plik

1.Euro wspólna waluta europejska

1 stycznia 1999 roku był dla Europy historycznym momentem. Tego dnia na

znacznym obszarze Unii Europejskiej (UE) wprowadzono do obiegu wspólną walutę

europejską– euro. Polityka pieniężna i kursowa, dwa istotne elementy polityki

gospodarczej każdego kraju, zostały przesunięte na poziom wspólnotowy i przekazane w

gestię ponadnarodowej instytucji – Europejskiemu Bankowi Centralnemu (EBC).

Tym samym realizacja Unii Gospodarczej i Walutowej (UGiW), jednego z najbardziej

ambitnych projektów integracyjnych zjednoczonej Europy.

W 2010 roku 16 państw członkowskich UE wprowadziło euro. Reprezentują one dwie

trzecie łącznej liczby ludności UE. Oczekuje się, że w przyszłości strefa euro zostanie

rozszerzona na pozostałe państwa członkowskie Zjednoczonej Europy. Dotyczy to także

Polski, która od dnia przystąpienia do Unii Europejskiej bierze udział w III etapie Unii

Gospodarczej i Walutowej ze statusem kraju z derogacją. Oznacza to, że jest zobowiązana

do przyjęcia wspólnej waluty po wypełnieniu warunków, znanych jako kryteria z

Maastricht, określonych w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE).

Przyjęcie wspólnej waluty będzie momentem niezwykłej wagi. Opinie dotyczące

pozytywnych i negatywnych skutków przyjęcia w Polsce wspólnej waluty mogą w dużej

mierze zależeć od stopnia poinformowania społeczeństwa na temat euro. Dlatego bardzo

istotne jest zapewnienie odpowiedniej informacji i wiedzy na temat kształtu oraz

funkcjonowania UGiW.

Euro uznawane jest za prawny środek płatniczy w krajach należących do Unii

Gospodarczej i Walutowej. 1 stycznia 2002 r. w 12 krajach Unii Europejskiej do obiegu

weszły banknoty i monety euro, które zastąpiły dotychczasowe waluty narodowe w 12

krajach.

1 euro dzieli się na 100 euro centów

Waluta oznaczana kodem: EUR

Symbol euro to: €

Monety euro mają stronę europejską (wspólny awers) oraz narodową (odrębny rewers dla

każdego kraju członkowskiego). Natomiast banknoty euro wyglądają tak samo w całej

strefie.

~ 2 ~

Euro jest honorowane w:

• Państwach członkowskich UE: Austria, Belgia, Cypr, Finlandia, Francja, Grecja,

Hiszpania, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Malta, Niemcy, Portugalia, Słowacja,

Słowenia, Włochy.

• Krajach europejskich używających euro na podstawie formalnego porozumienia ze

Wspólnotą Europejską: Monako, San Marino, Watykan.

• Krajach lub terytoriach używających euro bez formalnego porozumienia: Andora,

Czarnogóra, Kosowo,

• Departamentach zagranicznych, terytoriach i wyspach należących do państw

członkowskich lub stowarzyszonych z nimi: Gujana Francuska, Gwadelupa, Majotta,

Martynika, Miquelon, Réunion, Saint-Pierre oraz Francuskie Terytoria Południowe i

Antarktyczne.

2. Kraje strefy euro i relacje do euro pozostałych
państw Unii europejskiej

W krajach strefy euro obecnie zrzeszonych jest 17 państw członkowskich Unii

Europejskiej. Należą do nich : Belgia, Niemcy, Estonia, Irlandia, Grecja, Hiszpania,

Francja, Włochy, Cypr, Luksemburg, Malta, Holandia, Austria, Portugalia, Słowenia,

Słowacja oraz Finlandia.

Nie wszystkie kraje unijne zdecydowały się jednak na wprowadzenie wspólnej

europejskiej waluty jako oficjalnej jednostki płatniczej. W tym gronie znajduje się między

innymi nasz kraj. Do tej pory nie jest wiadome kiedy waluta UE w Polsce zagości na stałe.

Najbliższa przyszłość powinna dać nam odpowiedź na to pytanie.

Euro w pierwszych krajach członkowskich zostało wprowadzone 1 stycznia 1999 roku

w formie transakcji bezgotówkowych, a trzy lata później była już oficjalnym środkiem

płatniczym w 10 państwach, zastępując ich dotychczasowe jednostki walutowe.

Do strefy euro nie przystąpiły jednak trzy kraje, będące członkami Unii Europejskiej.

Stan ten jest aktualny na dzień dzisiejszy i dotyczy Wielkiej Brytanii, Danii oraz Szwecji,

które zachowały swoje dawne jednostki odpowiednio w postaci funta szterlinga, korony

duńskiej oraz korony szwedzkiej. Większość Szwedów w referendum zagłosowała

przeciwko wprowadzeniu euro (podobnie jak to miało miejsce w Danii). Wielka Brytania

~ 3 ~

natomiast na skutek uzyskania w 1993 roku klauzuli „opt-out” do traktatu z Maastricht nie

jest zobowiązana do przyjęcia członkowskiej waluty Europy.

Podczas słynnego kryzysu w 2008 roku odnotowano wyraźny spadek PKB w strefie

euro. Te wydarzenia skutkowały największą w historii tej waluty recesję, która pogłębiała

się przez następne dwa lata. W celu zahamowania tego procesu, w roku 2010 Irlandia i

Grecja otrzymały od UE pomoc finansową w wysokości odpowiednio 85 i 110 mld euro.

3. Fazy przygotowań do wprowadzenia Euro:

Proces przygotowań do przyjęcia przez Polskę euro został podzielony na cztery

zasadnicze etapy:

Etap I – przed włączeniem złotego do ERM II;

Etap II – od momentu włączenia złotego do ERM II do decyzji Rady ECOFIN o

uchyleniu derogacji;

Etap III – od decyzji Rady ECOFIN o uchyleniu derogacji do moment przystąpienia

do strefy euro;

Etap IV – wprowadzenie euro do obiegu i wycofanie z obiegu złotego.

Etap I – przed włączeniem złotego do ERM II

październik– grudzień 2008

Prace przygotowawcze MF i NBP do negocjacji dot. włączenia

złotego do ERM II.

listopad 2008

Powołanie Pełnomocnika Rządu ds. koordynacji przygotowań

do wprowadzenia euro, a także międzyinstytucjonalnych grup

roboczych.

listopad– grudzień 2008

Prace analityczne grup roboczych: aspekty makroekonomiczne,

Legislacyjne (w tym kwestia zmiany Konstytucji RP),

techniczne, proceduralne, komunikacji społecznej itp.

listopad 2008

aktualizacja polskiego Programu Konwergencji

grudzień 2008

publikacja Raportu NBP nt. pełnego uczestnictwa Polski w

UGW

I kwartał 2009

opracowanie Narodowego Planu Wprowadzenia Euro (na

podstawie prac analitycznych grup roboczych) i powołanie

Narodowego Komitetu Koordynacyjnego ds. Euro

I kwartał 2009

rozpoczęcie procedury zmiany Konstytucji RP

Zmiana Konstytucji RP na tym etapie nie jest formalnym warunkiem przystąpienia do ERM II, ale jest

konieczna ze względu na minimalizację ryzyka niewypełnienia kryterium stabilności kursowej.

~ 4 ~

koniec I kwartału 2009

podpisanie Porozumienia o Partnerstwie z Komisją Europejską

I połowa 2009

negocjacje MF i NBP z instytucjami UE w sprawie włączenia

złotego do ERM II

Etap II – od momentu włączenia złotego do ERM II do decyzji Rady ECOFIN o
uchyleniu derogacji

I połowa 2009

włączenie złotego do mechanizmu kursowego ERM II

I połowa 2009

wybór scenariusza sposobu wprowadzenia euro do obiegu

I połowa 2009

rozpoczęcie kampanii informacyjnej nt. euro (prowadzonej ze wsparciem

Komisji Europejskiej i EBC)

II połowa 2009

podjęcie decyzji w sprawie wzoru polskiej strony narodowej monet euro

II połowa 2010

przygotowanie projektów aktów prawnych dot. wprowadzenia euro (w tym

tzw. ustawy ramowej – umbrella law)

IV kwartał

2010

porozumienie z sektorem detalicznym i bankowym o niewykorzystywaniu

wprowadzenia euro do nieuczciwych praktyk cenowych (tzw. kodeks

etyczny)

grudzień 2010

aktualizacja Narodowego Planu Wprowadzenia Euro

grudzień 2010/

styczeń2011

wystąpienie Polski do Komisji Europejskiej i EBC z wnioskiem o

przygotowanie raportów o konwergencji poza regularnym terminem jego

publikacji

marzec 2011

notyfikacja fiskalna

maj 2011

raporty o konwergencji opracowane przez Komisję Europejską i EBC

maj-czerwiec

2011

procedury oceny Polski w różnych instytucjach UE

połowa 2011

decyzja Rady ECOFIN o uchyleniu derogacji wobec Polski

połowa 2011

decyzja Rady ECOFIN w sprawie ustalenia nieodwołalnego kursu wymiany

pomiędzy złotym a euro (irrevocable conversion rate)

Etap III – po decyzji Rady ECOFIN o uchyleniu derogacji do momentu przystąpienia
do strefy euro

do końca 2011

produkcja monet euro z polską stroną narodową

niezwłocznie po

ustaleniu kursu

wymiany

EUR/PLN

rozpoczęcie obowiązkowego okresu podwójnego podawania cen w

złotych i euro (dual display of prices) oraz monitorowania praktyk

cenowych w sektorze detalicznym, bankowym itd.

III kwartał 2011

aktualizacja Narodowego Planu Wprowadzenia Euro

wrzesień-grudzień

2011

wcześniejsze zaopatrzenie banków w banknoty i monety euro (tzw.

zaopatrzenie pierwotne – frontloading)

wrzesień-grudzień

wcześniejsze zaopatrzenie sektora detalicznego w banknoty i monety

Decyzję o przyjęciu waluty danego kraju do mechanizmu ERM II podejmują ministrowie finansów krajów

strefy euro, EBC oraz ministrowie finansów i prezesi banków centralnych krajów uczestników mechanizmu ERM II.
Przy tym samo podjęcie decyzji (w formacie Komitetu ERM II lub Posiedzenia w/s ERM II) jest poprzedzone
konsultacjami, w których główną rolę odgrywa Komisja Europejska oraz EBC. Ze strony Polski w procedurze negocjacji
dot. przystąpienia do ERMII biorą udział przedstawiciele MF i NBP.

~ 5 ~

2011

euro (tzw. zaopatrzenie wtórne – sub-frontloading)

grudzień 2011

sprzedaż tzw. zestawów początkowych (starter kits) małym

przedsiębiorstwom i mini pakietów (minikits) obywatelom RP

grudzień 2011

przygotowanie bankomatów i terminali płatniczych do przestawienia na

euro

IV kwartał 2011

ostatni etap przestawiania na euro systemów informatycznych

księgowych itd.

IV kwartał 2011

bardzo intensywna kampania informacyjna w mediach nt. praktycznych

aspektów wymiany złotego na euro

Etap IV – wprowadzenie euro do obiegu i wycofanie z obiegu złotego

1 stycznia 2012

przystąpienie Polski do strefy euro

1 stycznia 2012

wprowadzenie banknotów i monet euro do obiegu

do ustalenia

okres podwójnego obiegu złotego i euro (dual circulation period)

po okresie

podwójnego

obiegu

utrata statusu prawnego środka płatniczego przez złotego (jedynym

prawnym środkiem płatniczym w Polsce jest euro)

I kwartał 2012

bardzo intensywna kampania informacyjna w mediach nt. praktycznych

aspektów wymiany złotego na euro

do ustalenia

bezpłatna wymiana banknotów i monet PLN na euro w bankach

6miesięcy od

wprowadzenia

euro

obowiązkowy okres podwójnego podawania cen w złotych i euro

od6do12miesięcy
od wprowadzenia

euro - do ustalenia

zalecany (nieobowiązkowy) okres podwójnego podawania cen w

złotych i euro

do ustalenia

okres bezpłatnej wymiany monet PLN na euro (w NBP)

do ustalenia

okres bezpłatnej wymiany banknotów PLN na euro (w NBP)

4.Korzyści i koszty przyjęcia wspólnej waluty

Przyjęcie wspólnej waluty niesie ze sobą zarówno korzyści, jak i koszty oraz

zagrożenia. Celem niniejszego rozdziału jest dokonanie krótkiego przeglądu głównych

korzyści i kosztów wynikających z przystąpienia do strefy euro.

4.1. Korzyści

Korzyści z przystąpienia do strefy euro można podzielić na: korzyści bezpośrednie

oraz korzyści pośrednie. Korzyści bezpośrednie to te, które ujawnić się mogą w krótkim

okresie w rezultacie zmiany warunków prowadzenia działalności gospodarczej

~ 6 ~

spowodowanej przystąpieniem do strefy euro. Do korzyści tych należą: eliminacja kosztów

transakcyjnych wynikających z wymiany walut, eliminacja ryzyka kursowego, a także

spadek stóp procentowych. Korzyści pośrednie są związane z długookresowymi efektami

wynikającymi z wprowadzenia wspólnej waluty. Należą do nich: wzrost stabilności

makroekonomicznej, wzrost stopy inwestycji, ożywienie wymiany handlowej, wzrost

konkurencji.

Pomiędzy wszystkimi tymi korzyściami zachodzi szereg zależności i związków

przyczynowo-skutkowych, które w końcowym efekcie przekładać się mogą na

zwiększenie tempa wzrostu gospodarczego w kraju przyjmującym wspólną walutę

Eliminacja kosztów transakcyjnych: istnienie wspólnego pieniądza stwarza

przedsiębiorstwom oraz gospodarstwom domowym możliwość zredukowania kosztów

transakcyjnych związanych z wymianą jednej waluty narodowej na drugą. Zaoszczędzone

koszty obejmują zarówno marżę między kursem kupna a kursem sprzedaży obcej waluty,

jak i koszty administracyjne, ponoszone w związku z prowadzeniem operacji walutowych.

Eliminacja ryzyka kursowego: wraz z wprowadzeniem wspólnej waluty

wyeliminowana zostaje niepewność wynikająca ze zmienności kursów między walutami

poszczególnych krajów. Brak ryzyka kursowego znacznie ułatwia prowadzenie działalność

gospodarczej, a zwłaszcza handlu zagranicznego, wyeliminowanie kosztów związanych z

zarządzaniem ryzykiem kursowym.

Spadek stóp procentowych: efekt spadku stóp procentowych jest w dużym stopniu

konsekwencją eliminacji ryzyka kursowego. Przy znacznych wahaniach kursu waluty

narodowej inwestorzy wymagają na ogół pewnej premii za ryzyko w postaci nieco

wyższych krajowych stóp procentowych. Ograniczenie wahań kursu przyczynić się może

do zmniejszenia premii za ryzyko i tym samym do spadku stóp procentowych.

Wzrost stabilności makroekonomicznej: rezultatem wprowadzenia wspólnej waluty

jest trwałe wyeliminowanie ryzyka kryzysu walutowego. Oznacza to zmniejszenie ryzyka

makroekonomicznego kraju i tym samym zwiększenie zaufania inwestorów do gospodarki

krajowej, sprzyjające zarówno inwestycjom krajowym, jak i bezpośrednim inwestycjom

zagranicznym.

~ 7 ~

Wzrost stopy inwestycji: jest bezpośrednią przyczyną wszystkich wymienionych

powyżej korzyści. Ograniczenie kosztów transakcyjnych, a zwłaszcza wyeliminowanie

ryzyka kursowego oraz związanego z tym spadku stóp procentowych, obniża koszt

pozyskania kapitału i tym samym przyczynia się do wzrostu stopy inwestycji. Warto także

dodać, że kraj przystępujący do strefy euro uzyskuje łatwiejszy dostęp do zasobów

kapitałowych wspólnego obszaru walutowego.

Ożywienie wymiany handlowej: wyeliminowanie kosztów transakcyjnych oraz

niepewności co do kształtowania się kursu walutowego sprzyja ożywieniu wymiany

handlowej pomiędzy krajami. Wymiana taka jest wtedy znacznie łatwiejsza, tańsza i

obciążona mniejszym ryzykiem. Ożywienie wymiany handlowej sprzyja zwiększeniu

specjalizacji produkcji oraz zwiększeniu tzw. korzyści skali produkcji, co przekłada się w

efekcie na zwiększenie wydajności i inwestycji.

Wzrost konkurencji: wprowadzenie wspólnej waluty oznacza, że wszystkie ceny

wyrażane są w tej samej jednostce pieniężnej, co ułatwia porównywanie cen na terenie

wspólnego obszaru walutowego. Porównywalność cen wymusza większą konkurencję

pomiędzy przedsiębiorcami, co w efekcie skutkować może zwiększeniem ich efektywności

oraz innowacyjności.

4.2 Koszty

Rezygnacja z własnej waluty związana jest nie tylko z korzyściami, przynosi także

pewne koszty oraz zagrożenia. Koszty można podzielić na koszty niewymierne i

wymierne.

Koszty niewymierne: do głównych niewymiernych kosztów wprowadzenia wspólnej

waluty zalicza się rezygnację z niezależnej polityki pieniężnej i kursowej. W konsekwencji

ograniczeniu ulega możliwość wykorzystania stóp procentowych banku centralnego oraz

kursu walutowego jako narzędzi polityki gospodarczej w celu wygładzania wahań

koniunktury gospodarczej, zwłaszcza w sytuacji pojawienia się szoków asymetrycznych.

Wiąże się to z możliwością wystąpienia nadmiernych wahań produkcji, zatrudnienia i

~ 8 ~

konsumpcji prywatnej. Znaczenie tego kosztu dla gospodarki zależy w dużym stopniu od

efektywności działania innych, poza stopami procentowymi i kursem walutowym,

mechanizmów pozwalających neutralizować szoki asymetryczne.

Należą do nich rynek pracy oraz polityka fiskalna. Skuteczność tych mechanizmów

zależy w dużym stopniu od elastyczności gospodarki oraz polityki fiskalnej w danym

kraju. Im jest ona wyższa, tym niższe są potencjalne zagrożenia związane z utratą

autonomii polityki pieniężnej i kursowej.

Koszty członkostwa w strefie euro będą także zależeć od podatności gospodarki na

szoki asymetryczne. Jeżeli jest ona niska, tym niższy jest koszt utraty polityki pieniężnej i

kursowej jako narzędzi polityki gospodarczej – w przypadku braku szoków

asymetrycznych nie będą one w ogóle potrzebne.

Podstawową

determinantą

tego

kosztu

jest

stopień

synchronizacji

cykli

koniunkturalnych z gospodarkami państw członkowskich unii walutowej. Im silniejsze

powiązania handlowe kraju przystępującego z krajami strefy euro oraz im bardziej

struktura jego gospodarki zbliżona jest do struktury gospodarki wspólnego obszaru

walutowego jako całości, tym mniejsze jest prawdopodobieństwo wystąpienia takich

szoków.

Koszty wymierne: do wymiernych kosztów przyjęcia wspólnej waluty można zaliczyć:

- koszty przystosowania do euro systemów informatycznych oraz procesów

operacyjnych,

- koszty szkolenia pracowników oraz partnerów biznesowych,

- koszty przystosowania urządzeń, w których używana jest gotówka (bankomaty,

automaty do sprzedaży towarów itp.),

- koszty utraty przez banki i inne instytucje części dochodów z transakcji wymiany

walut, transakcji zabezpieczających oraz płatności międzynarodowych.

5. Pozycja strefy euro na światowym rynku

Wprowadzenie euro spowodowało powstanie nowego układu w globalnych stosunkach

walutowo-finansowych i wpływa stabilizująco na równowagę płatniczą. Jednak proces

umiędzynarodowienia euro postępuje znacznie wolniej niż można było tego oczekiwać – w

szczególności od czasu pogłębiania się zewnętrznej nierównowagi Stanów Zjednoczonych

i globalnego kryzysu finansowego. W dalszym ciągu gospodarka UE, w tym i obszaru Unii

~ 9 ~

Gospodarczej i Walutowej, reprezentuje niższy potencjał wzrostowy w porównaniu ze

Stanami Zjednoczonymi. Składa się na to niższa wydajność pracy oraz niska

innowacyjność. Szanse poprawy dynamiki gospodarczej daje między innymi

przyspieszenie

integracji

finansowej,

która

może

przyczynić

się

do:

zwiększenia możliwości inwestycyjnych poprzez łatwiejszy dostęp do środków

finansowych,

bardziej

efektywnej

alokacji

kapitału.

Oba te czynniki będą pozytywnie oddziaływać na wzrost gospodarczy, podnoszenie

efektywności polityki pieniężnej i stworzenie jednakowych reguł dla wszystkich

uczestników rynku.