Hipoteza oczekiwań struktury terminowej stóp procentowych i sposoby jej weryfikacji
Hipoteza
Natychmiastowa stopa zwrotu (spot yield) z inwestycji w -okresową obligację w okresie ,
n
t
( )
n
t
R
, jest równa średniej ważonej z bieżącej i oczekiwanych przyszłych stóp zwrotu z
inwestycji w jej -okresową odpowiedniczkę z okresów od
m
1
t
+ do t n
włącznie,
m
+ −
( )
m
t
R
, oraz premii płynności (liquidity premium),
(
)
,
n m
θ
:
(
1
( )
( )
0
1
,
k
n
m
t
t
t im
i
)
R
E R
n m
k
θ
−
+
=
=
+
∑
, (1)
gdzie:
– operator oczekiwań formułowanych na gruncie wiedzy z okresu ,
oraz
t
E
t
m
n
>
n
k
C
m
+
=
∈
.
Wersje hipotezy oczekiwań – wzorce zmienności premii płynności:
•
dla wszystkich i (hipoteza czysta; pure expectations hypo-thesis,
PEH);
(
)
,
n m
θ
= 0
n
m
•
dla wszystkich
n
i (hipoteza stałej premii; constant term
premium, CTP);
(
)
,
n m
const
θ
=
m
•
(
)
(
)
(
)
1
n,m
n
,m
m
,m
θ
θ
θ
>
−
>
>
+
…
1
(hipoteza preferencji płynności; liquidity
preference hypothesis, LPH);
•
(
)
, ,
n m t
θ
(hipoteza premii zmieniającej się w czasie (time-varying premia, TVP).
Sposoby weryfikacji
(A) Spred doskonale prognozowany (perfect foresight spred; PFS)
Odejmujemy od obu stron równania (1) stopę zwrotu
( )
m
t
R
. Otrzymujemy:
(
)
1
0
1
k
( n )
( m )
m
( m )
( n ,m )
t
t
t
t im
t
t
i
i
R
R
n,m
E
R
E PFS
k
θ
Δ
−
+
=
⎛
⎞
−
−
=
=
−
=
⎜
⎟
⎝
⎠
∑
…
, (3)
gdzie
( )
( )
( )
m
m
m
m
t
t m
t
R
R
R
+
Δ
=
−
. Spred pomiędzy natychmiastowymi stopami zwrotu z inwestycji
w i -okresową obligację w okresie t ,
, odzwierciedla oczekiwane
zmiany przyszłych stóp zwrotu z obligacji o krótszej zapadalności. Zależność tą weryfikuje
się za pomocą regresji
n
m
( , )
( )
( )
n m
n
m
t
t
S
R
R
=
−
t
t n m
( , )
( , )
1
1
1,
n m
n m
t
t
PFS
S
α β
ε
+ −
=
+
+
, (4)
gdzie:
1
1
,
α β
– parametry strukturalne,
1,t n m
ε
+ −
– składnik losowy. W sytuacji, w której
hipoteza oczekiwań jest prawdziwa,
1
1
β
= . Zwiększenie (zmniejszenie) spredu
sygnalizuje wzrost (spadek) przyszłych stóp zwrotu z obligacji o krótszej zapadalności.
( , )
n m
t
S
(B) Stopy długie
Z równania (1) wyprowadza się także zależność
( , )
(
)
( )
n m
n m
n
t
t
t m
m
S
E R
n
m
−
+
t
R
⎡
⎤
=
−
⎣
⎦
−
. (5)
Spred
odzwierciedla oczekiwaną zmianę natychmiastowej stopy zwrotu z obligacji o
dłuższej zapadalności w ciągu
okresów. Tą z kolei zależność weryfikuje się za pomocą
regresji
( , )
n m
t
S
m
1
(
)
( )
( , )
2
2
2,
n m
n
n m
t m
t
t
t m
n
m
R
R
S
m
α
β
ε
−
+
+
− ⎡
⎤
−
=
+
+
⎣
⎦
,
(6)
gdzie:
2
,
2
α β
– parametry strukturalne,
2,t m
ε
+
– składnik losowy. W sytuacji, w której
hipoteza oczekiwań jest prawdziwa,
2
1
β
= . Zwiększenie (zmniejszenie) spredu
sygnalizuje wzrost (spadek) przyszłych stóp zwrotu z obligacji o dłuższej zapadalności.
( , )
n m
t
S
(C) Uwagi odnośnie do metody szacowania równań regresji (4) i (6)
Sposób szacowania równań regresji (4) i (6) zależy od własności składników losowych
1,t n m
ε
+ −
i
2,t m
ε
+
. W sytuacji, w której przypuszczenia odnośnie do przyszłych stóp zwrotu są
formułowane na gruncie racjonalnych oczekiwań, składniki te są nieskorelowane ze spredem
, stąd oba równania mogą być szacowane metodą najmniejszych kwadratów (MNK). Z
kolei dla n
i m większego od częstotliwości obserwacji składniki te są procesami
stochastycznymi typu średniej ruchomej rzędu odpowiednio
( , )
n m
t
S
m
−
1
n m
− − oraz
. Wówczas
błędy standardowe szacunku estymatorów parametrów strukturalnych
1
m
−
i
α
oraz
i
β
(
1, 2
i
=
)
wyznacza się używając procedury Newey’a-Westa lub Hansena-Hodricka.
Szeregi czasowe używane w procesie weryfikacji hipotezy oczekiwań i ich własności
Dane miesięczne, 1995M1-2008M12:
1
t
W W - WIBOR 1W,
1
t
W M – WIBOR 1M,
3
t
W M – WIBOR 3M,
6
t
W M – WIBOR 6M,
9
t
W M – WIBOR 9M,
12
t
W
M – WIBOR 12M,
1
t
t
DWxM
WxM
WxM
−
=
−
t
t
t
– pierwsze różnice zmiennych,
1
2
t
t
D WxM
DWxM
DWxM
−
=
−
–drugie różnice zmiennych,
t
t
SyMxM
WyM
WxM
=
−
– spred stóp procentowych,
(
)
( )
1
,
0
1
k
n m
m
m
t
t im
i
i
PFS
R
k
−
+
=
⎛
⎞
=
−
Δ
⎜
⎟
⎝
⎠
∑
,
n
k
C
m
,
( )
( )
m
m
m
t
t m
t
R
R
R
+
Δ
=
−
,
+
= ∈
( )
( )
( )
( )
1
1
1
3
2
1
1
31
3
t
t
t
t
PFS
R
R
R
R
+
+
+
⎡
⎤
=
+
+
−
⎣
⎦
1
t
,
( )
( )
( )
( )
1
1
1
6
5
1
1
61
6
t
t
t
t
PFS
R
R
R
R
+
+
+
⎡
⎤
=
+
+ +
−
⎣
⎦
…
1
t
,
( )
( )
( )
( )
1
1
1
9
8
1
1
91
9
t
t
t
t
PFS
R
R
R
R
+
+
+
⎡
⎤
=
+
+ +
−
⎣
⎦
…
1
t
,
( )
( )
( )
( )
1
1
1
12
11
1
1
121
12
t
t
t
t
PFS
R
R
R
R
+
+
+
⎡
⎤
=
+
+
−
⎣
⎦
1
t
,
( )
( )
( )
3
3
6
3
1
63
2
t
t
t
PFS
R
R
R
+
+
⎡
⎤
=
+
−
⎣
⎦
3
t
,
( )
( )
( )
( )
3
3
3
9
6
3
1
93
3
t
t
t
t
PFS
R
R
R
R
+
+
+
⎡
⎤
=
+
+
−
⎣
⎦
3
t
,
( )
( )
( )
( )
( )
3
3
3
3
12
9
6
3
1
123
4
t
t
t
t
t
PFS
R
R
R
R
R
+
+
+
+
⎡
⎤
=
+
+
+
−
⎣
⎦
3
t
,
( )
( )
( )
6
6
12
6
1
126
2
t
t
t
PFS
R
R
R
+
+
⎡
⎤
=
+
−
⎣
⎦
6
t
,
2
(
)
( )
n m
n
t
t m
n
m
Lnm
R
R
m
−
+
− ⎡
⎤
=
−
⎣
⎦
t
⎤
⎦
⎤
⎦
⎤
⎦
⎤
⎦
,
( )
( )
( )
( )
2
3
3
3
1
1
31
2
2
t
t
t
t
t
L
R
R
R
R
+
+
⎡
⎤
⎡
=
−
≈
−
⎣
⎦
⎣
,
( )
( )
( )
( )
5
6
6
6
1
1
61
5
5
t
t
t
t
t
L
R
R
R
R
+
+
⎡
⎤
⎡
=
−
≈
−
⎣
⎦
⎣
,
( )
( )
( )
( )
8
9
9
9
1
1
91
8
8
t
t
t
t
t
L
R
R
R
R
+
+
⎡
⎤
⎡
=
−
≈
−
⎣
⎦
⎣
,
( )
( )
( )
( )
11
12
12
12
1
1
121 11
11
t
t
t
t
t
L
R
R
R
R
+
+
⎡
⎤
⎡
=
−
≈
−
⎣
⎦
⎣
,
( )
( )
3
6
3
63
t
t
t
L
R
R
+
=
−
,
( )
( )
6
9
3
93
2
t
t
t
L
R
R
+
⎡
⎤
=
−
⎣
⎦ ,
( )
( )
3
9
6
1
96
2
t
t
t
L
R
R
+
⎡
⎤
=
−
⎣
⎦ ,
( )
( )
9
12
3
123
3
t
t
t
L
R
R
+
⎡
⎤
=
−
⎣
⎦ ,
( )
( )
6
1
6
126
t
t
t
L
R
R
+
=
−
2
,
( )
( )
3
12
9
1
129
3
t
t
t
L
R
R
+
⎡
=
−
⎣
⎤
⎦
j
t
η
.
Stopień integracji zmiennych
Test pierwiastka jednostkowego ADF
Równanie pomocnicze:
0
1
1
1
k
t
t
j
t
j
Y
t
Y
Y
Δ
φ φ
δ
θ Δ
−
−
=
= +
+
+
+
∑
,
gdzie:
t
Y – zmienna poddana analizie,
0
1
1
, , , , ,
k
φ φ δ θ
θ
…
– parametry strukturalne
t
η
– składnik losowy.
Hipotezy:
0
:
H
0
δ
= – szereg czasowy zawiera pierwiastek jednostkowy (jest niestacjonarny),
t
Y
:
A
H
0
δ
< – szereg czasowy nie zawiera pierwiastka jednostkowego (jest stacjonarny).
t
Y
Opis testu, rozkład statystyki testowej
( )
t
δ
oraz wartości krytyczne [w] Magdalena Osińska,
Ekonometria finansowa. Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2006, s. 69-71.
Wyniki
Tabela 1: Wyniki testu ADF dla analizowanych zmiennych; dane miesięczne
z okresu styczeń 1995-grudzień 2008
Statystyka
Zmienna Liczba
obs.
DF/ADF Rząd aug.
W1M
t
W3M
t
W6M
t
W9M
t
W12M
t
ΔW1M
t
ΔW3M
t
ΔW6M
t
3
ΔW9M
t
ΔW12M
t
S3M1M
t
S6M1M
t
S9M1M
t
S12M1M
t
S6M3M
t
S9M3M
t
S9M6M
t
S12M3M
t
S12M6M
t
S12M9M
t
PFS31
t
PFS61
t
PFS91
t
PFS121
t
PFS63
t
PFS93
t
PFS123
t
PFS126
t
L31
t
L61
t
L91
t
L121
t
L63
t
L93
t
L96
t
L123
t
L126
t
L129
t
Wart. krytyczna
(
;
( )
0,05
1,95
t
δ
= −
2,89
−
3, 45
−
) dla
0
1
0
φ
φ
= =
(
0
1
0,
0
φ
φ
≠
= ;
0
1
0,
0
φ
φ
≠
= )
Zob. także testy ADF-GLS, Endersa-Grangera i KPSS.
Modelowanie spredu doskonale prognozowalnego oraz stóp dla depozytów o dłuższych
zapadalnościach
Tabela 2: Oszacowania równań regresji (4)
Parametry
strukturalne
Diagnostyka modelu
Zmienna
objaśniana
Liczba
obs.
α
i
β
i
Autokor. Heterosk.
R
2
PFS31
t
PFS61
t
PFS91
t
PFS121
t
4
PFS63
t
PFS93
t
PFS123
t
PFS126
t
W nawiasach pod ocenami parametrów strukturalnych ich błędy standardowe
szacunku; autokor. – statystyka LM o rozkł.
χ
2
(12); heterosc. – statystyka
White’a o rozkł.
χ
2
(1); czcionka pogrubiona – oceny błędów standardowych
szacunku z macierzy wariancji-kowariancji Newey’a-Westa z parametrem
obcięcia m=4;
∗ – istotność na poziomie istotności α=0,05
Tabela 3: Weryfikacja hipotezy oczekiwań struktury czasowej stóp procentowych
na podstawie regresji (4)
Hipoteza
Zmienna
objaśniana
Liczba
obs.
H
0
:
α
i
=0 H
0
:
β
i
=1 H
0
: (
α
i
=0
∧ β
i
=1)
PFS31
t
PFS61
t
PFS91
t
PFS121
t
PFS63
t
PFS93
t
PFS123
t
PFS126
t
Statystyka testowa o rozkładzie
χ
2
(k), k – liczba stopni swobody;
wartości krytyczne:
χ
2
0,05
(1)= 3,8415,
χ
2
0,05
(2)=5,9915
Tabela 4 : Oszacowania równań regresji (6)
Parametry
strukturalne
Diagnostyka modelu
Zmienna
objaśniana
Liczba
obs.
α
i
β
i
Autokor. Heterosk.
R
2
L31
t
L61
t
L91
t
L121
t
L63
t
L93
t
L96
t
5
L123
t
L126
t
L129
t
W nawiasach pod ocenami parametrów strukturalnych ich błędy standardowe
szacunku; autokor. – statystyka LM o rozkł.
χ
2
(12); heterosc. – statystyka
White’a o rozkł.
χ
2
(1); czcionka pogrubiona – oceny błędów standardowych
szacunku z macierzy wariancji-kowariancji Newey’a-Westa z parametrem
obcięcia m=4;
∗ – istotność na poziomie istotności α=0,05
Tabela 5: Weryfikacja hipotezy oczekiwań struktury czasowej stóp procentowych
na podstawie regresji (6)
Hipoteza
Zmienna
objaśniana
Liczba
obs.
H
0
:
α
i
=0 H
0
:
β
i
=1 H
0
: (
α
i
=0
∧ β
i
=1)
L31
t
L61
t
L91
t
L121
t
L63
t
L93
t
L96
t
L123
t
L126
t
L129
t
Statystyka testowa o rozkładzie
χ
2
(k), k – liczba stopni swobody;
wartości krytyczne:
χ
2
0,05
(1)= 3,8415,
χ
2
0,05
(2)=5,9915
Źródło: obliczenia własne
6