plik

Obowiązkiem nałożonym na właściciela lub zarządcę budynku, wynikającym

z  ustawy  Prawo  Budowlane,  jest  użytkowanie  budynku  zgodnie  z  jego  przeznaczeniem
i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywanie go w należytym stanie technicznym
i  estetycznym,  a  także  poddawanie,  w  czasie  jego  użytkowania,  okresowym  kontrolom,
polegającym  na  sprawdzeniu  stanu  sprawności  technicznej  i  wartości  użytkowej  całego
budynku, estetyki budynku oraz jego otoczenia.

Przed odrabianiem ćwiczenia studenci powinni powtórzyć wiadomości

z  wykładu  lub  przeczytać  odpowiednie  rozdziały  literatury  z  zakresu:  budowy  sieci
i  instalacji  elektrycznych,  ochrony  przeciwporażeniowej,  oraz  zapoznać  się  z  projektem
badanej instalacji (Zał. Nr 3 Projekt) jak również instrukcjami do mierników parametrów
instalacji  (Zał.  Nr  1)

MPI 520

firmy Sonel [www.snel.pl], którym instalacja będzie

sprawdzana.

Wykonywanie pomiarów odbiorczych i okresowych

1. Wstęp

  Instalacja elektryczna powinna być sprawdzana w czasie montażu i po jego ukończeniu, a
przed  przekazaniem  do  eksploatacji.  Instalacje  po  rozbudowie  lub  przebudowie  podlegają
sprawdzeniom  w  zakresie  zgodności  z  wymaganiami  norm  PN-HD  60364  i  stanu
bezpieczeństwa. Norma PN-HD 60364-6:2008 Instalacje elektryczne niskiego napięcia. Część
6: Sprawdzanie, zawiera:

  a) wymagania dotyczące sprawdzania odbiorczego za pomocą oględzin i prób instalacji
elektrycznej,    by  określić,  czy  wymagania  PN-HD  60364  zostały  spełnione.  Sprawdzanie
odbiorcze  odbywa  się  po  wykonaniu  nowej  instalacji  oraz  po  rozbudowie  lub  przebudowie
istniejącej instalacji,
b)  wymagania  dotyczące  sprawdzania  okresowego  instalacji  elektrycznej,  obejmujące
oględziny oraz   szczegółowe badania instalacji właściwe próby i  pomiary oraz sprawdzenie
czasów wyłączania RCD.
   W  czasie  prób  i  pomiarów  odbiorczych  i  okresowych,  należy  zastosować  niezbędne
techniczne  i  organizacyjne  środki  ostrożności  tak,  aby  sprawdzenie  nie  spowodowało
niebezpieczeństwa dla osób lub zwierząt, a także uszkodzenia obiektu i wyposażenia nawet,
gdy stwierdzono niezgodności.

1.1 Zakres wykonywania pomiarów odbiorczych i okresowych

Ocena stanu technicznego instalacji elektrycznych jest wymagane po zakończeniu

budowy,  przebudowy  (rozbudowy,  modernizacji)  bądź  remontu  instalacji  jako  sprawdzanie
odbiorcze  oraz  w  określonych  odstępach  czasu  w  trakcie  jej  eksploatacji  jako  sprawdzanie
okresowe.  Charakter  jednego  i  drugiego  sprawdzania  jest  niemal  jednakowy,  ale  zakres
sprawdzania  odbiorczego  jest  nieporównanie  większy,  gdyż    w  porównaniu  z  okresowym
obejmuje teraz jeszcze:



sprawdzanie poprawności dokumentacji technicznej stanowiącej podstawę budowy,

przebudowy bądź remontu,



sprawdzanie protokołów odbiorów częściowych, tzn. oględzin i badań, które można

przeprowadzić tylko podczas budowy obiektu bądź instalowania urządzeń,

np. przy odbiorach robót zanikowych (trasy przewodowe i kablowe, ekranowanie w
ścianach i stropach, uziomy fundamentowe i bezpośrednio w gruncie, ułożenie
i łączenie zwodów i przewodów odprowadzających naturalnych).

Osobie dokonującej sprawdzania odbiorczego należy udostępnić informacje wymienione

w Rozdziale 514.5 Części 5-51 normy i inne informacje niezbędne do wykonania tego
sprawdzania. Chodzi o kompletne schematy i plany instalacji (Zał. Nr 3 Projekt) oraz
zestawienia przedstawiające pełny jej układ i następując dane poszczególnych obwodów:



obciążenie szczytowe,



liczba i przekrój przewodów oraz sposób ich ułożenia,



długość obwodu,



umiejscowienie łączników izolacyjnych i łączników roboczych (obie funkcje może

spełniać jeden łącznik: rozłącznik izolacyjny lub wyłącznik izolacyjny),



umiejscowienie, rodzaj, typ oraz nastawienie zabezpieczeń nadprądowych i innych,

jeśli występują,



prąd zwarciowy początkowy oraz prąd zwarciowy wyłączalny zabezpieczeń

nadprądowych (wyłączników i bezpieczników).

Właściciel bądź zarządca instalacji powinien aktualizować tę dokumentację,

zwłaszcza po każdej przebudowie i rozbudowie oraz każdej zmianie warunków
zasilania.

1.2. Definicje zamieszczone w normie PH-HD 60364-6:2008

Sprawdzanie – wszystkie czynności, za pomocą których kontroluje się zgodność instalacji

elektrycznej z odpowiednimi wymaganiami HD 60364 (uwaga: obejmuje ono
oględziny, próby i protokołowanie),

Oględziny – kontrola instalacji elektrycznej za pomocą zmysłów w celu upewnienia się czy

wyposażenie elektryczne zostało prawidłowo dobrane i zainstalowane,

Próba – użycie w instalacji elektrycznej środków, za pomocą których sprawdzana jest ich

skuteczność; (uwaga: obejmuje ona ustalania wartości za pomocą odpowiednich
przyrządów pomiarowych, innymi słowy wartości niewykrywalnych za pomocą
oględzin),

Protokołowanie – zapisywanie wyników oględzin i prób,
Konserwacja – powiązanie wszystkich technicznych i administracyjnych czynności, łącznie

z czynnościami nadzoru, przeznaczonych do utrzymania instalacji, w których
można spełniać wymagane funkcje, lub do przywrócenia tego stanu.

1.3. Dwie części pomiarów ochronnych

Pierwsza to oględziny stwierdzające, czy zainstalowane na stałe urządzenia elektryczne

spełniają  wymagania  bezpieczeństwa  podane  w  odpowiednich  normach  przedmiotowych,  i
czy  zainstalowanie  wyposażenia  jest  zgodne  z  instrukcjami  wytwórcy  tak,  aby  zapewniało
jego prawidłowe działanie.

Druga część to próby i pomiary mające dać odpowiedź czy zachowane są wymagane

parametry techniczne i spełnione są podane w normach i dokumentacji wymagania, dotyczące
instalacji elektrycznych i zainstalowanych w nich urządzeń.

Przed przystąpieniem do prób przez sprawdzającego instalację należy udostępnić

dokumentację techniczną wraz z protokołami oględzin i prób cząstkowych wykonanych
podczas montażu instalacji elektrycznej.

Postanowienia ogólne normy w punktach:

61.1.1  Każda  instalacja  powinna  być  sprawdzana  podczas  montażu,  na  ile  jest  to
w  praktyce  możliwe,  i  po  jego  ukończeniu,  a  przed  przekazaniem  użytkownikowi  do
eksploatacji.
61.1.2  Osobie  dokonującej  sprawdzania  odbiorczego  należy  udostępnić  informacje
o  wymaganiach  514.5  z  Części  5-51  i  inne  informacje  niezbędne  do  wykonania  tego
sprawdzania.
61.1.3

Sprawdzanie

odbiorcze

powinno

obejmować

porównanie

wyników

z odpowiednimi kryteriami w celu stwierdzenia, że wymagania HD 60364 zostały spełnione.
61.1.4  Należy  zastosować  środki  ostrożności  w  celu  upewnienia  się,  że  sprawdzanie  nie
spowoduje  niebezpieczeństwa  dla  osób  lub  zwierząt  domowych  oraz  nie  spowoduje  to
uszkodzenia obiektu i wyposażenia nawet, gdy obwód jest wadliwy.
61.1.5  W  przypadku  rozbudowy  lub  zmiany  istniejącej  instalacji  należy  sprawdzić  czy  ta
rozbudowa  lub  zmiana  jest  zgodna  z  HD  60364  i  czy  nie  spowoduje  pogorszenia  stanu
bezpieczeństwa istniejącej instalacji[8].
61.1.6  Sprawdzanie  odbiorcze  powinno  być  wykonane  przez  osobę  wykwalifikowaną,
kompetentną w zakresie sprawdzania[8].
W  załączniku  C  norma  PN-HD  60364.6  2008  podaje  wskazówki  stosowania  postanowień
rozdziału 61: Sprawdzanie odbiorcze (oględziny).
W  załączniku  E  norma  PN-HD  60364-6  2008  wskazuje  zalecenia  odnoszące  się  do
wyposażenia elektrycznego, które po raz kolejny zastosowano w instalacjach elektrycznych.

Podczas sprawdzania instalacji powinny być udostępnione dokumenty dotyczące

ponownie zamontowanego wyposażenia, zawierające przynajmniej informacje dotyczące:
- typu wyposażenia zainstalowanego ponownie,
- producenta,
- stosownych szczegółów instalacyjnych,
- urządzeń probierczych,
- wyników oględzin,
- wykonanych prób, łącznie ze sprawdzeniem czasów wyłączania urządzeń RCD

i wynikami innych prób.

1.4. Oględziny

Oględziny to pierwszy etap sprawdzania instalacji elektrycznej, który powinno się

wykonać przed przystąpieniem do prób przy odłączonym zasilaniu, z zachowaniem
ostrożności w celu zapewnienia bezpieczeństwa ludziom i uniknięcia uszkodzeń obiektu lub
zamontowanego wyposażenia.

Jest to kontrola instalacji elektrycznej przy użyciu zmysłów, celem potwierdzenia czy

wyposażenie elektryczne zostało właściwie dobrane i zainstalowane.

Oględziny mają stwierdzić, że urządzenia:



spełniają oczekiwania bezpieczeństwa podane w odpowiednich normach,



zostały poprawnie dobrane i zainstalowane zgodnie z wymaganiami normy,



nie mają uszkodzeń zaburzających bezpieczeństwo,



mają należyty sposób ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym,



należycie dobrano przekroje i oznaczono przewody neutralne, ochronne,

i fazowe,



należycie dobrano i oznaczono zabezpieczenia i aparaturę,



są wyposażone w schematy i tablice ostrzegawcze i informacyjne,



umożliwiony jest dostęp do urządzeń dla funkcjonalnej obsługi, identyfikacji,

konserwacji i napraw.

W obecnym ujęciu normy oględziny są kontrolą instalacji elektrycznej realizowaną za

pomocą wszelkich zmysłów, bez użycia aparatury. Stwierdzenie za pomocą wszelkich

zmysłów oznacza, że sprawdzający ma obowiązek wykorzystywać nie tylko wzrok, ale
również słuch, powonienie, dotyk .

Nowa norma przykłada ogromną wagę do solidnego przeprowadzania oględzin, prac

dotychczas w Polsce lekceważonych nagminnie. Załącznik G, zawiera długą listę rzetelnych
czynności jakie należy przeprowadzać w podczas oględzin.

1.5. Próby

Opisane w normie metody przeprowadzania prób, podane są jako zalecane, dopuszcza

się stosowanie innych metod, pod warunkiem, że zapewnią równie wiarygodne wyniki.

W przypadku, gdy wynik którejkolwiek próby jest sprzeczny z normą, to próbę tą

i próby poprzedzające, jeżeli mogą mieć wpływ na jej rezultat, należy powtórzyć po usunięciu
przyczyny sprzeczności.

Jeżeli korzysta się z innych urządzeń pomiarowych, muszą mieć one nie mniejszy

stopień sprawności oraz bezpieczeństwa.

W zależności od potrzeb, należy przeprowadzić następujące próby i wykonać je

najlepiej w następującej kolejności:

1. ciągłość przewodów,
2. rezystancja izolacji instalacji elektrycznej,
3. ochrona za pomocą SELV, PELVF lub separacji elektrycznej,
4. rezystancja/impedancja podłóg i ścian,
5. samoczynne wyłączenie zasilania,
6. ochrona uzupełniająca,
7. sprawdzenie biegunowości,
8. sprawdzenie kolejności faz,
9. próby funkcjonalne i operacyjne,
10. spadek napięcia.

1.5. Zakres wykonywania pomiarów okresowych

Zgodnie z PN-HD 60364-6:2008: okresowe badania instalacji elektrycznych wykonuje się

w celu sprawdzenia, czy parametry instalacji lub ich części nie pogorszyły się w takim
stopniu, że użytkowanie ich jest niebezpieczne.

Zgodnie z PN-HD 60364-6:2008 okresowe sprawdzania i próby muszą obejmować, co

najmniej:
-  oględziny  dotyczące  ochrony  podstawowej  (przed  dotykiem  bezpośrednim)  i  ochrony
przeciwpożarowej,
- pomiary rezystancji izolacji,
- badania ciągłości przewodów ochronnych,
-  badania  ochrony  przy  uszkodzeniu  (przed  dotykiem  pośrednim);  czyli  sprawdzenie

skuteczności ochrony przeciwporażeniowej,

- próby działania urządzeń różnicowoprądowych.

Okresowe sprawdzanie obejmujące szczegółowe badanie instalacji elektrycznej, które

należy  przeprowadzić  bez  jej  demontażu  lub  z  częściowym  jej  demontażem  i  dopełnić
właściwymi  próbami  i  pomiarami.  Razem  ze  sprawdzeniem  wykazującym,  że  spełnione  są
oczekiwania dotyczące czasów wyłączania RCD aby zagwarantować:
a)  bezpieczeństwo  osób  i  zwierząt  domowych  przed  skutkami  porażenia  elektrycznego  i
oparzenia,
b) ochronę mienia przed uszkodzeniem spowodowanym pożarem lub ciepłem powstałym na

wskutek uszkodzenia instalacji,

c) przekonanie, że instalacja nie jest uszkodzona lub obniżone jej właściwości nie pogorszą

bezpieczeństwa,

d) identyfikację wad instalacji i odchyleń od wymagań normy, które mogą spowodować

niebezpieczeństwo.

Jeśli poprzedni protokół nie jest dostępny, potrzebne jest dodatkowe badanie.

Zgodnie z postanowieniem nowego wydania PN-HD 60364-4-41 podczas sprawdzania

czasów wyłączania RCD, próba powinna być wykonana prądem 5 I

Δn

Okresowe badania i pomiary przeprowadzamy takimi samymi metodami jak próby

odbiorcze.

Osoba wykonująca badania okresowe powinna mieć możliwość zapoznania się z

protokołami badań poprzednich badań. Jeżeli protokoły z poprzednich badań są nie dostępne,
mogą być niezbędne dalsze badania.

W normie podkreślono, że instalacja może być zaprojektowana i zbudowana zgodnie z

wcześniejszymi wymaganiami norm, co nie oznaczać, że instalacje takie wykonane są
niebezpieczne.

W czasie przeprowadzania badań okresowych należy zachować specjalne środki

ostrożności, aby nie spowodować zagrożenia dla ludzi i inwentarza żywego. Jednocześnie nie
spowodować  zniszczenia  obiektu  i  jego  wyposażenia  nawet  wówczas,  gdy  obwód  jest
uszkodzony.  Urządzenia  pomiarowe,  monitorujące  i  metody  badań  powinny  być  dobrane
zgodnie  z  odpowiednimi  częściami  normy  PN-EN  61557.  Jeśli  użyty  jest  inny  sprzęt
pomiarowy,  to  powinien  on  zagwarantować  nie  mniejszy  stopień  dokładności  pomiarów
i bezpieczeństwa.

1.6. Częstość sprawdzania okresowego
Zgodnie z ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane [Dz.U.06.156.1118], obiekty
powinny być w czasie ich użytkowania poddawane przez właściciela lub zarządcę okresowej
kontroli, co najmniej raz na 5 lat, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego
i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz jego
otoczenia;

kontrolą tą powinno być objęte również badanie instalacji elektrycznej

i piorunochronnej w zakresie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków
ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów.

    Zalecenia 62.2 PN-HD 60364-6-2008  Instalacje elektryczne niskiego napięcia. Część 6:
Sprawdzanie;  dotyczą  również  częstości  sprawdzania  okresowego  instalacji  użytkowanej
w pomieszczeniu, w którym może wystąpić większe ryzyko uszkodzenia lub zniszczenia.
    Częstość  sprawdzania  okresowego  instalacji  powinna  być  ustalana  z  uwzględnieniem
rodzaju instalacji i wyposażenia, jej zastosowania i działania, częstości i jakości konserwacji
oraz wpływów zewnętrznych, na które jest narażona.
   Dla podanych niżej przypadków, w których w zależności od warunków środowiskowych
może  wystąpić  większe  ryzyko  eksploatacji  urządzeń  i  instalacji  elektrycznych,  mogą  być
wymagane krótsze okresy. Do nich w szczególności należą:
   - miejsca pracy lub pomieszczenia, w których występuje ryzyko porażenia elektrycznego,
pożaru lub wybuchu spowodowanego degradacją;
    -  miejsca  pracy  lub  pomieszczenia,  w  których  znajdują  się  instalacje  zarówno  niskiego
jak i wysokiego napięcia;
   - obiekty gromadzące publiczność;
   - tereny budowy;
   - instalacje bezpieczeństwa (np. oświetlenia awaryjnego).
    Według  normy  PN-HD  60364-6:2008,  "dla  budownictwa  mieszkaniowego  można
stosować  dłuższe  okresy  (np.  10  lat).  Gdy  użytkownicy  lokali  mieszkalnych  zmieniają  się,
sprawdzenie instalacji elektrycznej jest bardzo zalecane".

       W protokóle sprawdzenia okresowego należy podać informację - dla osoby wykonującej
sprawdzenie  okresowe  -  o  ustalonym  przedziale  czasu  do  następnego  sprawdzenia
okresowego.
    Wyniki  i  zalecenia  zawarte  w  protokółach  z  poprzedniego  sprawdzenia,  powinny  być
wzięte pod uwagę przez osobę wykonującą sprawdzenie okresowe.
   Wytyczne  wykonywania  okresowych  badań  sprawności  technicznej  urządzeń  oraz
instalacji  elektrycznych  i  piorunochronnych”,  opracowane  przez  COBR  „Elektromontaż”
Warszawa 1999 r. przestawia Tablica 1

Tablica 1 Częstość sprawdzania okresowego

Podane w Tablicy 1 okresy między kolejnymi sprawdzeniami powinny być wykorzystane
jako zasady w instrukcjach eksploatacyjnych instalacji i urządzeń użytkowanych w trudnych
warunkach środowiskowych.

1.7.  Dokumentacja z prób i pomiarów
   Po  zakończeniu  sprawdzenia  nowej  instalacji,  albo  rozbudowanej  lub
przebudowanej  instalacji  istniejącej,  należy  sporządzić  protokół  odbiorczy  zawierający
szczegóły  instalacji   objętej  protokółem,  łącznie  z  zapisem   z  oględzin  i  wyników  prób.
Stwierdzone podczas sprawdzania instalacji wady lub braki należy usunąć zanim wykonawca
zadeklaruje, że instalacja spełnia wymagania PN-HD 60364.
    Po  zakończeniu  sprawdzania  okresowego  istniejącej  instalacji,  należy  sporządzić
protokół  sprawdzenia  okresowego  instalacji.  Dokumentacja  powinna  zawierać  szczegóły
dotyczące  sprawdzanych  części  instalacji  i  ograniczeń  w  sprawdzeniu  objętym  protokółem,
a także opis oględzin, łącznie z wadami i usterkami oraz wyniki prób. Protokół sprawdzenia
okresowego może zawierać uszkodzenia, pogorszenia stanu, wady lub niebezpieczne warunki
dotyczące ograniczenia zalecenia dotyczące modernizacji instalacji w celu doprowadzenia do
zgodności z wymaganiami aktualnych norm lub przepisów.

Wszystkie

usterki

zakresu

sprawdzenia

okresowego

stosunku

normy

PN-HD  60364-6  i  ich  powinny  być  odnotowane  w  protokole.  Odnotowane  powinny  być
również znana przyczyny.
Zgodnie z PN-HD 60364-6 protokół z badań odbiorczych lub okresowych powinien zawierać
informacje,  które  pozwolą  powtórzyć  badania,  oraz  wyniki  badań,  wyniki  oceny  badań  i
wypływające z nich wnioski, a także dane identyfikacyjne osób, które wykonywały badania.
Powinny to być informacje i dane dotyczące:



rodzaju i zakresu badań,



lokalizacji obiektu, w którym przeprowadzono badania (adres, nazwa),



opisu oraz oznaczenia instalacji lub jej części (urządzenia), którą badano,



zakresu wykonanych oględzin,



oceny wyników oględzin,



zastosowanych metod i przyrządów pomiarowych,



zastosowanych kryteriów oceny wyników pomiarów,



sposobu wykonania obliczeń niezbędnych do otrzymania wyników pomiarów wartości

końcowych służących do porównania z wartościami dopuszczalnymi,



wyników pomiarów (najczęściej zestawionych w tabeli),



ocena wyników pomiarów,



wniosków wypływających z oceny wyników oględzin, pomiarów i prób,



daty i warunków wykonywanych pomiarów,



datę następnych badań okresowych,



dane osobowe i dane identyfikacyjne uprawnień osób wykonujących pomiary,

oględziny, oceny i wnioski oraz podpisy.

Osoba odpowiedzialna za sprawdzenie instalacji, lub osoba upoważniona do działania w jej
imieniu, powinna przekazać protokół sprawdzenia okresowego osobie zlecającej sprawdzenie.
Protokół  powinien  być  opracowany i  podpisany  przez  osobę  kompetentną  w  zakresie
sprawdzania instalacji elektrycznej.

1.8.  Dokładność wykonywania pomiarów
Dokładność wykonywania pomiarów jest podstawową cechą zarówno narzędzi pomiarowych
jak  i  wyników  pomiarów.  Dokładność  charakteryzuje  się  pośrednio  podając  właściwość
przeciwną:



niepewność niedokładność, czyli ryzyko uzyskania błędnego wyniku w pomiarze)

albo



niezgodność (błąd, uchybienie).

Niepewność  pomiarowa  to  parametr  związany  z  wynikiem  pomiaru,  charakteryzujący
rozrzut  wartości,  które  można  w  uzasadniony  sposób  przypisać  wielkości  mierzonej.
Niepewność  pomiaru  jest  wynikiem  oddziaływania  szeregu  przyczyn,  do  których  można
zaliczyć m. in.:



niepełne uwzględnienie oddziaływania czynników otoczenia (np. temperatury,

wilgotności),



niedoskonałości charakterystyk technicznych przyrządu (histereza, rozrzut wskazań,

określona rozdzielczość),



błędy odczytu ze skal analogowych (błąd paralaksy),



niedokładność użytych wzorców,



przyjęte uproszczenia i założenia co do metody pomiaru.

Niedokładność pomiaru wynika głównie z istnienia dopuszczalnego błędu systematycznego
narzędzia pomiarowego określonego jego klasą dokładności

Klasa  dokładności  przyrządu  jest  to  maksymalny  błąd  bezwzględny  ΔX  popełniany  w
dowolnym  miejscu  skali,  obliczony  jako  błąd  procentowy  w  stosunku  do  pełnego  zakresu
pomiarowego,  zaokrąglony  do  jednej  szeregu  znormalizowanych  klas  dokładności,  np:
0,1; 0,2; 0,5; 1; 1,5; 2,5  i  5:

1.9. Ogólne zasady bezpieczeństwa przy wykonywaniu prób i pomiarów elektrycznych
W  czasie  prób  i  pomiarów  elektrycznych  należy  stosować  niezbędne  techniczne
i organizacyjne środki ochrony tak, aby sprawdzenie nie spowodowało niebezpieczeństwa dla
osób  lub  zwierząt  domowych,  a  także  uszkodzenia  obiektu  i  wyposażenia  nawet,  gdy
stwierdzono  niezgodności.  Badania  powinny  być  zorganizowane  i  wykonane  według
sprawdzonych  bezpiecznych  metod  pomiarowych  oraz  zgodnie  z  wymaganiami  norm
i przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

1) Oględziny obiektu badanego
Według  PN-HD  60364-6:2008  oględziny  instalacji  objętej  sprawdzeniem  należy  wykonać
przed  próbami,  w  celu  potwierdzenia  czy  zainstalowane  na  stałe  instalacje  i  urządzenia
elektryczne:  spełniają  wymagania  odpowiednich  norm  wyrobu  i  przepisów  bezpieczeństwa
ludzi  i  mienia,  zostały  prawidłowo  dobrane  i  zainstalowane  zgodnie  z  HD  60364  i
instrukcjami  producenta,  nie  mają  widocznych  uszkodzeń,  wpływających  na  pogorszenie
stanu bezpieczeństwa.
W czasie oględzin nie wolno zbliżać się na odległość niebezpieczną do części czynnych. Nie
należy  również,  bez  istotnej  potrzeby,  dotykać  części  przewodzących  dostępnych  części
obcych, na których mogą wystąpić napięcia dotykowe.

2) Organizacja stanowiska pomiarowego
Zgodnie z wymaganiami rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 września 1999 r. w
sprawie  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy  przy  urządzeniach  i  instalacjach  energetycznych,
prace  przy  urządzeniach  i  instalacjach  elektroenergetycznych,  w  tym  prace  kontrolno-
pomiarowe,  w  zależności  od  zastosowanych  metod  i  środków  zapewniających
bezpieczeństwo pracy, mogą być wykonywane:



przy całkowicie wyłączonym napięciu,



w pobliżu napięcia,



pod napięciem,

przy  zachowaniu  wymaganych  odległości  wokół  nie  osłoniętych  urządzeń  i  instalacji
elektroenergetycznych lub ich części znajdujących się pod napięciem
Wszystkie  części  przewodzące  dostępne  na  stanowisku  pomiarowym  podlegające  ochronie
powinny być pewnie połączone z przewodem ochronnym instalacji. Przed przystąpieniem do
montażu układu pomiarowego należy sprawdzić:



brak napięcia na zaciskach wejściowych,



poprawność doboru i stan techniczny zastosowanych środków ochrony, narzędzi,

przewodów pomiarowych i wyposażenia elektrycznego.

Montaż układu pomiarowego należy wykonać starannie i zgodnie z uprzednio sprawdzonym
elektrycznym  schematem  pomiarowym.  Zapewnić  należy  możliwość  natychmiastowego
odłączenia układu od napięcia zasilania.
Po  połączeniu  układu  pomiarowego  ze  źródłem  zasilania  nie  wolno  wykonywać  żadnych
zmian w układzie pomiarowym, które mogłyby stworzyć zagrożenie.
3) Wykonywanie prób i pomiarów.
O  planowanych  pomiarach  należy  powiadomić  osoby,  które  mogą  być  w  czasie  badań
narażone  na  niebezpieczeństwo  porażenia  prądem  elektrycznym.  Obszar  prowadzonych

pomiarów, na którym w czasie prób mogą powstać zagrożenia, należy w sposób przejrzysty i
widoczny oznakować odpowiednimi tablicami i znakami bezpieczeństwa.
Przed przystąpieniem do pomiarów należy:
   -  zapoznać  się  z  dokumentację  techniczną  (eksploatacyjną)  obiektu  w  celu  ustalenia,  na
podstawie  aktualnych  schematów  elektrycznych,  stosowanych  w  obiekcie  układów  sieci,
środków ochrony oraz obwodów z wyłącznikami różnicowoprądowymi,
  - zapoznania się z protokółami z poprzednich badań,
  - dokonać wyboru metody badań,
  - określić kryteria oceny wyników pomiarów,
   -  ocenić  dokładność  pomiarów  i  przeanalizować  możliwość  popełnienia  błędów
pomiarowych,
- przeanalizować konieczność zastosowania współczynników poprawkowych do wartości
pomierzonych,
   -  usunąć  ze  stanowiska  pomiarowego  wszystkie  zbędne  przedmioty,  a  zwłaszcza
niepotrzebne przewody i narzędzia.
   Wykonanie  prób  i  pomiarów  instalacji  i  urządzeń  elektrycznych,  zaliczonych  do  prac
wykonywanych  w  warunkach  szczególnego  zagrożenia  dla  zdrowia  i  życia  ludzkiego,
wymaga  od  osób  wykonujących  pomiary  przestrzegania  przepisów  i  zasad  bezpieczeństwa
i higieny pracy, a w szczególności:
   a)  przy  załączonym  pod  napięcie  układzie  pomiarowym  nie  należy  dokonywać  zmian
połączeń,
  b) układ pomiarowy należy wyłączać tylko za pomocą łącznika,
   c)  zwrócić  uwagę  na  sprawdzane  urządzenia  o  dużej  pojemności,  które  nawet  po
wyłączeniu napięcia mogą stanowić zagrożenie porażeniowe. W takich przypadkach badany
obiekt należy zarówno przed pomiarem jak i po jego zakończeniu rozładować,
d) używać odpowiednich i bezpiecznych urządzeń pomiarowych. Urządzenia pomiarowe,
monitorujące  i  metody  badań  należy  dobrać  zgodnie  z  odpowiednimi  częściami  normy  PN-
EN  61557.  Przyrządy  służące  do  sprawdzania  skuteczności  ochrony  przeciwporażeniowej,
podlegają okresowej prawnej kontroli metrologicznej.
   Przyrządy należy sprawdzać przed użyciem i w razie potrzeby po wykonaniu pomiarów,
   e)  w  przypadku,  gdy  istnieje  ryzyko  dotknięcia  nieosłoniętych  części  pod  napięciem,
osoby wykonujące pomiary powinny stosować odpowiedni sprzęt ochronny i sprzęt ochrony
osobistej  oraz  podjąć  niezbędne  środki  zapobiegające  porażeniom  elektrycznym,  zwarciom
oraz skutkom wyładowań łukowych,
   f)  demontaż  układu  pomiarowego  należy  wykonać  jedynie  po  uprzednim  wyłączeniu
napięcia zasilającego.

W czasie pomiarów wykonywanych w pobliżu maszyn wirujących należy zachować

szczególna ostrożność; nie dotykać części wirujących ani zbliżać się do nich na niebezpieczną
odległość.
    Nie  należy  wykonywać  badań  w  warunkach,  w  których  wyładowanie  atmosferyczne
mogłyby stworzyć zagrożenie dla osób wykonujących badania.
    Próby  i  pomiary  elektryczne powinny być wykonywane przez osoby  wykwalifikowane,
kompetentne w zakresie sprawdzania parametrów urządzeń i instalacji elektrycznych.

2. Oględziny
Oględziny  wykonuje  się  w  zasadzie  przed  próbami;  zwykle  przed  włączeniem  zasilania
instalacji, w celu potwierdzenia, czy urządzenie elektryczne:
  - spełnia wymagania bezpieczeństwa odpowiednich norm wyrobu;
   -  zostało  prawidłowo  dobrane  i  zainstalowane  zgodnie  z  PN-HD  60364
i instrukcjami producenta;

    - nie ma widocznych uszkodzeń wpływających na pogorszenie bezpieczeństwa.
Załącznik F normy PN-HD 60364.6 2008 (Zał. Nr 2 do instrukcji) zawiera wymaganie opisu
instalacji przeznaczonej do sprawdzania, zawierający tabele opisujące instalację.
Norma  wymaga,  aby  podać  rodzaj  sprawdzania:  odbiorcze,  czy  okresowe,  nazwisko  i  adres
użytkownika,  adres  instalacji,  nazwisko  instalatora  oraz  opis  instalacji,  podając  czy  jest  to
instalacja  nowa;  istniejąca;  modyfikowana,  czy  rozbudowywana.  Należy  podać
charakterystyki zasilania i układy uziemienia, oraz szczegóły uziomu odbiorcy. Należy podać
dane  dotyczące  przewodów  uziemiających  i  wyrównawczych  głównych,  oraz  opisać
urządzenia izolacyjne i ochronne przy złączu instalacji
W  załączniku  G.1  podano  formularz  oględzin  instalacji  elektrycznych,  gdzie  wymaga  się
opisu  ochrony  przed  dotykiem  bezpośrednim,  opisu  wyposażenia  oraz  podania  sposobu
identyfikacji elementów instalacji.
W załączniku G2 normy PN-HD 60364.6 2008 (Zał. Nr 2 do instrukcji) szczegółowo podano
przykłady  tematów,  które  należy  sprawdzić  podczas  oględzin  instalacji,  zostały  one
przytoczone w 4.2.1:
   Według  PN-HD  60364-6:2008  oględziny  instalacji  elektrycznej  i  wyposażenia  powinny
obejmować co najmniej następujące sprawdzenia:
  a) sposób ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym;
    b)  obecność  przegród  ognioodpornych  i  innych  środków  zapobiegających
rozprzestrzenianiu  się  ognia  oraz  ochrony  przed  skutkami  działania  ciepła  (określone  w
innych częściach PN-HD 60364);
    c) dobór przewodów z uwagi na obciążalność prądową i spadek napięcia, uwzględniający
przede wszystkim ich materiał, sposób zainstalowania i przekrój;
  d) dobór i nastawienie urządzeń monitorujących i sygnalizacyjnych;
   e)  występowanie  i  prawidłowe  umieszczenie  właściwych  urządzeń  do  odłączania
izolacyjnego i łączenia;
  f) dobór urządzeń i środków ochrony, właściwych ze względu na wpływy zewnętrzne;
  g) prawidłowe oznaczenie przewodów neutralnych i ochronnych;
  h) przyłączenie łączników jednobiegunowych do przewodów fazowych;
   i)  występowanie  schematów,  napisów  ostrzegawczych  lub  innych  podobnych  informacji
(istnienie  schematów  jest  szczególnie  niezbędne,  gdy  instalacja  zawiera  kilaka  rozdzielnic
tablicowych);
  j) oznaczenie obwodów, zabezpieczeń nadprądowych, łączników, zacisków itp.;
k)  poprawność  połączeń  przewodów;  należy  sprawdzić,  czy  zaciski  są  odpowiednio
dobrane do przewodów i czy łączenie jest wykonane poprawnie. W razie wątpliwości zaleca
się  pomiar  rezystancji  połączeń.  Rezystancja  ta  nie  powinna  być  większa  niż  rezystancja
przewodu  o  długości  1  m  i  o  przekroju  równym  najmniejszemu  przekrojowi  łączonych
przewodów ;
   l)  obecność  i  poprawność  połączeń  przewodów  ochronnych,  w  tym  przewodów
ochronnych połączeń wyrównawczych głównych i połączeń wyrównawczych dodatkowych;
m)  dostępność  urządzeń,  umożliwiająca  wygodną  obsługę,  identyfikację  i  konserwację.
Sprawdzić  należy  czy  zastosowane  urządzenia  manewrowe  są  rozmieszczone  w  sposób
umożliwiający ich łatwą obsługę i konserwację.
   Oględziny  instalacji  i  wyposażenia  elektrycznego  powinny  uwzględniać  także  wszystkie
wymagania szczególne, dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji.

3. Sprawdzanie (próby) środków ochrony

Definicje:
Część  czynna  -  przewód  lub  część  przeznaczona  do  pracy  pod  napięciem  w  warunkach
normalnych,  łącznie  z  przewodem  neutralnym,  lecz  z  wyjątkiem  przewodu  PEN  oraz
przewodów PEM lub PEL.
Część  przewodząca  dostępna  -  część  przewodząca  urządzenia,  której  można  dotknąć,  nie
będąca  normalnie  pod  napięciem,  i  która  może  znaleść  się  pod  napięciem,  jeżeli  zawiedzie
izolacja podstawowa.
Część  przewodząca  obca  -  część  przewodząca  nie  będąca  częścią  instalacji  elektrycznej  i
mogąca przyjmować potencjał elektryczny, zwykle potencjał elektryczny lokalnej ziemi.
Napięcie  dotykowe  rażeniowe  -  napięcie  pomiędzy  częściami  przewodzącymi,  które  są
dotykane jednocześnie przez człowieka lub zwierzę.
Napięcie  dotykowe  spodziewane  -  napięcie  pomiędzy  jednocześnie  dostępnymi  częściami
przewodzącymi, kiedy części te nie są dotykane przez człowieka lub zwierzę.
Prąd dotykowy, prąd rażeniowy - prąd elektryczny, który przepływa przez ciało człowieka
lub  zwierzęcia,  w  przypadku  dotyku  jednej  części  dostępnej  lub  większej  ich  liczby
elektrycznej instalacji lub urządzenia.
Środowisko  nieprzewodzące  (izolowane  stanowisko)  -  zespół  czynników,  dzięki  którym
człowiek  lub  zwierzę  dotykając  części  przewodzącej  dostępnej,  która  może  stać  się  częścią
czynną  niebezpieczną,  są  chronieni  dzięki  dużej  impedancji  środowiska  (na  przykład
izolowanych  ścian  i  izolowanych  podłóg),  oraz  w  wyniku  nieistnienia  uziemionych
części przewodzących.

3.1 Sprawdzenie ciągłości przewodów
   Próba  ta  jest  wymagana  dla  sprawdzenia  warunków  ochrony  za  pomocą  samoczynnego
wyłączenia  zasilania.  Wynik  sprawdzenia  jest  zadawalający,  jeżeli  wskazania  użytego
miernika są właściwe.
Sprawdzenie ciągłości przewodów wykonuje się dla:

a) przewodów ochronnych oraz przewodów ochronnych w połączeniach

wyrównawczych,
   b)  przewodów liniowych  (czynnych  i  neutralnych) -  w  przypadku  pomiarów  pętli
pierścieniowych  obwodów odbiorczych.
   Próbę  tę  wykonuje  się  przy  użyciu  źródła  prądu  stałego  lub  przemiennego
o niskim napięciu od 4 do 24 V oraz prądem pomiarowym co najmniej 0,2 A. Prąd stosowany
podczas próby powinien być dostatecznie mały, aby nie stwarzał ryzyka pożaru lub wybuchu.
Sprawdzenie  może  być  również  wykonane  przy  użyciu  mostka  lub  omomierza  z
wbudowanym źródłem napięcia pomiarowego lub metodą techniczną.
   Pomiar  rezystancji  przewodów  ochronnych  w  połączeniach  wyrównawczych  głównych
polega  na  przeprowadzeniu  pomiaru  rezystancji  R   między  każdą  częścią  przewodzącą
dostępną a najbliższym punktem głównego przewodu wyrównawczego, który ma zachowaną
ciągłość z uziomem. Pomierzona rezystancja R powinna spełniać następujący warunek:

gdzie:
U

- spodziewane napięcie dotykowe podane w tabeli 2, określone na podstawie

IEC 479 -1,
I

- prąd zapewniający samoczynne zadziałanie urządzenia ochronnego w wymaganym

czasie 0,2; 0,4 lub 5 s.

Tablica 2 Spodziewane napięcie dotykowe

   Pomiar  rezystancji  przewodów  ochronnych  w  połączeniach  wyrównawczych
dodatkowych  oraz  we  wszystkich  przypadkach  budzących  wątpliwość  co  do  wartości
napięcia  dopuszczalnego  długotrwale,  należy  sprawdzać  czy  rezystancja  R   między
równocześnie osiągalnymi częściami przewodzącymi dostępnymi i częściami przewodzącymi
obcymi spełnia warunek:

gdzie:
U

- dopuszczalne długotrwale napięcie dotyku: 50 V-warunki normalne, 25 V- np. plac

budowy,
I

- prąd zapewniający samoczynne zadziałanie urządzenia ochronnego w wymaganym

czasie.
   Układ  do  sprawdzania  ciągłości  elektrycznej  i  pomiaru  rezystancji  przewodów
instalacji elektrycznej zasilany z obcego źródła o napięciu    przemiennym do  24 V -  metoda
techniczna (Rys.1).
   Pomiar  rezystancji  przewodów  można  również  wykonać  przy  użyciu  mostka
Wheatstone’a lub mostka Thomsona, albo np. z wykorzystaniem miernika do pomiaru małych
rezystancji.
.

Rys. 1 Układ do pomiaru rezystancji przewodów ochronnych

Oznaczenia: U

- napięcie w stanie bezprądowym; U

- napięcie pod obciążeniem; I - prąd

obciążenia;

rezystancja

przewodów

pomiarowych;

T - transformator zasilający min. 150 VA; W - wyłącznik, P - potencjometr regulacyjny; GSU
– główny zacisk uziemiający

Rezystancję odcinka przewodu ochronnego obliczamy ze wzoru:

3.2. Pomiary rezystancji izolacji

Mierząc rezystancję izolacji sprawdzamy stan ochrony podstawowej (ochrony przed

dotykiem bezpośrednim).
Definicje:
- Izolacja - izolacja może być stała, ciekła lub gazowa (na przykład powietrze) lub stanowić
ich kombinację.
- Izolacja podstawowa - izolacja części czynnych niebezpiecznych, która zapewnia ochronę
podstawową.
-  Izolacja  dodatkowa  -  izolacja  niezależna  zastosowana  jako  uzupełnienie  izolacji
podstawowej do zapewnienia
  ochrony w przypadku uszkodzenia.
- Izolacja podwójna - izolacja składająca się z izolacji podstawowej i izolacji dodatkowej.
-  izolacja  wzmocniona  -  izolacja  niebezpiecznych  części  czynnych,  która  zapewnia  stopień
ochrony przed  porażeniem
  elektrycznym równoważny izolacji podwójnej.

3.2.1 Wstęp
  Wykonywanie badań i pomiarów rezystancji izolacji pozwala na określenie stanu izolacji
instalacji,  urządzeń  i  sieci  elektroenergetycznych.  Stan  izolacji  przewodów  i  uzwojeń  ma
decydujący  wpływ  zarówno  na  bezpieczeństwo  obsługi  jak  i  prawidłowe  funkcjonowanie
urządzeń elektrycznych.
  Systematyczne wykonywanie badań i pomiarów rezystancji izolacji przewodów instalacji
i  uzwojeń  urządzeń  elektrycznych  oraz  ewidencjonowanie  uzyskanych  wyników  badań,
pozwala na:
- wcześniejsze wykrycie pogarszającego się stanu izolacji,
-    zapobiega  awariom  i  pożarom,  które  mogą   wystąpić  wskutek  pogorszenia      właściwości
izolacji,
- prowadzenie właściwej i bezpiecznej eksploatacji urządzeń, instalacji i sieci
  elektroenergetycznych.

3.2.2 Czynniki wpływające na stan izolacji
   Na  eksploatacyjne  pogorszenie  stanu  izolacji  mają  wpływ:  narażenia  elektryczne,
mechaniczne, termiczne, chemiczne oraz często zanieczyszczenie środowiska.
  Całkowity prąd płynący przez izolację jest sumą trzech prądów składowych:
  1. prądu ładowania pojemności obiektu C,
  2. prądu upływowego (przewodzenia), składającego się z dwóch składowych:
  a) prądu skrośnego, płynącego przez materiał izolacji,
  b) prądu powierzchniowego, płynącego po powierzchni materiału izolacji,
  3. prądu ładowania pojemności absorpcyjnej.

Prąd upływowy powoduje polaryzację dielektryka zależną od czasu jaki upłynął od chwili
przyłożenia napięcia.
Rezystancja izolacji zależy od następujących czynników:



wilgotności,



temperatury,



wartości napięcia probierczego,



czasu pomiaru,



czystości powierzchni materiału izolacyjnego.

Wpływ wilgotności

  Wilgotność ma niewątpliwie wpływ na rezystancję izolacji. Jednak stopień absorbowania
wilgoci  przez  izolację  jest  różny  w  zależności  od  rodzaju  i  stanu  izolacji.   W  sytuacji
wykonywania  pomiaru  rezystancji  izolacji  uzwojeń  transformatora  suchego,  należy
uwzględnić wilgotność względną.

Wpływ temperatury

  Zmiany temperatury mogą mieć znaczący wpływ na wyniki pomiarów rezystancji izolacji.
Rezystancja  izolacji  spada  znacząco  ze  wzrostem  temperatury  (rys.2).  Każdy  typ  materiału
izolacyjnego ma różny stopień zmiany rezystancji w zależności od temperatury.
   Przy  pomiarze  izolacji  w  temperaturze  innej  niż  20

C wynik pomiaru R

należy

pomnożyć przez współczynnik korekcyjny K

, według wzoru:

= R

∙ K

gdzie:

- rezystancja przeliczona (rzeczywista),

- rezystancja w temperaturze t,

- współczynnik przeliczeniowy (korekcji temperaturowej).

Pomiar rezystancji izolacji powinien być przeprowadzany w odpowiednich warunkach:
temperatura 10 do 25

C, wilgotność 40% do 70%, urządzenie badane powinno być czyste i

niezawilgocone.
   Dla urządzeń nagrzewających się podczas pracy, pomiar rezystancji izolacji wykonuje się
w stanie nagrzanym.

Tablica 3. Wartość współczynnika przeliczeniowego K

Dla kabli z izolacją polietylenową z uwagi na wysoką wartość rezystancji izolacji nie
stosuje się współczynnika przeliczeniowego.

Rys. 2 Zależność rezystancji izolacji od:
a) temperatury, b) wartości napięcia probierczego, c) czasu pomiaru

Wpływ napięcia przy jakim przeprowadzamy pomiar (rys.2)

   Prąd  upływu  przez  izolację   nie   jest  proporcjonalny  do napięcia  w  całym  zakresie.  Ze
wzrostem  napięcia  rezystancja  maleje początkowo  szybciej,  potem  wolniej  po  czym ustala
się.  Po  przekroczeniu  pewnej  granicy  następuje  przebicie  izolacji  i  rezystancja  spada  do
małych  wartości  lub  zera.  Pomiar  należy  wykonywać  napięciem  wyższym  od  nominalnego
zgodnie z wymaganiami norm.

Wpływ czasu pomiaru (rys.2)

   Przy utrzymywaniu  przez pewien czas  napięcia podczas pomiaru  rezystancji izolacji, jej
wartość nie jest stała, lecz stopniowo wzrasta, co spowodowane jest zmianami fizycznymi lub
chemicznymi  zachodzącymi  w  materiale  izolacyjnym  pod  wpływem  pola  elektrycznego  i
przepływającego  prądu.   Izolowane  części  metalowe  (np.  w  kablu  )  stanowią  kondensator  i
początkowo płynie prąd pojemnościowy - (ładowanie kondensatora) większy od docelowego
prądu upływowego.

Wpływ czystości powierzchni materiału izolacyjnego

Rezystancja izolacji kabla elektroenergetycznego to połączona równolegle rezystancja
skrośna

zależna

rodzaju

materiału

izolacyjnego

i  powierzchniowa  -  zależna  od  czystości  powierzchni.  W  przypadku  materiałów  o  dużej
rezystywności,  rezystancja  powierzchniowa  może  być  znacznie  mniejsza  od skrośnej.  Przy
pomiarach  należy  wyeliminować  prąd  powierzchniowy  jako  niemiarodajny  dla  oceny
izolacji.

3.2.3 Wykonywanie pomiarów rezystancji izolacji

Pomiar rezystancji izolacji opiera się na pomiarze natężenia prądu płynącego przez

izolację pod wpływem przyłożonego napięcia pomiarowego. Najprostszym sposobem kontroli
stanu izolacji jest  pomiar punktowy. Polega on na pomiarze rezystancji badanej  izolacji, raz
na  określony  czas.  Pomiar  wykonujemy  prądem  stałym,  aby  wyeliminować  wpływ
pojemności na wynik pomiaru. Odczyt wyniku pomiaru następuje po ustaleniu się wskazania
(po  ok.  0,5  do  1  min).  Odczytujemy  wtedy  natężenie  prądu  płynącego  przez  izolację  pod
wpływem   przyłożonego  napięcia  na  skali  przyrządu  wyskalowanej  w  MΩ.  Wymagana
dokładność pomiaru rezystancji wynosi do 20%.

Pomiary rezystancji izolacji wykonujemy:

   - miernikami rezystancji izolacji o własnym źródle napięcia probierczego d.c. (induktor lub
bateria  z  przetwornicą  elektroniczną)  -  dla  uniknięcia  wpływu  pojemności.  Stosuje  się
napięcia 250 V, 500 V, 1000 V i 2500 V,  a odpowiednie do tych napięć zakresy pomiarowe
wynoszą 50 MΩ, 200 MΩ, 1 GΩ, 20 GΩ.
  - napięciem sieciowym za pomocą miliamperomierza (w instalacjach d.c.),
  - innymi metodami specjalnymi.

Pomiar rezystancji skrośnej lub powierzchniowej układu izolacyjnego wymaga

odpowiednich połączeń tak wykonanych, aby prąd mierzony był prądem płynącym przez

skrośną  rezystancję  izolacji  (rys.  3).  Przy  pomiarach  dużych  rezystancji  stosuje  się
ekranowanie.  W  tym  celu  umieszcza  się  na  powierzchni  izolacji  dodatkową  elektrodę
połączoną  z  tzw.  zaciskiem  ekranującym  miernika.  Zacisk  ten  jest  połączony  z  biegunem
dodatnim  źródła  napięcia  pomiarowego.  Wysoki  potencjał  ekranu  powinien  uniemożliwiać
przepływ  prądu  na  niepożądanej  drodze  (np.  po  zawilgoconej  lub  uszkodzonej  powierzchni
przewodu,  izolatora).  Przyrządy  do  pomiaru  dużej  rezystancji  mają  wyprowadzony  zacisk
ekranu - oznaczony literą E.

Rys. 3 Przykład ekranowania i układ połączeń przy pomiarach rezystancji izolacji
skrośnej żył kabla. Oznaczenia: 1,2 - żyły kabla, 3 - ekran pomiarowy

Rezystancję izolacji mierzy się przykładając napięcie stałe między żyły przewodów,

mierząc prąd płynący przez izolację. Mierzoną rezystancję oblicza się z prawa Ohma:

gdzie:
R

– rezystancja izolacji,

   U – napięcie probiercze,
    I – prąd płynący przez izolację


3.2.4 Pomiar rezystancji izolacji instalacji elektrycznej
Wymagania PN-HD 60364-6:2008.
  a)

Rezystancję izolacji należy zmierzyć pomiędzy przewodami czynnymi

a  przewodem  ochronnym,  przyłączonym  do  układu  uziemiającego.  Do  tego  pomiary
przewody czynne można połączyć razem(zewrzeć). Przewody ochronne PE i PEN (ochronno-
neutralne)  uważać  należy  jako  ziemię. W  układzie  TN-S  do  celów  pomiarowych  przewód
neutralny N odłącza się, na czas pomiaru, od przewodu ochronnego PE, a przewód N traktuje
się jako czynny.
  b)  W  pomieszczeniach  zagrożonych  pożarem,  rezystancję  izolacji  należy  mierzyć
pomiędzy  kolejnymi  parami  przewodów  czynnych  oraz  pomiędzy  każdym  przewodem
czynnym i ziemią.
   W  praktyce,  pomiary  rezystancji  izolacji  przewodów  wykonuje  się  podczas  montażu
instalacji, przed przyłączeniem wyposażenia. Minimalne wartości rezystancji izolacji podane
są w Tablicy 4.

Tablica 4  Minimalne wartości rezystancji izolacji

     Rezystancja  izolacji  jest  zadawalająca,  jeżeli  jej  wartość,  zmierzona  przy  napięciu
pomiarowym według Tablicy 4, w każdym obwodzie z odłączonymi odbiornikami,     jest nie
mniejsza niż odpowiednia wartość podana w Tablicy 4.
Pomiar  rezystancji  izolacji  jest  zwykle  wykonywany  przy  złączu  instalacji  (od  strony
zasilania).
Jeżeli  zmierzona  rezystancja  jest  mniejsza  niż  wymieniona  w  Tablicy  4,  to  należy  ustalić
drogą kolejnych prób, miejsce i  przyczynę niższej od wymaganej rezystancji izolacji. W tym
celu  instalację  można  podzielić  na  szereg  grup  obwodów  i  zmierzyć  rezystancję  izolacji
każdej grupy. Jeżeli dla pewnej grupy obwodów zmierzona wartość jest mniejsza niż podana
w Tablicy 4, to należy zmierzyć rezystancję  izolacji każdego obwodu tej grupy.
Uwagi:
  -

Pomiary powinny być wykonywane w instalacji odłączonej od zasilania

    -  Jeżeli  ograniczniki  przepięć  (SPD)  lub  inne  urządzenia  mogą  wpływać  na  wynik
pomiaru albo ulec uszkodzeniu, to przed pomiarem rezystancji izolacji należy je odłączyć. Po
wykonaniu pomiaru odłączone urządzenia  należy ponownie podłączyć.
   Jeżeli  odłączenie  urządzeń  przeciwprzepięciowych  jest  w  sposób  uzasadniony
niemożliwe, napięcie probiercze dotyczące tego obwodu może być obniżone do 250 V d.c.,
przy zachowaniu wymaganej rezystancji izolacji co najmniej 1 MΩ.
       Wartości  podane w  Tablicy  4  należy także stosować do sprawdzania rezystancji izolacji
między nieuziemionymi przewodami ochronnymi a ziemią.
   Przy urządzeniach elektrycznych z układami elektronicznymi pomiar  rezystancji izolacji
należy  wykonać  między  przewodami  czynnymi  połączonymi  razem   a  ziemią,  celem
uniknięcia  uszkodzenia  elementów  elektronicznych.  Bloki  (panele)  zawierające  elementy
elektroniczne, o ile to możliwe, należy na czas pomiarów wyjąć z obudowy urządzenia.
Urządzenia nagrzewające się w czasie pracy powinny być mierzone w stanie nagrzanym.
3.2.5 Pomiar rezystancji izolacji kabli
  Pomiar rezystancji izolacji linii kablowej wykonuje się po wyłączeniu  jej spod napięcia  i
rozładowaniu.

Pomiar wykonuje się:

   - miernikiem rezystancji izolacji o napięciu 1000 V - dla linii kablowych o napięciu
znam.  do   250 V,
       - miernikiem rezystancji izolacji o napięciu 2500 V- dla linii kablowych do 1 kV
- miernikiem rezystancji izolacji o  napięciu co najmniej 2500 V- dla linii kablowych
powyżej 1 kV,
   Przed  odłączeniem  przewodów  miernika  od  żył  kabla,  kabel  należy  rozładować.
Wskazanie miernika izolacji należy odczytać po 1 minucie od chwili rozpoczęcia pomiaru.

Ocena wyników pomiarów

Zgodnie z normą SEP- E- 004 Elektroenergetyczne i sygnalizacyjne linie kablowe.
Projektowanie i budowa (zamiast PN-76/E-05125) , rezystancja izolacji każdej żyły kabla

względem pozostałych zwartych i uziemionych, przeliczona na temperaturę 20

C , w linii o

długości do 1 km", nie powinna być mniejsza niż:
1) w linii kablowej o napięciu znamionowym do 1 kV:
  75 MΩ - w przypadku kabla o izolacji gumowej,
  20 MΩ - w przypadku kabla o izolacji papierowej,
  20 MΩ - w przypadku kabla o izolacji polwinitowej,
  100 MΩ - w przypadku kabla o izolacji polietylenowej,

2) linii kablowej o napięciu znamionowym powyżej 1 kV:
   50 MΩ -  w przypadku kabla o izolacji papierowej,
   40 MΩ -  w przypadku kabla o izolacji polwinitowej,
  100 MΩ -  w przypadku kabla o izolacji polietlenowej,
  1000 MΩ -  w przypadku kabla o napięciu znamionowym 110 kV.


   Jeżeli  wymaga  się  rezystancji  izolacji  wymienionych  w  punktach  1)  i  2)  dla  odcinka  o
długości 1 km, to wymaga się tej samej wartości również dla odcinków krótszych.

Rezystancja izolacji w kablu o długości powyżej 1 km.

   Można  przyjąć,  że  rezystancje  izolacji  poszczególnych  odcinków  kabla  są  ze  sobą
połączone równolegle. Dla odcinka kabla o długości L wyrażonej w kilometrach, wymaga się
rezystancji izolacji  w megaomach nie mniejszej niż:

R

iz.1km

/ L w MΩ/km

gdzie:

iz.1km

rezystancja

izolacji

odcinka

kabla

długości do 1 km,

L - długość kabla w km,

3.3 Ochrona za pomocą SELV, PELV lub separacji elektrycznej

1) Ochrona za pomocą SELV

Rys. 4 Separacja części czynnych SELV

   W  obwodach  SELV  ochrona  powinna  być  badana  przez  pomiar  rezystancji  izolacji
pomiędzy  częściami  czynnymi  badanego  obwodu  SELV  a  częściami  czynnymi  innych
obwodów  i   od  ziemi.   Uzyskane  wartości  rezystancji  izolacji  powinny  być  zgodne  z
podanymi w Tablicy 4.

2) Ochrona za pomocą PELV

Rys. 5 Separacja części czynnych PELV

W  obwodach  PELV  ochrona  powinna  być  badana  przez  pomiar  rezystancji  izolacji
pomiędzy  częściami  czynnymi  badanego  obwodu  PELV  a  częściami  czynnymi  innych
obwodów. Uzyskane wartości rezystancji izolacji powinny być zgodne z podanymi w Tablicy
4  j.w.
   W  każdym  z  wyżej  omówionych  przypadków  zmierzona  wartość  rezystancji  izolacji
powinna być zgodna z wymaganiami stawianymi dla obwodu o najwyższym z występujących
napięć.

3) Ochrona za pomocą separacji elektrycznej

   Separacja  elektryczna  polega  zwykle  na  zasilaniu  pojedynczego  odbiornika  przez
transformator  separacyjny  o  przekładni  1:1,  wykonany  w  drugiej  klasie  ochronności,  lub  z
przetwornicy separacyjnej.
   Separacja  elektryczna  pojedynczego  obwodu  ma  na  celu  zabezpieczenie  przed  prądem
rażeniowym  przy dotyku do części  przewodzących dostępnych, które  mogą znaleźć się pod
napięciem w wyniku uszkodzenia izolacji podstawowej obwodu.
   Zaleca  się,  aby  w  obwodzie  separowanym,  iloczyn  napięcia  znamionowego U  (
nieprzekraczającego  500  V)  i  łącznej  długości  przewodów łączących  L  (nieprzekraczającej
500 m), spełniał warunek:
U ∙ L ≤ 100 000
   Jeżeli  z  obwodu  separowanego  jest  zasilanych  kilka  urządzeń,  to  ich  dostępne  części
przewodzące powinny być połączone ze sobą nieuziemionymi połączeniami wyrównawczymi
(środek

ochrony

przy

dotyku

pośrednim),

a zasilające je gniazda wtyczkowe muszą być wyposażone do tego celu w styki ochronne.

Rys. 6. Schemat separacji elektrycznej
Oznaczenia: PBU - przewód ochronny wyrównawczy nieuziemiony,

    Separację  części  czynnych  jednego  obwodu  od  części  czynnych  innych  obwodów  i  od
ziemi, należy sprawdzić, mierząc rezystancję izolacji. Uzyskane wartości rezystancji izolacji
powinny  być  zgodne  z  podanymi  w  Tablicy  4,  dla  obwodu  o  najwyższym  z  występujących
napięć.
W  celu  dokonania  badań  i  pomiarów  ochrony  przez  zastosowanie  separacji  elektrycznej
należy:
   a)   sprawdzić,  czy  iloczyn  napięcia  znamionowego  obwodu  separowanego  i  łącznej
długości przewodów tego obwodu, nie przekracza 100 000 V·m;
  b)  sprawdzić ciągłość i rezystancję nieuziemionych połączeń wyrównawczych;
  c)  sprawdzić stan przewodów oraz gniazd wtyczkowych;
   d)   jeżeli  separacja  elektryczna  obejmuje  więcej  niż  jeden  odbiornik,  to  za  pomocą
pomiaru  lub  obliczeń  należy  sprawdzić,  czy  w  przypadku  dwóch  jednoczesnych  zwarć  o
pomijalnej  impedancji  różnych  przewodów  czynnych  z  ochronnym  przewodem
wyrównawczym albo  połączoną  z  nim  częścią  przewodzącą  dostępną,  co  najmniej  jeden  z
obwodów dotkniętych zwarciem zostanie wyłączony.
   e)   jeżeli  urządzenie  zawiera  zarówno  obwód  separowany,  jak  i  inne  obwody,  to
wymaganą  rezystancję  izolacji  zapewnia  się  przez  konstrukcję  urządzenia  zgodną  z
wymaganiami bezpieczeństwa stosowanych norm,
   f)  dokonać  oceny  wyników  prób  i pomiarów  skuteczności  ochrony  przez  zastosowanie
środków ochron dodatkowej.

3.4 Nieuziemione połączenia wyrównawcze miejscowe

  Nieuziemione połączenia wyrównawcze miejscowe mają na celu zapobieżenie pojawieniu
się  na  częściach  przewodzących  dostępnych  niebezpiecznych  napięć  dotykowych.  Istota  tej
ochrony  polega  na  łączeniu  między  sobą  wszystkich  części  przewodzących  jednocześnie
dostępnych  oraz  części  przewodzących  obcych  za  pomocą  nieuziemionych  miejscowych
połączeń wyrównawczych.
   W  czasie  przeglądu  należy  sprawdzić:  ciągłość  nieuziemionego  przewodu
wyrównawczego oraz rezystancję przewodu wyrównawczego nieuziemionego.
   Rezystancja  połączeń  wyrównawczych  powinna  być  tak  dobrana,  aby  największy
spodziewany  prąd  niepowodujący  samoczynnego  wyłączenia  zasilania,  wywoływał  na  niej
spadek  napięcia  nieprzekraczający  dopuszczalnej  w  danych  warunkach  środowiskowych
wartości napięcia dotykowego bezpiecznego. Powinien być spełniony warunek:

gdzie:
  I – największy spodziewany prąd nie powodujący samoczynnego wyłączenia,
   R – rezystancja połączenia wyrównawczego,
   U

– napięcie bezpieczne dopuszczalne długotrwale, np. 50 V, 25 V w zależności od

warunków środowiskowych.
  Należy przewidzieć środki ostrożności zapobiegające narażeniu na niebezpieczną różnicę
potencjałów  osób  wchodzących  do  przestrzeni  z  połączeniami  wyrównawczymi
miejscowymi, szczególnie w przypadku, gdy  przewodząca podłoga izolowana od ziemi  jest
połączona z nieuziemionym systemem połączeń wyrównawczych.

3.5 Samoczynne wyłączenie zasilania

Sprawdzenie skuteczności ochrony przy uszkodzeniu (ochrony przed dotykiem
pośrednim) przez samoczynne wyłączenie zasilania powinno być wykonane w następujący
sposób:

3.5.1 w układzie TN

Wszystkie części przewodzące dostępne instalacji powinny być przyłączone do
uziemionego punktu sieci za pomocą przewodów ochronnych PE lub PEN, jak na rys. 7.

Rys. 7 Przykład sieci o układzie mieszanym TN-C-S

   W  przypadku układu TN, spełnienie wymagań PN-HD 60364-4-41 Instalacje elektryczne
niskiego  napięcia--Część  4-41:  Ochrona  dla  zapewnienia  bezpieczeństwa--Ochrona  przed
porażeniem elektrycznym,  powinno być wykonane w następujący sposób:
1)  pomiar  impedancji  pętli  zwarciowej  (po  przeprowadzeniu  próby  ciągłości  elektrycznej
zgodnie z wymaganiami 61.3.6.3 PN-HD 60364-6,
2) sprawdzenie charakterystyki i/lub skuteczności zastosowanych urządzeń ochronnych.
-Sprawdzenie  powinno  być  wykonane  w  przypadku  urządzeń  nadprądowych  przez
oględziny.
- Dla  wyłączników  różnicowoprądowych  sprawdzenie  powinno  być  wykonane  przez
oględziny i wymagane próby.
   Skuteczność  ochrony  przez samoczynne  wyłączenie  zasilania  za  pomocą  urządzeń  RCD
należy  sprawdzić przy zastosowaniu odpowiednich  urządzeń  pomiarowych  zgodnie  z  PN-
EN61557-6 potwierdzając, że są spełnione odpowiednie wymagania punktów normy PN-HD
60364-4-41.
  Zalecane jest sprawdzenie czasu wyłączania RCD tylko w przypadku:
  - stosowania urządzeń RCD z odzysku,
   -  rozbudowy  lub przebudowy  instalacji,  jeżeli  istniejące  urządzenia  RCD  mają  służyć
również do wyłączania  obwodów, których dotyczy rozbudowa lub przebudowa.
  PN-HD 60364-4-41 stanowi odpowiednio dla układów TN, TT i IT: "Jeżeli urządzeniem
ochronnym  jest  wyłącznik  różnicowoprądowy,  to  czasy  wyłączenia  zgodnie  z  Tablicą  41.1
odnoszą  się  do  przewidywanych  różnicowych  prądów  zwarcia  większych  niż  znamionowy
prąd różnicowy RCD I

Δn

(zwykle 5 I

Δn

)".

  Jeżeli urządzenia RCD są stosowane również do ochrony przed pożarem, to sprawdzenie
warunków  ochrony  za  pomocą  samoczynnego  wyłączenia  zasilania  można  uważać  za
sprawdzenie  postanowień zawartych  w  PN-IEC  60364-4-42:1999  Instalacje  elektryczne  w
obiektach budowlanych--Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa--Ochrona przed skutkami
oddziaływania cieplnego.

   Jeżeli  urządzenie  RCD  jest  użyte  do  ochrony  przy  uszkodzeniu  i  do  ochrony
uzupełniającej,  to  wystarczająca  jest  próba  według  odpowiednich  wymagań   Części  4-41
dotyczących ochrony przy uszkodzeniu.
   Sprawdzenie  skuteczności  ochrony  przez  samoczynne  wyłączenie  zasilania  w  układzie
TN polega na sprawdzeniu, czy zmierzona impedancja pętli zwarciowej spełnia wymagania
PN-HD 60364-4-41. Powinien być spełniony jest warunek:


Z

x I

≤ U

w którym:
Z

- impedancja pętli zwarciowej obejmującej źródło zasilania, przewód czynny aż do

punktu zwarcia, i przewód ochronny między punktem zwarcia a źródłem,
I

- prąd powodujący samoczynne zadziałanie urządzenia wyłączającego, w

określonym czasie,
U

- wartość skuteczna napięcia znamionowego prądu przemiennego względem ziemi.

Tok postępowania

1) ustala się prąd znamionowy I

urządzenia ochronnego (wkładki topikowej, wyłącznika

nadmiarowo- prądowego, oraz prąd znamionowy różnicowy I

Δn

w przypadku urządzenia

różnicowoprądowego)
2) z charakterystyki czasowo - prądowej (praktycznie z tabeli) wyznaczamy prąd I

powodujący samoczynne zadziałanie urządzenia ochronnego tak, aby wyłączenie nastąpiło w
wymaganym

czasie 0,2;

0,4;

lub

5 s;
3) oblicza się impedancję dopuszczalną w badanym obwodzie:

4) wykonuje się pomiar impedancji pętli zwarciowej; Z

pom.

5) spełnienie warunku potwierdza jednocześnie, że impedancja pętli zwarciowej L- PE

ma wartość nie większą niż największa dopuszczalna dla danego obwodu: Z

pom.

≤ Z

dop.

Skuteczność

ochrony

przed

porażeniem

elektrycznym będzie

spełniona

(  oczywiście  po  uwzględnieniu  pozytywnych  wyników  innych  prób,  np.:  sprawdzenie
ciągłości  elektrycznej  przewodów  ochronnych  i  przewodów  ochronnych  połączeń
wyrównawczych,  oględziny i przeglądy wyłączników ochronnych różnicowoprądowych itp.).
   Maksymalne czasy wyłączenia dla układów TN i TT podane są w tablicy 41.1 normy.
W układzie TN mogą być stosowane następujące urządzenia ochronne:
- urządzenia ochronne przetężeniowe;
- urządzenia ochronne różnicowoprądowe (poza TN-C od strony obciążenia).

3.5.4 Pomiar impedancji pętli zwarciowej

Przed pomiarem impedancji pętli zwarciowej należy przeprowadzić próbę ciągłości
elektrycznej.

1) Pomiar metodą techniczną

   Pomiar  ten  wykonuje  się  przy  użyciu  woltomierza  i  amperomierza  (praktycznie  metody
tej obecnie nie stosuje się). Przy tej metodzie osobno mierzymy i obliczymy: rezystancję Rx a
następnie  reaktancję  Xx  badanej  pętli  zwarcia.  Impedancja  pętli  zwarcia  Zs  jest  sumą
geometryczną rezystancji i reaktancji i wynosi:

   Stosowanie  tej  metody  grozi  pojawieniem  się  niebezpiecznego  napięcia  dotykowego  na
chronionych  odbiornikach,  które  może  wystąpić  przy  przerwie  w  przewodzie  ochronnym.
Dlatego  przed  właściwym  pomiarem  należy  włączyć  w  badaną  pętlę  rezystor  kontrolny  R
rzędu 6 kΩ.

2) Pomiar metodą spadku napięcia.

Rys. 11 Pomiar impedancji pętli zwarciowej metodą spadku napięcia


   Impedancję  pętli  zwarcia  sprawdzanego  obwodu  należy  zmierzyć  załączając  na  krótki
okres obciążenie o znanej rezystancji. Impedancja pętli zwarcia obliczana jest ze wzoru:

gdzie:
- Z

- impedancja pętli zwarciowej;

- U

- napięcie pomierzone bez włączonej rezystancji obciążenia;

- U

- napięcie pomierzone z włączoną rezystancją obciążenia;

- I

- prąd płynący przez rezystancję obciążenia.

Uwaga: różnica pomiędzy U

i U

powinna być znaczna. Na tej metodzie oparta jest zasada

działania prawie wszystkich mierników impedancji pętli zwarciowej.

  Zaleca się, ażeby przed wykonaniem pomiaru impedancji pętli zwarciowej wykonać próbę
ciągłości  między głównym zaciskiem uziemiającym a dostępnymi częściami przewodzącymi.
  Jeżeli  pomiary  impedancji  pętli  zwarciowej  wykonuje  się   w  temperaturze  pokojowej
małym  prądem,  to  należy  uwzględnić  zwiększenie  rezystancji  przewodów  ze  wzrostem
temperatury  na  skutek  zwarcia,  aby  potwierdzić  w  przypadku  układu  TN  zgodność
zmierzonej  wartości  impedancji  pętli  zwarciowej z  wymaganiami  PN-HD  60364-4-41.
Wymagania  te  będą  spełnione  jeżeli  zmierzona  impedancja  pętli  zwarciowej  spełnia
następującą zależność:

w której:
Z

(m) - jest zmierzoną wartością impedancji pętli zwarciowej przy zwarciu w

rozpatrywanym miejscu, w Ω;

- jest napięciem przewodu fazowego względem uziemionego przewodu neutralnego,

w V;
I

- jest prądem powodującym samoczynne zadziałanie zabezpieczenia w czasie

określonym w Tablicy 41.1 (patrz art. "Ochrona przeciwporażeniowa"/środki ochrony
dodatkowej), lub

ciągu

zgodnie

z warunkami określonymi w PN-HD 60364-4-41, w A.
Jeżeli zmierzona wartość impedancji pętli zwarciowej przekracza wartość 2U

/ 3I

, to

zgodność z HD 60364-4-41  można dokładniej ocenić, określając  wartość pętli zwarciowej w
następujący sposób:
  a) najpierw mierzy się impedancję pętli zwarciowej  Ze przy złączu instalacji, obejmującej
przewód fazowy  i uziemiony punkt neutralny;
   b)  następnie  mierzy  się  rezystancję  przewodu  fazowego  i  przewodu  ochronnego  w
obwodzie rozdzielczym;
   c)  następnie  mierzy  się  rezystancję  przewodu  fazowego  i  przewodu  ochronnego  w
obwodzie odbiorczym;
   d)  wartości  rezystancji  zmierzonych  według  a),  b)  i  c)  zwiększa  się  stosownie  do
przyrostu  temperatury,  przyjmując  za  podstawę  w  przypadku  zwarcia  całkę  Joule'a
wyłączania urządzenia zabezpieczającego*,
   e)  te  zwiększone  wartości  rezystancji  według  d)  dodaje  się  odpowiednio  do  impedancji
pętli zwarciowej Ze, otrzymując realną wartość Zs w rzeczywistych warunkach zwarcia.
*Z charakterystyk czasowo –prądowych bezpieczników wynika, że czym większy prąd, tym
czas  przerywania  obwodu  jest  krótszy.  Do  zadziałania  bezpiecznika  potrzebna  jest
odpowiednia  ilość  energii  cieplnej.  Ciepło  to  powstaje  podczas  przepływu  prądu  przez
rezystancję bezpiecznika – jest to tak zwane ciepło Joule’a.  Powstającą ilość ciepła określa
wzór:   E = (I

R) ∙ t

  Czas od momentu powstania zwarcia do wyłączenia prądu zwarciowego powinien być na
tyle  krótki,  aby  temperatura  żył  przewodów  nie  przekroczyła  wartości  granicznej
dopuszczalnej przy zwarciu dla danego typu przewodów. Czas ten nie powinien przekroczyć
wartości dopuszczalnej wyznaczonej wg. wzoru:   t = k

2∙

/ I

gdzie

– wartość prądu zwarciowego w, w amperach

   s – przekrój przewodu w milimetrach kwadratowych,
  t  – czas zadziałania urządzenia zabezpieczającego, w sekundach
  k  – współczynnik, którego wartość zależy od rodzaju materiału i warunków użytkowania,
  Jeżeli czas ten będzie  krótszy od 0,1 s  to należy sprawdzić, czy wyznaczona całka Joul’a
dla  zabezpieczenia  jest  mniejsza  od  dopuszczalnej  obciążalności  cieplnej  zwarciowej  dla
przewodów. czyli:
I

2·

t ≤ k

gdzie

t· - *Całka Joule’a wyłączania urządzenia zabezpieczającego, wyznaczona z katalogu

producenta.
Wytrzymałość zwarciowa przewodu jest wystarczająca, gdy: k

2∙∙

≥ I

2∙∙

3) Pomiar przy zastosowaniu oddzielnego zasilania

   Pomiar  impedancji  pętli  zwarciowej  w  układzie  jak  na  rys.  12  przy  zastosowaniu
oddzielnego  źródła  zasilania,  należy  wykonać:  po  wyłączeniu  zasilania  podstawowego  i
zwarciu uzwojenia pierwotnego transformatora.

Rys. 12 Pomiar impedancji pętli zwarciowej przy zastosowaniu oddzielnego zasilania

Impedancja pętli zwarcia obliczana jest ze wzoru:

gdzie:
  Z - impedancja pętli zwarcia;
  U - napięcie zmierzone podczas próby,
   I - prąd zmierzony podczas próby.

3.6. Badanie wyłączników różnicowoprądowych

3.6.1 Przeglądy wyłączników RCD

Podstawowe

wymagania

dotyczące

budowy

działania

wyłączników

różnicowoprądowych  podane są w normach:
    -  PN-EN  61008-1:2007/ISI:2008   Wyłączniki  różnicowoprądowe  bez  wbudowanego
zabezpieczenia  nadprądowego  do  użytku  domowego  i  podobnego  (RCCB)--Część  1:
Postanowienia ogólne.
     - PN-EN 61009-1:2008 Wyłączniki różnicowoprądowe z wbudowanym zabezpieczeniem
nadprądowym do użytku
   domowego i podobnego (RCBO)--Część 1: Postanowienia ogólne,
    -  PN-IEC  755+A1+A2:1996  Wymagania  ogólne  dotyczące  urządzeń  ochronnych
różnicowoprądowych.
   Przedmiotowe  normy  określają  wymagania  dotyczące  budowy  i  działania  wyłączników
różnicowoprądowych  oraz  przeprowadzania  prób  i pomiarów  wyłączników  o  wyzwalaniu
typu  AC,  A  oraz  B.  Badania  wyłączników  typu  AC  przeprowadza  się  przy  prądzie
różnicowym  sinusoidalnie  zmiennym,  typu  A  przy  prądzie  różnicowym  sinusoidalnie
zmiennym, a także przy prądach różnicowych jednokierunkowych o różnym kącie opóźnienia
zapłonu.  Wyłączniki  o  wyzwalaniu  typu  B  przeprowadza  się  podobnie  jak  wyłączniki  dla
typu A oraz przy prądzie stałym o niedużym tętnieniu.
   Skuteczność  funkcjonowania  systemu  ochrony  przeciwporażeniowej  w  instalacji
elektrycznej  zależy  w  znacznej  mierze  od  poprawności  działania  wyłączników  ochronnych
różnicowoprądowych  (RCD).  Przeglądy  RCD  przeprowadza  się  w  trakcie  okresowego
przeglądu stanu ochrony przeciwporażeniowej instalacji elektrycznej.
  W zakresie przeglądu należy uwzględnić:

1. badanie stanu ochrony przeciwporażeniowej, w tym prawidłowości połączeń

przewodów L, N, PE;

2.   kontrolne sprawdzenie działania wyłącznika przyciskiem „T”;
3.   sprawdzenie rzeczywistej wartości różnicowego prądu zadziałania RCD;
4.   pomiar czasu wyłączania RCD (nie jest wymagany);
5.   sprawdzenie napięcia dotykowego dla wartości prądu wyzwalającego.

3.6.2 Sprawdzanie ochrony przeciwporażeniowej w układzie TN

Pomiar impedancji pętli zwarciowej w obwodzie z wyłącznikiem RCD

Sprawdzenie

stanu

ochrony

przeciwporażeniowej

instalacji

z wyłącznikiem RCD należy wykonać po zbocznikowaniu wyłącznika (rys. 13).
W szczególności należy sprawdzić:
  - czy działanie wyłącznika jest prawidłowe;
   -  czy  impedancja  pętli  zwarciowej  L-PE  ma  wartość  nie  większą  niż  największa
dopuszczalna dla badanego obwodu;
   -  czy  wszystkie  części  przewodzące  dostępne  podlegające  ochronie  są  w  sposób  pewny
przyłączone do przewodu PE.
.

Rys. 13 Pomiar impedancji pętli zwarciowej w układzie TN-S
.
   Niektóre  mierniki  wielofunkcyjne,  przystosowane  są  do  pomiaru  impedancji  pętli
zwarciowej  prądem  co  najmniej  równym  lub  mniejszym  niż  połowa  znamionowego
różnicowego

prądu

zadziałania,

bez

potrzeby

bocznikowania

wyłączników

różnicowoprądowych  w  badanym  obwodzie.  Taki  pomiar  może  być  obarczony  znaczącym
błędem  i  w  konsekwencji  nie  uzyska  się  pewnego  potwierdzenia  spełnienia  warunków
skuteczności ochrony przeciwporażeniowej.
Pomiar różnicowego prądu zadziałania RCD
  Pomiar różnicowego prądu zadziałania może dotyczyć:
  - prądu różnicowego sinusoidalnego dla wyłączników o wyzwalaniu typu AC,
  - prądu różnicowego jednokierunkowego pulsującego (wyzwalanie A).
  - prądu wyprostowanego o małym tętnieniu (wyzwalanie B).
Kontrolne sprawdzenie działania wyłącznika przyciskiem „T”

   Badanie  wyłącznika  rozpoczyna  się  w  zasadzie  od  sprawdzenia  jego  działania
przyciskiem  kontrolnym  „T”  (TEST).  Natychmiastowe  zadziałanie  wyłącznika  potwierdza
jego  sprawność.  W  sytuacji,  gdy  po  naciśnięciu  przycisku  „T”  wyłącznik  nie  zadziała,
wskazane  jest  zaprzestanie  dalszych  prób.  Wyłącznik  należy  uznać  za  niesprawny,  nie
nadający  się  do  dalszej  eksploatacji.  Sprawdzenie  zadziałania  wyłącznika  po  naciśnięciu
przyciskiem  „T”  ogranicza  się  wyłącznie  do  spowodowania  przepływu  przez  wyłącznik
zmodelowanego  prądu  zwarcia,  który  w  rzeczywistości  może  być  kilkakrotnie  większy  od
znamionowego  różnicowego  prądu  zadziałania  wyłącznika  I

Δn

. Tego rodzaju próby należy

wykonywać  okresowo,  zgodnie  z  instrukcją  eksploatacji  lub  zgodnie  ze  wskazaniem
producenta.
Sprawdzenie rzeczywistej wartości różnicowego prądu zadziałania:
   Dopuszcza  się,  aby  rzeczywisty  prąd  różnicowy  zadziałania  wyłącznika  mieścił  się  w
granicach powyżej  0,5 I

Δn

do I

Δn

gdzie: I

Δn

– jest znamionowym prądem różnicowym.

1) Badanie próbnikiem
Jest to najprostszy, ale niewystarczający sposób badania poprawności działania
wyłącznika. Pomiar próbnikiem (testerem) pozwala sprawdzić, czy prąd, przy którym
wyłącznik zadziałał, nie przekracza wartości znamionowego różnicowego prądu I

Δn

Wartość różnicowego prądu zadziałania oraz prądu niezadziałania wyłącznika sprawdza
się próbnikiem w sposób następujący:
a) zwiększa się narastająco, w czasie ok. 5 s, prąd od wartości 0,3·I

Δn

do wartości 1,0 I

Δn

sprawdzając, czy wyłącznik zadziała, oraz
b) przykłada się nagle, w czasie ok. 0,2 s, prąd o wartości 0,5·I

Δn

sprawdzając, czy

wyłącznik nie zadziała.
2) Pomiary miernikiem
Pomiar rzeczywistego różnicowego prądu zadziałania miernikiem należy wykonać
podobnie jak w pkt. 1) lecz przy odłączonym obciążeniu, zwiększając płynnie wartość prądu
od 0,3·I

Δn

do 1,3·I

Δn

. Wartość różnicowego prądu niezadziałania wyłącznika sprawdzamy

przykładając nagle, prąd o wartości 0,5·I

Δn.

Rys. 14 Pomiar rzeczywistego różnicowego prądu zadziałania
oraz badanie niezadziałania wyłącznika przy 0,5 I

Δn

3.7. Pomiary rezystancji uziomu

  Pomiar rezystancji uziomu powinien być wykonany odpowiednią  metodą techniczną lub
kompensacyjną.  Rezystancję  uziomu  mierzy  się  prądem  przemiennym,  ze  względu  na
elektrolityczny charakter przewodności gruntu. Prąd dopływający do uziomu rozpływa się w
gruncie  promieniście  na  wszystkie  strony.  Gęstość  prądu  jest  największa  koło  uziomu,
powodująca  powstanie  lejowatej  krzywej  potencjału,  której  kształt  jest  zależny  od
rezystywności gruntu.

3.7.1 Pomiar metodą techniczną
   Pomiar  rezystancji  uziomu  metodą  techniczną  należy  wykonać   z  użyciem  dwóch
uziomów pomocniczych. Układ do pomiaru rezystancji uziomu metodą techniczną ( rys.17)
tworzą:
Obwód  prądowy  układu  pomiarowego  składa  się  z  amperomierza  o  większym  zakresie  od
spodziewanego  prądu  i  wysokiej  klasy  dokładności.,  uziomu   badanego  T  i  uziomu
pomocniczego T

Obwód napięciowy układu pomiarowego składa się z woltomierza o dużej rezystancji
wewnętrznej, magnetoelektryczny lub lampowy wysokiej klasy dokładności do 0,5 i uziomu
pomocniczego T

Przygotowanie układu uziomów pomocniczych względem badanego uziomu:
- pogrążenie w gruncie uziomów pomocniczych T

i T

na głębokość co najmniej 0,5 m,

zachowując
odległości ≥ 20 m między uziomem badanym T a uziomem pomocniczym T

oraz

między uziomami
pomocniczymi T

i T

, niezależnie od konfiguracji ich rozmieszczenia względem uziomu

badanego T;
- zapewnienie, aby rezystancja uziomu pomocniczego po jego pogrążeniu nie
przekraczała 30 Ω;
- pogrążenie uziomu pomocniczego T

w przestrzeni o potencjale zerowym ( V = 0).

Rys. 17 Pomiar rezystancji uziomu metodą techniczną
Oznaczenia: T- uziom badany, T

- uziom pomocniczy (sonda napięciowa), T

- uziom

pomocniczy (sonda prądowa,
Tr  -  transformator,  V  -  przebieg  potencjału  między  uziomem  badanym  i  uziomem
pomocniczym prądowym.
   W  czasie  pomiaru  prąd  przemienny  o  stałej  wartości  przepływa  między  uziomem
badanym  T  a  uziomem  pomocniczym   T

umieszczonym w takiej odległości od uziomu

badanego, że oba uziomu nie oddziaływają na siebie.

Wartość rezystancji uziomu jest równa napięciu między uziomem badanym T a uziomem
pomocniczym T

, podzielonemu przez prąd przepływający między uziomem badanym T a

sondą pomocnicza T

  Metoda techniczna pomiaru rezystancji uziomu nadaje się do pomiaru małych rezystancji
w granicach od 0,01-1Ω.

Wadami metody technicznej są:
  a) konieczność stosowania pomocniczych źródeł zasilania;
  b) na wynik pomiaru mogą mieć wpływ prądy błądzące;
  c) niemożliwość bezpośredniego odczytu mierzonej rezystancji.

Sprawdzenie pomiaru rezystancji uziomu (rys. 18).
   Aby  sprawdzić,  że  zmierzona  rezystancja  uziomu  jest  wartością  prawidłową,  należy
wykonać dwa dodatkowe pomiary z przesuniętą sondą pomocniczą T

- raz o 6 metrów dalej

od uziomu T - a drugi raz o 6 metrów w kierunku uziomu T.
   Jeżeli wyniki trzech wykonanych pomiarów są w przybliżeniu  zgodne,  to  średnią z tych
trzech  pomiarów  przyjmuje  się  jako  rezystancję  uziomu  T.  Jeżeli  nie  ma  takiej  zgodności
, pomiary  należy  powtórzyć zwiększając  odległość  pomiędzy  uziomem  T  a  uziomem
pomocniczym T

Rys. 18 Schemat sprawdzenia pomiaru rezystancji uziomu
Oznaczenia: T: uziom badany, odłączony od wszystkich innych źródeł zasilania;
T

:uziomy pomocnicze, X - usytuowanie T

zmienione do sprawdzenia pomiaru,

Y - kolejne usytuowanie T

zmienione do drugiego sprawdzenia pomiaru

3.7.2 Pomiar metodą kompensacyjną

Rys. 19 Czołowa płyta miernika IMU

Rys. 20. Układ do pomiaru rezystancji uziomu metodą kompensacyjną
    Do  pomiaru  rezystancji  uziomu  używany  jest  induktorowy  miernik  IMU  oparty  na
metodzie  kompensacyjnej.  Metoda  ta  stosowana  jest  do  pomiarów  rezystancji  uziomów  od
kilku do kilkuset Ω.
  Źródłem pomiarowym jest prądnica  (induktor korbkowy z napędem ręcznym) generująca
napięcie  o  częstotliwości  65  Hz  przy  160  obr./min.  Napięcie  znamionowe  wynosi
kilkadziesiąt  woltów  i  nie  musi  być  regulowane.  Napięcie  uziomu  T

względem elektrody

napięciowej kompensuje się spadkiem napięcia na potencjometrze R

Wskazania odczytuje się na podziałce potencjometru R

wycechowanej w Ω , po

skompensowaniu napięcia na rezystancji uziomu T napięciem na potencjometrze i uzyskania
zerowego  wskazania  galwanometru.  Ze  względu  na  małą  moc  źródła  prądu  miernika  IMU
wymuszony prąd jest niewielki  i miernik ma ograniczony zakres zastosowania.
  Znamionowe

wartości

zakresów

pomiarowych

miernika

IMU

wynoszą:

5 - 50 - 500 Ω lub 10 - 100 - 1000 Ω przy znamionowym napięciu pomiarowym wynoszącym
300 V.
  Tok postępowania:
   -  przygotowanie  układu uziomów  pomocniczych  względem  badanego  uziomu  - jak  przy
metodzie
    technicznej;
  - sprawdzić poprawność działania miernika zgodnie z instrukcją producenta;

   -  ustawić  przełącznik  zakresów  w  pozycji  odpowiadającej  przewidywanej  wartości
pomiaru;
   -  obracając  korbką  przyrządu  (160  obr./min.)  regulować  potencjometrem  do  czasu
uzyskania
  zerowego wskazania galwanometru;
   -  odczytać  wartość  wskazaną  na  podziałce  potencjometru  w  omach,  pomnożyć  przez
ustawiony mnożnik przełącznika zakresów.
   -  wartość  zmierzoną  R

należy pomnożyć przez współczynnik korekcyjny K

(współczynnik sezonowych zmian rezystywności gruntu).

Wartości współczynnika korekcyjnego K

podane są w Tablicy 8.

Tablica 8 Współczynniki korekcyjne K

       Rezystancja  uziemienia  uziomu  zależy  od  sposobu  jego  wykonania,  głównie  od
głębokości  pogrążenia.  Przez  zwiększenie  głębokości  pogrążenia  uziomu  uzyskuje  się
zmniejszenie  jego  rezystancji.  Głębokość  pogrążenia  uziomu  wpływa  również  na
niezmienność  rezystancji  w  czasie.  Rezystancja  uziomu  głębokiego  jest  stabilna,  gdyż  nie
wpływa na nią wysychanie ani zamarzanie gruntu.
3.7.3 Pomiar rezystancji pętli zwarcia doziemnego metodą cęgową

   Przedstawiona  metoda  pomiarowa  ma  zastosowanie  do  istniejących  pętli  uziemienia  w
obrębie kratowego układu uziemiającego jak przedstawiono na rys. 21.

Rys. 21 Pomiar rezystancji pętli uziemienia z użyciem zacisków prądowych

Oznaczenia: R

- uziemienie transformatora, R

- nieznana rezystancja uziomu, którą należy

zmierzyć,
R

...R

- równoległe uziemienia połączone połączeniem wyrównawczym lub przewodem PEN

  W metodzie tej pierwsze cęgi indukują w pętli napięcie  pomiarowe U, drugie cęgi mierzą
prąd  I w  pętli.  Rezystancję  pętli  można  obliczyć dzieląc  napięcie  U przez  prąd  I.  Każde  z
cęgów  mogą  być  osobno  połączone  z  miernikiem  albo  mogą  być  wykonane  jako  cęgi
zespolone.
   Wypadkowa  rezystancja  połączonych  równolegle  rezystancji  R

...R

jest zazwyczaj

wartością  małą  i  nie  wpływa  praktycznie  na  wynik  pomiarów.  Zmierzona  rezystancja  pętli
uziemienia jest równa rezystancji zmierzonej lub nieznacznie niższa.
   W  praktycznych  rozwiązaniach  każdy  zacisk  może  być  indywidualnie  podłączony  do
miernika cęgowego lub zespolony w jeden specjalny zacisk.
   Ten  sposób  pomiarów  rezystancji  pętli  uziemienia  t.j.  z  użyciem  zacisków  prądowych
stosuje się bezpośrednio do układów TN oraz w obwodach pętli zwarciowej układów TT.
   W  układzie  TT,  w  którym  jest  dostęp  tylko  do  uziemienia  objętego  pomiarem,  pętlę
można  zamknąć  łącząc  krótkotrwale, na  czas  pomiaru,  to  uziemienie  z  przewodem
neutralnym (układ quasi TN).
   Dla  zapewnienia  bezpieczeństwa  w  czasie  wykonywania  pomiarów,  a  w  szczególności
uniknięcia  ryzyka  wystąpienia  prądu  spowodowanego  różnicą  potencjałów  pomiędzy
przewodem  neutralnym  a  ziemią, wspomniane  wyżej  przyłączanie  zaleca  się  wykonać  i
rozłączać po wyłączeniu zasilania instalacji.

3.8 Badanie ochrony uzupełniającej

  Sprawdzenie skuteczności środków zastosowanych dla ochrony uzupełniającej wykonuje
się przez oględziny i odpowiednie próby.
   Tam,  gdzie  wymagane  jest  stosowanie  dla  ochrony  uzupełniającej  wyłącznika
różnicowoprądowego,  skuteczność  samoczynnego  wyłączenia  zasilania  przez  wyłącznik
powinna być sprawdzona przy użyciu odpowiednich urządzeń pomiarowych zgodnie z normą
PN-EN 61557-6 dla potwierdzenia spełnienia odpowiednich wymagań PN-HD 60364-4-41.
   W  przypadku  gdy  wyłącznik  różnicowoprądowy  jest przewidziany  do  ochrony
uzupełniającej  i  do  ochrony  przy  uszkodzeniu,  to  wystarczającym  jest  sprawdzenie  go  jako
urządzenia wyłączającego w ochronie przez samoczynne wyłączenie zasilania.

3.9 Pozostałe sprawdzenia odbiorcze i okresowe

1) Ochrona uzupełniająca

   Skuteczność  środków  zastosowanych  do  ochrony  uzupełniającej  należy  sprawdzić
poprzez  oględziny  i  wykonanie  prób.  Jeżeli  do  ochrony  uzupełniającej  zastosowano
wymagane  urządzenia  różnicowoprądowe,  to  skuteczność  samoczynnego  wyłączania
zasilania przez RCD należy sprawdzić  zgodnie z wymaganiami Części 4-41.
2) Sprawdzenie biegunowości

Jeżeli przepisy zabraniają instalowania łączników jednobiegunowych w przewodzie
neutralnym, należy sprawdzić czy wszystkie te łączniki są włączone jedynie w przewody
liniowe.
3) Próby funkcjonalne

Zespoły, takie jak rozdzielnice i sterownice, napędy, urządzenia sterownicze i blokady,
powinny być poddane próbie działania w celu stwierdzenia, czy są one właściwie
zamontowane, nastawione i zainstalowane zgodnie z odpowiednimi wymaganiami normy PN-
HD 60364-6:2008.

4) Sprawdzenie kolejności faz

W przypadku obwodów wielofazowych należy sprawdzić czy kolejność faz jest
zachowana.
5) Spadek napięcia

W razie potrzeby należy sprawdzić zgodność z Rozdziałem 525 Części 5-52. Spadek
napięcia może być określony:
- na podstawie pomiaru impedancji obwodu;
- na podstawie diagramu, którego przykład podano w Załączniku D normy
PN-HD 60364-6:2008 Rys. 23.

4. Przebieg ćwiczenia

Podczas ćwiczenia studenci mają za zadanie wykonie Badań odbiorczych

zamodelowanej instalacji elektrycznej (Zał. Nr 3).
- Opis instalacji przeznaczonej do sprawdzenia.
- Oględziny instalacji elektrycznej.
- Sprawdzenie (pomiary) instalacji elektrycznej.

5. Wyniki sprawdzeń instalacji

Przedstawiony w normie załączniki zawierają formularze w formie tablicy, która

zawierają opis sprawdzanej instalacji i wyniki sprawdzeń (Zał. Nr 2 do instrukcji).

Wyniki sprawdzeń można zamieścić w formie protokółów.

Rys.23. Przykład diagramu odpowiedniego do wyznaczania wartości spadku napię

cia[8]