FENOMEN – jest czymś, co się pojawia, czymś, co widzimy, tak, jak widzimy, i co możemy wiernie opisać, nie
wydając o tym żadnego sądu dopóki nie zobaczymy tego takim, jakim jest.
ŚWIADOMOŚĆ (AKTY ŚWIADOMOŚCI)- sposób widzenia świata. Świadomość stara się widzieć to, co się
zjawia, bez żadnych uprzedzeń i gotowych teorii, skupiając się na tym, co najistotniejsze (istota rzeczy = eidos), a nie
na tym, co przypadkowe i jednostkowe. Temu wnikliwemu widzeniu towarzyszy dokładny opis.
INTENCJONALNOŚĆ- Husserl: każda świadomość jest świadomością czegoś, co oznacza, że nie istnieje
świadomość nieintencjonalna, czyli pusta. Według Ingardena, dzieło, literackie jest tworem intencjonalnym
utrwalonym w intersubiektywnych znaczeniach oraz w piśmie i dzięki temu zrozumiałym. Dzieło literackie jest
tworem schematycznym, domagającym się aktualizacji.
EJDETYCZNY- związany z ponadjednostkową istotą rzeczy, obecną w poszczególnych przedmiotach.
OPIS EJDETYCZNY – na przykładzie jednostkowych przeżyć uchwytuje ich istotę, wychodzącą poza jednostkowe
przypadki. Stara się odsłonić to, co w danym przedmiocie stanowi o jego esencji i nie jest uzależnione od zmiennej
perspektywy poznawczej.
QUASI- SĄDY- Ingarden: rodzaj zdań typowy dla dzieła literackiego, które nie orzekają niczego wprost o
rzeczywistości, lecz ustanawiają osobną rzeczywistość fikcyjną. Nie podpadają pod kryteria prawdy i fałszu.
WARSTWOWY CHARAKTER DZIAŁA LITERACKIEGO- Ingarden: każde dzieło literackie składa się z
czterech warstw: 1. brzmień słownych i tworów brzmieniowych wyższego rządu; 2. jednostek znaczeniowych; 3.
uschematyzowanych wyglądów; 4. przedmiotów przedstawionych, wyznaczonych przez sensy zdań. Warstwowość
dopełniona jest przez fazowość, czyli następstwo części.
SCHEMATYCZNOŚĆ- podstawowa strukturalna właściwość każdego dzieła sztuki. W dziele sztuki pewne jego
cechy są prezentowane schematycznie i domagają się aktualizacji przez odbiorcę w procesie konkretyzacji.
KONKRETYZACJA- Ingarden: wypełnienie przez indywidualnego czytelnika schematycznej struktury dzieła
literackiego podczas aktu odczytania.
APELATYWNA STRUKTURA TEKSTU- Iser: oznaczenie struktury dzieła literackiego wymuszającej interakcję
miedzy tekstem a czytelnikiem, polegającą na realizacji wpisanego w dzieło scenariusza lektury.
ESTETYKA RECEPCJI- postawa podkreślająca aktywny udział czytelnika w konstruowaniu sensu dzieła
literackiego.
CZYTELNIK IMPLIKOWANY- Iser: termin, który zakłada zarówno wstępną strukturalizację możliwego
znaczenia przez tekst, jak i aktualizację tej możliwości przez czytelnika w akcie lektury.
HERMENUTYKA- 1. sposoby objaśniania tekstów, służyła tłumaczeniu słów i znaków zesłanych przez bogów; 2.
hermeneutyka filozoficzna zaczęła pytać o to, jak możliwe jest rozumienie w ogóle i stała się podstawą nauk
humanistycznych, przeciwstawionych naukom przyrodniczym; 3. filozofia hermeneutyczna, dla której
najważniejszym zagadnieniem jest rozumiejąca egzystencja człowieka.
KOŁO HERMENEUTYCZNE- Schleiermacher: nie można zrozumieć części tekstu bez odwołania do całości i
odwrotnie: całość pozostaje niezrozumiała, jeśli nie odwołamy się do poszczególnych części. Interpretator musi
nieustannie krążyć między częściami a całością. Heidegger: każde rozumienie musi być poprzedzone przez swoiste
przed-rozumienie. Cp oznaczać miało, że interpretator, zanim jeszcze zacznie interpretować, posiada własne
rozumienie świata i dysponuje określonymi poglądami na to, co przyjdzie mu interpretować. Rozumienie nie
rozpoczyna się od zera, lecz jest procesem uwikłanym w światopogląd interpretatora.
FUZJA HORYZONTÓW- Gadamer: określa elementarny warunek rozumienia przeszłości. Rozumienie musi
zniwelować dystans między tym, co przeszłe i tym, co teraźniejsze, co możliwe jest dzięki przyswajaniu tego, co
obce, i dzięki uczestnictwu w tej samej tradycji. Horyzont rozumienia jest ograniczony przez naszą dziejowość, lecz
może ulec rozszerzeniu przez twórczy kontakt z dziełami z przeszłości.
STRUKTURA/SYSTEM- układ, budowa, organizacja wewnętrzna, konstrukcja. Kategoria struktury upowszechniła
się 1929 roku w wyrażeniu „struktura danego systemu”- a więc określenie dotyczące wewnętrznej organizacji
systemu języka. Najpełniejsze ujęcie tego terminu przestawił w 1968 Jean Piaget i wyróżnił następujące właściwości
struktury: 1.całościowość – struktura nie jest sumą składników, ale całością o określonej i spójnej organizacji
wewnętrznej; 2.przekształcenia- struktura jest dynamiczna, zdolna do wewnętrznych procesów transformacyjnych; 3.
samosterowność i zamknięcie- nie odwołuje się do niczego poza sobą, aby usprawiedliwić własne procesy
transformacyjne; 4. funkcjonalizm- każdy element pełni określoną funkcję; 4. prawidłowości i homologie- na
podstawie struktur niższego rzędu możemy określić struktury wyższego rzędu.
ZNAK JĘZYKOWY- składa się z elementu znaczącego i znaczonego. Najistotniejsze jest to, iż ciągom
dźwiękowym odpowiadały pojęcia ogólne, a nie rzeczywiste przedmioty, oraz że związek między dźwiękami a
pojęciami ma charakter arbitralny.
JĘZYK POETYCKI- ogół sprecyzowanych właściwości charakterystycznych dla literatury. Jest uznany bądź za
system, bądź za funkcjonalną odmianę praktyki językowej, której główną właściwością jest dominowanie funkcji
estetycznej w przeciwieństwie do innych odmian języka, w których funkcja ta odgrywa rolę drugorzędną.
