2012-02-29 

1 

dr Marcin Kocór 

IS UJ, 2011/2012 

Wykład 1 

  

Metody badań w naukach 

społecznych - wprowadzenie 

Metody empirycznych badań społecznych 

Plan wykładu 

• Organizacja zajęć 
• Metoda naukowa 
• Metody badań w naukach społecznych 
• Metody badawcze w praktyce 
• Kwestie etyczne związane z badaniami 

 

2012-02-29 

2 

Organizacja zajęć 

• Wykład + ćwiczenia 
• Zaliczenie ćwiczeń + egzamin 
• Cykl kursów poświęconych badaniom w IS UJ: 
 
 
 
 
 
• Lektury: 

Babbie E., 2010, Badania społeczne w praktyce, PWN, Warszawa. 
Frankfort-Nachmias Ch., Nachmias, D., 2001, Metody badawcze w naukach 
społecznych, Zysk i S- ka, Poznań. 

III rok 

II rok 

I rok 

MEBS 

MJBS 

LIC 

WSAD 

MIBS 

Organizacja zajęć – tematy wykładów 

1. Metody badawcze w badaniach społecznych – 

wprowadzenie. 

2. Plany badawcze. 

3. Proces badawczy. 
4. Pojęcia i ich definicje. 
5. Wskaźniki w badaniach społecznych. 
6. Pomiar w badaniach społecznych. Trafność i rzetelność. 

Błędy pomiarowe. 

7. Techniki sondażowe w badaniach społecznych. 
8. Budowa kwestionariusza. 
9. Dobór próby w badaniach społecznych. 
10. Raportowanie wyników. 

2012-02-29 

3 

Metoda naukowa 

 
 

Metoda 

Metoda naukowa 

Świadomie stosowany sposób postępowania mający prowadzić do osiągnięcia 
zamierzonego celu (Słownik języka polskiego, PWN). 

Ogólnie przyjmowany schemat poszczególnych czynności badawczych. 
Czynności te można ogólnie podzielić na związane z zadawaniem pytań 
naukowych z i udzielaniem odpowiedzi na te pytania. 

Badanie naukowe 

Określony sposób postępowania mający na celu znalezienie odpowiedzi na 
pewne pytania. Postępowanie to jest systematyczne (przebiega według 
określonych reguł) i obiektywne. 

Metoda naukowa 

 
 

Metoda badawcza 

Typowe i powtarzalne sposoby zbierania, opracowywania, analizy i interpretacji 
danych empirycznych, służące do uzyskiwania możliwie uzasadnionych 
odpowiedzi na stawiane pytania. 

Technika badawcza 

Praktyczne działania mające na celu zbieranie, opracowywanie, analizę i 
interpretację danych empirycznych. Wymaga odpowiedniej wiedzy ale i 
DOŚWIADCZENIA badawczego. 

Metodologia 

Nauka o metodach badań naukowych stosowanych w danej dziedzinie wiedzy 
(Słownik języka polskiego, PWN).  

2012-02-29 

4 

Rodzaje nauk 

Nauki 

Formalne 

(dedukcyjne) 

M.in. 

matematyka,  

logika 

Empiryczne 

(indukcyjne) 

M.in. 

fizyka, chemia, 

psychologia,  

socjologia 

Teorie 

udowadniane 

przez wykazanie, 

że wynikają z 

udowodnionych 

twierdzeń lub 

aksjomatów 

Twierdzenia 

uzasadniane 

przez obserwację 

Metoda naukowa w socjologii (historia) 

Czy pod względem metod badawczych socjologia może 
być uznana za naukę taką jak inne nauki empiryczne? 
 
Etapy rozwoju metod badawczych w socjologii: 
 
1. Socjologiczna „prehistoria” 
----------- Socjologia jako nauka (Comte) ----------- 
2. Rozwój socjologii teoretycznej 
3. Socjologia jako nauka empiryczna 

2012-02-29 

5 

Cele nauk społecznych 

• Jaki jest poziom aktywności zawodowej 

Polaków? 

• Jaki jest rozmiar szarej strefy w Polsce? 

Opisowe 

(deskryptywne) 

• Jakie czynniki wpływają na aktywność 

zawodową Polaków? 

• Co wpływa na powiększanie lub 

zmniejszanie się szarej strefy? 

Wyjaśniające 

(eksplanacyjne) 

• Czy zmiana systemu rentowego wpłynie 

na poziom aktywności zawodowej? 

• Czy obniżenie kosztów pracy wpłynie 

na zmniejszenie szarej strefy? 

Przewidywanie 

(prognostyczne) 

Cykl badań naukowych 

Wiedza i 

umiejętności 

(technologia) 

ludzkości 

Problem 

badawczy, 

nowy temat 

badań 

Metody i 

techniki 

naukowe 

Nowe 

rezultaty 

(innowacja) 

Liczący się 

wkład 

Luka, 

niezgodność, 

nowe fakty 

2012-02-29 

6 

Metody badawcze w praktyce 

Dlaczego metody badawcze? 
• Empiryczny charakter socjologii 
• Metoda jako wymóg naukowości 
 
Metody badań społecznych jako narzędzie: 
• W badaniach podstawowych  badania naukowe 

realizowane dla samego rozwiązania problemu. 

• W badaniach stosowanych  wykorzystywane do 

wspierania procesów decyzyjnych  w polityce, w 
politykach publicznych, marketingu, itp. 

Metody badawcze w praktyce 

Przydatność metod badań dla studentów socjologii: 
• Autoteliczna: dowiadywanie się czegoś nowego, 

uczenie się czegoś nowego. 

• Instrumentalna (studia): projekty zaliczeniowe, 

projekt licencjacki, praca magisterska, …doktorat! 

• Instrumentalna (praca): zdobywanie cenionych na 

rynku pracy kompetencji 
 

2012-02-29 

7 

Metody badawcze w praktyce 

Kim jest socjolog – czyli co powinien umieć po 
studiach? 
 
• Zdefiniować problem (socjologiczny).  
• Potrafić go zbadać w sposób naukowy. 
• Przedstawić rozwiązanie problemu. 

Etyka w badaniach społecznych 

• Prawa autorskie (plagiat). 
• Ochrona badanych. 
• Obiektywizm.