TEORIA STERYLIZACJI 

– ZABIJANIE MIKROORGANIZMÓW  

 
Wynikiem sterylizacji jest zamieranie expotencjalne  

Skuteczność zależy od:  

1. Czasu ekspozycji  
2. Gatunku  
3. Liczebności populacji  
4. Typu czynnika  

Szczepy diagnostyczne: Bacillus stearothermophilus; Clostridum 

– za ich pomocą sprawdza się 

skuteczność sterylizacji, wkłada się je do rzeczy, które się sterylizuje, a potem, jeżeli na bibułce 

zawierającej spory coś rośnie, to sterylizacja źle poszła. 
 

 

 

ZAHAMOWANIE WZROSTU: 

 

. )wiązki  ieselektyw e – syntetyczne – ha ują wszystko – syntetyzowane w laboratorium  

  Anyseptyki – ha ują wz ost lu  za ijają  a powie z h ia h żywy h tka ek  

  Dezynfektanty – na przedmiotach martwych  

. )wiązki selektyw e – antybiotyki – ha ują tylko wy a e  ik oo ga iz y – zazwyczaj 

pochodzenia naturalnego  
 
D)IAŁANIE )WIĄ)KÓW CHEMIC)NYCH  li ia  iągła – ko ó ki żywe, li ia p ze ywa a – wszystkie 

ko ó ki  
 
ANYTSEPTYKI I DEZYNFEKANTY  

1. ALKOHOLE 

– de atu ują  iałka,  ozpusz zają lipidy – a tyseptyki skó a – spory i wirusy 

oporne (np. etanol 

– wysoki koszt, izopropanol)  

2. Aldehydy 

– alkilują: -NH2, -SH, -COOH – dezy fekta ty za ijają spo y – toksyczne  

3. Halogenowce 

– dezaktywują  iałka,  eagują z Ty ,  zy iki sil ie utle iają e – antyseptyk, 

skó a, o zysz za ie wody, żyw oś i –  a wią skó ę, pop zez  eak ję z wodą stają się 

toksy z e  p. jody a,  etady a  oztwó  jodu w dete ge ie ,  hlo   

. Metale  iężkie –  h o ią p zed g zy a i, glo a i, st ą a ie  iałek,  eak ja z –SH – glono-, 

g zy o ój ze, a tyseptyki do o zu o az dezy fekta ty – toksyczne ( w postaci soli np. 

CuSO , AgNO ,  hlo ki  tę i   

5. Gazy 

–  eagują z wielo a skład ika i ko ó ek, alkilują związki o ga i z e – dodatki do 

żyw oś i, soków, ste yliza ja su sta ji w ażliwy h  a te pe atu ę, do a pe et a ja, 

spo o ój ze – d aż ią e o zy, układ odde howy, pal e, pote jal e ka e oge y  p. 
tlenek siarki(IV), tlenek etylenu, propiolactone)  

. Dete ge ty katio owe  z długi  ła u he  węglowodo owy ,  zwa to zędowe a i y  – 

isz zą  ło y  ytoplaz aty z e – antyseptyki- skó a dezy fekta ty – łatwo i aktywowa e- 

iskie pH, związki o ga i z e, fosfolipidy  aktyw e tylko w okoli a h pH  eut al ego   

7. Fenole 

– de atu a ja  iałek,  isz zą  ło y  ytoplaz aty z e – dezynfektanty w wysokich 

stęże ia h, dodatki do  ydeł w  iski h stęże ia h  set e p o e ta  – bardzo toksyczne  

 
METRIOLAT 

– ANTYSEPTYK – TIOSALICYLANRTĘCIOWY  

)wiązek, któ y jest stosowa y w posta i soli sodowej, jest to  ów ież po hod a fe olu 
 
HEKSACHLOROFENOL  
da dzo toksy z y związek. Toksy z oś   /

  PPM Staphylo o i  

 

WYZNACZANIE SKUTECZNOŚCI DZIAŁANIE DEZYNFEKTANTÓW 

 
TEST FENOLOWY; WSPÓŁC)YNNIK FENOLOWY  
MODEL Staphylococcus aureus 

– bo bardzo odporny na wszelkie dezynfektanty  

Roztwó   akte ii po ie a się do dwó h p o ówek. W jed ej dodatkowo  oztwó  fe olowy, w 

d ugi  dezy fekta t. Po pew y   zasie  ie jesteś y w sta ie o e i ,  zy  akte ie w da y h 

p o ówka h  akte ie wy osły,  zy  ie. Dlatego z każdej p o ówki wyko uje się posiew  a 

oso ą szalkę i dopie o się sp awdza. Po ów uje się wa toś , dla któ ej  ie o se wowa o 

wz ostu w teś ie fe olowy  
 
ANTYBIOTYKI 

– HAMOWANIE WZROSTU; ZABIJANIE  

A tyseptyki i dezy fekta ty działały powie z h iowo. Do związków działają y h selektyw ie 

ależą a ty iotyki. Mają o e działa ie al o  akte iostaty z e, al o  akte io ój ze.  

W  9  Fle i g odk ył pe i yli ę, ale  igdy  ie użył jej kli i z ie. Dopie o Flo ey i Chai  

wyizolowali pe i yli ę i testowali ją  a  ysza h. ) izola ją pe i yli y  ył p o le , po ieważ 

uważa o, że  zy ikie   akte io ój zy   ył e zy  lizozy . Dopie o pote  okazało się, że  ie 

jest to e zy , a związek  he i z y. Aleksa de  Fle i g w  9  ot zy ał Nag odę No la w 
dziedzinie medycyny, razem z Howardem Floreym i Ernstem Chainem. Dodatkowo Flemingowi 
zawdzię za y odk y ie lizozy u.  
 
ANTYBIOTYK NAURALNY 

– p odukowa y p zez jede   ik oo ga iz   y za i  lu  zaha owa  

wz ost i ego. Su sta je, któ e eli i ują ko ku e tów do zaso ów poka owy h.  

Selektyw oś  działa ia o ej uje u ikal e st uktu y i p o esy  ha akte ysty z e wyłą z ie dla 

ik oo ga iz ów.  zyli do  zegoś,  o  ie występuje w  aszy  o ga iz ie  – założe ie,  ie 

zawsze da się to z o i   
 
 

INDEKS TERAPEUTYCZNY LEKU 

– minimalna dawka, któ a jest toksy z a dla gospoda za 

podzielo a p zez  i i al ą dawkę te apeuty z ą  

Spekt u  działa ia,  oż a ok eśli  pop zez a ty iog a  – pozwala  a ok eśle ie, któ e  akte ie 

są w ażliwe  a działa ie a ty iotyku i w jaki  stęże iu  usi o   y  użyty; powi o się  ajpie w 

z o i  a ty iog a , dopie o podawa  a ty iotyk:  

1. Szerokie  

. Wąskie –  aj zęś iej, działają  a jede  gatu ek lu   odzaj  akte ii  p.  a  akte ie o 

st uktu ze ś ia y ko ó kowej G a

 dodat iej, a uje

ej już  ie   

 
TYP D)IAŁANIA:  

1. 

I hi ito y sy tezy ś ia y ko ó kowej – ideal y  el,  o ko ó ki zwie zę e  ie 

posiadają ś ia y ko ó kowej  

. diosy tezy  iałek-  oże  y  toksy z y  ów ież dla o ga iz u euka ioty z ego  

3. Biosyntezy DNA 

– jak wyżej  

. )a u zają e st uktu y i fu k je  ło  cytoplazmatycznych – jak wyżej  

 

INHIBITORY SYNTEZY ŚCIANY KOMÓRKOWEJ 

 
Skutek 

– autoliza ko ó ek –  o  ak ś ia y p owadzi do lizy ko ó ek,  oż a powiedzie , że są 

też  akte iolity z e  



PENICYLINY – β – laktamy – i hi i ja e zy ów sy tezy ś ia y ko ó kowej  

Cel: G + ; Spi o hetae;  iektó e zia iaki G -)  
Obrona 

– penicylinaza – beta – laktamaza Staphylococcus; G(-) –  a dzo  zęsto 

ik oo ga iz y  ają syste y o o e, sy tetyzują e zy  hyd olizują y a ty iotyk, 

naturalny mechanizm obronny  
Penicillium chrosogenum, Penicillium notatum 

– g zy y, któ e sy tetyzują pe i yli ę 



  Penicylina G – naturalny p odukt, wiele wad: w ażliwy  a kwasy żołądkowe,  ie  oże  y  

podawa y doust ie; jest źle tole owa y p zez  a dzo wielu ludzi, wywołuje  eak ję, 

któ a  oże p owadzi  do ś ie i  

  Penicyliny semisyntetyczne – modyfikacje penicyliny pochodzenia naturalnego, 

półsy tety z e  

  Penicylina V – podstawio y tle  o ok CH , już jest odpo a  a kwasy,  oż a podawa  

doustnie  

  Ampicillin –  e t u  aktyw y  w iąż jest  etalakta , jest aktyw e w stosu ku do ty h 

sa y h  akte ii,  a dodatkową g upę a i ową; sze okie spekt u  działa ia, odpo a 

a kwasy, zate   oż a podawa  doust ie  

  Methicillin –  ak g upy CH , wp owadzo e do pie ś ie ia dwie g upy CH , odpo a  a 

pe i yli azę  

  Oxacillin – odpo a  a kwasy, odpo a  a pe i yli azę  

 

Cefalosporyny  

Cephalosporium 

– grzyb – cefalosporyna C- pierwszy wyizolowany antybiotyk  

W ażliwe  a  efalospo y azę – też  eta – laktanaza  

  Pierwsza generacja cefalosporyn – stosowa a p ze iwko zia iako  G + , także 

Staphylococcus aureus 

– dwa rodzaje Cephalexin i Cephalothin; Pierwsza generacja 

efalospo y  ulegała hyd olizie p zez  eta-lakta azę z pałe zek G -)  

  Druga generacja – stosowana przeciwko: Porteus, Enterobacter, Citrobacter; St a ił 

w ażliwoś   a  efalospo y azę. Częś  w  awiasie po hodzi z  atu al ego ź ódła 
(Cefamandole, Cefoxitin)  

  Trzecia generacja –  a dzo waż e a ty iotyki, jako jed e z  iewielu  ogą osiąga  pły  

ózgowo –  dze iowy i likwidowa  zapale ia opo   ózgowy h wywoływa y h 

akte yj ie p zez pałe zki G -) – Cefotaxime, Cefoperazone – oporne na enzym 

cefalospor

y azę  

  Czwarta generacja –  



Thienamycyna – beta-laktam – Streptomyces catley – też  eta lakta , ale zupeł ie i ego 
pochodzenia (bakteryjnego, czyli prokariotycznego a nie eukariotycznego, jak u 
w ześ iejszy h   
Pochodna: IMIPENEM 

– odporny na beta-laktamazy, penicylinazy, cefalosporynazy  

Inhibitory bata-laktamaz: Streptomyces clavuligenes 

– Inihibitor kompetycyjny – kwas 

klawuli owy p zy a ty iotyka h, dzięki  ie u a ty iotyk jest skute z y,  o z osi działa ia 
hydrolityczne beta-laktamazy  

  Vancomycyna – glikopeptyd – Streptomyces (pochodzenia prokariotycznego) blokuje 

sie iowa ie ś ia y ko ó kowej, wąskie spekt u : zia iaki G +   

  Bacitracyna – peptydowy – Bacillus licheniformis (pochodzenie prokariotyczne) – 

zew ęt z e stosowa ie, głów ie zia iaki G +)  

 

INHIBITORY BIOSYNTEZY BIAŁEK 

  Bakteriostatyki –  ie  a skute z oś i od  azu po poda iu, wy aga  zasu  

  T wale wiążą podjed ostkę  s  y oso ów – podjednostka charakterystyczna dla 

o ga iz ów p oka ioty z y h  

  Może się zda zy , że  ędą toksy z ie wpływa   a ko ó ki euka ioty z e,  

  Streptomyces sp.  

1. Chloramphenicol  

2. Makrolidy 

– erytromycyna  

 

AMINOGLIGOZYDY 

– dAKTERIOdÓJC)E  

Wpływają  a wydłuża ie ła u ha polipeptydowego:  

1. Streptocycyna

; wiąże  s i  iałko Streptomyces grisens  

2. Gentamycyna Micromonospora purpurea 

– zupeł ie i y  iż  eta-laktan  

3. Kanamycyna Streptomyces kanamyceticus  

4. Syntetyczne 

– o e ie  ajsze sze spekt u , stosowa e są pod ko t olą leka za, 

klinicznie  

  Tobramycyna  

  Amikacyna  

 

Tetracykliny 

– Streptomyces sp. – wpływają  a  iosy tezę  iałek, wysoka toksy z oś   wywołują 

ogól e złe sa opo zu ie,  ud oś i , i i ja ja  iosy tezy  iałek – sil ie wiążą się z  iałka i; 

sze okie spekt u  działa ia  
 

ANTYBIOTYKI WPŁYWAJĄCE NA BŁONY KOMÓRKOWE 

Polimyksyna B 

– bacillus poplymyxa (prokariotyczny organizm) – wysoka toksy z oś , łą zy się z 

fosfolipidami. Cel: G(-); Pseudomonas aeruginosa 
 

ANTYBIOTYKI WPŁYWAJĄCE NA BIOSYNTEZĘ RNA 

 
Rifampina 

– Streptymces mediterranei (pochodzenia prokariotycznego) – ha uje  iosy tezę 

bakteryjnego RNA 

–  oże  y  skute z a w stosu ku do  akte ii, a dla euka ioty z ego 

ezpie z a  sy teza RNA w jąd ze   

 
SYNTETYCZNE CHEMIOTERAPEUTRYKI SULFONOWE 

– SULFONOAMIDY  

Najstarszy znany antybiotyk 

– stosowa y już pod zas II Woj y Światowej.  

Kwas paraaminobenzoesowy jest kluczowy przy syntezie kwasu foliowego B9 (witaminy B9). Te 
leki  ędą skute z e w stosu ku do  akte ii, któ e sa e so ie  ie  ogą jej sy tetyzowa   
SYNTETYCZNE LEKI SULFONOWE. SZLAK SYNTEZY KWASU FOLIOWEGO  
Paraaminosulfonamid 

– stosowa o w  zasie I Woj y Światowej  

Te związki działają  a wszystkie o ga iz y, któ e  uszą dosta za  jakoś wita i ę d9. )awsze 

są to związki sulfo owe 
 

INNE ZWIĄZKI SYNTETYCZNE 

1. Inhibitory biosyntezy kwasu foliowego 

–  ie opa te o st uktu ę sulfo oa idu.  p. kwas 

paraaminosalicylowy, trimethoprim- 

a dzo skute z y związek stosowa y zew ęt z ie   

2. Przeciw Mycobacterium sp. 

– ha ują sy tezę kwasu  ykolowego  p. iso iazid, 

ethambutol)  

3. Hamuje replika

ję DNA u  akte ii  p.  ui olo - jego  zęś  aktyw a, a alog kwas 

azotowych, wbudowywany w miejsce zasad azotowych). U bakterii DNA wyeksponowany 
– z ajduje się w  ytoplaz ie. U euka iotów z ajduje się w jąd ze,  o sta owi  a ie ę  

 

ANTYBIOTYKI SKIEROWANE PRZECIWKO GRZYBOM 

 

da dzo  iężko stwo zy  taki, a y  ył też  ezpie z y dla  złowieka, po ieważ są to o ga iz y 

euka ioty z e,  ają podo e st uktu y związa e z  iosy tezą  iałek, DNA.  

1. Nystatyna 

– Streptomyces noursei –  ie jest w hła ia a w układzie poka owy , działa 

w układzie  o zo-pł iowy , podaje się  aze  z a ty iotykie  p ze iw  akte io , że y 

ut zy a  w  ów owadze popula je g zy ów i  akte ii  

2. Amphoterycyna B 

– Streptomyces nodosus  

3. Griseofulvin 

– Penicillium griseofulvum  

 

WRAŻLIWOŚD NA CZYNNIKI ANTYBAKTERYJNE 

 
MIC 

– minimalne, efektywne – i hi ito owe stęże ie  zy ika  

MLC 

–  i i al a dawka ś ie tel a  stęże ie  – letalna  

1. Metoda dyfuzyjna 

–  i ułki  asiąk ięte a ty iotyka i; dyfu duje o  z k ążka, i  dalej 

od  iego ty  

iejsze stęże ie a ty iotyku. U iesz za się je  a podłożu z posiewe  

akte ii. Na jed ej płyt e u iesz za się kilka  óż y h a ty iotyków i o se wuje, któ y 

a ty iotyk działa  akte io ój zo. Dzięki te u wyko uje się a ty iog a . Może  y  też 
ten sam antybiotyk, a inne 

stęże ia.  

. Metoda  oz ie ze  – wyznaczanie MIC – wyjś iowa hodowla d o oust ojów do kilku 

p o ówek. Pozwala wyz a zy  stęże ie, ale  a y tylko jede  a ty iotyk. Po  h 
kontaktu bakterii z antybiotykiem 

– posiew  a płytkę i sp awdza y, gdzie jest wz ost 

bakterii.  

. Metoda łą zo a – test dyfuzyj y w połą ze iu z teste   oz ie ze