VI lek 

REHABILITCJA 

Seminarium 15.06.2012 

 

Rehabilitacja w schorzeniach 
ortopedycznych, po urazach 

 
 
Program leczenia usprawniającego  bezpośrednio po urazie: 

  Wysokie ułożenie kończyny objętej unieruchomieniem (zapobiegnie obrzękom) 
  Zimny okład  
  Ucisk   

 
Program leczenia usprawniającego  bezpośrednio po urazie - kończyna unieruchomionia 

  Ćwiczenia ułożeniowe  
  poprawiają ukrwienie kończyny objętej unieruchomieniem i zapobiegają obrzękom  
  unoszenie i opuszczaniu kończyny w opatrunku gipsowym (wolny staw biodrowy i  ramiennym).  
  wykonuje fizjoterapeuta, pielęgniarka, lub sam chory; 5-8 razy w ciągu dnia, po 10-20 uniesień 

kończyny  

  Ćwiczenia czynne odcinków ciała nie objętych unieruchomieniem. Stopniowe przechodzenie 

do ćwiczeń bardziej intensywnych w celu rozwinięcia i zachowania jak najlepszej ogólnej 
sprawności fizycznej (kontralateralne, ispilateralne) 

  Ćwiczenia izometryczne – napinanie mięśni objętych opatrunkiem gipsowym. Dotyczy to 

głównie mięśnia czworogłowego uda, mięśni pośladkowych, mięśnia trójgłowego łydki  

  Ćwiczenia oddechowe, które szczególnie są ważne u chorych leczonych operacyjnie, w celu 

zapobiegania powikłaniom ze strony układu oddechowego  
 

 
Raz jeszcze pojęcie napięć izometrycznych 

•  Tylko praca mięśnia przeciw oporowi zewnętrznemu (submaksymalnemu), może być uznana 

za ćwiczenia izometryczne.  

•  Jeżeli cała kończyna znajduje się w opatrunku gipsowym i nie ma możliwości zastosowania 

oporu, a poleca się napinanie jakiegoś zespołu dynamicznego, to wtedy ma się do czynienia z 
napinaniem izometrycznym. 

•  napinanie izometryczne  - nie daje ono przyrostu siły, a tylko opóźnia występowanie zaników, 

co jest bardzo ważne dla efektów końcowych terapii 

 

Skręcenie, zwichnięcie kończyny - W pierwszym okresie (do 24-48 godzin)  

  W pierwszym okresie zimno (do 24-48 godzin 
  kompresy z lodu 
  częściowe kąpiele w wodzie z lodem 
  zimne kompresy 
  okłady chłodzące wg Kneippa  
  Cryo Cuff  
  Cold - Pack 

 

Skręcenie, zwichnięcie kończyny -W pierwszym okresie również   

  Pole magnetyczne wielkiej częstotliwości 

 

 

 

2 

 
Skręcenie, zwichnięcie kończyny - Po upływie 24-48 godzin  

  kąpiele częściowe, ciepłe lub o wzrastającej temperaturze 
  suche ciepło 
  prądy diadynamiczne, interferencyjne 
  ultradźwięki 
  pulsujące pole magnetyczne małej częstotliwości 
  łagodny masaż suchy  

 

Skręcenie, zwichnięcie kończyny  - późny okres (tygodnie, miesięce „po”) 

  jonoforeza 
  okłady borowinowe 
  okłady parafinowe 
  diatermia mikrofalowa 
  masaż wirowy 
  masaż podwodny 
  kąpiele solankowe  

 

Program leczenia usprawniającego - Ćwiczenia usprawniające odcinek ciała dotknięty urazem 
- po zdjęciu unieruchomienia gipsowego (kolejność ćwiczeń)  

  ćwiczenia bierne 
  ćwiczenia czynno – bierne 
  ćwiczenia w odciążeniu (prowadzone w rękach terapeuty, na podwieszkach, w wodzie) 
  ćwiczenia samowspomagane 
  ćwiczenia czynne 
  ćwiczenia czynne z oporem 

 

Schemat leczenia usprawniającego zdjęciu unieruchomienia - staw ramienny  

  ruchy rotacyjne (bierne, czynne)  
  ćwiczenia w wodzie, pływanie (np. przy ograniczeniu rotacji zewnętrznej B-crawl)  
  ćwiczenia czynne z oporem gra w ping-ponga 
  (CMP) ciągły bierny ruch 
  ruchy bierne zgięcia i prostowania przy stabilizacji barku, następnie ruchy odwodzenia i 

przywodzenia 

  ruchy prowadzone 
  ćwiczenia czynne 

 

 

Schemat leczenia usprawniającego zdjęciu unieruchomienia - staw łokciowy 

  ruchy bierne w pełnym zakresie 
  ciągły bierny ruch 
  ćwiczenia czynne 
  ćwiczenia czynne w wodzie 
  terapia zajęciowa, czynności dnia codziennego 
  dyna-splint  
  nigdy! redresje, noszenie ciężarów 

 

Schemat leczenia usprawniającego zdjęciu unieruchomienia  - Stawy ręki  

  ruchy bierne w stawach  
  ćwiczenia prowadzone 
  ćwiczenia czynne (chwyt przedmiotów różnej wielkości i kształtu, o różnej fakturze) 
  terapia zajęciowa, czynności dnia codziennego 

 

 

3 

  przeciwwskazane redresje i manipulacje 

 
Schemat leczenia usprawniającego zdjęciu unieruchomienia  - staw biodrowy 

  ruchy bierne 
  ćwiczenia prowadzone (system ćwiczeń bloczkowych, w wodzie) 
  ćwiczenia czynne 
  ruch zgięcia, wyprostu 
  ruch odwiedzenia, przywiedzenia 
  ruchy rotacyjne 
  nauka chodzenia (balkonik, kule) – chory wykonuje wszystkie ruchy obowiązujące w 

normalnym chodzie (zgięcie w biodrze, kolanie markowanie dotknięcia podłoża stopą, 
prostowanie kolana i biodra); obciążanie po uzyskaniu pełnego zrostu 

  ćwiczenia czynne z oporem  

 
Schemat leczenia usprawniającego zdjęciu unieruchomienia  - staw kolanowy 

  ruchy bierne 
  ciągły bierny ruch (CMP) 
  ćwiczenia prowadzone (system ćwiczeń bloczkowych, w wodzie) 
  ruch zgięcia, wyprostu  
  ćwiczenia czynne 
  dopuszczalne delikatne redresje  
  ćwiczenia czynne z oporem (pływanie z płetwami) 

 
Schemat leczenia usprawniającego zdjęciu unieruchomienia  - staw skokowy 

  ruchy bierne 
  ciągły bierny ruch 
  ćwiczenia prowadzone  
  ruch zgięcia, wyprostu 

 
 

Zespół Sudecka 

  Zespół Sudecka-Babińskiego-Leriche`a, ostry zanik kości Sudecka, ostry zapalny zanik kostny 

Charakteryzuje się: 

  Bólem kończyny 
  Zesztywnieniem stawów 
  Zaburzeniami naczynioruchowymi 
  Hipoteza naczyniowa, hormonalna, mechaniczna 

 
Okres I (ostry) (ok. kilku tyg.do kilku miesięcy) 

  Silny piekący, ból 
  Rozszerzenie naczyń (wzmożony przepływ przez naczynia, przekrwienie) 
  Obrzęk, wzmożone ucieplenie  
  Ciemnoczerwone lub fioletowe zabarwienie skóry 
  Zaniki mięśni, ograniczenie zakresu ruchów w stawach 
  Objawy rtg po 3-8 tyg. (plamkowy zanik) 

 
Okres II (dystrofii) (ok. kilku tyg. do kilku miesięcy) 

  Kurcz naczyń. Nadal ból 
  Skóra cienka, zanikła, chłodna, wilgotna 
  Zahamowany porost włosów. Paznokcie kruche, łamliwe 
  Postępujący zanik mięśni 

 

 

4 

  Utrwalanie przykurczy w stawach 
  Rtg dalsze odwapnienie kości, zatarcie struktury kości (wyraźne kontry a struktura 

wewnętrzna „wytarta gumką”) 

 
Okres III (dystrofii) (ok. 6 mies. do 12 miesięcy) 

  Bóle przy ruchach, próbie obciążenia 
  Skóra cienka, błyszcząca, chłodna,  
  Znaczny zanik mięśni 
  Utrwalenie całkowite przykurczy w stawach w wadliwym ustawieniu 
  Rtg dalsze zgąbczenie kości, zanik struktury kości  

 
 
Zapobieganie: 

  eliminacja bodźców patologicznych i bólowych (właściwe unieruchomienie, właściwa 

repozycja, leczenie operacyjne, stabilna osteosynteza) 

  ułożenie przeciwobrzękowe 

 
terapia w I okresie 

  delikatny masaż suchy (aksamit) i wirowy 
  galwanizacja anodowa 
  kąpiel elektryczno-wodna 
  magnetoterapia 
  terapuls  
  farmakoterapia (blokady lignokainowe, leki polepszające krążenie w obrębie kończyny) , 

sympatektomia  

  kalcytonina  
  delikatne ruchy czynne 
  ćwiczenia bierne i redresje przeciwwskazane w I okresie 

 

w II okresie  

 delikatne ćwiczenia bierne i prowadzone 

  masaż suchy (bardziej intensywny np. przy pomocy szczotki) 
  odczulanie (kąpiele naprzemienne, ze wzrastającą różnicą temperatur)  
  masaż wirowy i podwodny w letniej wodzie (nie gorącej) 
  plus zabiegi z I  okresu  
 

 

  w fazie zaniku (III okres) intensywne leczenie usprawniające: 
   (masaż suchy i wirowy,  
  ćwiczenia czynne z obciążeniem, bierne, redresje, ortozy),  
  ćwiczenia wzmacniające mięśnie  
  plus zabiegi z I i II okresu 

 
 
Przeciwwskazania wyłączające lub ograniczające ćwiczenia ruchowe 

  silny ból występujący podczas ćwiczeń 
  zagrażający krwotok 
  ciężki stan ogólny, utrata przytomności 
  powikłania zagrażające pogorszeniem stanu chorego  

 

Program leczenia usprawniającego po

 urazach kręgosłupa 

 

 

5 

  pielęgnacja (zmiana pozycji, profilaktyka odleżyn, zapobieganie przykurczom, czystość skóry 

jamy ustnej, pomoc w czynnościach dnia codziennego) 

  ćwiczenia oddechowe, wspomaganie wydechu oklepywanie, prowokowanie kaszlu, ewakuacja 

wydzieliny, pozycje drenażowe bronchoaspiracja 

  zapobieganie nieprawidłowemu ustawieniu kończyn w stawach (stopa końska, przeprost kolan, 

zgięcie bioder, zgięcie łokci, odwiedzenie w stawach barkowych, nawrócenie przedramienia, 
zgięcie dłoniowe nadgarstka) 

  ćwiczenia bierne (fizjologiczny zakres ruchów) 
  ćwiczenia czynne (wspomagane, wolne, izometryczne, z oporem) 
  pionizacja (bierna, czynna) 
  ćwiczenia ogólnokondycyjne 
  nauka samoobsługi 
  wytworzenie automatyzmu pęcherzowego poprawa funkcji jelit 
  zaopatrzenie orotyczne (parapodia, balkonik, kule, aparaty stabilizujące kończyny dolne) 
  zaopatrzenie ortotyczne kończyn górnych (ortezy statyczne i dynamiczne) 
  funkcjonalna elektrostymulacja do uczynnienia porażonej ręki, „funkcjonalne” kontrolowane 

przykurcze 

 
Komunikacja z otoczeniem osób z upośledzeniem narządu ruchu 

 Sterowanie komputerem - haedpointer  
 Sterowanie komputerem przy pomocy ruchów warg (Integra Mouse) 
 Przy pomocy ruchów głowy (Tracker Pro) 
 Przy pomocy mrugania (Blinkit) 
 Zdalne sterowanie otoczeniem  

   (Integra Switch) 
  Port podczerwieni 
  Łączność Bluetooth  

 

 

Fizjoterapia w osteoporozie 

  Choroba układowa szkieletu 
  Niska masa kości 
  Upośledzona architektonika tkanki kostnej 
  Złamania  

 
Fizjoterapia po złamaniu kręgów 
 
Faza I  - ostra (do 3 tyg. od złamania) 

  Działanie p-bólowe (farmakoterapia, zabiegi fizykoterapeutyczne, )  
  Leżenie (do czasu zmniejszenia dolegliwości bólowych) na płaskim, twardy, ale sprężystym 

podłożu 

  Ćwiczenia oddechowe 
  Ćwiczenia izometryczne w pozycji leżącej na plecach (m. brzucha, pośladków, kończyn dolnych i 

górnych) 

  Zmiana pozycji na boki (bez rotacji kręgosłupa)  
  Zaopatrzenie ortotyczne (gorest) i stopniowa pionizacja 
  Siadanie (od 2 tygodnia) 

 
 
 

 

 

6 

 

  Orteza Jevetta  
  Orteza TLS Bahlera  
  Orteza TLS wg Taylora 
  Orteza LS wg Knighta  

 
Faza II  - gojenia kości (10 tyg. ) 

  W pozycji pionowej (w gorsecie)  
  Odpoczynek 
  Odstawianie gorsetu (od 9 tyg., stopniowo) 
  Ćwiczenia izometryczne (w pozycji leżącej na plecach, m. brzucha, pośladków, grzbietu) 
  Ćwiczenia czynne wolne i z oporem w pozycji leżącej na plecach (w pozycji leżącej na plecach, 

kończyn dolnych i górnych) 

  Ćwiczenia synergistyczne celem wzmacniające „gorsetu mięśniowego” (w mięśni szyi i karku) 
  Działanie p-bólowe (farmakoterapia, zabiegi fizykoterapeutyczne, ) 

 
Faza IIa - powrót do normalnej aktywności (po 13 tyg. ) 

  Odstawienie gorsetu  
  Odpoczynek (pozycje odciążające kręgosłup) 
  Unikanie przeciążeń, gwałtownych ruchów tułowia, ergonomiczna pozycja w trakcie 

wykonywania czynności w pozycji stojącej, siedzącej, zmiana pozycji (leżąca / siedząca / 
stojąca), prawidłowe podnoszenie i przenoszenie przedmiotów (nie ciężary!) 

  Minimalizacja ryzyka upadków, ochraniacze  krętarza 
  „Bezpieczne środowisko” – prewencja upadków 
  Ćwiczenia jak poprzednio 
  Ćwiczenia  w wodzie  

 
 
Osteoporoza – prewencja upadków 
Ćwiczenia sensomotoryczne  
(poprawa równowagi)  
(poprawa działania dróg podkorowych w zwrotnych reakcjach nerwowo-mięśniowych i 
usprawnienie procesów integracji w ośrodkowym układzie nerwowym)  
(szybkość i koordynacja pobudzeń w pracy mięśni szkieletowych są ważniejsze niż ich siła 
absolutna) 

  Tai Chi 
  Ćwiczenia sensomotoryczne z przyrządami 

 
Fizjoterapia po złamaniu bliższego końca kości udowej 

  Leczenie operacyjne (płyta DHL, gwóźdź Gamma, pręty Endera) 
  Leczenie zachowawcze u chorych z przeciwwskazaniami do leczenia operacyjnego 

 
Fizjoterapia po złamaniu bliższego końca kości udowej -  Leczenie operacyjne 

  Ułożenie na niezapadającym się podłożu, k.d. w stawie biodrowym pełen wyprost, odwiedzenie 

do 30 stopni, zabezpieczona przed rotacją zewnętrzną (np. but derotacyjny), pod kolanem miękki 
wałek (aby zlikwidować przeprost) 

  Ćwiczenia oddechowe 

 

 

7 

  Ćwiczenia Burgera (p-zakrzepowe), izometryczne, kontralateralne, bierne operowanego stawu, 

lub CMP, bierno-czynne, czynne, synergistyczne 

  Wczesna pionizacja (obciążanie zależne od rodzaju zespolenia) 
  Nauka samoobsługi 
  Edukacja chorego i rodziny (opiekunów) 

 
Fizjoterapia po złamaniu bliższego końca kości udowej -  Leczenie zachowawcze u chorych z 
przeciwwskazaniami do leczenia operacyjnego 

  Ćwiczenia oddechowe 
  Ćwiczenia bierne, Burgera, izometryczne, kontralateralne, bierno-czynne, czynne, synergistyczne 
  Wczesna pionizacja 
  Nauka samoobsługi 
  Edukacja chorego i rodziny (opiekunów) 

 
 
Zmiany zwyrodnieniowe stawów 
 

 

 

  Siedem „wieków” człowieka 

Zmiany zwyrodnieniowe stawów - zapobieganie 

  RUCH!!! 
  Właściwa dieta 
  Niewygodne łóżko 

 
Zmiany zwyrodnieniowe stawów - leczenie 

  Farmakoterapia 

  p-bólowe (paracetamol) 
  NLPZ 
  Glukozamina, siarczan chondroityny* 
  iniekcje dostawowe: kwas hyaluronowy, kortykosteroidy** 

  Fizjoterapia 

  Odtworzenie zakresu ruchów  (CMP, UGUL, ręka terapeuty) 
  Odżywienie i odciążenie powierzchni stawowych 
  Trening relaksacyjny (autogenny Schultza) 
  Relaksacja poizometryczna mięśni 
  Wzmocnienie mięśni pośladkowych 
  Poprawa stereotypu chodu 
  Ćwiczenia w wodzie 
  Pozycje p-bólowe  
  Usunięcie dolegliwości bólowych (krio. DDM, terapuls) 

 
 
 
Podstawy rehabilitacji po całkowitej endoprotezoplastyce stawu biodrowego 
Zapobieganie zwichnięciu biodra 

  Nie zginać k.d. w stawie biodrowym więcej niż 90 stopni 

 

 

8 

  Nie przywodzić k.d. (nie krzyżować nóg) 
  Nie wykonywać przysiadów 
  Nie siadać na zbyt niskich meblach (np. nakładka na sedes) 
  Wysokie krzesła z podłokietnikami (w czasie wstawania wspieranie się o nie) 
  Sięganie po przedmioty na podłodze za pomocą wysięgnika 
  Poduszka między nogami w czasie snu (aby  nie krzyżować nóg) 
  W trakcie siedzenia – obserwacja czy widzi się wewnętrzną stronę uda operowanej nogi 
  W trakcie siedzenia i stania – ustawianie operowanej nogi nieznacznie ku przodowi  
  Wsiadanie do samochodu – najpierw usiąść, a później przenieść nogi do wnętrza samochodu 
  Podwyższenie deski sedesowej  
  Usunięcie przeszkód, luźnych dywanów (podkleić dywany), dobre oświetlenie mieszkania 

 
Zapobieganie zwichnięciu biodra – ubieranie się 

  W stosowanie sprzętu wspomagającego (w okresie pooperacyjnym) 
  Bieliznę i spodnie zakładać od nogi operowanej 
  Zakładanie skarpet za pomocą specjalnego urządzenia wspomagającego (zacząć od nogi 

operowanej) 

  Buty wsuwane, na niskim obcasie, „łyżka” do butów na długiej rączce,  
  Unikać schylania się do stóp i przyciągania kolana do klatki piersiowej 

 
Zapobieganie zwichnięciu biodra – prace domowe 

  Unikać ciężkich prac (w 8-12 tygodni) 
  Nie dźwigać ciężarów 
  Przenoszenie lekkich rzeczy w torbie na ramię (plecak) 
  Podczas przygotowania posiłków siedzieć na wysokim krześle (aby długo nie stać) 
  Mycie pod prysznicem, na stojąco, na wysokim krześle (maty antypoślizgowe) 

 
Zapobieganie zwichnięciu biodra – spanie, siedzenie 

  Spanie na plecach lub na zdrowym boku z poduszką między nogami (do 6 tygodni) 
  Z łóżka wstawać po stronie nogi operowanej (usiąść na brzegu łóżka, obrót ciała, opuszczenie 

nóg, wstawanie z odpychaniem się rękoma od materaca z opieraniem ciężaru ciała na zdrowej 
nodze) 

  Siedzenie na wysokich krzesłach z podłokietnikiem 
  Nie zakładać nogi na nogę 
  Nie krzyżować nóg 
  Wstając z krzesła odpychać się od podłokietników i opierając ciężar ciała na zdrowej nodze  (aby 

długo nie stać) 

 
Zapobieganie zwichnięciu biodra – zagrożenia 

  Niskie krzesła bez podłokietników, fotele  
  Sięganie do stóp w trakcie zakładania butów, skarpetek, pończoch  
  Zginanie nogi w biodrze więcej niż 90 stopni (do 3 miesięcy)  
  Unoszenie kolana powyżej biodra 
  Krzyżowanie nóg na poziomie kolan lub kostek (do 3 miesięcy)  
  Rotacja nogi do wewnątrz (do 3 miesięcy)  
  Siadanie w wannie 
  Upadki  

 
 
Podstawy rehabilitacji po całkowitej endoprotezoplastyce stawu biodrowego -  
Ćwiczenia – wczesny okres pooperacyjny 

  Zginanie podeszwowe i grzbietowe, rotacje w stawie skokowym 

 

 

9 

  Napinanie mięśni czworogłowych ud 
  Napinanie mięśni czworogłowych ud z oporem na przywodziciele 
  Napinanie mięśni czworogłowych ud z oporem na odwodziciele 
  Napinanie mięśni pośladków 
  Zginanie nogi w stawie kolanowym 
  Odwodzenie w stawach biodrowych 
  Prostowanie w stawie kolanowym po krótkim łuku 
  Ćwiczenia oddechowe 
  Ćwiczenia mięśni pośladkowych 
  Ćwiczenia odwodzicieli 
  Ćwiczenia w systemie bloczkowo ciężarkowym 

  Ćwiczenia samowspomagane zgięcia w stawie biodrowym 

  Ćwiczenia w systemie bloczkowo ciężarkowym 

  Ćwiczenia stawów biodrowych w odciążeniu 

  Ćwiczenia w systemie bloczkowo ciężarkowym 

  Ćwiczenia stawów biodrowych w odciążeniu z oporem 

  Unoszenie nogi ugiętej w stawie kolanowym stojąc 
  Odwodzenie nogi w stawie biodrowym stojąc 
  Odwodzenie nogi w stawie biodrowym z oporem (ćwiczenia z gumą) stojąc  
  Przywodzenie nogi w stawie biodrowym z oporem (ćwiczenia z gumą) stojąc  
  Zginanie nogi w stawie biodrowym z oporem (ćwiczenia z gumą) stojąc  
  Zginanie nogi w stawie biodrowym z oporem (ćwiczenia z gumą) stojąc  

 
Ćwiczenia – faza poszpitalna 

  Napinanie mięśni czworogłowych ud z oporem na przywodziciele 
  Napinanie mięśni czworogłowych ud z oporem na odwodziciele 
  Napinanie mięśni pośladków 
  Zginanie nogi w stawie kolanowym 
  Odwodzenie w stawach biodrowych 
  Prostowanie w stawie kolanowym po krótkim łuku 
  Ćwiczenia oddechowe 
  Ćwiczenia mięśni pośladkowych 
  Ćwiczenia odwodzicieli 
  Ćwiczenia na rowerze stacjonarnym 

 
 
Uprawianie sportu  

  Mało obciążające sporty (chodzenie, nordic walking, taniec, golf, nart biegowe) 
  Dystans chodzenia od 1,5 do 4,5 km 
  Ćwiczenia w grupie / z instruktorem 
  Rower stacjonarny 
  Bieżnia  
  Pływanie w basenie (jak tylko zagoi się rana pooperacyjna !!)