąbi w róg lecz jest juŜ za późno. 
Roland posiada wiele cech charakteru, które budzą podziw współczesnego czytelnika 
przyświecają mu do dziś znane ideały Bóg, honor, ojczyzna. Bohater nie cofa się nawet przed 
ś

miercią  gotów zawsze oddać Ŝycie za wiarę, władcę i ojczyznę. Wiele wątpliwości budzi 

ś

redniowieczne poczucie honoru, które nie pozwoliło wezwać Rolandowi pomocy. Inna była 

mętalność średniowiecznych rycerzy, przez co Roland zostanie niedoścignionym  wzorem 
wszystkich cnót rycerskich.   
                                                               
 
                       
                       Niedoścignionym i podziwianym wzorem patriotyzmu pozostanie teŜ   
w  świadomości Polaków  Jacek Soplica, bohater ,,Pana Tadeusza’’ chociaŜ ocena jego 
postępowania wcale nie musi być całkowicie jednoznaczna. Autor przecieŜ mówi o jego 
awanturniczym trybie Ŝycia w młodości, o jego skłonności do pojedynków. 
Jacek był ulubieńcem okolicznej szlachty, a więc taki właśnie styl Ŝycia był wówczas 
często spotykany. Przeciwko Jackowi przemawia teŜ jego zachowanie po przeŜytym 

zawodzie miłosnym. Człowiek, który miłość uwaŜał za najwaŜniejszą wartość            w Ŝyciu, 
zdecydował się na małŜeństwo z pierwszą napotkaną na drodze dziewczyną 
ubogą, po to, aby zmarnować jej Ŝycie. Dziwi nas i oburza taka decyzja bohatera. 
Najwięcej kontrowersji budzi jednak zabójstwo Stolnika. KaŜde morderstwo jest czynem 
godnym potępienia. Zabójstwo, którego dokonał było popełnione w afekcie. 
Jacek w swej spowiedzi wyznał, jak zachował się wobec niego Stolnik. Długo udawał 
przyjaciela, gdyŜ za pośrednictwem Jacka mógł dowolnie dysponować głosami 
okolicznej szlachty na sejmikach. Obserwował rodzącą się między jego córką Ewą 
i Jackiem miłość, ale nadal zapraszał Jacka, a gdy biedny szlachcic próbował się 
oświadczyć, zmieniał temat rozmowy. Stolnik wiedział o uczuciach Jacka, pytał go, 
jako serdecznego przyjaciela o radę w sprawie zamąŜpójścia Ewy. 
Takie postępowanie Stolnika było niegodziwe, obraŜało teŜ poczucie dumy, cieszącego się 
popularnością Jacka. Zabójstwo nie zostało dokonane z premedytacją, 
a Jacek nie miał nawet przy sobie broni, kiedy znalazł się w pobliŜu zamku Horeszki. 
Widząc radość Horeszki z powodu zwycięstwa Moskali, kierowany nagłym impulsem 
chwycił broń stojącego obok Moskala i wystrzelił. Natychmiast swego czynu poŜałował- stał 
przecieŜ bez ruchu i czekał, aby Gerwazy go zastrzelił. Po dokonaniu 
zabójstwa Jacek stał się zupełnie innym człowiekiem. Uznany za zdrajcę, opuścił 
ojczyznę i syna Tadeusza, wstąpił do zakonu i przyjął nazwisko Robaka. 
Jacek postanowił słuŜbą dla ojczyzny odkupić winy i błędy młodości. Wstąpił do  
Legionów, wszędzie walcząc ofiarnie i bohatersko, był wielokrotnie ranny i więziony. 
 Zdaniem autora słuŜba ojczyźnie, gotowość poświęcenia dla niej Ŝycia jest spełnieniem 
obowiązku. Dlatego przebaczamy Jackowi błędy jego młodości, uznajemy go za bohatera, 
wzór patrioty, który swym postępowaniem uczy nas, jak kochać ojczyznę, co w Ŝyciu 
człowieka powinno być wartością najwaŜniejszą.  
                         W świecie bohaterów literackich epoki romantyzmu spotykamy wiele bardzo 
róŜnorodnych postaci, nie tylko wspaniałych wzorów godnych naśladowania, ale takŜe takich 
których oskarŜamy. Pozytywiści patrzyli na świat w sposób bardzo realistyczny, wiedzieli, Ŝe 
nie moŜe on się składać z samych jednostek pozytywnych, Ŝe są w nim ludzie źli, egoiści, 
zdrajcy. 
Najsympatyczniejszą postacią literatury pozytywistycznej jest Ignacy Rzecki, jeden     z 
bohaterów „Lalki”. Znamy jego Ŝycie dzięki pamiętnikom. Związał je ze sklepem Mincla, nie 
wyobraŜał sobie Ŝycia bez swej ukochanej Warszawy i pracy, która była jedynym sensem 
jego Ŝycia. Rzecki był staroświecki i staromodny, jednak bardzo Ŝyczliwy i ufny, a nawet 
trochę naiwny w stosunku do ludzi. Miał ciągle nadzieję, Ŝe kiedyś Polska odzyska 
niepodległość. Jeśli uświadomimy sobie, Ŝe praca w sklepie była sensem jego Ŝycia, nie 
trudno nam będzie zrozumieć załamanie psychiczne starego subiekta, związane ze sprzedaŜą 
sklepu. Po prostu Ŝycie utraciło nagle dla niego sens. 
                        Trudno jest wymienić na przestrzeni epok wszystkich bohaterów literackich 
podziwianych, rozumianych lub oskarŜanych przez czytelnika. PoniewaŜ w ludziach więcej 
rzeczy zasługuje na podziw niŜ na pogardę w literaturze teŜ częściej spotykamy bohaterów 
szlachetnych, odwaŜnych stanowiących wspaniałe wzorce osobowe.