Microsoft Word - Technik_rolnik_321[05].Z2.03

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Wymagania wstępne

Cele kształcenia

Materiał nauczania

4.1.

Charakterystyka rolnictwa ekologicznego. Organizacje, doradztwo
i informacja w ekorolnictwie

4.1.1.

Materiał nauczania

4.1.2.

Pytania sprawdzające 13

4.1.3.

Ćwiczenia 14

4.1.4.

Sprawdzian postępów 15

4.2.

Zasady uprawy roślin w gospodarstwie ekologicznym

4.2.1. Materiał

nauczania

4.2.2. Pytania

sprawdzające 23

4.2.3. Ćwiczenia 23
4.2.4. Sprawdzian

postępów 24

4.3.

Planowanie ekologicznej produkcji roślinnej w gospodarstwie
ekologicznym

4.3.1. Materiał

nauczania

4.3.2. Pytania

sprawdzające 28

4.3.3. Ćwiczenia 28
4.3.4. Sprawdzian

postępów 29

4.4.

Technologia uprawy zbóż i ziemniaków w gospodarstwie ekologicznym

4.4.1. Materiał

nauczania

4.4.2. Pytania

sprawdzające 35

4.4.3. Ćwiczenia 35
4.4.4. Sprawdzian

postępów 37

4.5.

Technologia uprawy roślin pastewnych oraz wysiewanych na nawozy
zielone

4.5.1. Materiał

nauczania

4.5.2. Pytania

sprawdzające 40

4.5.3. Ćwiczenia 40
4.5.4. Sprawdzian

postępów 41

4.6.

Użytki zielone

4.6.1. Materiał

nauczania

4.6.2. Pytania

sprawdzające 45

4.6.3. Ćwiczenia 46
4.6.4. Sprawdzian

postępów 47

Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy związanej z organizowaniem

produkcji roślinnej metodami ekologicznymi. Poprzez studiowanie poradnika powinieneś
poznać kryteria rolnictwa ekologicznego, podstawy prawne rolnictwa ekologicznego,
możliwości doboru materiału hodowlanego dla gospodarstwa ekologicznego, rozwiązania
technologiczne dotyczące ekologicznej produkcji zbóż, ziemniaków, roślin pastewnych
i użytków zielonych, zasady utrzymania zdrowotności roślin w gospodarstwie ekologicznym
oraz podstawowe zasady przetwórstwa i opłacalności ekologicznej produkcji żywności.

W poradniku znajdziesz:

−

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć już ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do osiągnięcia założonych celów
kształcenia i opanowania umiejętności zawartych w jednostce modułowej,

−

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy już opanowałeś określone treści,

−

ćwiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować
umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian postępów,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi
opanowanie materiału całej jednostki modułowej,

−

wykaz literatury uzupełniającej.
Jeżeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś nauczyciela lub

instruktora o wyjaśnienie i ewentualne sprawdzenie, czy dobrze wykonujesz daną czynność.
Po zrealizowaniu materiału spróbuj zaliczyć sprawdzian z zakresu jednostki modułowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

korzystać z różnych źródeł informacji,

−

posługiwać się podstawowymi programami komputerowymi i siecią Internet,

−

wykorzystywać wiedzę i umiejętności zawarte w jednostkach modułowych
zrealizowanych wcześniej,

−

dokonywać podziału roślin na grupy i gatunki,

−

rozpoznawać rośliny uprawne w różnych fazach rozwojowych,

−

rozpoznawać nasiona roślin uprawnych,

−

określać gospodarcze znaczenie zbóż, okopowych, przemysłowych i roślin pastewnych,

−

dobierać uprawki i zespoły uprawek do warunków glebowych i wymagań poszczególnych
gatunków i odmian roślin uprawnych,

−

dobierać narzędzia i maszyny do zabiegów uprawowych,

−

określać zasady stosowania nawozów organicznych oraz ich wpływ na rośliny i glebę,

−

wykonywać nawożenie organiczne z zastosowaniem maszyn i narzędzi,

−

uzasadniać potrzebę ochrony roślin uprawnych,

−

rozpoznawać i charakteryzować choroby, szkodniki i chwasty roślin uprawnych,

−

stosować metody i środki ochrony roślin zgodnie z zasadami Zwykłej Dobrej Praktyki
Rolniczej,

−

planować i wykonać zabiegi ochrony roślin,

−

oceniać i przygotowywać materiał siewny roślin uprawnych,

−

projektować płodozmiany dla określonego gospodarstwa ekologicznego,

−

stosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz
ochrony środowiska,

−

wykorzystywać kontekstowo wiedzę biologiczną,

−

posługiwać się podstawowymi metodami planowania i analizy,

−

zachowywać zasady bhp, ppoż,

−

oceniać przestrzeganie zasad ochrony środowiska,

−

prezentować swoje prace i osiągnięcia,

−

oceniać skutki błędnych decyzji technologicznych,

−

podejmować decyzje,

−

wykorzystywać wiedzę i umiejętności dotyczące oceny rozwiązań technologicznych
w rolnictwie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

scharakteryzować rolnictwo ekologiczne,

−

scharakteryzować stan i perspektywy rozwoju gospodarstw ekologicznych w Polsce
i krajach Unii Europejskiej,

−

określić kryteria prowadzenia rolnictwa ekologicznego dotyczące produkcji roślinnej,

−

dostosować się do wymagań dotyczących przestawiania gospodarstwa rolnego na
ekologiczne metody produkcji,

−

określić zasady kontroli i certyfikacji rolnictwa ekologicznego,

−

zaplanować kierunek produkcji roślinnej w zależności od przyrodniczych
i ekonomicznych warunków gospodarowania ekologicznego,

−

dobrać maszyny i narzędzia do wykonywania zabiegów agrotechnicznych
w gospodarstwie ekologicznym,

−

określić i zastosować ekologiczne metody przetwarzania surowców roślinnych,

−

zorganizować i zrealizować proces produkcji roślinnej w gospodarstwie ekologicznym,

−

zastosować zasady współpracy z organizacjami ekologicznymi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1.

Charakterystyka rolnictwa ekologicznego. Organizacje,
doradztwo i informacja w ekorolnictwie

4.1.1.

Materiał nauczania

Pojęcie rolnictwa ekologicznego

Rolnictwo ekologiczne to produkcja żywności metodami naturalnymi w czystym

i bezpiecznym środowisku, bez nawozów sztucznych i syntetycznych środków ochrony roślin,
bez antybiotyków, hormonów wzrostu i organizmów modyfikowanych genetycznie. Dzięki
wykluczeniu pestycydów oraz nawozów sztucznych nie powoduje zanieczyszczenia gleby
i wód gruntowych, ogranicza wypłukiwanie składników pokarmowych z gleby, sprzyja
bioróżnorodności, wymaga niewielkich nakładów energii i wytwarza żywność wysokiej
jakości.
Cele rolnictwa ekologicznego:

−

produkcja żywności wysokiej jakości służącej zdrowiu człowieka przy utrzymaniu lub
podwyższaniu żyzności gleby,

−

życie zgodnie z prawami przyrody,

−

nie niszczenie, lecz poprawianie środowiska naturalnego,

−

wytworzenie żywności, która człowiekowi pomaga, a nie szkodzi,

−

traktowanie gospodarstwa jako organizmu,

−

maksymalne ożywienie gleby, czyli aktywizacja biologiczna,

−

naturalna ochrona roślin przed chorobami i szkodnikami,

−

obecność zwierząt w gospodarstwie i stwarzanie im optymalnych warunków bytu.

W tabeli 1 przedstawione zostały różnice pomiędzy rolnictwem konwencjonalnym

a ekologicznym.

Tabela 1. Różnice między gospodarstwem konwencjonalnym a ekologicznym [12]

Rolnictwo konwencjonalne

Rolnictwo ekologiczne

Energia kopalin.

Sterowanie określonymi uprawami.

Eksploatacja aż do degradacji.

Produkcja średniej jakości biologicznej.

Zła jakość przechowalnicza.

Maksymalizacja plonów.

Intensywność gospodarowania i obszar
nieskoordynowany z warunkami produkcji
i środowiska.

Zalecenia specjalizacji oparte głównie na
kalkulacji ekonomicznej.

Znaczna chemizacja – nawozy mineralne,
biocydy, syntetyczne regulatory wzrostu.

10.

Mechanizacja głównie w aspekcie ułatwienia
sobie pracy.

11.

Skażenie środowiska.

12.

Jakość przypadkowa

Wykorzystanie odnawialnych źródeł energii.

Sterowanie całym gospodarstwem.

Programowa ochrona krajobrazu.

Produkcja wysokiej jakości biologicznej.

Dobra jakość przechowalnicza.

Plon optymalny.

Obszar gospodarstwa i agrotechnika optymalna
w stosunku do środowiska.

Specjalizacja dopuszczalna w ramach zasad
prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa.

Ograniczenie lub zaniechanie chemizacji.

10.

Mechanizacja dostosowana do warunków
glebowych, potrzeb roślin i zwierząt.

11.

Ochrona gleby i wody.

12.

Produkty najwyższej jakości

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rolnictwo ekologiczne w krajach Unii Europejskiej

Obserwuje się rosnące zainteresowanie spożywaniem żywności ekologicznej, a z analiz

tendencji wynika, że w przyszłości zjawisko będzie się nasilać. Zgodnie z zapotrzebowaniem
rynku powierzchnia użytków rolnych wykorzystywanych przez gospodarstwa ekologiczne
w państwach członkowskich UE zwiększyła się, w ciągu 15 lat

−

wzrosła ona 20-krotnie.

Na podstawie danych Research Institute of Organic Agriculture ogółem uprawy ekologiczne
w krajach Unii Europejskiej w 2005 roku wynosiły 5 682 415 ha, co stanowiło 3,44% ogólnej
powierzchni użytków rolnych. Natomiast liczba gospodarstw, które prowadziły produkcję
metodami ekologicznymi, wyniosła 142 393, co stanowiło 1,5% ogólnej liczby gospodarstw
w krajach Unii Europejskiej.

Zainteresowanie rolnictwem ekologicznym w poszczególnych państwach UE jest jednak

zróżnicowane. Tam gdzie występują mniej sprzyjające warunki przyrodnicze do rozwoju
produkcji rolniczej (Austria, Włochy, Szwecja, Finlandia, Dania) udział rolnictwa
ekologicznego jest większy. Średnio gospodarstwa ekologiczne wykorzystują tu 5

−

użytków rolnych

Natomiast w krajach posiadających korzystniejsze warunki

przyrodniczo-glebowe do intensywnej produkcji rolnej (Francja, Holandia, Niemcy,

W. Brytania) gospodarstwa ekologiczne mają dużo mniejszy udział w wykorzystaniu użytków
rolnych.

Rys. 1. Rolnictwo ekologiczne w wybranych krajach Unii Europejskiej w 2005 roku [6]

Pierwszym czynnikiem zachęcającym rolników do produkcji ekologicznej są dotacje.

W związku z problemami z nadprodukcją żywności oraz pod wpływem nacisków światowych
(Runda Urugwajska, GATT), kraje członkowskie Unii zmniejszyły bezpośrednie dotowanie
wzrostu podstawowej produkcji rolnej. Dlatego pieniądze dla rolników i wsi kierowane są
na działania rolników na rzecz środowiska

−

ochrona wód gruntowych, gleby, zwierząt oraz

konsumentów. Gospodarstwa ekologiczne w krajach UE mają więc możliwość korzystania
ze

znacznego wsparcia finansowego naliczanego proporcjonalnie do powierzchni

poszczególnych upraw. Wsparcie to jest szczególnie znaczące dla rolników gospodarujących
w

gorszych warunkach i uzyskujących niższą wydajność, w których konkurencyjność

intensywnej produkcji tradycyjnej jest mniejsza. Wysokość dotacji dla gospodarstw
ekologicznych jest zróżnicowana w poszczególnych państwach członkowskich.

Rozwój rolnictwa ekologicznego w UE, to nie tylko wynik zachęt w postaci dotacji dla

rolników, lecz także wzrastającego społecznego zapotrzebowania na produkty ekologiczne.
Udział żywności ekologicznej w obrotach branży spożywczej wynosi w Europie 1,5%

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

(w Danii 2,5%), przy corocznej tendencji wzrostowej od 5 do 40%, największej w Wielkiej
Brytanii, Szwajcarii, Szwecji i Danii. W większości krajów produkty ekologiczne
sprzedawane są w sklepach spożywczych. We Włoszech, Niemczech i Francji żywność
ekologiczną można kupić przede wszystkim w sklepach specjalistycznych. Natomiast
w Austrii, Wielkiej Brytanii, Holandii i Szwajcarii produkty ekologiczne kupuje się tam,
gdzie konsumenci najczęściej udają się po zakupy, czyli w supermarketach.

Rolnictwo ekologiczne w Polsce

W Polsce, tak jak na całym świecie, obserwuje się wzrost liczby gospodarstw

ekologicznych. Liczba kontrolowanych gospodarstw ekologicznych w 2006 roku wyniosła
9 194 (rysunek 2). Pod koniec lat 90. liczba gospodarstw tych czterokrotnie wzrosła. Podobny
wzrost powierzchni upraw ekologicznych związany jest z wprowadzeniem systemu dotacji
oraz regulacji prawnych produkcji ekologicznej. Główne wsparcie z budżetu państwa
otrzymują gospodarstwa będące w drugim roku kontrolowanego przestawiania na ekologiczne
metody produkcji, a więc w najtrudniejszym okresie.

Rys. 2. Liczba producentów rolnych prowadzących produkcję metodami ekologicznymi

w latach 2004

−

2006 [7]

Pomimo dynamicznego rozwoju w ostatnim okresie, skala produkcji ekologicznej

w Polsce, na tle innych państw europejskich jest niewielka. Planowany wzrost liczby
gospodarstw ekologicznych do 3

−

4% nie pokrywa potrzeb kraju w odniesieniu do ochrony

środowiska naturalnego. Potrzebne jest wprowadzenie i upowszechnienie w bardzo szerokim
zakresie zasad dobrej praktyki rolniczej niezależnie od systemu gospodarowania.

Rolnictwo ekologiczne ma w Polsce duże możliwości rozwoju. Sprzyjać temu może niski

poziom zużycia nawozów mineralnych i pestycydów

−

co jest z tym związane

−

bardziej

ekstensywny charakter produkcji rolniczej w porównaniu do stanu w wysoko rozwiniętych
państwach Europy Zachodniej. Należy również zaznaczyć, że w krajach Unii Europejskiej,
zgodnie z zasadami Wspólnej Polityki Rolnej podejmuje się różne działania, mające na celu
ekstensyfikację produkcji rolniczej i promowanie metod ekologicznych. A zatem również
w Polsce istotne jest popieranie takich metod produkcji, połączone z kampanią informacyjną
wśród konsumentów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rozwój rolnictwa ekologicznego otwiera nowe możliwości dla wielu mniejszych,

nie specjalistycznych gospodarstw. Można także spodziewać się, że w miarę wzrostu
zamożności społeczeństwa będzie wzrastał krajowy popyt na produkty ekologiczne.

Szansą dla wzajemnego wsparcia są dla siebie rolnictwo ekologiczne i Program

Rolnośrodowiskowy, realizowany w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich.
Założenia technologiczne rolnictwa ekologicznego harmonizują z formalnymi wyznacznikami
dla realizacji Programu Rolnośrodowiskowego.

Uwarunkowania prawne rolnictwa ekologicznego

Od 1 maja 2004 roku wraz z wejściem Polski do Unii Europejskiej zmieniło się prawo

w zakresie rolnictwa ekologicznego. Wygasła Ustawa z dnia 16 marca 2001 roku wraz
z Rozporządzeniami, która została zastąpiona niżej wymienionymi przepisami prawnymi:
1)

Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o rolnictwie ekologicznym (Dz.U. Nr 93, poz. 898) –
określająca zadania i właściwości organów i jednostek organizacyjnych w zakresie
rolnictwa ekologicznego,

Rozporządzenie Rady (EWG) nr 2092/91 z dnia 24 czerwca 1991 r. w sprawie produkcji
ekologicznej produktów rolnych oraz znakowania produktów rolnych i

środków

spożywczych wraz z późniejszymi zmianami.(Dz.U.L 198, 22.7.1991, s. 1 z późniejszymi
zmianami)

−

dotyczy: nieprzetworzonych i przetworzonych produktów roślinnych,

zwierzęcych, zwierząt, pasz i mieszanek paszowych wyprodukowanych bądź
utrzymywanych w

sposób ekologiczny. Zawiera regulacje dotyczące oznakowania

produktów, zasad produkcji ekologicznej, systemu kontroli, informacji o objęciu
produktów systemem kontroli, ogólnych środków egzekwowania wymagań, importu
z krajów trzecich, swobodnego obrotu towarowego we Wspólnocie.

Rozporządzenie Komisji (EWG) nr 94/92 z dnia 14 stycznia 1992 r. ustanawiające
szczegółowe zasady wprowadzenia w życie uzgodnień dotyczących przywozu z państw
trzecich przewidzianych w Rozporządzeniu Rady (EWG) nr 2092/91 wraz
z późniejszymi zmianami.

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1804/1999 z dnia 19 lipca 1999 r. uzupełniające
rozporządzenie Rady (EWG) nr 2092/91 w sprawie produkcji ekologicznej produktów
rolnych oraz znakowania produktów rolnych i środków spożywczych w celu włączenia
produkcji zwierzęcej.

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1918/2002 z dnia 25 października 2002 r. zmieniające
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1788/2001 z dnia 7 września 2001 r. ustanawiające
szczegółowe zasady wykonywania przepisów dotyczących świadectwa kontroli
w odniesieniu do przywozu z państw trzecich, na podstawie art. 11 rozporządzenia Rady
(EWG) nr 2092/91.

Organizacje, doradztwo i informacja w ekorolnictwie
W

myśl przepisów obowiązujących w rolnictwie ekologicznym wprowadzane do obrotu

artykuły rolno-spożywcze powinny spełniać wymagania w zakresie jakości handlowej
określone w przepisach o jakości handlowej oraz deklarowane przez producenta
lub wprowadzającego do obrotu.

Funkcjonowanie systemu kontroli i certyfikacji w rolnictwie ekologicznym jest

podstawowym gwarantem dla konsumenta, że środki spożywcze znajdujące się na rynku
wyprodukowane zostały zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi rolnictwa
ekologicznego i są wolne od zanieczyszczeń, takich jak: pozostałości środków ochrony roślin
i hormonów, a podczas ich produkcji nie stosowano nawozów sztucznych i organizmów
zmodyfikowanych genetycznie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Czuwa nad tym Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, która na

podstawie ustawy o rolnictwie ekologicznym posiada następujące uprawnienia:

−

przyjmuje zgłoszenia producentów podejmujących działalność w rolnictwie
ekologicznym,

−

upoważnia producentów do przywozu produktów rolnictwa ekologicznego z państw
trzecich nie wymienionych we wspomnianym rozporządzeniu Komisji 94/92/EWG,

−

dokonuje kontroli produktów rolnictwa ekologicznego pochodzących z krajów trzecich,
w tym kontroli granicznej,

−

gromadzi i przechowuje informacje o producentach,

−

dokonuje sprawdzenia u producentów prawidłowości kontroli wykonanych przez
upoważnione jednostki certyfikujące.

Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych ma za zadanie sprawdzać

również działalność Jednostek certyfikujących. W Polce jest siedem jednostek certyfikujących
powołanych przez ministra do spraw rolnictwa, które posiadają informację o producentach
i kontrolują ich działania.

Tabela 2. Jednostki Certyfikujące w Rolnictwie Ekologicznym w Polsce w 2007 [13]

Lp.

Nazwa jednostki

i jej siedziba

Zakres upoważnienia

Numer

identyfikacyjny

nadany

w upoważnieniu

jednostce

certyfikującej

EKOGWARANCJA
PTRE Sp. z o.o.
20

−

834 Lublin,

ul. Irysowa 12/2
www.ekogwarancja.pl
e-mail:
biuro@ekogwarancja.pl

Przeprowadzanie kontroli oraz wydawanie
i cofanie certyfikatów zgodności w zakresie:

−

produkcji rolnej i pozyskiwania dziko
rosnących roślin lub ich części,

−

przetwórstwa produktów rolnictwa
ekologicznego,

−

wprowadzania do obrotu produktów
rolnictwa ekologicznego.

−

01/2005/PL

PNG Sp. z o.o. Jednostka
Certyfikacji Produkcji
Ekologicznej
w Zajączkowie
26-065 Piekoszów
www.png.ecofarm.pl
e-mail: png@ecofarm.pl

Przeprowadzanie kontroli oraz wydawanie
i cofanie certyfikatów zgodności
w zakresie:

−

produkcji rolnej i pozyskiwania dziko
rosnących roślin lub ich części,

−

przetwórstwa produktów rolnictwa
ekologicznego,

−

wprowadzania do obrotu produktów
rolnictwa ekologicznego.

−

02/2005/PL

COBICO Sp. z o. o
31

−

203 Kraków,

ul. Lekarska 1
www.cobico.pl
e

−

mail: cobico@cobico.pl

Przeprowadzanie kontroli oraz wydawanie
i cofanie certyfikatów zgodności w zakresie:

−

produkcji rolnej i pozyskiwania dziko
rosnących roślin lub ich części,

−

przetwórstwa produktów rolnictwa
ekologicznego,

−

wprowadzania do obrotu produktów
rolnictwa ekologicznego.

−

03/2005/PL

BIOEKSPERT Sp. z o.o.
00-621 Warszawa,
ul. Boya-Żeleńskiego 6, lok. 34
www.bioekspert.waw.pl
e

−

mail:

bioekspert@bioekspert.waw.pl

Przeprowadzanie kontroli oraz wydawanie
i cofanie certyfikatów zgodności w zakresie:

−

produkcji rolnej i pozyskiwania dziko
rosnących roślin lub ich części,

−

przetwórstwa produktów rolnictwa
ekologicznego,

−

04/2005/PL

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

wprowadzania do obrotu produktów
rolnictwa ekologicznego

BIOCERT MAŁOPOLSKA
Sp. z o.o.
31-503 Kraków
ul. Lubicz 25 A
www.biocert.pl
e-mail: sekretariat@biocert.pl

Przeprowadzanie kontroli oraz wydawanie
i cofanie certyfikatów zgodności w zakresie:

−

produkcji rolnej i pozyskiwania dziko
rosnących roślin lub ich części,

−

przetwórstwa produktów rolnictwa
ekologicznego,

−

wprowadzania do obrotu produktów rolnictwa
ekologicznego.

−

05/2005/PL

Polskie Centrum Badań
i Certyfikacji S.A. Biuro ds.
Badań i Certyfikacji Oddział
w Pile
64-920 Piła
ul. Śniadeckich 5
www.pcbc.gov.pl
e-mail: pcbcpila@i

−

pila.pl

Przeprowadzanie kontroli oraz wydawanie
i cofanie certyfikatów zgodności w zakresie:

−

produkcji rolnej i pozyskiwania dziko
rosnących roślin lub ich części,

−

przetwórstwa produktów rolnictwa
ekologicznego,

−

wprowadzania do obrotu produktów rolnictwa
ekologicznego.

−

06/2005/PL

AGRO BIO TEST
Sp. z o.o.
ul. Nowoursynowska 166
02-787 Warszawa
www.agrobiotest.pl
e-mail:
agro.bio.test@agrobiotest.pl

Przeprowadzanie kontroli oraz wydawanie
i cofanie certyfikatów zgodności w zakresie:

−

produkcji rolnej i pozyskiwania dziko
rosnących roślin lub ich części,

−

przetwórstwa produktów rolnictwa
ekologicznego,

−

wprowadzania do obrotu produktów
rolnictwa ekologicznego.

−

07/2005/PL

Jest

również szereg instytucji i organizacji, które bacznie śledzą pracę podmiotów

produkujących i przetwarzających, produkty ekologiczne, udzielając im wskazówek
i informacji, a także wdrażają nowości technologiczne.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Wydział Rolnictwa Ekologicznego udziela informacji o strukturze organizacyjnej

rolnictwa ekologicznego w Polsce, regulacjach prawnych, źródłach informacji z zakresu
rolnictwa ekologicznego w Polsce i instytucjach UE.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Departament Hodowli i Ochrony Roślin, Wydział
Rolnictwa Ekologicznego, 00-930 Warszawa, ul. Wspólna 30, tel. (0-22) 623 10 00 (centrala)
www.minrol.gov.pl.
Główny Urząd Statystyczny

Od 2005 roku zajmuje się badaniem i zbieraniem podstawowych informacji o strukturze

gospodarstw ekologicznych oraz produkcji roślinnej i zwierzęcej w gospodarstwach
ekologicznych.
Główny Urząd Statystyczny Departament Statystyki Rolnictwa i Środowiska
00

−

925 Warszawa, Al. Niepodległości 208, tel. (0-22) 608 30 00 (centrala) www.stat.gov.pl

Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej

Bada dochodowość wybranych gospodarstw ekologicznych w systemie rachunkowości

rolnej FADN. Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, 00-950 Warszawa 1,
ul. Świętokrzyska 20, Zakład Rachunkowości Rolnej tel. (022) 505 44 39, 826 93 22
www.iergiz.waw.pl
Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego

Od 1994 roku prowadzone są badania z zakresu rynku żywności ekologicznej

w Zakładzie Badań Konsumpcji w Katedrze Organizacji i Ekonomiki Konsumpcji
Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Katedra Organizacji i Ekonomiki Konsumpcji, Zakład Badań Konsumpcji
02

−

776 Warszawa, ul. Nowoursynowska 159 C, tel. (0 22) 59 37 133 www.sggw.waw.pl

Międzynarodowe Targi Produktów Rolnictwa Ekologicznego Biofach w Norymberdze
www.biofach.de.
Łatwy dostęp do informacji z zakresu rolnictwa ekologicznego na stronach internetowych:

−

http://www.ekoland.org.pl Stowarzyszenie Producentów Żywności Metodami
Ekologicznymi z siedzibą w Przysieku koło Torunia,

−

www.odr.net.pl/rolnictwo_ekologiczne/ Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie
Oddział w Radomiu. Na stronie znajdują się wszystkie przepisyprawa dotyczące
rolnictwa ekologicznego i gospodarstwa rolnego, instrukcje uprawy roślin oraz chowu
zwierząt w systemie ekologicznym, aktualności i specjalistyczne artykuły,

−

www.ppr.pl Pierwszy Portal Rolny. znajduje się tu mnóstwo informacji z zakresu
rolnictwa ekologicznego,

−

http://www.piorin.gov.pl/strony/aktualnosci.html. Jest to strona zawierająca wykaz
dostawców ekologicznego materiału siewnego, wykaz nasion, mat. siewnego i wegetatywnego
materiału rozmnożeniowego wyprodukowanego metodami ekologicznymi,

−

http://www.ior.poznan.pl/Organizacja/wykaz

−

eko.html. Na tej stronie znajduje się aktualny

wykaz środków dopuszczonych do stosowania w gospodarstwach ekologicznych,

−

http://www.iung.pulawy.pl/Odpady/Wykaz.htm. aktualny wykaz nawozów
dopuszczonych do stosowania w gospodarstwach ekologicznych,

−

www.arimr.gov.pl

−

Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Znajdują się tu

formularze i instrukcje wypełniania wniosków o płatność,

−

www.rolnictwoekologiczne.pl Rolnictwo ekologiczne dla producentów i konsumentów.

Informacje z zakresu ekologicznego gospodarowania można również uzyskać na europejskich
portalach:

−

www.ifoam.org IFOAM Międzynarodowa Federacja Rolnictwa Ekologicznego
(informacja również w języku polskim),

−

http://europa.eu.int/comm/agriculture/qual/organic/index_en.htm Rolnictwo ekologiczne
– portal Unii Europejskiej,

−

www.eisfom.org, www.sggw.waw.pl/~EISFOM Projekt EISFOM Europejski system
informacji rynkowej w rolnictwie ekologicznym (budowa systemu zbierania danych
dotyczących rynku produktów rolnictwa ekologicznego na poziomie Unii Europejskiej).

4.1.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie są cele gospodarstwa ekologicznego?

Jakie są zalety ekorolnictwa?

Jaka jest sytuacja rolnictwa ekologicznego w Unii Europejskiej?

Czy rolnictwo ekologiczne w Polsce ma podstawy do dalszego rozwoju?

Które z czynników zachęcają rolników do produkcji ekologicznej?

Jakie rozporządzenia prawne regulują ekorolnictwo w Polsce?

Jaka jednostka certyfikująca znajduje się najbliżej twojego miejsca zamieszkania?

Które instytucje w kraju odpowiedzialne są za dopuszczanie do stosowania w rolnictwie
ekologicznym materiału rozmnożeniowego, nawozów i środków?

Gdzie znaleźć informacje na temat aktualnej listy jednostek certyfikujących w rolnictwie
ekologicznym?

10.

Jakie kompetencje mają jednostki certyfikujące?

11.

Co to jest Ekoland?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.3.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zaprojektuj ulotkę (informację) dla rolników, by zachęcić ich do przejścia na ekologiczne

metody gospodarowania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować informacje dotyczące opłacalności kosztów i dochodów w gospodarstwie
ekologicznym,

wykonać zestawienie zasad prowadzenia gospodarstwa ekologicznego
z konwencjonalnym,

określić regulacje prawne.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z Internetem,

−

tekst z poradnika dla ucznia – część 4.1.1,

−

regulacje prawne.

Ćwiczenie 2

Sklasyfikuj instytucje, organizacje i firmy:

−

stanowiące prawo i kryteria rolnictwa ekologicznego,

−

udzielające informacji i doradztwa,

−

gromadzące i udostępniających informacje o istotnych decyzjach w sprawie zastosowania
rozwiązań technologicznych,

−

kontrolne i certyfikacyjne,

−

wspierające materialnie rolnictwo ekologiczne.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować tekst z części 4.1.1 poradnika dla ucznia,

skorzystać z zasobów sieci Internet,

wypisać, na dużym arkuszu szarego papieru, informacje w porządku zaproponowanym
powyżej, dobierając jednocześnie formę plakatowej graficznej prezentacji.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do sieci Internet,

−

arkusze szarego papieru i pisaki.

Ćwiczenie 3

Porównaj szanse i zagrożenia rolnictwa ekologicznego w Polsce i Unii Europejskiej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować informacje dotyczące szans i zagrożeń rolnictwa ekologicznego w Polsce,

przeanalizować informacje dotyczące szans i zagrożeń rolnictwa ekologicznego w UE,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wykonać zestawienie szans a następnie zagrożeń,

sformułować wnioski,

zanotować spostrzeżenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z Internetem,

−

tekst z poradnika dla ucznia – część 4.1.1,

−

arkusz papieru i flamastry.

4.1.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wskazać cele rolnictwa ekologicznego?

określić różnice w gospodarstwie ekologicznym i gospodarstwie
konwencjonalnym?

ocenić rozwój ekorolnictwa w UE i w Polsce w ciągu ostatnich lat?

wskazać powody rozwoju rolnictwa ekologicznego?

scharakteryzować zasady przestawiania gospodarstwa
konwencjonalnego na ekologiczne?

wskazać, określić i odszukać przepisy prawne regulujące zasady
rolnictwa ekologicznego?

wymienić jednostki certyfikujące w rolnictwie ekologicznym?

znaleźć informacje na temat aktualnej listy jednostek certyfikujących
w rolnictwie ekologicznym?

wskazać źródło informacji na temat aktualnej listy jednostek
certyfikacyjnych w rolnictwie ekologicznym?

10)

sklasyfikować instytucje, organizacje i firmy udzielające informacji

i doradztwa dla producentów ekologicznych?

11)

określić instytucje zajmujące się dopuszczaniem do stosowania

w rolnictwie ekologicznym nawozów i środków?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.

Zasady uprawy roślin w gospodarstwie ekologicznym

4.2.1.

Materiał nauczania

Uprawa roli

W rolnictwie ekologicznym szczególną wagę przywiązuje się do rodzaju gleby i uprawy

roli. Głównym celem uprawy roli jest jej spulchnianie mające zniwelować ugniecenia, których
nie da się uniknąć podczas jej użytkowania. Gleba jest nie tylko siedliskiem dla roślin
i

magazynem składników pokarmowych, lecz miejscem różnorodnych biologicznych

procesów syntezy, przebudowy i rozpadu, które jako całość stwarzają warunki dla zdrowego
wzrostu roślin. Dlatego określono następujące wymagania w stosunku do podstawowej
uprawy roli:

−

glebę należy spulchniać i wzruszać tylko w takim stopniu, jak to jest konieczne,

−

zachować w miarę możliwości warstwy gleby w stanie nienaruszonym,

−

organizmy żyjące w glebie, jak np. dżdżownice, chronić w możliwie największym
zakresie,

−

nawozy organiczne i resztki pożniwne wprowadzać do gleby możliwie płytko
i wymieszać,

−

zabiegi uprawowe wykonywać w warunkach optymalnej wilgotności gleby.
Podstawą, w takim sposobie gospodarowania, jest płytka, przedsiewna uprawa roli, która

umożliwia wysiew materiału siewnego (rysunek 3). Dlatego dużą uwagę zwraca się na teorię
powierzchniowego kompostowania i mulczowanie gleby (rysunek 4). Wykonujemy również
siew np. buraków pastewnych w mulcz. Do tego celu służy siewnik wyposażony w kroje
talerzowe, które przecinają resztki pożniwne, w zależności od sposobu przygotowania
mulczu.

Rys. 3. Siewnik wyposażony w kroje talerzowe [14]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 4. Buraki rosnące w mulczu [14]

Każdy rodzaj uprawy roli powinien być powiązany z dostarczaniem glebie wystarczającej

ilości substancji organicznej. Możliwość wnoszenia substancji organicznej w gospodarstwie
ekologicznym i intensywność procesów jej rozkładu w glebie pozwalają na zastosowanie
głębokości uprawy od 15 do 20 cm, a maksymalnie do 25 cm. Jednak podejmowane działania
powinny być uzależnione od warunków panujących na konkretnym polu.

Tabela 3. Specyfika mechanicznej uprawy roli w rolnictwie ekologicznym [3, s. 55]

Zasady: Uzasadnienie:

−

płytka orka, głębokie spulchnianie

−

nie zaburzać konfiguracji organizmów glebowych
przystosowanych do określonych warunków
(światło, ciepło, wilgotność),

−

ograniczenie stosowania pługa na rzecz bron,
kultywatorów, głęboszy,

−

jw. oraz wysoka skuteczność spulchniania bez
powodowania zmian w strukturze roli i jej
uwilgotnienia

−

ograniczenie stosowania narzędzi aktywnych
i wałów

−

niszczą naturalną strukturę roli, powodują jej
zaskorupienie, przesuszenie,

−

agregatownie narzędzi

−

nie niszczą struktury, obniżyć koszty uprawy,

−

w zespole uprawek pielęgnacyjnych przeciw
chwastom stosuje się brony: chwastownik i
Weedera, szczotki obrotowe oraz palniki do
wypalania chwastów
w międzyrzędziach.

−

wysoka skuteczność odchwaszczania, brak
konieczności stosowania herbicydów.

Dobór odmian roślin uprawnych

Przy wyborze gatunków i odmian do produkcji w gospodarstwie ekologicznym należy

brać pod uwagę zdolność roślin do przystosowania się do miejscowych warunków.
W rolnictwie ekologicznym preferowane są odmiany genetycznie ustalone, o tzw. szerokiej
odporności na choroby i szkodniki, jak również konkurencyjne wobec chwastów formy
lokalne, które ukształtowały się w ciągu wielu lat uprawy w danym regionie. Odmiany
heterozyjne (F1) nie są zalecane, ale mogą w konkretnych przypadkach zostać dozwolone.

Materiał siewny i sadzeniowy

Ideą rolnictwa ekologicznego jest, by materiał siewny był reprodukowany regionalnie,

w gospodarstwach ekologicznych, ale akceptuje się produkty nasiennictwa ogólnokrajowego.
Akceptuje się przedsiewne traktowanie nasion preparatami biodynamicznymi i dojrzałym
kompostem oraz zabiegi fizyczne przyśpieszające kiełkowanie, jak moczenie nasion,
skaryfikowanie, a także w celach fitosanitarnych

−

moczenie w roztworze nadmanganianu

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

potasu. Syntetyczne zaprawy nasienne są zakazane; dotyczy to także zaprawiania materiału
sadzeniowego. Stosowanie materiału siewnego, pochodzącego z roślin poddanych
modyfikacjom genetycznym, jak również roślin transgenicznych, jest niedozwolone.

Regulatory wzrostu i rozwoju

Dozwolone są naturalne substancje, jak: preparaty biodynamiczne, wyciągi kompostowe,

ekstrakty roślinne, itp. W rolnictwie ekologicznym niedozwolone jest stosowanie substancji
syntetycznych o

charakterze hormonów roślinnych, jak: antywylegacze, substancje

stymulujące rozkrzewianie, stymulujące zapłodnienie i inicjujące partenokarpiczne
zawiązywanie owoców, przyśpieszające lub opóźniające dojrzewanie, hamujące kiełkowanie
bulw i cebul, pobudzające, ukorzenianie sadzonek i inne. W ekologicznej produkcji żywności
niedopuszczalne są techniki radiacyjne (napromienianie roślin i produktów roślinnych).

Nawozy i nawożenie

Gleba jest siedliskiem licznych przemian

−

rozkładu i syntezy substancji

−

za co

odpowiedzialne są mikroorganizmy glebowe. Dlatego w rolnictwie ekologicznym nawozi się
glebę, dostarczając „pokarm” organizmom glebowym, a nie bezpośrednio roślinie uprawnej.
Celem nawożenia jest:

−

dostarczenie substratu organizmom glebowym,

−

stworzenie optymalnych warunków rozwoju roślin.
Podstawowe nawozy powinny być wytwarzane w gospodarstwie. Zezwala się na zakup

dozwolonych w rolnictwie ekologicznym dodatków mineralnych oraz nawozów organicznych.
Zakup nawozów organicznych z gospodarstw konwencjonalnych

−

pod warunkiem, że nie

zawierają w nadmiarze niepożądanych substancji

−

jest dopuszczalny do 30% masy

nawozowej, jaka mogłaby być wytworzona w gospodarstwie przy maksymalnie dozwolonej
obsadzie zwierząt. Ograniczenie ilościowe nie dotyczy specjalistycznych gospodarstw
ogrodniczych. Każdy zakup nawozów musi być odnotowany w księdze gospodarstwa wraz
z podaniem źródła zakupu. Nawozy dokupowane w gospodarstwach konwencjonalnych
powinny zostać przekompostowane w gospodarstwie ekologicznym. Podstawowymi
nawozami w gospodarstwie ekologicznym są (tabela 4):

−

komposty,

−

obornik,

−

gnojówka i woda gnojowa,

−

nawozy zielone.

W rejonach górskich dopuszcza się stosowanie gnojowicy, pod kontrolą doradcy.

Naturalne nawozy mineralne (tabela 3) pełnią w gospodarstwach ekologicznych rolę

uzupełniającą w stosunku do nawozów organicznych. Różnią się one od nawozów
syntetycznych:

−

wieloskładnikowością,

−

zbilansowanym składem pierwiastkowym,

−

powolnym działaniem,

−

brakiem negatywnego oddziaływania na glebę i rośliny uprawne (z pewnymi wyjątkami:
kainit, saletry).
Mogą być stosowane pod warunkiem, że nie wykazują skażeń. Na ogół wykorzystuje się

je jako dodatki do kompostu. Dozwolone nawozy fosforowe i

potasowe mogą być

zastosowane

−

w uzgodnieniu z doradcą

−

jeśli w glebie występuje stały niedobór tych

składników.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 4. Produkty stosowane w nawożeniu i utrzymaniu gleby [1, załącznik s. XXIV]

Środki

Opis, uwagi dotyczące składu, warunki stosowania

Materiał organiczny wytwarzany

w gospodarstwie

Obornik, gnojowica, gnojówka

Ograniczenie, o ile nie z własnego lub innego

gospodarstwa ekologicznego*

Resztki roślinne i nawozy zielone wytworzone na
miejscu lub nabyte w innych gospodarstwach
ekologicznych

Słoma i inne rodzaje ściółek wytworzone na miejscu
lub nabyte w innych gospodarstwach ekologicznych

Inne rodzaje materii organicznej

Komposty z odpadów organicznych, pochodzących
spoza gospodarstwa

Ograniczenie

−

możliwość zanieczyszczeń i braku

równowagi składników pokarmowych*

Słoma pochodząca spoza gospodarstwa,
o ile nie traktowana związkami amonowymi,
retardantami ani innymi substancjami chemicznymi

Trociny, pył drzewny i kora, o ile nie pochodzą
z drewna traktowanego chemicznie

Ograniczenie

−

możliwość zanieczyszczeń*

Glony i produkty pochodne; bez konserwantów

Ograniczenie

−

możliwość zanieczyszczeń;

naruszanie zasobów naturalnych*

Ryby i produkty pochodne; bez konserwantów

Ograniczenie

−

możliwość zanieczyszczeń;

naruszanie zasobów naturalnych*

Guano

Ograniczenie

−

możliwość zanieczyszczeń

i braku równowagi składników pokarmowych;
naruszanie zasobów naturalnych*

Produkty uboczne przemysłu spożywczego
i włókienniczego; bez dodatków syntetycznych

Ograniczenie

−

możliwość zanieczyszczeń*

Torf

−

bez dodatków syntetycznych

Ograniczenie

−

naruszanie zasobów naturalnych*

Mączka z krwi, mączka mięsna, mączka
z kości, mączka z pierza

−

pochodzące spoza

gospodarstwa; bez konserwantów

Ograniczenie

−

możliwość zanieczyszczeń*

Fekalia

Ograniczenie

−

możliwość zanieczyszczeń

i braku równowagi składników pokarmowych*

Osady ściekowe i komposty miejskie

Ograniczenie

−

możliwość zanieczyszczeń

i braku równowagi składników pokarmowych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Nawozy mineralne

Wapienie

Skały magnezowe

Mączki skalne

Ograniczenie – naruszanie zasobów naturalnych
i ryzyko zanieczyszczenia metalami ciężkimi;
niedozwolone, jeśli wykazują wysoką zawartość
azotu, np. saletra chilijska

Naturalne fosforyty, minerały potasowe
o niskiej zawartości chlorków, wapniowe
i magnezowe dodatki mineralne

Ograniczenie

−

naruszanie zasobów naturalnych

i ryzyko zanieczyszczenia metalami ciężkimi

Popiół drzewny z drewna nie traktowanego
chemicznie

Ograniczenie

−

możliwość zanieczyszczeń

Tomasyna

Ograniczenie

−

naruszanie zasobów naturalnych

i ryzyko zanieczyszczenia metalami ciężkimi

Zwapniałe glony morskie

Ograniczenie

−

naruszanie zasobów

Mikroelementy

Ograniczenie

−

możliwość zanieczyszczeń

Ograniczenie stosowania oznacza, że zastosowanie określonego środka wymaga uprzedniej zgody jednostki

certyfikującej oraz że w każdym przypadku użycia muszą być określone konkretne (ilości, roślina uprawna)
warunki stosowania.

Zgodnie z Zasadami Zwykłej Dobrej Praktyki Rolniczej i ochrony środowiska

w gospodarstwie można stosować nawozy naturalne oraz inne nawozy, które zostały
dopuszczone do obrotu i stosowania. Roczna dawka nawozu naturalnego nie może zawierać
więcej niż 170 kg azotu w czystym składniku na 1 ha użytków rolnych. Oznacza to, że
zalecana ze względów środowiskowych obsada zwierząt powinna wynosić nie więcej niż
2 duże jednostki przeliczeniowe (DJP, krowa o wadze 500 kg = 1DJP) na 1 ha użytków
rolnych.

Dodatkowo rolnik powinien stosować się do wszystkich wymogów i zakazów

związanych z odpowiednim stosowaniem nawozów na polu, np. nawozy naturalne
i organiczne stosować tylko w okresie od 1 marca do 30 listopada (z wyjątkiem nawozów
stosowanych na uprawy pod osłonami) oraz przykryć lub wymieszać je z glebą za pomocą
narzędzi uprawowych nie później niż następnego dnia po ich zastosowaniu.

Nawozy naturalne nie mogą być stosowane w sąsiedztwie strefy ochronnej źródeł wody,

ujęć wody, brzegu wód powierzchniowych, kąpielisk zlokalizowanych na wodach
powierzchniowych oraz obszarów morskiego pasa nadbrzeżnego. Zakaz stosowania
obowiązuje na odległości 20 m od tych obiektów. Zabrania się stosowania nawozów:
–

naturalnych w postaci płynnej na glebach bez okrywy roślinnej położonych na stokach
o nachyleniu większym niż 10%,

−

naturalnych w postaci płynnej podczas wegetacji roślin przeznaczonych do
bezpośredniego spożycia,

−

naturalnych na glebach zalanych wodą, przykrytych śniegiem lub zamarzniętych do 30 cm.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ochrona roślin
Ochrona

roślin w gospodarstwie ekologicznym nie opiera się na zamianie środków

chemicznych na biologiczne. Jej celem jest podwyższanie zdrowotności roślin, a nie
zwalczanie chorób. W całym biologicznym układzie gospodarstwa musi panować harmonia,
ponieważ zdrowotność roślin zależy od wielu czynników:

−

uprawa gleby,

−

płodozmian,

−

dobór gatunków,

−

dobór odmian,

−

różnorodność gatunkowa,

−

zrównoważone nawożenie,

−

zabiegi bezpośrednie,

−

pobudzanie organizmów pożytecznych.

Bezpośrednie zabiegi interwencyjne podejmowane są tylko wówczas, gdy nasilenie
występowania patogenów i szkodników zagraża spadkiem plonu.

Ograniczanie zachwaszczenia

Ograniczanie zachwaszczenia w ekologicznej produkcji roślinnej realizowane jest

poprzez działania zapobiegawcze oraz przez bezpośrednie zwalczanie.
Działania zapobiegawcze:

−

właściwy płodozmian (dobór i następstwo roślin uprawnych),

−

kompostowanie materiałów organicznych,

−

odpowiedni dobór odmian roślin uprawnych,

−

uprawa międzyplonów (ozimych, ścierniskowych) i śródplonów (wsiewek,

−

czyszczenie materiału siewnego,

−

przedsiewna uprawa roli,

−

ściółkowanie i mulczowanie.

W rolnictwie ekologicznym nie dąży się do całkowitego wyeliminowania chwastów z pól

uprawnych. Celem zabiegów ograniczających liczebność chwastów jest zachowanie
niezbędnej kontroli nad ich występowaniem. Chwasty powinny pobudzać, a nie hamować
plonowanie roślin uprawnych. Występowanie chwastów nie może jednak utrudniać
wykonywania zabiegów pielęgnacyjnych i zbiorów. Z tego względu zamiast zwalczania
chwastów mówimy o ograniczaniu zachwaszczenia lub występowania roślin towarzyszących.
Bezpośrednie metody ograniczania zachwaszczenia

−

metody mechaniczne,

−

metody termiczne.
Należy pamiętać, że zabiegiem niedozwolonym jest stosowanie herbicydów (także

na miedzach, brzegach pól, w rowach, przy drogach i pasach zadrzewień śródpolnych).
Ograniczanie populacji szkodników

Również populację szkodników należy ograniczyć przez odpowiednie działania

zapobiegawcze. Najważniejszym z nich jest stworzenie jak najlepszych warunków do rozwoju
owadów pożytecznych. Owady pożyteczne porażają wszystkie stadia rozwojowe szkodników:
jaja, larwy i osobniki dorosłe. Populacje organizmów pożytecznych, podobnie jak populacje
szkodników, ulegają w agrosystemach różnorodnym zmianom. Przez kształtowanie
krajobrazu (zwiększenie oferty pokarmowej i możliwość schronienia) możemy wpłynąć
na rozwój ich populacji. Metody służące zwiększaniu bogactwa gatunków w krajobrazie,
np.: stosowanie urozmaiconych płodozmianów, zakładanie pasów roślin kwitnących i pasów
brzeżnych, żywopłotów, zadrzewień śródpolnych lub tworzenie wilgotnych biotopów, bądź

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ekstensywne zagospodarowywanie fragmentów pól

−

wchodzą w skład zapobiegawczej

ochrony roślin. W ten sposób powstają miejsca życia i baza pokarmowa dla organizmów
pożytecznych. Dzięki temu możliwe jest stworzenie stabilnej równowagi w agrosystemach.

W przypadku niewystarczającej ochrony plantacji przez owady pożyteczne dopuszcza się

stosowanie następujących preparatów:

−

preparatów wirusowych, bakteryjnych (np. na bazie Bacillus thuringiensis) i grzybowych,

−

substancji feromonowych pod warunkiem, że nie są nimi traktowane bezpośrednio
rośliny uprawne,

−

sterylizacja samców szkodliwych owadów,

−

preparatów roślinnych, np. „gnojówki” z pokrzywy (Urtica dioica), wywaru ze skrzypu
(Equisetum arvense), bylicy bożego drzewka (Artemisia sp.), wrotyczu (Tanacetum
parthenium), miodli indyjskiej (Azadirachta indica), gorzkli (Quasia amara), złocienia
dalmatyńskiego (Pyrethrum cinerariaefolium); ten ostatni, jeśli możliwe, z naturalnymi
substancjami zwiększającymi skuteczność,

−

emulsji na bazie oleju parafinowego oraz na bazie tłuszczów roślinnych i zwierzęcych,

−

szarego mydła,

−

ziemi okrzemkowej,

−

sproszkowanych skał,

−

mleka

W uzasadnionych przypadkach zezwala się również na zastosowanie wyciągu z tytoniu
(Nicotiana tabacum) oraz z derysa trującego (Derris elliptica). Aldehyd metylowy dozwolony
jest jedynie do pułapek chwytnych.

Ograniczanie chorób roślin

Środki służące do ochrony, pielęgnacji i wzmacniania roślin są najczęściej preparatami

roślinnymi lub mineralnymi. Można je sporządzać samodzielnie lub kupić w postaci
preparatów handlowych, zawierających jedną lub kilka substancji czynnych. Aby uzyskać
zamierzony efekt stosując środki zapobiegawcze, należy zabieg powtórzyć kilkakrotnie.
Dozwolone jest stosowanie:

−

preparatów pochodzenia roślinnego, np. skrzypu, cebuli, czosnku, chrzanu, i innych,

−

preparatów miedziowych (na bazie CuSO

, w stężeniu do 0,05%) mogą być stosowane

wyjątkowo, ze względu na niebezpieczeństwo gromadzenia się miedzi w glebie,

−

preparaty siarkowe mogą być stosowane z zachowaniem zasad bezpieczeństwa tak, by nie
szkodzić owadom pożytecznym.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Co to jest bioróżnorodność i jakie ma cele?

Jakich zasad uprawy roli należy przestrzegać w gospodarstwach ekologicznych?

Które z nawozów można stosować w gospodarstwie ekologicznym i w jaki sposób?

Jakie preparaty mogą być stosowane w ograniczaniu populacji szkodników oraz
występowaniu chorób i chwastów?

Który z preparatów zastosowałbyś do walki z chorobami, szkodnikami i chwastami?

Czym powinien charakteryzować się materiał siewny i sadzeniakowy w ekorolnictwie?

Jakie zadanie mają owady pożyteczne?

4.2.3.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Jakie działania zapobiegawcze należy podjąć, aby ograniczyć lub wyeliminować

występowanie chwastów, chorób i szkodników w gospodarstwie ekologicznym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować informacje dotyczące zapobiegania występowaniu chwastów, chorób
i szkodników,

wykonać zestawienie w formie tabeli podanej poniżej,

zinterpretować tabelę.

Działania

zapobiegawcze

Chwasty Choroby

Szkodniki

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z Internetem,

−

tekst z poradnika dla ucznia – część 4.2.1,

−

arkusz papieru i flamastry.

Ćwiczenie 2
Gospodarstwo

ekologiczne posiada 50 ha użytków rolnych i 20 dużych jednostek

przeliczeniowych bydła. Oblicz, na ile hektarów wystarczy wyprodukowanego obornika
w ciągu roku.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować zasady dobrej praktyki rolniczej,

obliczyć ilość wyprodukowanego obornika przez 20 DJP,

obliczyć, jaka powierzchnia zostanie nawieziona obornikiem,

określić zasady stosowania nawozów naturalnych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z Internetem,

−

kodeks dobrej praktyki rolniczej,

−

arkusz papieru i flamastry.

Ćwiczenie 3
Zaprojektuj

nawożenie wapnem gleb lekkich o pH 4,8 i powierzchni 5 ha oraz gleb

ciężkich o pH 6,2 i powierzchni 7 ha. Dobierz odpowiednią dawkę i formę nawozu oraz
termin jego zastosowania. Oblicz koszt całkowity zastosowanego nawozu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

sklasyfikować gleby ze względu na odczyn,

przeanalizować tabelę przedziałów określających potrzeby wapniowania,

dobrać preparaty, które można zastosować,

obliczyć ilość masy towarowej, jaką należy zastosować na 1 ha,

przeliczyć tę ilość na 5 ha i 7 ha,

dobrać odpowiednią formę nawozu do kategorii agronomicznej gleby,

określić termin stosowania,

obliczyć koszt całkowity nawożenia wapnem,

określić zasady bhp, ochrony środowiska i ppoż.,

10)

zanotować spostrzeżenia w formie tabeli.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

tabela przedziałów określających potrzeby wapniowania,

−

kalkulator,

−

cennik nawozów mineralnych,

−

komputer z dostępem do sieci Internet,

−

arkusz papieru formatu A4, flamastry.

4.2.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wskazać ogólne zasady doboru roślin dla gospodarstwa
ekologicznego?

scharakteryzować ogólne czynniki zapobiegawcze stosowane w
ekosystemach?

przygotować materiał siewny do siewu i wykonać siew?

obliczyć normę wysiewu dla danego gatunku rośliny?

scharakteryzować grupy nawozów stosowanych w gospodarstwach
ekologicznych i wymienić kilka przykładów z każdej z nich?

sformułować zasady stosowania naturalnych nawozów mineralnych?

wymienić czynniki od których zależy zdrowotność roślin?

określić, w jaki sposób ograniczamy zachwaszczenie oraz
występowanie chorób i szkodników w uprawach ekologicznych?

zaplanować i wykonać zabiegi ochrony roślin?

10)

dostosować się do zasad Zwykłej Dobrej Praktyki Rolniczej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.

Planowanie ekologicznej produkcji roślinnej

w gospodarstwie ekologicznym

4.3.3.

Materiał nauczania

W gospodarstwie ekologicznym prowadzi się jednocześnie produkcję roślinną

i zwierzęcą. Obsada zwierząt powinna wynosić 0,5

−

1,5 DJP na 1 ha przeliczeniowy.

Kryterium to nie dotyczy gospodarstw ogrodniczych, wyjątkowo

−

rolniczych, pod

warunkiem przeznaczenia odpowiedniej powierzchni na uprawę roślin w celach nawozowych.
Podstawowe nawozy i pasze powinny być wytwarzane w gospodarstwie. Gospodarstwo
ekologiczne powinno odznaczać się ładem organizacyjnym i porządkiem. Środowisko
i lokalizacja gospodarstwa:
1)

gospodarstwo powinno być położone w takiej odległości od emitorów pyłów, od
zwałowisk odpadów metalonośnych i od dużych ferm zwierzęcych produkujących
gnojowicę, aby można było wykluczyć możliwości stałego wpływu zanieczyszczeń.

z uwagi na niebezpieczeństwo skażeń, gospodarstwo nie może być położone w strefie
ochronnej zakładu przemysłowego.

odległość gospodarstwa od drogi o dużym natężeniu ruchu (ponad 500 pojazdów
na godzinę) powinna wynosić co najmniej 100m: obiekty gospodarstwa zaleca
się odgrodzić od strony drogi gęstym żywopłotem.

gospodarstwo powinno być położone w takiej odległości od cieków z wodą pozaklasową
wylewającą wiosną, aby wykluczyć jej wpływ. Jakość wody gruntowej, studziennej
i z wodociągu, tak pod względem składu chemicznego jak i wskaźników
mikrobiologicznych, powinna odpowiadać normom krajowym.

Zawartość metali ciężkich w glebie nie może przekroczyć podanych niżej wartości
progowych:

Tabela 5. Dopuszczalna zawartość metali ciężkich w mg/kg powietrznie suchej gleby [9]

Pb Cd Ni Cr Hg Cu Zn

100 2 50 100 1,5 100 200

Przestawianie gospodarstwa

Proces przestawiania gospodarstwa konwencjonalnego na gospodarowanie metodami

ekologicznymi odbywa się przy pomocy i pod nadzorem firm certyfikujących. Czas takiego
przestawiania wynosi 2 lata – jest to czas potrzebny, by gleba się oczyściła z chemicznych
środków ochrony roślin. Jest to trudny okres dla rolnika – stosuje już on bowiem metody
ekologiczne, obniża mu się na ogół wydajność gospodarstwa, a wyprodukowana żywność nie
posiada jeszcze certyfikatu – nie może więc uzyskać za nią wyższych cen. Częściową
rekompensatą są dotacje do kosztów kontroli wypłacane przez stacje chemiczno-rolnicze oraz
nieco wyższe dopłaty uzyskiwane w tym czasie z płatności rolnośrodowiskowych

Przestawianie oznacza zmianę dotychczasowych metod gospodarowania na metody

ekologiczne. Rozpoczyna się w momencie zaakceptowania programu przestawiania przez
Stowarzyszenie Ekoland i łączy się z prowadzeniem księgi gospodarstwa.

W okresie przestawiania rolnik powinien założyć pryzmy kompostowe i co najmniej raz

nawieźć wszystkie pola nawozami organicznymi z gospodarstwa.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Okres przestawiania wynosi zasadniczo dwa lata. Jeżeli dotychczasowy sposób
gospodarowania był bliski metodom ekologicznym, Stowarzyszenie Ekoland może
skrócić okres przestawiania do 12 miesięcy. Nowo włączone części gospodarstwa
podlegają pełnemu trybowi przestawiania.

Program przestawiania musi obejmować: zasady gospodarki nawozowej, zaprojektowanie
właściwych płodozmianów, dostosowanie sposobu użytkowania ziemi do wymogów
gospodarowania ekologicznego (odpowiednie zagospodarowanie stoków, pól
przylegających do cieków i zbiorników wodnych, wprowadzenie zadrzewień śródpolnych
itd.).

Rolnik podejmujący przestawianie gospodarstwa na metody ekologiczne musi opracować plan
przestawiania. Plan ten musi obejmować wszystkie pola gospodarstwa i być poddany
corocznej inspekcji, a w miarę potrzeby

−

aktualizowany. Plan przestawiania powinien

obejmować:

−

historię poszczególnych pól (rodzaj uprawianych roślin, rodzaj nawożenia, ochronę
roślin), kronikę chowu zwierząt,

−

opis sytuacji gospodarstwa, z uwzględnieniem ewentualnych odstępstw od kryteriów,

−

plan przestawiania

−

etapowy lub jednorazowy,

−

wyszczególnienie zmian, które muszą zostać dokonane w okresie przestawiania (dotyczy
gospodarki nawozowej, płodozmianu, gospodarki paszowej, ochrony roślin, warunków
środowiskowych), z podaniem terminów realizacji.

Procedura przestawiania gospodarstwa
Pierwszy krok – przygotowanie:

−

zgromadź wystarczającą ilość informacji oraz literatury, określ właściwości środowiska
przyrodniczego Twojego gospodarstwa,

−

weź udział w kursie podstawowym rolnictwa ekologicznego,

−

zwiedź jedno lub kilka gospodarstw prowadzonych metodami ekologicznymi,

−

sprawdź, czy Twoje gospodarstwo spełnia kryteria rolnictwa ekologicznego oraz
podejmij decyzję o przestawianiu.

Drugi krok – analiza: dokonaj wszechstronnej analizy Twojego gospodarstwa, porównaj
istniejący stan z wymaganiami kryteriów rolnictwa ekologicznego, dokonaj koniecznych
zmian w dotychczasowym gospodarowaniu dotyczących:

−

gleby,

−

ukształtowania pól i wielkości rozłogu,

−

urządzenia siedliska i przestrzeni wokół gospodarstwa,

−

doboru roślin i wypracowania docelowego płodozmianu,

−

parku maszynowego i narzędzi,

−

warunków żywienia i bytowania zwierząt,

−

kierunku produkcji i działań marketingowych.

Trzeci krok – przestawianie: zdecyduj, czy chcesz swoje gospodarstwo przestawić na raz czy
etapami oraz podejmij współpracę z innymi rolnikami ekologicznymi.

Płodozmian

Płodozmian, czyli dobór i następstwo roślin zaplanowane z góry na wiele lat dla

określonego obszaru gospodarstwa, ma podstawowe znaczenie w rolnictwie ekologicznym
Właściwie zaplanowany i konsekwentnie realizowany płodozmian stanowi podstawę
do

zachowania i podnoszenia żyzności gleby; gwarantuje uzyskiwanie zadowalających

plonów z perspektywy wielu lat. Płodozmian w gospodarstwie ekologicznym ma do
spełnienia następujące funkcje:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

utrzymanie optymalnej zawartości próchnicy oraz żyzności gleby;

−

zapobieganie nadmiernemu rozwojowi chorób i szkodników;

−

niedopuszczenie do niekontrolowanego rozwoju chwastów.

Zasady układania płodozmianów:

−

udział motylkowatych w płodozmianie powinien stanowić minimum 25%, lepiej 33%,

−

motylkowate pastewne (lub zielony ugór) powinny być uprawiane co najmniej przez rok,

−

jak najczęściej należy włączać międzyplony, w tym wsiewki motylkowatych,

−

płodozmian powinien uwzględniać rośliny okopowe (pozwalają ograniczyć
zachwaszczenie),

−

rośliny o długim okresie początkowego rozwoju powinny następować po uprawach
ograniczających rozwój chwastów,

−

należy stosować przemienną uprawę zbóż ozimych i jarych,

−

płodozmian powinien uwzględniać tolerancję roślin na uprawę po sobie.

Wzajemne sąsiedztwo roślin

Odpowiedni dobór roślin sąsiadujących jest metodą zapobiegawczą stosowaną

w gospodarstwach ekologicznych. Mamy tutaj do czynienia ze zjawiskiem allelopati

−

jest to

szkodliwe lub korzystne wzajemne oddziaływanie o charakterze biochemicznym pomiędzy
roślinami wyższymi i mikroorganizmami. Polega na wydzielaniu z roślin do środowiska
substancji chemicznych (zwanych allelozwiązkami) różnymi drogami.

Allelozwiązki

wykorzystuje się w ochronie roślin przeciw owadom, szkodnikom i nicieniom, a także
w walce z chorobami roślin i chwastami.

Allelozwiazki mogą być stosowane jako herbicydy, np. toksyczne właściwości saponin

występujących w lucernie siewnej, mogą być wykorzystane w ochronie chmielu przed
niektórymi patogenami i szkodnikami. W uprawie chmielu może również zostać
wykorzystany fitosanitarny wpływ żyta. Wykazano niszczące działanie pelargonii i bodziszka
na stonkę ziemniaczaną. Potwierdzone zostały także herbicydowe właściwości gryki, które
związane są z występowaniem w jej zielonej masie glikozydu – rutyny. Zjawisko allelopatii
pozwoliło także pełniej zrozumieć wypieranie rośliny uprawnej przez chwasty. Okazuje się,
że żyto z niewielką ilością chabra bławatka daje wyższe plony, niż rosnące bez niego.
Podobnie też w łanie pszenicy najczęściej widzimy maki, w rzepaku zaś rumianki. Przykłady
te wskazują, że jednym ze sposobów wykorzystania aktywności allelopatycznej roślin
uprawnych do zwalczania uciążliwych chwastów może być właściwe zmianowanie upraw.
Każda bowiem roślina uprawna odznacza się swoistym zestawem gatunków chwastów.
Wprowadzenie na dane pole innej rośliny uprawnej może zahamować kiełkowanie i wzrost
masowo występujących chwastów.

Allelopatia stoi dopiero u progu swoich możliwości

i osiągnięć, a jej rozwój prawdopodobnie doprowadzi do rozwiązania wielu zagadnień
ważnych dla teorii i praktyki rolniczej.
Uprawa współrzędna (rys. 5) – polega na jednoczesnej uprawie na tym samym polu dwu lub
kilku gatunków roślin z uwzględnieniem ich wymagań pokarmowych, przyrodniczych czy
agrotechnicznych. Śródplon charakteryzuje się szybkim tempem wzrostu i wcześnie jest
zbierany – przed zacienieniem go przez plon główny. Plon główny natomiast cechuje się
powolnym tempem wzrostu we wczesnych fazach rozwoju lub jest uprawiany w szerokiej
rozstawie rzędów. Uprawa współrzędna z roślinami, które nie są żywicielami szkodników czy
– w przypadku ich wystąpienia – uprawa roślin wrogich, pozwala zmniejszyć liczebność
agrofagów sposobem całkowicie bezpiecznym dla środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 5. Uprawa współrzędna [15]

4.3.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie normy obsady zwierząt należy zachować w gospodarstwie ekologicznym?

Jaka jest dopuszczalna zawartość metali ciężkich w glebie?

Jak długo trwa przestawianie gospodarstwa?

Jakie są zasady układania płodozmianu?

Co to jest allelopatia i jakie ma znaczenie?

Na czym polega uprawa współrzędna?

4.3.3.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Oceń uwarunkowania rolnictwa ekologicznego jako systemu gospodarowania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować kryteria rolnictwa ekologicznego w odniesieniu do warunków
przyrodniczych:

−

stan środowiska naturalnego,

−

wymagania dla ekosystemu,

−

warunki klimatyczne.

przeanalizować kryteria rolnictwa ekologicznego dotyczące okresów przestawiania,

wskazać przynajmniej 4 przykłady korzystnych możliwości, jakie stwarza prowadzenie

ekologicznej produkcji roślinnej i tyle samo zagrożeń,

sprawdzić, którą listę będzie Ci łatwiej rozszerzać i będziesz to robił chętniej.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do sieci Internet,

−

kryteria rolnictwa ekologicznego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Ułóż pełen płodozmian dla gospodarstwa ekologicznego, które posiada krowy mleczne,

stosując się do wszystkich wytycznych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować zasady układania płodozmianów,

dostosować płodozmian do potrzeb gospodarstwa,

dostosować płodozmian do warunków klimatyczno-glebowych,

uwzględnić sąsiedztwo roślin.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do sieci Internet,

−

zasady układania płodozmianów,

−

opis warunków klimatyczno-glebowych gospodarstwa.

Ćwiczenie 3

W formie tabelarycznej przedstaw argumenty za i przeciw przestawianiu gospodarstw

konwencjonalnych na ekologiczne.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować informacje dotyczące rolnictwa ekologicznego,

przeanalizować wszystkie argumenty przemawiające na korzyść,

przeanalizować wszystkie argumenty przemawiające na niekorzyść,

zanotować spostrzeżenia w formie tabeli,

podjąć decyzję.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

informacje dotyczące rolnictwa ekologicznego,

−

komputer z Internetem,

−

materiał nauczania z poradnika dla ucznia – część 4.3.1.

4.3.4. Sprawdzian

postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

ocenić gospodarstwo w kontekście zachowania zasad równowagi
paszowo nawozowej?

określić zasady przestawiania gospodarstwa konwencjonalnego na
gospodarstwo ekologiczne?

scharakteryzować środowiskowe czynniki lokalizacji gospodarstwa
ekologicznego?

wymienić kilka pozytywnych przykładów wzajemnego sąsiedztwa
roślin?

przeanalizować wpływ poszczególnych roślin na patogeny
chorobotwórcze i szkodniki?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.

Technologia uprawy zbóż i ziemniaków w gospodarstwie
ekologicznym

4.4.1.

Materiał nauczania

Technologia uprawy zbóż

Największą powierzchnię upraw w gospodarstwach ekologicznych wśród roślin

towarowych zajmują zboża. Do najbardziej popularnych gatunków zalicza się zboża
chlebowe: pszenicę i żyto. Coraz częściej uprawia się jęczmień i owies, który uważany jest za
zboże o działaniu sanitarnym, nie przenosi łamliwości ani zgorzeli podstawy źdźbła.
W większości gospodarstw ekologicznych udział zbóż w strukturze zasiewów nie przekracza
50%. Zapewnia to dobrą zdrowotność zbóż i ułatwia ograniczanie zachwaszczenia.

W gospodarstwach ekologicznych należy używać kwalifikowanego materiału siewnego

zrejonizowanych odmian zbóż z uprawy ekologicznej. Poza kontrolami przewidzianymi dla
konwencjonalnego materiału kwalifikowanego, wskazane jest badanie porażenia ziarna
czynnikami chorobotwórczymi przenoszonymi przez nasiona. W przypadku braku nasion
kwalifikowanych, o jakości ekologicznej dopuszcza się użycie nie zaprawianego ziarna
kwalifikowanego z upraw konwencjonalnych lub z własnego gospodarstwa.

Ilość wysiewu nasion zbóż zależy od regionu kraju. Nie ma różnic w ilości wysiewu zbóż

w porównaniu upraw ekologicznych z konwencjonalnymi. Przy późnym terminie siewu
pszenicy ozimej i żyta ozimego należy zwiększyć normę wysiewu.

W rolnictwie ekologicznym terminy siewu zbóż ozimych często różnią się od terminów

zalecanych w uprawie konwencjonalnej, zaleca się raczej późniejsze terminy siewu,
ponieważ:

−

przy późnym terminie siewu, na wszystkich stanowiskach, zmniejsza się zachwaszczenie,
zwłaszcza gatunkami jednoliściennymi (miotła zbożowa i wyczynie polny),

−

późny siew (w październiku) zapobiega silnej niepożądanej mineralizacji azotu jesienią
na glebach lekkich, nadających się do uprawy późną jesienią, na których przed siewem
zboża ozimego przyorano nawóz zielony. Na wszystkich glebach gliniastych i ilastych
termin siewu trzeba dobrać w taki sposób, żeby wilgotność gleby nie utrudniała
przejazdów maszyn. Zbyt wilgotna gleba w okresie siewu może być przyczyną znacznego
obniżenia plonowania.

Zboża jare muszą być wysiewane w ogólnie przyjętych terminach.

W ekologicznej uprawie zbóż ważnym zabiegiem jest ograniczenie zachwaszczenia.

Najważniejszym narzędziem do wykonania tego zabiegu jest brona sprężynowa. Bronę można
stosować przedwschodowo do fazy szpilkowania zbóż lub po osiągnięciu fazy 3 liścia.
W fazie 1

–

3 liścia rośliny zbóż są bardzo wrażliwe na zasypywanie. Bronowanie, oprócz

ograniczania zachwaszczenia, umożliwia równocześnie powierzchniowe spulchnianie
i przewietrzanie gleby.

Rys. 6. Brona sprężynowa [14]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Na glebach ciężkich, ze skłonnością do zaskorupiania, oprócz brony sprężynowej, stosuje się
dodatkowo pielnik zbożowy. Bronowanie broną sprężynową przed wschodami ma większe
znaczenie w uprawie zbóż jarych niż ozimych.
Ze

względu na ograniczoną ilość nawozów gospodarskich, podstawowe potrzeby

nawozowe uwzględnia się przy konstruowaniu płodozmianu, ważną rolę spełnia tu przedplon.
Dlatego duże znaczenie ma uprawa roślin motylkowatych w plonie głównym lub jako
międzyplony, gdyż rośliny te są źródłem azotu dla uprawy następczej.
Stosowanie gnojówki w okresie krzewienia (10

–

20 m

/ha) zwiększa zawartość białka

ogólnego w ziarnie, nawet jeśli nie zawsze nastąpi wzrost plonu. Natomiast stosowanie
obornika ma działanie plonotwórcze przede wszystkim w uprawie zbóż jarych. Dobrze
rozłożony obornik powinien być stosowany w miarę możliwości na wiosnę, pod pług.
Wymagania zbóż uprawianych w gospodarstwie ekologicznym przedstawia tabela 6.

Tabela 6. Tablica krzyżowa wymagań dla zbóż uprawnych w gospodarstwie ekologicznym

[opracowanie własne]

Pszenica

Żyto Owies

Jęczmień

Przedplon

mieszanka koniczyny

z trawami, motylkowate

grubonasienne, okopowe,

ugór zielony

rośliny pastewne

zboża z wsiewką,

międzyplony po

zbożach, użytki zielone

zboża, międzyplony

rma

siewu

180–320 kg/ha

130–150 kg/ha

120–160 kg/ha

mniejsza gęstość siewu

poprawia dorodność

ziarna

140–180 kg/ha, wczesny

siew (koniec III/pocz.IV)

Piel

ęgn

acja

zachwaszczenie

ograniczamy

odpowiednim

przedplonem, terminem

siewu, stosując bronę

sprężynową i pielnik

ostrożne

bronowanie

broną

sprężynową od

fazy 4 liścia

przed wschodami

bronowanie broną

o zębach

sprężynujących,

ostrożne bronowanie

chwastownikiem od

fazy 4 liścia

staranne przygotowanie

pola do siewu, wałowanie

po wysiewie, bronowanie

broną o zębach

sprężynujących przed

wschodami oraz w fazie

4 liścia.

żenie

przedplon, obornik,

kompost, gnojówka,

gnojowica

obornik/
kompost

jesienią,

gnojówka

wiosną

obornik/kompost

jesienią, gnojowica lub

gnojówka wiosną

po złym przedplonie

– gnojówka

Zakaz stosowania w produkcji ekologicznej syntetycznych środków ochrony roślin

zwiększa ryzyko porażenia roślin przez choroby i rozwój szkodników. Dlatego najważniejsze
w ochronie roślin jest zapobieganie ich występowaniu przez odpowiednie zabiegi
agrotechniczne (tabela 7).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 7. Tabela ważniejszych chorób, szkodników zbóż i ich zwalczania [opracowanie własne]

Choroba Sposób

zapobiegania

Wirus żółtej karłowatości

Staranne przyorywanie resztek pożniwnych z porażonych pól, ograniczanie
występowania mszyc przez pobudzanie rozwoju organizmów pożytecznych.

Fuzaryjna zgorzel siewek

pleśń śniegowa zbóż

Nie wysiewać zbyt wcześnie i zbyt głęboko. Ważne jest dokładne przyoranie
resztek pożniwnych. W rejonach sprzyjających występowaniu choroby
zrezygnować ze zbóż jako przedplonów. Czyszczenie materiału siewnego
z drobnych ziaren pozwala zmniejszyć porażenie przenoszonych przez
nasiona.

Łamliwość i zgorzel

podstawy źdźbła

Wskazana staranna uprawa i dobre przewietrzanie gleby oraz nawożenie
organiczne. Występowanie grzybów powodujących choroby podsuszkowe
ograniczają aktywne organizmy glebowe. Zmniejszyć udział zbóż w
płodozmianie.

Rdze zbożowe

Uprawa odmian całkowicie lub częściowo odpornych. Zbóż ozimych nie
należy wysiewać zbyt wcześnie, a zbóż jarych zbyt późno. Zwalczanie:
ewentualne opryskiwanie szkłem wodnym
(10 l/ha).

Septorioza plew pszenicy

Silne i dobrze rozwinięte rośliny są mniej podatne na porażenie. Infekcję
pierwotną można ograniczyć przez dokładne przyoranie resztek pożniwnych
i zachowanie długiej przerwy w uprawie pszenicy na tym samym polu.
Przenoszeniu infekcji przez nasiona zapobiega używanie dorodnego materiału
siewnego.

Mączniak prawdziwy zbóż

i traw

Uprawa mniej podatnych odmian i ograniczanie nawożenia

Fuzarioza kłosów

Duża przerwa w uprawie zbóż w płodozmianie i dbałość o staranny rozkład
słomy. Używanie dorodnego materiału siewnego. Uprawiać odmiany
niewrażliwe.
Zwalczanie: Partie zboża porażone przez fuzariozę kłosów należy bardzo
starannie suszyć i przechowywać, aby zmniejszyć niebezpieczeństwo
wytwarzania mykotoksyn.

Sporysz zbóż i traw

Dokładne czyszczenie nasion. Dokładna podorywka i orka.

Szkodniki przechowalnicze

w magazynach zbożowych

– wołek zbożowy, mklik

mączny, rozkruszek

mączny

Do dezynfekcji opróżnionych silosów używać naturalnego piretrum.

Technologia uprawy ziemniaków

W rolnictwie ekologicznym ziemniaki są najważniejszą rośliną okopową. Rzadko, ale

uprawia się buraki pastewne. O uprawie ziemniaków decyduje:

−

zapotrzebowanie rynku,

−

płodozmian,

−

odchwaszczające działanie uprawy ziemniaków.

Ziemniaki

należy uprawiać po nawozach zielonych. Na glebach lekkich na zielony nawóz

nadają się np. wsiewki koniczyny w zboża lub międzyplony mieszanek z udziałem roślin
motylkowych. Na glebach ciężkich ziemniaki uprawia się po zbożach, po których wysiewa się
jako poplony rośliny niemotylkowe. Na glebach piaszczystych i piaszczysto-gliniastych
nawozy zielone powinny być przyorywane dopiero na wiosnę, co zapewnia dobre
zaopatrzenie roślin ziemniaków w składniki pokarmowe.
Orkę pod ziemniaki, a także inne zabiegi uprawowe powinny być przeprowadzone gdy
gleba jest wystarczająco sucha. Gleby ciężkie należy orać jesienią, jeśli sprawność gleby
na wiosnę jest niewystarczająca, do jej poprawienia należy użyć narzędzi aktywnych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Udany przedplon zapewnia wystarczające zaopatrzenie ziemniaków w składniki

pokarmowe. Obornikiem nawozi się głównie wtedy gdy, ze względu na zmianowanie uprawa
międzyplonów była niemożliwa. Obornik pod ziemniaki musi być dobrze rozłożony.
Na glebach lekkich obornik można dawać wczesną wiosną, a na glebach ciężkich jesienią,
pod orkę przedzimową. Na glebach o niskiej zawartości potasu wskazane jest nawożenie
kalimagnezją (ok. 400 kg/ha – dawkę K z nawozów gospodarskich). Dobre zaopatrzenie
roślin w potas zmniejsza ryzyko wystąpienia czarnej plamistości i poprawia zdolność
przechowalniczą bulw.

Ograniczeniem plonowania ziemniaków jest przedwczesne zasychanie łętów na skutek

porażenia przez zarazę ziemniaka. Aby ograniczyć straty powinno sadzić się odmiany odporne
na tę chorobę. Do sadzenia ziemniaków należy używać tylko zdrowych, w miarę możliwości
podkiełkowanych sadzeniaków. W ekologicznej uprawie ziemniaków podkiełkowanie
ma największy wpływ na duże plonowanie. Bulwy należy sadzić zawsze do gleby
wystarczająco dobrze obsuszonej. Termin sadzenia zależy od gleby i klimatu. Na glebach
lżejszych, do sadzenia można przystąpić od połowy kwietnia. Na glebach ciężkich,
i na stanowiskach zagrożonych przymrozkami optymalny termin sadzenia przypada pod
koniec kwietnia.

Do zabiegów pielęgnacyjnych zaleca się przystąpić w kilka dni po posadzeniu. Pierwszy

zabieg stanowi wysokie obredlenie płaskich redlin uformowanych w czasie sadzenia,
stanowiące równocześnie pierwszy zabieg odchwaszczający. Następnie, w zależności
od przebiegu pogody i zachwaszczenia, wykonuje się trzy-, czterokrotnie bronowanie broną
sprężynową i obsypywanie. Liczbę przejazdów można zmniejszyć przez łączenie zabiegów.
Na glebach ciężkich, w celu poprawienia struktury gleby i dla ułatwienia zbiorów,
uzasadnione może być użycie glebogryzarki do uprawy międzyrzędowej. Bardzo duże
znaczenie ma wykonywanie zabiegów pielęgnacyjnych przy dostatecznie suchej glebie.

Tabela 8. Ważniejsze choroby i szkodniki ziemniaków oraz ich zwalczania [opracowanie własne]

Choroba/ szkodnik

Sposób zapobiegania

Sposób zwalczania

Zaraza ziemniaka

−

usuwanie porażonych sadzeniaków,

−

podkiełkowywanie,

−

zrównoważone nawożenie,

−

uprawa bardziej odpornych lub mniej
wrażliwych odmian,

−

uprawa na otwartych stanowiskach, gdzie
są gorsze warunki do rozwoju grzyba.

Zwalczanie w fazie doświadczalnej:

−

opryskiwanie wyciągiem
z kompostów.

−

opryskiwanie chudym mlekiem
(w odstępach tygodniowych, przed
początkiem porażenia; 10 l mleka
na 100 l wody; 400–600 l
cieczy/ha).

Stonka

ziemniaczana

Uważnie obserwować pojaw pierwszego
pokolenia, które należy zwalczać. Znaczne
szkody powoduje następne pokolenie larw i
młodych chrząszczy. Wprowadzać na pole
chrząszcze biegaczowatych.

−

zbieranie ręczne lub maszynowe,

−

stosowanie preparatów
bakteryjnych na bazie Bacillus
thuringiensis var. Tenebrionis,

−

zastosowanie naturalnego
pyretrum

Choroby wirusowe

Używanie odwirusowanych sadzeniaków lub
samych oczek, zrównoważone nawożenie.

Wyrywanie i usuwanie z pola
porażonych roślin.

Efektywność ekonomiczna gospodarstw ekologicznych

Aktualny i przyszły rozwój rolnictwa ekologicznego jest ściśle związany z jego

opłacalnością oraz konkurencyjnością wobec innych systemów rolniczych. Opłacalność
z jednej strony zależy od kosztów (nakładów) ponoszonych na produkcję, z drugiej strony
decydują o niej dochody uzyskane ze sprzedaży ziemiopłodów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Analizy porównawcze różnych systemów rolniczych pod kątem produkcyjno-ekonomicznym
prowadzone w wielu krajach Europy Zachodniej pokazują, że w gospodarstwach
ekologicznych:

−

plony są mniejsze, niż w systemie konwencjonalnym od 10% nawet do 50%,
w zależności od gatunku rośliny uprawnej oraz intensywności prowadzenia systemu
konwencjonalnego przed przestawieniem produkcji na metody ekologiczne,

−

udział zbóż oraz roślin oleistych w strukturze zasiewów jest mniejszy, a roślin
strączkowych, pastewnych, okopowych oraz warzyw jest znacznie większy,

−

nakłady materiałowo-pieniężne na produkcję rolną (zakup nawozów, środków ochrony
roślin, pasz) są znacznie mniejsze,

−

nakłady robocizny są większe od 10–20%,

−

istnieją realne możliwości uzyskania wyższych cen za ziemiopłody oraz dotacji z tytułu
prowadzenia produkcji rolniczej przyjaznej dla środowiska (udział w programach
rolnośrodowiskowych),

−

dochody są porównywalne z uzyskiwanymi w gospodarstwach konwencjonalnych,

−

produkcja rolnicza charakteryzuje się mniejszą energochłonnością, m. in. dlatego, że nie
stosuje się nawozów sztucznych (szczególnie azotowych), których produkcja pochłania
wyjątkowo dużo energii.

Instytut Upraw Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach (IUNG) w 2004 r. przeprowadził
badania efektywności ekonomicznej 20 gospodarstw ekologicznych na podstawie których
stwierdzono, że pomimo wyeliminowania konwencjonalnych środków produkcji – nawozów
syntetycznych i pestycydów, poziom uzyskanych plonów podstawowych gatunków roślin nie
odbiegał od przeciętnych dla województwa kujawsko

pomorskiego. Średnia wartość

towarowa produkcji rolniczej w analizowanych gospodarstwach wynosiła około 2 300 zł/ha
UR (użytków rolnych) i była mniejsza niż średnia dla województwa – 2900 zł/ha UR. Jednak
gospodarstwa ekologiczne ponosiły o około 10–20% mniejsze nakłady na zakup środków
produkcji, pomimo że niektóre biologiczne środki ochrony roślin są bardzo drogie. Na
przykład zwalczanie stonki ziemniaczanej preparatem Novodor jest nawet kilkakrotnie
droższe, niż przy stosowaniu syntetycznych środków owadobójczych. Na sytuację
ekonomiczną ocenianych gospodarstw znaczący wpływ miały:

−

dotacje do ekologicznych metod produkcji w wysokości 4

600 zł średnio na

gospodarstwo (280 zł/ha UR), co stanowiło 9% wszystkich przychodów;

−

wyższe ceny zbytu o 20–40%, które uzyskiwano głównie w sprzedaży produktów
roślinnych.
Podczas przeprowadzonych badań stwierdzono, że gospodarstwa te wymagają inwestycji

w zmechanizowanie produkcji zwierzęcej: udój, przechowywanie mleka usuwanie obornika
oraz stopniowej wymiany parku maszynowego i lepszego jego dostosowania do produkcji
ekologicznej. Jednak warunkiem takiej modernizacji jest zespołowe użytkowanie sprzętu,
ponieważ pojedynczych gospodarstw raczej nie będzie stać na takie kosztowne inwestycje.
Należy zaznaczyć, że badane gospodarstwa w większości spełniają wymogi Zwykłej Dobrej
Praktyki Rolniczej, posiadają płyty gnojowe i zbiorniki na gnojówkę oraz przydomowe
oczyszczalnie ścieków.

Jak wynika z powyższych rozważań rolnictwo ekologiczne może być konkurencyjne

wobec rolnictwa konwencjonalnego. Jednakże z reguły podstawą opłacalności tego sposobu
gospodarowania są wyższe ceny ziemiopłodów oraz dopłaty (dotacje) uzyskiwane z tytułu
gospodarowania przyjaznego dla środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.
1.

Co jest najlepszym przedplonem dla zbóż i okopowych?

Jakie są terminy siewu zbóż w rolnictwie ekologicznym?

Jakie zabiegi mechaniczne ograniczają zachwaszczenie w zbożach i roślinach
okopowych?

Który gatunek zboża uważany jest za roślinę fitosanitarną?

Jakie są sposoby zapobiegania i zwalczania chorób i szkodników w uprawie zbóż
i ziemniaka?

Jaka jest efektywność ekonomiczna gospodarstw ekologicznych?

4.4.3.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przygotuj materiał siewny do siewu na powierzchnię 5 ha. Określ jakość materiału

siewnego i oblicz normę wysiewu na określony obszar. Dobierz odpowiednie maszyny
i wykonaj siew.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

określić jakość materiału siewnego,

obliczyć faktyczną normę wysiewu i zaplanować ilość wysiewu na określony obszar,

wykonać próbę kręconą siewnika, (realizacja w module 321[05].Z1),

dobrać właściwy sposób traktowania nasion przed siewem,

zagregatować ciągnik z siewnikiem,

ustawić znacznik siewnika,

wykonać siew,

zakończyć pracę: odczepić, oczyścić i odstawić do parku maszynowego siewnik/sadzarkę.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

czysty materiał siewny,

−

wzór do obliczenia ilości wysiewu,

−

siewnik, sadzarka, zaprawiarka i ciągnik,

−

zaprawa nasienna.

Ćwiczenie 2
Zaplanuj

uprawę roli pod ziemniaki w gospodarstwie, które posiada gleby lekkie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować zasady uprawy roli pod ziemniaki na glebach lekkich,

wybrać najlepsze przedplony dla ziemniaków,

przedyskutować z grupą kolejność wykonywanych zabiegów,

zanotować spostrzeżenia,

opracować projekt uprawy roli.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

opis gospodarstwa rolnego,

−

katalog maszyn i narzędzi do uprawy roli,

−

arkusz papieru formatu A4, flamastry.

Ćwiczenie 3
Zaplanuj

ochronę zbóż przed chorobami w gospodarstwie ekologicznym. Skalkuluj

koszty.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zaplanować właściwe zabiegi agrotechniczne,

uzupełnić poniższą tabelę,

Choroba

Sposoby zapobiegania

Metody zwalczania

Rdze zbożowe

Mączniak prawdziwy zbóż itp.

obliczyć koszt całkowity stosowanych środków i preparatów,

zrobić zestawienie kosztów,

zanotować spostrzeżenia i wyliczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z Internetem,

−

atlas chorób zbóż,

−

cennik środków i preparatów,

−

kalkulator,

−

arkusz papieru formatu A4, flamastry.

Ćwiczenie 4
Sporządź kalkulację niepełną produkcji pszenicy ozimej w gospodarstwie ekologicznym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować dane gospodarstwa (załącznik),
2) obliczyć koszty stałe,
3) obliczyć koszty zmienne,
4) sporządzić kalkulację niepełną produkcji pszenicy jarej i ozimej,
4) zanotować spostrzeżenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

dane gospodarstwa,

−

cenniki: materiału siewnego, nawozów, środków ochrony roślin (biopreparatów),

−

koszt nakładu siły pociągowej i pracy,

−

kalkulator,

−

arkusz papieru, flamastry.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wyjaśnić wpływ przedplonu na zboża i okopowe?

wskazać terminy siewu zbóż oraz omówić ich korzystny
i niekorzystny wpływ na plonowanie zbóż?

zaplanować i wykonać siew?

wymienić choroby i szkodniki zbóż i ziemniaków oraz podać sposoby
ich zapobiegania w gospodarstwie ekologicznym?

wymienić zabiegi pielęgnacyjne w zbożach i ziemniakach?

omówić przyczyny ograniczające plonowanie ziemniaków

–

jak

można temu zapobiec?

przedstawić efektywność ekonomiczną gospodarstw ekologicznych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.

Technologia uprawy roślin pastewnych oraz wysiewanych na
nawozy zielone

4.5.1.

Materiał nauczania

Rośliny pastewne

Uprawa roślin pastewnych odgrywa w rolnictwie ekologicznym pierwszoplanową rolę,

ponieważ łączy uprawę roślin z chowem zwierząt i stanowi podstawę gospodarki nawozowej.
Uprawa roślin pastewnych spełnia dwa główne zadania:

−

wiązanie azotu atmosferycznego,

−

zaopatrywanie w nawozy gospodarskie.

Pole obsiane rośliną pastewną w obrębie płodozmianu nie jest traktowane jedynie jako

źródło zielonki, siana czy kiszonki, ponieważ jego system jest znacznie szerszy. Uprawy
te zapewniają kilkuletni odpoczynek gleby i wzbogacanie jej w próchnicę. System korzeniowy
i pozostałe na powierzchni gleby części roślin stanowią pożywkę dla organizmów glebowych,
które rozmnażają się, wpływając na polepszenie struktury gleby. Glebę przerasta bogaty
system korzeniowy, który rozpuszcza poprzez swoje wydzieliny trudno dostępne dla roślin
składniki mineralne. Rośliny pastewne dobrze zacieniają wierzchnią warstwę gleby,
co wpływa na poprawę sprawności tej gleby, utrzymując ją w stanie wolnym od chwastów.
Rośliny pastewne są zatem dobrym przedplonem dla roślin następczych. Wyjątkiem mogą być
lata suche, kiedy rośliny pastewne wyczerpały zapas wody z gleby, który musi być
uzupełniony przez opady, aby można było przygotować glebę pod zasiew rośliny następczej
i zapewnić jej wschody oraz warunki wzrostu.
Każdy ze sposobów uprawy roślin, zarówno wieloletnich jak i jednorocznych ma swoje
uzasadnienie i szczególne zalety. Ponadto istnieje możliwość uprawy roślin pastewnych
w międzyplonach.

W grupie roślin pastewnych jest duża różnorodność gatunków, umożliwia to wybór

odpowiedniego gatunku dla każdego stanowiska i kierunku użytkowania. W tabeli 9
przedstawione zostały rośliny, które można stosować w zależności od rodzaju uprawy.

Tabela 9. Uprawa roślin pastewnych i na nawóz zielony [opracowanie własne]

Rodzaj uprawy

Rośliny

Rośliny motylkowe wieloletnie

Koniczyna czerwona,
Koniczyna biała
Koniczyna szwedzka
Koniczyna inkarnatka
Lucerna chmielowa
Lucerna
Esparceta

Rośliny motylkowe jednoroczne

Seradela
Koniczyna aleksandryjska
Koniczyna perska
Łubin pastewny
Wyka jara
Wyka ozima

Rośliny wieloletnie niemotylkowe

Życica trwała

Życica wielokwiatowa

Życica oldenburska
Kostrzewa łąkowa
Kupkówka
Tymotka łąkowa
Rajgras wyniosły

Rośliny niemotylkowe jednoroczne

Kukurydza uprawiana na kiszonkę

Życica westerwoldzka
Kapusta pastewna
Rzepak pastewny
Gorczyca
Facelia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Najbardziej korzystnym sposobem uprawy roślin pastewnych są mieszanki, które łączą

zalety kilku gatunków roślin; w ten sposób wykorzystuje się ich zdolność plonowania.
Uprawa mieszanki koniczyny czerwonej z trawami:

−

dostarcza pasz gospodarskich,

−

zwalcza chwastów,

−

poprawia strukturę zasiewów,

−

chroni przed erozją wietrzna i wodną,

−

jest kryjówką dla owadów pożytecznych,

−

stanowi pożytek pszczeli,

−

powoduje zwiększenie zawartości próchnicy,

−

spulchnia podglebie,

−

wiąże azot,

−

zapobiega wymywaniu składników pokarmowych,

−

zwiększa dostępności składników pokarmowych,

−

uruchamia składników pokarmowych z podglebia.

Poniższej w tabeli 10. podany jest skład mieszanek w zależności od użytkowania.

Tabela 10. Mieszanki koniczyny z trawami (w kg/ha) [3, s. 147]

Użytkowanie Skład

mieszanki

Uwagi

Jednoroczne

15 kg koniczyny perskiej lub egipskiej
10 kg rajgrasu westerwoldzkiego
15 kg późnej odmiany życicy trwałej

Użytkowanie kośne

Jednoroczne–
dwuletnie

10 kg koniczyny czerwonej
15 kg rajgrasu włoskiego
5 kg życicy trwałej

Przy użytkowaniu pastwiskowym
dodatkowo
4 kg koniczyny białej

Wieloletnie wysiew
jesienny

8 kg koniczyny czerwonej
4 kg koniczyny białej
5 kg życicy trwałej
10 kg rajgrasu włoskiego
4 kg Kostrzewy łąkowej
4 kg tymotki łąkowej

Pastwisko i użytkowanie kośne

Wieloletni wysiew
wiosenny

10 kg koniczyny perskiej
10 kg koniczyny czerwonej
4 kg koniczyny białej
5 kg rajgrasu westerwoldzkiego
10 kg rajgrasu włoskiego
5 kg życicy trwałej

Mieszanka
landsberska

15 kg wyki kosmatej
10 kg inkarnatki
15 kg rajgrasu włoskiego
6 kg koniczyny czerwonej
4 kg koniczyny białej

Mieszanka koniczyny
z trawami i międzyplonu ozimego,
na stanowisko lekkie

Wsiewki

5 kg koniczyny białej
20 kg życicy trwałej

Nawozy zielone

Nawozy zielone są to rośliny uprawiane na przyoranie w celu zwiększenia żyzności

gleby. W zależności od płodozmianu rośliny na nawóz zielony są uprawiane jako
międzyplony lub też jako plon główny. O wysokich właściwościach uprawnych tej grupy
roślin świadczą:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

korzenie i wprowadzona do gleby ścierń stanowią pokarm dla organizmów glebowych,
czyli zaopatrują glebę w energię; równocześnie pobudzenie aktywności
mikroorganizmów stabilizuje strukturę gleby,

−

motylkowate uprawiane na nawóz zielony dostarczają azotu, który może być
wykorzystany przez rośliny następcze,

−

wiele roślin uprawianych na nawóz zielony zwiększa dzięki wydzielinom korzeniowym
dostępność składników mineralnych w glebie,

−

rośliny uprawiane na nawozy zielone oceniają glebę i chronią ją przed wpływem
niekorzystnych czynników atmosferycznych,

−

kwitnące rośliny uprawiane na nawóz zielony stanowią bazę pokarmową dla owadów
pożytecznych.

4.5.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jaką rolę odgrywa uprawa roślin pastewnych w rolnictwie ekologicznym?

Z jakich etapów składa się proces technologiczny dowolnie wybranej rośliny pastewnej?

Jaki jest skład mieszanki koniczyny z trawami w zależności od użytkowania?

Jakie są korzyści z uprawy koniczyny czerwonej z trawami?

Co to są nawozy zielone i w jakim celu się je stosuje?

4.5.3.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zaproponuj skład mieszanki (koniczyny czerwonej z trawami) do obsiewu użytków

zielonych. Łąki zajmują powierzchnię 10 ha i użytkowane są jeden rok oraz pastwiska
o powierzchni 5 ha, użytkowanego wiele lat.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

ustalić procentowy udział traw i roślin motylkowych w mieszance,

określić, na podstawie odpowiednich tabel, ilość wysiewu nasion,

obliczyć ilość wysiewu nasion poszczególnych gatunków na łąkę i na pastwisko,

przeliczyć ilość wysiewu na powierzchnię 10 ha i 5 ha,

zanotować spostrzeżenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

tabele wysiewu nasion traw,

−

komputer z dostępem do sieci Internet,

−

kalkulator.

Ćwiczenie 2

Dobierz odpowiednie odmiany kukurydzy do uprawy w poszczególnych rejonach Polski

z przeznaczeniem na kiszonkę.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować rejestr odmian,

określić terminy siewu w zależności od warunków klimatycznych Polski,

określić przeznaczenie kukurydzy,

zanotować spostrzeżenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

rejestr odmian kukurydzy,

−

komputer z dostępem do sieci Internet,

−

arkusz papieru formatu A4.

Ćwiczenie 3

Przedstaw schematycznie proces technologiczny dowolnie wybranej rośliny pastewnej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

scharakteryzować technologią uprawy wybranej rośliny,

zaproponować odpowiednią uprawę roli,

zastosować nawożenie w odpowiedniej formie, dawce i terminie,

określić terminy siewu, normę wysiewu oraz parametry siewu,

określić zabiegi pielęgnacyjne,

zastosować odpowiednie metody i środki biodynamiczne do walki z chorobami
i szkodnikami,

zastosować odpowiedni termin i sposób zbioru,

zanotować spostrzeżenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do sieci Internet,

−

arkusz papieru formatu A4,

4.5.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wymienić grupy upraw pastewnych?

oceniać rolę roślin pastewnych w rolnictwie ekologicznym?

przedstawić technologię uprawy roślin pastewnych?

określić skład mieszanek i ich przeznaczenie w gospodarstwie
ekologicznym?

określić, jakie są powiązania pomiędzy uprawą roślin pastewnych,
a produkcją zwierzęcą w ekorolnictwie?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.

Użytki zielone

4.6.1. Materiał

nauczania

Użytki zielone stanowią podstawę wyżywienia przeżuwaczy. Wielogatunkowa ruń

(trawy, motylkowate, zioła) dostarcza pełnowartościowej paszy dobrze wykorzystywanej
przez zwierzęta. Oprócz funkcji gospodarczych, łąki i pastwiska spełniają również ważne
funkcje przyrodnicze, takie jak:

−

działanie przeciwerozyjne,

−

ochronę gleb torfowych przed nadmierną mineralizacją,

−

działanie strukturotwórcze.

Ważną cechą ekosystemu trawiastego jest dodatni bilans materii organicznej, co oznacza,
że na łąkach i pastwiskach zachodzi proces gromadzenia próchnicy.

Różnorodność gatunkowa runi łąk i pastwisk

Użytkowane rolniczo łąki naturalne stanowią zbiorowisko roślinne, zależne

od czynników  środowiskowych i sposobu zagospodarowania. Zagospodarowanie zależy
od topografii,  rzeźby terenu, a przede wszystkim od rolnika. Odpowiednie użytkowanie
i nawożenie pozwalają przekształcić ubogą  łąkę w użytek o bujnej runi. Sposób
zagospodarowania wpływa również na życie mikroorganizmów.

Trawy i rośliny motylkowe stanowią pod względem ilościowym najważniejszy składnik

runi. Zioła są pożądane na łąkach naturalnych, ale w niewielkiej ilości, są smaczne i zawierają
wiele związków czynnych. Mogą również występować chwasty trujące, do których zalicza się
m.in.; szalej jadowity, jaskier jadowity i ostry, zimowit jesienny, wilczomlecz sosnka i skrzyp
błotny. Chwasty obniżające plon i pogarszające jakość to barszcz zwyczajny, ostrożeń polny oraz
pasożytnicze rośliny, takie jak: kanianka koniczynowa, świetlik łąkowy, zagorzałek późny czy
szelężnik większy. Porównując trawy, rośliny motylkowe i zioła, można stwierdzić, że zawartość
energii netto jest wysoka tylko w młodych trawach. Bogate w białko strawne i dość bogate w
wapń, magnez i mikroelementy są rośliny motylkowe. Zioła wykazują zróżnicowaną zawartość
składników, ale najczęściej zawierają duże ilości białka strawnego. W rolnictwie ekologicznym
należy dążyć do zrównoważonego składu botanicznego trwałych użytków zielonych.

Metody poprawy składu gatunkowego runi (tabela 11)

Jeśli stanu łąki naturalnej nie można polepszyć poprzez jej użytkowanie i nawożenie lub

jeśli występuje pogorszenie stanu runi, należy wykonać ponowny obsiew lub dosiew.
O efekcie podsiewu w dużej mierze decyduje dostateczna wilgotność gleby. Odpowiednim
terminem do tego zabiegu jest wiosna lub okres od połowy lipca do połowy sierpnia.

Tabela 11. Metody poprawy składu gatunkowego runi [opracowanie własne]

Podsiew Pełna

uprawa

Okres
stosowania

−

łąka ma równą dobrą darń,

−

w runi występują wartościowe
niskie trawy,

−

brak traw wysokich i roślin
motylkowych,

−

darń jest bardzo zniszczona i nierówna, dużo
chwastów,

−

wartościowe gatunki stanowią tylko do 5%
a 25–40% całej roślinności stanowią rośliny
bezwartościowe,

Zabiegi
uprawowe
umożliwiające
polepszenie runi

−

bronowanie lub płytkie
zastosowanie glebogryzarki,

−

usuniecie resztek rośliny,

−

wysianie traw i motylkowych,

−

wałowanie,

−

po odroście przykosić.

−

przyoranie,

−

rozdrobnienie darni i wymieszanie z glebą,

−

wałowanie,

−

wysiew nasion,

−

wałowanie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Nawożenie oraz zabiegi pielęgnacyjne na użytkach zielonych w gospodarstwach
ekologicznych

Do prawidłowego rozwoju rośliny potrzebują określonych ilości podstawowych

składników pokarmowych. Wraz z plonem składniki te są zabierane z danego siedliska,
dlatego wymagają uzupełnienia. Główne straty dotyczą fosforu, potasu i magnezu.
W

gospodarstwach ekologicznych część składników wprowadzamy w nawozach

gospodarskich, resztę należy uzupełnić nawozami mineralnymi. Ważnym problemem na
trwałych użytkach zielonych jest zakwaszenie gleb. Wapnowanie kwaśnych gleb staje się
więc zabiegiem koniecznym, gdyż ma ogromny wpływ na prawidłowy rozwój roślin,
zwłaszcza motylkowatych. Nawozy nadające się na łąki i pastwiska:

−

wapno dolomitowe,

−

obornik,

−

kompost,

−

gnojówka,

−

koszarzenie.

Zabiegi pielęgnacyjne na łąkach i pastwiskach
Prawidłowo prowadzone łąki i pastwiska wymagają systematycznych zabiegów
pielęgnacyjnych. Zabiegi pielęgnacyjne mechaniczne:

−

zabiegiem mechanicznym wykonywanym na łąkach i pastwiskach jest bronowanie
(rys. 7). Stosuje się je przy usuwaniu zwałów mchów, w razie zamulenia runi wodą
z wylewów rzek, po nawożeniu obornikiem, kompostem i wapnem oraz w przypadku
pokrycia powierzchni łąk kożuchem obumarłej roślinności. Najlepsze do tego celu są
brony łąkowe.

Rys. 7. Brona łąkowa [14]

−

zabiegiem koniecznym na wszystkich glebach torfowych jest wałowanie. Jest ono
również wskazane na glebach piaszczystych. Dzięki wałowaniu dociskana jest wierzchnia
warstwa, gruntu i zwiększa się podsiąkanie wody, przyspieszany jest rozwój pożytecznej
mikroflory glebowej i rozkład materii organicznej,

−

włókowanie wykonuje się przede wszystkim w celu rozgarnięcia kretowisk oraz
wyrównania powierzchni. Nie rozrzucone kopce szybko zarastają chwastami, tworzy się
nierówna darń, trudna do użytkowania i pielęgnacji,

−

na pastwisku niezbędnym zabiegiem jest wykaszanie kęp i niedojadów oraz rozgarnianie
łajniaków.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W celu zmniejszenia zachwaszczenia i uzyskania odpowiednich zmian w składzie runi,

wskazane jest wprowadzenie okresowych zmian w sposobie użytkowania, a więc wypasanie
łąk oraz koszenie pastwisk. Użytkując ruń zmiennie, osiąga się równowagę między różnymi
formami biologicznymi zbiorowisk.

Zwalczanie chwastów

Zwalczanie chwastów odbywa się wieloma metodami. Zmeliorowanie terenu, racjonalne

użytkowanie i nawożenie oraz odpowiednie zabiegi mechaniczne niszczą chwasty
i zapobiegają ich pojawianiu się.

Zwalczanie chorób

Choroby porażające roślinność łąkową i pastwiskową przejawiają swoją szkodliwość nie

tyle obniżając plony zielonki, ale głównie przez toksyny, które są przyczyną zatruć i schorzeń
zwierząt żywionych złą paszą. Rozwój chorób należy ograniczać odpowiednimi zabiegami
pielęgnacyjnymi.

Zwalczanie szkodników

Na łąkach i pastwiskach żyje wiele gatunków szkodników. Często przyczyną masowego

pojawienia się określonych gatunków szkodników jest niedbałe gospodarowanie, na
pastwiskach, nie usuwanie kęp po łajniakach oraz niedojadów, pozostawianie łajniaków, a na
łąkach opóźnianie terminów koszenia, dopuszczanie do rozluźnienia darni. Do
najważniejszych z nich zalicza się drutowce, pędraki chrabąszczy i larwy komarnicy łąkowej.
Uciążliwymi „lokatorami” na łąkach i pastwiskach mogą być krety i mrówki.

Zgodnie z zasadami Zwykłej Dobrej Praktyki Rolniczej na terenie gospodarstwa

obowiązuje zakaz wypalania roślinności na łąkach, pastwiskach, nieużytkach, rowach, pasach
przydrożnych, szlakach kolejowych lub w strefie oczeretów i trzcin. Gospodarowanie na
użytkach zielonych nie powinno powodować zanieczyszczenia wód związkami azotu oraz
trwałego uszkodzenia darni przez nadmierny wypas. Oznacza to, że rolnik powinien zwracać
uwagę na obsadę wypasanych zwierząt na łąkach i pastwiskach. Nie należy wypasać zwierząt
w okresach, gdy gleba jest nadmiernie uwilgotniona (co najmniej dwa tygodnie po ustąpieniu
zalewów) oraz w drugiej połowie października, z powodu malejącego zapotrzebowania roślin
na składniki mineralne uwalniane z odchodów zwierzęcych oraz łatwego ich wymywania do
wód podziemnych. Nie należy wypasać zwierząt na terenach źródliskowych i w bezpośrednim
sąsiedztwie wód powierzchniowych.

Użytkowanie pastwiskowe

Zielonka pastwiskowa jest doskonałą paszą w żywieniu zwierząt. Charakteryzuje się

dobrą smakowitością oraz dużą zasobnością w białko, witaminy, sole mineralne, substancje
pobudzające apetyt i ułatwiające trawienie. Wypas dodatnio wpływa na zdrowie zwierząt
poprzez korzystne oddziaływanie świeżego powietrza, światła i ruchu. Zielonka pastwiskowa
jest najtańszą paszą. Na plonowanie pastwiska wpływ ma sposób wypasu i jego organizacja.
Dobre wyniki daje wypas kwaterowy. Dzielimy pastwisko na kwatery i poszczególne kwatery
spasamy kolejno przez 3–4 dni, a następnie pozostawia się roślinom czas na odrost. Zwierzęta
należy wypuszczać na kwaterę, gdy ruń osiąga wysokość ok. 20 cm. Niższą ruń spasamy na
wiosnę oraz przed zakończeniem okresu pastwiskowego.
Jednostronne

użytkowanie pastwiskowe przyczynia się do zmniejszenia udziału traw

wysokich w runi, sprzyja rozwojowi typowo niskich chwastów pastwiskowych oraz spłyca
system korzeniowy roślin. Dlatego najlepiej stosować zmienne użytkowanie runi, tzn.
co pewien czas przeznaczyć dany użytek do koszenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Użytkowanie kośne

Tereny zielone poza pełnieniem funkcji pastwiskowej jako tej, która dostarcza paszy

w ciągu sezonu wegetacyjnego, pełnią jeszcze jedną bardzo ważną funkcję paszową.
Dostarczają mianowicie paszy dla zwierząt w okresie zimowym w związku z ich kośnym
użytkowaniem. Omawiając użytkowanie kośne należy przede wszystkim zwrócić uwagę na:
termin koszenia, a zwłaszcza I pokosu, wysokość koszenia i częstotliwość koszenia. W miarę
wzrostu roślin zmienia się ich skład chemiczny. Rośliny młode zawierają więcej białka,
a mniej włókna natomiast od fazy kwitnienia roślin zaczyna się proces szybkiego nabierania
włókna i zmniejszania zawartości białka.

Liczba pokosów jest różna i waha się od 2 do 3 w ciągu sezonu wegetacyjnego.

Najczęściej jednak są to 3 pokosy. Pasza pochodząca z łąk trzykośnych jest zawsze
wartościowsza i skarmiając jej mniejsze ilości otrzymuje się więcej mleka lub lepszy przyrost
masy ciała zwierzęcia niż przy skarmianiu paszy z łąk dwukośnych lub czterokośnych.

Optymalna wysokość koszenia to 5–7 cm. Jeśli w runi przeważają trawy niskie kosimy na

wysokość 5cm, a jeśli wysokie na 7 cm. Zbyt niskie koszenie pozbawia roślin prawie całego
aparatu asymilacyjnego jak również pozbawia roślinę materiału zapasowego, z którego musi
ona korzystać.

Zgodnie z zasadami Zwykłej Dobrej Praktyki Rolniczej gospodarowanie na użytkach

zielonych nie powinno powodować zanieczyszczenia wód związkami azotu oraz trwałego
uszkodzenia darni przez nadmierny wypas. Oznacza to, że rolnik powinien zwracać uwagę na
obsadę wypasanych zwierząt na łąkach i

pastwiskach. Nie należy wypasać zwierząt

w okresach, gdy gleba jest nadmiernie uwilgotniona (co najmniej dwa tygodnie po ustąpieniu
zalewów) oraz w drugiej połowie października, z powodu malejącego zapotrzebowania roślin
na składniki mineralne uwalniane z odchodów zwierzęcych oraz łatwego ich wymywania do
wód podziemnych. Nie należy wypasać zwierząt na terenach źródliskowych i w bezpośrednim
sąsiedztwie wód powierzchniowych.

4.6.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jaki jest najwłaściwszy skład gatunkowy runi łąk i pastwisk?

Jakie zabiegi uprawowe należy wykonać przed założeniem użytków zielonych?

Jakie są metody poprawy składu gatunkowego runi?

W jaki sposób nawozimy trwałe użytki zielone?

Jakie są zabiegi pielęgnacyjne wykonywane na użytkach zielonych łąk i pastwisk?

Na czym polega użytkowanie pastwiskowe i kośne?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.3.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zaplanuj zabiegi pielęgnacyjne na użytkach zielonych. Porównaj zabiegi stosowane na

łąkach z zabiegami stosowanymi na pastwiskach.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować zabiegi pielęgnacyjne stosowane na pastwiskach i łąkach,
2) uzasadnić wybór danego zabiegu,
3) zaplanować zabiegi pielęgnacyjne stosowane na łąkach i pastwiskach.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do sieci Internet,

−

arkusz papieru i flamastry.

Ćwiczenie 2
Określ skład gatunkowy runi łąkowej i pastwiskowej. Podziel roślinność na grupy
i dokonaj oceny danych użytków zielonych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

rozpoznać roślinność łąki i pastwiska,

przyporządkować rośliny do poszczególnych grup,

ustalić skład botaniczny runi w wybranych losowo miejscach,

ustalić plon z 1 ha,

obliczyć procentowy udział poszczególnych grup roślin,

ocenić wartość paszową roślin na podstawie fazy rozwojowej,

zanotować spostrzeżenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

atlas roślinności użytków zielonych,

−

ramka o wymiarach 1m x1m,

−

waga i odważniki,

−

nożyce,

−

pojemnik na masę zieloną,

−

arkusz papieru o formacie A4,

−

kalkulator.

Ćwiczenie 3

Dokonaj renowacji użytku zielonego w oparciu o konkretne warunki i ustal kolejność

poszczególnych prac. Oblicz koszt renowacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować ocenę stanu wskazanego użytku zielonego,

dobrać odpowiedni sposób renowacji,

ustalić kolejność prac,

dobrać odpowiednie maszyny i narzędzia,

zagregatować ciągnik z maszyną,

wykonać renowację,

skalkulować koszty,

zanotować spostrzeżenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

park maszynowy,

−

ciągnik,

−

nawozy mineralne,

−

nasiona traw

−

cennik nawozów i nasion

−

kalkulator

4.6.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

określić skład gatunkowy runi łąk i pastwisk oraz dobrać
odpowiednią metodę renowacji?

dobrać rodzaje nawozów i określić zasady ich stosowania na użytkach
zielonych?

zaplanować i wykonać podsiew oraz pełną uprawę?

określić istotę użytkowania kośno-pastwiskowego?

zaplanować organizację wypasu?

gospodarować na użytkach zielonych zgodnie z Zasadami Zwykłej
Dobrej Praktyki Rolniczej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

Przeczytaj uważnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test zawiera 20 zadań. Do każdego zadania dołączone są 4 możliwości odpowiedzi.
Tylko jedna jest prawidłowa.

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce
znak X. W przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

Zadania wymagają prostych obliczeń, które powinieneś wykonać przed wskazaniem
poprawnego wyniku. Tylko wskazanie odpowiedzi nawet poprawnej bez uzasadnienia,
nie będzie uznane.

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóż jego rozwiązanie
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

Na rozwiązanie testu masz 45 min.

Powodzenia!

Materiały dla ucznia:

−

instrukcja,

−

zestaw zadań testowych,

−

karta odpowiedzi.

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

W gospodarstwie ekologicznym w odróżnieniu od gospodarstwa konwencjonalnego,
stosujemy mechanizację prac aby
a)

ułatwić sobie pracę.

dostosować mechanizację do warunków glebowych, potrzeb roślin i zwierząt.

zmaksymalizować ilość plonów.

zminimalizować koszty.

Rolnictwo ekologiczne to
a)

produkcja żywności bez antybiotyków, hormonów wzrostu i organizmów
modyfikowanych.

zalecenia specjalizacji oparte głównie na kalkulacji kosztów.

znaczna chemizacja.

wytwarzanie produktów o przypadkowej jakości.

Producent, który zamierza przestawić swoje gospodarstwo na ekologiczne metody
gospodarowania powinien zgłosić zamiar prowadzenia takiej działalności

wybranej jednostce certyfikującej.

wojewódzkiemu inspektoratowi jakości handlowej artykułów rolno spożywczych.

wybranej organizacji producenckiej.

wybranej jednostce certyfikującej i wojewódzkiemu inspektoratowi jakości
handlowej artykułów rolno-spożywczych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Okres przestawiania gospodarstwa na metody ekologiczne wynosi z reguły
a)

1 rok.

2 lata.

3 lata.

4 lata.

Uprawa roli w gospodarstwie ekologicznym powinna być
a)

płytka.

bardo głęboka.

intensywna.

bardzo intensywna.

Nasiona przeznaczone do siewu mogą być

zaprawione zaprawą nasienną T.

modyfikowane genetycznie.

moczone, skaryfikowane.

wszystkie odpowiedzi powyżej są prawidłowe.

W gospodarstwie ekologicznym zezwala się na zakup nawozów organicznych
z gospodarstwa konwencjonalnego, jeżeli
a)

nawóz ten pochodzi od bydła dobrze utrzymanego.

nawóz ten zostanie przekompostowany w gospodarstwie ekologicznym.

jakość obornika w gospodarstwie ekologicznym jest niska.

pod żadnym warunkiem nie zezwala się na zakup nawozów.

Do nawozów mineralnych stosowanych w rolnictwie ekologicznym należą
a)

mączki skalne, woda amoniakalna.

wapienie, minerały potasowe.

popiół drzewny, superfosfaty.

sole potasowe, mocznik.

Roczna dawka nawozu naturalnego nie może zawierać azotu w czystym składniku na
1 ha więcej niż
a)

100 kg N/ha.

120 kg N/ha.

150 kg N/ha.

170 kg N/ha.

10.

Nie zapobiega ograniczaniu zachwaszczenia
a)

stosowanie czystego materiału siewnego.

właściwy płodozmian.

stosowanie nawożenia.

ściołowanie i mulczowanie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

11.

Do produkcji pasz w gospodarstwie ekologicznym można wykorzystywać susz z zielonek
pod warunkiem, że
a)

zielonka pochodziła z gospodarstwa ekologicznego i została ususzona bez
zastosowania szkodliwych gazów.

zielonka pochodziła z gospodarstwa ekologicznego i została ususzona
z zastosowaniem suszarni bez wymiennika spalin.

zielonka nie pochodziła z gospodarstwa ekologicznego ale została odpowiednio
wysuszona.

nie ma znaczenia sposób otrzymania suszu.

12.

Preparaty stosowane w ekologicznej ochronie roślin to
a)

fungicydy.

ziemia okrzemkowa.

preparaty zaprawiające.

preparaty miedziowe stężeniu 1%.

13.

Odległość gospodarstwa ekologicznego od drogi o dużym natężeniu ruchu powinna
wynosić
a)

50 m.

100 m.

200 m.

300 m.

14.

Dopuszczalna zawartość Pb w glebie w mg/kg suchej gleby wynosi
a)

1,5 mg/kg.

50 mg/kg.

100 mg/kg.

200 mg/kg.

15.

Alleozwiązki wykorzystuje się w
a)

nawożeniu.

zabiegach uprawowych.

przygotowaniu materiału siewnego.

ochronie roślin.

16.

Udział zbóż w strukturze zasiewów nie powinna przekraczać
a)

25%.

35%.

50%.

75%.

17.

Późniejszy termin siewu zaleca się ze względu na
a)

mniejsze zachwaszczenie.

równiejsze wschody.

większe plony.

łatwiejszy zbiór.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

18.

Na użytkowanie pastwiskowe dwuletnie można przeznaczyć mieszankę
a)

10 kg koniczyny perskiej, 15 kg rajgrasu westerwoldzkiego, 5 kg życicy trwałej, 4 kg
koniczyny czerwonej.

b) 10 kg koniczyny czerwonej, 15 kg rajgrasu włoskiego, 5 kg życicy trwałej, 4 kg

koniczyny białej.

c) 5 kg koniczyny czerwonej, 10 kg rajgrasu włoskiego, 5 kg życicy wielokwiatowej.
d) 5 kg koniczyny perskiej, 10 kg rajgrasu westerwoldzkiego, 5 kg życicy trwałej, 4 kg

koniczyny białej.

19.

Na łąkach położonych na glebach torfowych pierwszym zabiegiem pielęgnacyjnym na
wiosnę jest
a)

włókowanie.

bronowanie.

wałowanie.

nawożenie.

20.

Jeżeli darń jest dobra, ale brak w niej traw wysokich i roślin motylkowych, to należy
zastosować
a)

podsiew.

intensywne nawożenie.

pełną uprawę.

nie należy stosować żadnej z metod.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Organizowanie produkcji roślinnej metodami ekologicznymi

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź Punkty

a b c d

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

LITERATURA

Pod red. Sołtysiak U.: Rolnictwo ekologiczne od producenta do konsumenta”
Stowarzyszenie Ekoland 1995

Neuerburg W., Padel S.: Rolnictwo ekologiczne w praktyce”, stowarzyszenie Ekoland
1994

Popowicz T. i wsp.: Rolnictwo ekologiczne – poradnik merytoryczno-metodyczny,
Brwinów 1998

Siebeneicher Georgie E.: Podręcznik rolnictwa ekologicznego. PWN, Warszawa 1997,
art. 4, ust. 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o rolnictwie ekologicznym (Dz. U. Nr 93,
poz. 898)

www.cie.gov.pl/rolnictwoekologiczne

www.ijhar-s.gov.pl/

www.biobid.pl/ekoland/

www.ekoland.dolnyslask.prv.pl/

www.naszarola.pl/

10.

www.czwa.odr.net.pl/

11.

www.proekologia.pl/

13. www.bip.minrol.gov.pl/

14. www.images.google.pl
15. www.pl.wikipedia.org/wiki/Rolnictwo_ekologiczne