Bud
ż
et
Polityka
bud
ż
etowa
Bud
ż
et
Polityka
bud
ż
etowa
Finanse publiczne
Finanse publiczne obejmuj
ą
procesy zwi
ą
zane z
gromadzeniem
ś
rodków publicznych oraz ich
rozdysponowaniem, a w szczególno
ś
ci:
1) gromadzenie dochodów i przychodów publicznych;
2) wydatkowanie
ś
rodków publicznych;
3) finansowanie potrzeb po
ż
yczkowych bud
ż
etu pa
ń
stwa;
3) finansowanie potrzeb po
ż
yczkowych bud
ż
etu pa
ń
stwa;
4) finansowanie potrzeb po
ż
yczkowych bud
ż
etu jednostki
samorz
ą
du terytorialnego;
5) zaci
ą
ganie zobowi
ą
za
ń
anga
ż
uj
ą
cych
ś
rodki publiczne;
6) zarz
ą
dzanie
ś
rodkami publicznymi;
7) zarz
ą
dzanie długiem publicznym;
8) rozliczenia z bud
ż
etem Unii Europejskiej.
Finanse publiczne
Finanse publiczne
Polityka fiskalna
organy centralne
Finanse publiczne
Polityka samorz
ą
dowa
organy samorz
ą
dowe
Centralne zadania publiczne
•
Obrona narodowa i bezpiecze
ń
stwo zewn
ę
trzne kraju
•
Policja i bezpiecze
ń
stwo wewn
ę
trzne kraju
•
S
ą
downictwo i wymiar sprawiedliwo
ś
ci
•
Działalno
ść
dyplomatyczna
•
Kontrola gospodarowania bogactwami naturalnymi
•
Strategiczne dziedziny gospodarcze i urz
ą
dzenia z zakresu
infrastruktury
infrastruktury
•
Nauka i szkolnictwo wy
ż
sze
•
Emerytury i renty
•
Utrzymanie obiektów b
ę
d
ą
cych spu
ś
cizna kulturow
ą
narodu
•
Słu
ż
ba zdrowia
•
Gromadzenie dochodów publicznych i zarz
ą
dzanie długiem
publicznym
Typowe zadania lokalnych władz
publicznych
• O
ś
wiata
• Zaopatrzenie ludno
ś
ci w wod
ę
pitn
ą
• Utrzymanie czysto
ś
ci
• Utrzymanie dróg lokalnych
• Utrzymanie obiektów u
ż
yteczno
ś
ci publicznej o
znaczeniu lokalnym
znaczeniu lokalnym
• Utrzymanie ładu przestrzennego
• Utrzymanie lokalnego transportu publicznego
• Opieka społeczna
• Utrzymanie placówek podstawowej opieki zdrowotnej
(je
ś
li nie s
ą
one cz
ęś
ci
ą
odr
ę
bnego systemu opieki
zdrowotnej)
Bud
ż
et
•
Bud
ż
et pa
ń
stwa jest rocznym planem dochodów i
wydatków oraz przychodów i rozchodów:
-organów władzy publicznej, w tym organów
administracji rz
ą
dowej, organów kontroli i
ochrony prawa;
- s
ą
dów i trybunałów.
- s
ą
dów i trybunałów.
Ź
ródło: USTAWA z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych
(Dz. U. 2005 nr 249 poz. 2104):
•
Jest uchwalany w formie ustawy bud
ż
etowej na okres
roku kalendarzowego
•
Zasady bud
ż
etowe: jedno
ś
ci, jawno
ś
ci, zupełno
ś
ci,
jednoroczno
ś
ci, równowagi.
Tryb uchwalania bud
ż
etu
• Projekt ustawy bud
ż
etowej + prowizorium bud
ż
etowe
musi by
ć
przedło
ż
one przez RM Sejmowi do 30.09
• 3 czytania, Senat ma 20 dni na poprawki
• Prezydent podpisuje w ci
ą
gu 7 dni, nie ma prawa weta.
• Je
ś
li w ci
ą
gu 4 miesi
ę
cy od zło
ż
enia projektu ustawy
• Je
ś
li w ci
ą
gu 4 miesi
ę
cy od zło
ż
enia projektu ustawy
bud
ż
etowej nie trafi on do Prezydenta, Prezydent
mo
ż
e
mo
ż
e
w ci
ą
gu 14 dni skróci
ć
kadencje Sejmu.
w ci
ą
gu 14 dni skróci
ć
kadencje Sejmu.
• 5 miesi
ę
cy po zako
ń
czeniu roku bud
ż
etowego, RM
przekłada Sejmowi sprawozdanie z wykonania bud
ż
etu,
prosz
ą
c o absolutorium.
• Brak absolutorium,
RM musi poda
ć
si
ę
do dymisji
Co to jest podatek?
Podatkiem jest publicznoprawne, nieodpłatne,
przymusowe oraz bezzwrotne świadczenie
pieniężne na rzecz Skarbu Państwa,
województwa, powiatu lub gminy, wynikające
województwa, powiatu lub gminy, wynikające
z ustawy podatkowej
USTAWA z dnia
29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze
zm.).
Struktura bud
ż
etu
D
O
C
H
O
D
1.
DOCHODY
PODATKOWE
Podatki po
ś
rednie – podatek od towarów i usług;
podatek akcyzowy; podatek od gier.
Podatki bezpo
ś
rednie – podatek dochodowy od
osób fizycznych; podatek dochodowy od osób
prawnych
5.
WYDATKI
BIE
ŻĄ
CE
wynagrodzenia i pochodne; dotacje i
subwencje; por
ę
czenia i gwarancje;
wydatki rzeczowe; obsługa długu
publicznego; rozliczenia z bankami;
wpłaty do bud
ż
etu Unii Europejskiej
W
Y
D
A
T
2.
DOCHODY
NIEPODATKOWE
dywidenda; wpłaty zysku NBP; cło; dochody
jednostek bud
ż
etowych; wpłaty jednostek
samorz
ą
du terytorialnego; pozostałe dochody
niepodatkowe.
6.
WYDATKI
MAJ
Ą
TKOWE
Maj
ą
one na celu zwi
ę
kszenie maj
ą
tku
b
ę
d
ą
cego w posiadaniu Skarbu
D
Y
T
K
I
niepodatkowe.
b
ę
d
ą
cego w posiadaniu Skarbu
Pa
ń
stwa – inwestycje rzeczowe oraz
udziały w spółkach kapitałowych.
3.
Ś
RODKI Z UNII EUROPEJSKIEJ I Z INNYCH
Ź
RÓDEŁ NIEPODLEGAJCE ZWROTOWI
4.
PRZYCHODY
nadwy
ż
ka z lat ubiegłych;
ś
rodki z prywatyzacji;
kredyty i po
ż
yczki; emisja obligacji SP; spłacone
po
ż
yczki
7.
ROZCHODY
spłata kredytów i po
ż
yczek; wykup
obligacji SP; udzielone z bud
ż
etu
pa
ń
stwa po
ż
yczki.
Je
ś
li dochody>wydatków= nadwy
ż
ka bud
ż
etowa, Je
ś
li dochody<wydatków= deficyt bud
ż
etowy
Podział podatków
I.
Podatki (kryterium sposobu pobierania)
Podatki po
ś
rednie
•
podatek od towarów i usług, podatek akcyzowy,
•
podatek od gier.
Podatki bezposrednie
•
podatek dochodowy od os
ó
b fizycznych,
•
podatek dochodowy od os
ó
b fizycznych,
•
podatek dochodowy od os
ó
b prawnych,
•
podatek od spadk
ó
w i darowizn,
•
podatek od czynno
ś
ci cywilnoprawnych,
•
podatek rolny,
•
podatek le
ś
ny,
•
podatek od nieruchomo
ś
ci,
•
podatek od
ś
rodk
ó
w transportowych,
•
podatek od posiadania ps
ó
w,
Podział podatków
II. Podatki (
kryterium przedmiot opodatkowania)
- dochodowe
- maj
ą
tkowe
- konsumpcyjne
- konsumpcyjne
III. Podatki dochodowe dzielimy na
- progresywne
- proporcjonalne (liniowy)
- degresywne
Podatki
Państwowe
samorządowe
Wspólne
Podatek dochodowy PIT i CIT
VAT, AKCYZA od gier
Rolny, leśny
Podatki pa
ń
stwowe i samorz
ą
dowe
Podatek dochodowy PIT i CIT
VAT, AKCYZA od gier
Rolny, leśny
Od nieruchomości,
Od środków transportu
Od psa
Od czynności cywilnych
Progresywny podatek dochodowy
w Polsce (na rok 2010)
- Do 85 528 zł podatek wynosi 18% minus
kwota zmniejszaj
ą
ca podatek 556 zł 02 gr
- Ponad 85 528 zł Podatek wynosi 14 839 zł 02
- Ponad 85 528 zł Podatek wynosi 14 839 zł 02
gr + 32% nadwy
ż
ki ponad 85 528 zł
Zadanie sprawdzaj
ą
ce
na przeci
ę
tn
ą
stop
ę
podatkow
ą
Przedział dochodów ( w zł)
Stopa podatkowa
0-29999
0,2
30000-49999
0,4
50000 i wi
ę
cej
0,6
50000 i wi
ę
cej
0,6
wiedz
ą
c,
ż
e 900 000 podatników osi
ą
ga dochody równe 20 000 zł,
700 000 podatników ma dochody równe 40 000 a 100 000
podatników na dochody na poziomie 60 000, oblicz przeci
ę
tn
ą
stop
ę
podatkow
ą
.
Udział dochodów podatkowych i niepodatkowych
w dochodach ogółem
82,4%
90,0% 88,2% 84,8% 89,7% 88,9% 86,7% 86,7% 88,5% 90,4%
81,0%
60%
80%
100%
17,6%
10,0% 11,8%
15,2%
10,3% 11,1% 13,3% 13,3% 11,5% 9,6%6,5%
0%
20%
40%
1995 1998 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008
Dochody podatkowe
Dochody niepodatkowe
Udział poszczególnych dochodów
podatkowych w dochodach ogółem
30%
40%
50%
Dochody z podatku od
towarów i usług (VAT)
Dochody z podatku
akcyzowego
0%
10%
20%
30%
1995 1998 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008
Dochody z podatku
dochodowego od osób
prawnych
Dochody z podatku
dochodowego od osób
fizycznych
Dochody niepodatkowe
Dochody i wydatki bud
ż
etowe 2008
• Planowane dochody 281, 89 mld zł
• Planowane wydatki 310,43
• Planowany deficyt 28,54
DOCHODY OGÓŁEM
281 892 096
1. Dochody podatkowe i niepodatkowe
1,1. Dochody podatkowe (81%)
1,1,1. Podatki po
ś
rednie (58%)
z tego: Podatek od towarów i usług
Podatek akcyzowy
Podatek od gier
1,1,2. Podatek dochodowy od osób prawnych
1,1,3. Podatek dochodowy od osób fizycznych
1,1,4. Podatek tona
ż
owy
1,2. Dochody niepodatkowe (6,5 %)
246 609 986
228 194 400
164 890 000
111 700 000
52 200 000
990 000
27 150 000
36 154 000
400
18 415 586
Budżet państwa w roku 2008
1,2. Dochody niepodatkowe (6,5 %)
1,2,1. Dywidendy
1,2,2. Cło
1,2,3. Dochody jednostek bud
ż
etowych
1,2,4. Pozostałe dochody niepodatkowe
1,2,5. Wpłaty jednostek samorz
ą
du terytorialnego
1,2,6. Dochody zagraniczne
2.
Ś
rodki z Unii Europejskiej i z innych
ź
ródeł niepodlegajce
zwrotowi (12,5%)
18 415 586
3 510 000
1 993 000
9 841 008
730 000
2 164 645
176 933
35 282 110
Wybrane wydatki budżetu państwa w 2008 r. wg
działów (w tys. zł)
Dział
Treść
Plan na 2008 r.
600
Transport i łączność ( 3,8%)
12 656 128
730
Nauka (1,3%)
4 102 206
750
Administracja publiczna (3,22%)
10 211 186
752
Obrona narodowa (5,2%)
16 572 723
754
Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa (4,2)
13 223 226
755
Wymiar sprawiedliwości (3,06)
9 582 603
801
Oświata i wychowanie (0,5%)
1 572 078
803
Szkolnictwo wyższe (3,45%)
10 745 900
851
Ochrona zdrowia (1,5%)
4 674 363
852
Pomoc społeczna (4,1%)
12 649 422
853
Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej (2,16)
6 691 261
921
Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego (0,45%)
1 461 998
926
Kultura fizyczna i sport (0.1%)
359 766
753
Obowiązkowe ubezpieczenia społeczne (21%)
65 919 578
758
Różne rozliczenia:
-
subwencja dla JST (12,25%)
-
- rezerwa celowa (10,3%)
-
środki własne UE (3,87)
-
- Inne (0,75%)
84 373 195
38 000 000
32 000 000
12 000 000
2 373 195
757
Obsługa długu publicznego (8,70%)
27 839 610
Struktura wydatków według podstawowych
grup ekonomicznych
Subwencja
Środki przekazane
Dotacja
Dofinansowanie z kasy państwa wydatków
podmiotów innych niż państwowe jednostki
budżetowe oraz ich zadań.
Środki przekazane
z budżetu państwa na
finansowanie jednostek
samorządu terytorialnego bez
wskazania celu na jaki mają
zostać przeznaczone.
Miar
ą
stopnia ingerencji pa
ń
stwa w gospodark
ę
jest udział bud
ż
etu pa
ń
stwa w PKB.
21,1
18,9
18,2
18
17,8
18,1
16,9
18,3
19
20,4
22,5
10
15
20
25
Udział dochodów bud
ż
etu pa
ń
stwa w PKB
10
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
Udział wydatków bud
ż
etu pa
ń
stwa w PKB
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
20,9
22,7
22,6
22,5
21,4
21,4
21,8
21,1
22,0
3 główne problemy polskiego bud
ż
etu
• Za du
ż
o funduszy celowych i agencje
rz
ą
dowych (za du
ż
o dotacji)
• Du
ż
y udział wydatków sztywnych
• Brak bud
ż
etu zadaniowego
• Brak bud
ż
etu zadaniowego
Fundusze celowe
• instytucja o charakterze finansowym
gromadz
ą
ca
ś
rodki pozabud
ż
etowe dla
realizacji okre
ś
lonych zada
ń
pa
ń
stwa,
powołana na mocy ustawy.
•
Ź
ródła finansowania:
– Składki obowi
ą
zkowe (parapodatki)
– Dopłaty z bud
ż
etu pa
ń
stwa
– Działalno
ść
zarobkowa
– Zatrzymane nadwy
ż
ki z lat ubiegłych
Fundusze celowe w 2007 roku
Fundusz
Przychody
Wydatki
Fundusz Ubezpieczeń Społecznych FUS
124 411 912
123 253 798
Fundusz Emerytalno-Rentowy KRUS
15 578 396
15 538 422
Fundusz Pracy
7 565 000
6 373 360
Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych
3 405 532
3 960 834
Niepełnosprawnych
3 405 532
3 960 834
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej
847 000
1 070 170
Fundusz Rekompensacyjny
701 982
871 982
Fundusz Restrukturyzacji Przedsiębiorców
464 425
676 170
Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej
517 757
517 757
Fundusz Administracyjny
503 743
507 397
Fundusz Reprywatyzacji
182 470
364 000
Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych
307 735
196 111
Fundusz Promocji Kultury
128 600
175 615
Fundusze celowe cdn
Fundusz
Przychody
Wydatki
Fundusz – Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców
84 677
137 883
Fundusz Skarbu Państwa
77 000
77 000
Fundusz Modernizacji Sił Zbrojnych
62 745
62 745
Fundusz Nauki i Technologii Polskiej
60 000
60 000
Fundusz Prewencji i Rehabilitacji
28 000
28 780
Fundusz Prewencji i Rehabilitacji
28 000
28 780
Centralny Fundusz Gospodarki Zasobem Geodezyjnym i
Kartograficznym
23 919
26 161
Fundusz Zajęć Sportowo-Rekreacyjnych dla Uczniów
15 500
22 630
Centralny Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych
19 654
19 641
Fundusz Pomocy Postpenitencjarnej
14 500
14 001
Fundusz Wsparcia Policji
10 600
10 602
Fundusz Modernizacji Bezpieczeństwa Publicznego
5 158
6 201
Fundusz Rozwoju Przywięziennych Zakładów Pracy
2 315
2 301
Fundusz Promocji Twórczości
800
1 377
Agencje pa
ń
stwowe
• instytucja gromadz
ą
ca
ś
rodki „pozabud
ż
etowe”
dla realizacji zada
ń
pa
ń
stwa, powstała na mocy
ustawy
•
Ź
ródła finansowania:
•
Ź
ródła finansowania:
– Dotacje bud
ż
etowe
– Dochody publiczne (składki)
– Kredyty
– Darowizny
– Odsetki
– dywidendy
Wybrane agencje pa
ń
stwowe
• Polska Agencja Rozwoju
Przedsi
ę
biorczo
ś
ci
• Agencja Rynku Rolnego
• Agencja Własno
ś
ci Rolnej
• Agencja Własno
ś
ci Rolnej
• Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji
Rolnictwa
• Agencja Mienia Wojskowego
• Wojskowa Agencja Mieszkaniowa
Sztywno
ść
wydatków bud
ż
etowych
•
Struktur
ę
wydatków bud
ż
etowych kształtuje kwota wydatków prawnie
zdeterminowanych - s
ą
to wydatki, które bud
ż
et pa
ń
stwa musi ponie
ść
ze
wzgl
ę
du na obowi
ą
zuj
ą
ce prawo. Rz
ą
d nie mo
ż
e regulowa
ć
ich wysoko
ś
ci.
•
wydatki elastyczne - s
ą
to wydatki, których wysoko
ść
mo
ż
e by
ć
regulowana przez rz
ą
d.
Wydatki
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
zdeterminowane
65,2
66,7
67,6
62,2
58,8
73,0
73,1
elastyczne
34,8
33,3
32,4
37,8
41,2
27,0
26,9
Przykłady wydatków zdeterminowanych
•
subwencje dla jednostek samorz
ą
du terytorialnego,
•
wydatki na infrastruktur
ę
transportu l
ą
dowego
[1]
,
•
wydatki na obron
ę
narodow
ą
[2]
,
•
składki do bud
ż
etu Unii Europejskiej,
•
koszty obsługi długu publicznego,
•
wydatki urz
ę
dów naczelnych organów władzy pa
ń
stwowej i ochrony
prawa oraz s
ą
downictwa, a tak
ż
e wydatki s
ą
dów powszechnych,
•
dotacje dla Funduszu Ubezpiecze
ń
Społecznych i Funduszu Emerytalno-
Rentowego, renty socjalne oraz zasiłki i
ś
wiadczenia przedemerytalne,
Rentowego, renty socjalne oraz zasiłki i
ś
wiadczenia przedemerytalne,
ś
wiadczenia rodzinne i zaliczk
ę
alimentacyjn
ą
oraz zasiłki z pomocy
społecznej,
•
składki na ubezpieczenie zdrowotne finansowane z bud
ż
etu pa
ń
stwa
oraz składki na ubezpieczenie społeczne za osoby przebywaj
ą
ce na
urlopach wychowawczych macierzy
ń
skich,
•
wydatki refundowane z bud
ż
etu Unii Europejskiej, a tak
ż
e
ś
wiadczenia
emerytalno - rentowe
ż
ołnierzy i funkcjonariuszy.
[1]
nie mo
ż
e by
ć
ni
ż
sza ni
ż
18 % planowanych na dany rok wpływów z
podatku akcyzowego od paliw silnikowych
[2]
musz
ą
one stanowi
ć
1,95% prognozowanego na dany rok PKB
Deficyt bud
ż
etowy
• Deficyt
bud
ż
etowy
-
ró
ż
nica
mi
ę
dzy
strumieniami
wydatków
a
dochodami;
dotyczy
jednego
roku
fiskalnego
(kalendarzowego); na koniec roku deficyt
(kalendarzowego); na koniec roku deficyt
bud
ż
etowy
powi
ę
ksza
dług
publiczny.
Deficyt bud
ż
etowy mo
ż
e powstawa
ć
z
konieczno
ś
ci obsługi długu publicznego.
RODZAJE DEFICYTÓW
• DEFICYT RZECZYWISTY
faktyczna ró
ż
nica pomi
ę
dzy wydatkami a dochodami
bud
ż
etowymi
• DEFICYT CYKLICZNY
ró
ż
nica mi
ę
dzy wydatkami i dochodami pa
ń
stwa,
ró
ż
nica mi
ę
dzy wydatkami i dochodami pa
ń
stwa,
realizowanymi w warunkach, gdy gospodarka nie
funkcjonuje przy pełnym wykorzystaniu mocy
produkcyjnych (okres recesji lub o
ż
ywienia)
• DEFICYT STRUKTURALNY
symulowane, hipotetyczne ró
ż
nice mi
ę
dzy wydatkami a
dochodami, realizowanymi w warunkach pełnego
zatrudnienia i naturalnej stopy bezrobocia
SKUTKI EKONOMICZNE
DEFICYTU
• deficyt a inflacja
+ (premia inflacyjna)
wpływy podatkowe rosn
ą
szybciej ni
ż
dochody, co zmniejsza deficyt bud
ż
etowy
dochody, co zmniejsza deficyt bud
ż
etowy
- udział zadłu
ż
enia netto sektora
bud
ż
etowego w sektorze bankowym,
mo
ż
e wpływa
ć
na wzrost poda
ż
y
pieni
ą
dza i wzrostu inflacji.
SKUTKI EKONOMICZNE
DEFICYTU
• deficyt a stopy procentowe
- wzrost popytu rz
ą
du na kapitały pieni
ęż
ne powoduje
wzrost stopy procentowej (krzywa popytu na pieni
ą
dz
przesunie si
ę
w prawo, w gór
ę
).
Skutkiem tego:
- wysoka stopa % spowoduje zmniejszenie odst
ę
pno
ś
ci
kapitałów pieni
ęż
nych na inwestycje prywatne
(efekt
wypychania, ang. crowding out effect)
-
wysoka stopa % umocni kurs waluty krajowej, co
zahamuje eksport, pobudzi import, powoduj
ą
c deficyt
handlowy
(efekt bli
ź
niaczy, ang. twin deficit efffect)
Deficyt bud
ż
etowy w mln zł
40 000
50 000
60 000
70 000
0
10 000
20 000
30 000
40 000
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
Relacja deficytu bud
ż
etowego do PKB
w poszczególnych krajach w 2004r. (w %)
6
8
10
12
14
-8
-6
-4
-2
0
2
4
N
o
rw
e
g
ia
D
a
n
ia
F
in
la
n
d
ia
E
s
to
n
ia
S
z
w
e
c
ja
Ir
la
n
d
ia
B
u
łg
a
ri
a
K
a
n
a
d
a
Is
la
n
d
ia
B
e
lg
ia
H
is
z
p
a
n
ia
L
u
k
s
e
m
b
u
Ł
o
tw
a
A
u
s
tr
ia
L
it
w
a
R
u
m
u
n
ia
H
o
la
n
d
ia
S
ło
w
e
n
ia
C
z
e
c
h
y
P
o
rt
u
g
a
li
a
S
ło
w
a
c
ja
W
ie
lk
a
W
ło
c
h
y
F
ra
n
c
ja
N
ie
m
c
y
P
o
ls
k
a
T
u
rc
ja
C
y
p
r
U
S
A
M
a
lt
a
C
h
o
rw
a
c
ja
W
ę
g
ry
J
a
p
o
n
ia
G
re
c
ja
Dług publiczny
• definicja długu publicznego zawarta jest w ustawie o
finansach publicznych
dług publiczny to
nominalne zadłu
ż
enie podmiotów
sektora finansów publicznych, ustalone po
wyeliminowaniu przepływów finansowych mi
ę
dzy
podmiotami nale
żą
cymi do tego sektora
podmiotami nale
żą
cymi do tego sektora
• w konstytucji RP znalazł si
ę
zapis dotycz
ą
cy limitu długu
publicznego (ewenement na skal
ę
ś
wiatow
ą
)
niedopuszczalne jest zaci
ą
ganie po
ż
yczek lub udzielanie
gwarancji w nast
ę
pstwie których, dług publiczny
przekroczy
3
/
5
warto
ś
ci rocznego PKB
Ró
ż
nica w definiowaniu długu publicznego
wg ustawodawstwa unijnego i polskiego
Dług publiczny
wg norm UE
wg prawodawstwa
polskiego
przewidywane wypłaty z
por
ę
cze
ń
i gwarancji
nie wliczane
wliczane
zobowi
ą
zania wymagalne
nie wliczane
wliczane
zobowi
ą
zania wymagalne
nie wliczane
(wliczane do
deficytu)
wliczane
Otwarte fundusze emerytalne
–jako jednostka sektora
publicznego
jest jednostk
ą
sektora
publicznego
nie jest jednostk
ą
sektora
publicznego
WYSZCZEGÓLNIENIE
VI 2006
2)
Zadłu
ż
enie sektora finansów publicznych
501 879,1
1. Zadłu
ż
enie sektora rz
ą
dowego
482 553,3
1.1. Skarb Państwa
475 292,1
1.2. ZUS i zarządzane przez ZUS fundusze
6 218,2
1.3. Narodowy Fundusz Zdrowia 1)
0,0
1.4. Państwowe fundusze celowe z osobowością
prawną (bez ZUS i zarządzanych przez ZUS funduszy)
0,0
1.5. Państwowe szkoły wyższe
152,0
1.6. Jednostki badawczo-rozwojowe
160,4
Zadłu
ż
enie sektora finansów
publicz nych po konsolidacji
(nominał, mln zł)
1.6. Jednostki badawczo-rozwojowe
160,4
1.7. Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej
593,4
1.8. Państwowe instytucje kultury
30,4
1.9. PAN i tworzone przez PAN jednostki organizacyjne
5,0
1.10. Pozostałe państwowe osoby prawne utworzone
na podst. odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań
publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, banków i
spółek prawa handlowego
101,8
2. Zadłu
ż
enie sektora samorz
ą
dowego
19 325,8
2.1. Jednostki samorządu terytorialnego
16 528,6
2.2. Samorządowe fundusze celowe z osobowością prawną
1,6
2.3. Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej
2 733,7
2.4. Samorządowe instytucje kultury
25,0
2.5. Pozostałe samorządowe osoby prawne utworzone
na podst. odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań
publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, banków i
spółek prawa handlowego
36,9
Przyczyny powstawania długu
publicznego
• Uporczywie utrzymuj
ą
cy si
ę
deficyt bud
ż
etowy, który
przekształca si
ę
w dług publiczny.
• Okres wzmo
ż
onych wydatków publicznych, zwłaszcza
okresy wojen i gł
ę
bokich kryzysów gospodarczych.
• Realizowana
doktryna
ekonomiczna,
która
zakłada
ś
wiadome utrzymanie deficytu bud
ż
etowego i długu
• Realizowana
doktryna
ekonomiczna,
która
zakłada
ś
wiadome utrzymanie deficytu bud
ż
etowego i długu
publicznego
jako
narz
ę
dzi
interwencjonizmu
pa
ń
stwowego.
• Osi
ą
ganie celów politycznych rz
ą
dz
ą
cej elity, która nie
decyduje
si
ę
na
podnoszenie
podatków,
ale
nie
dokonuje równie
ż
ci
ęć
w wydatkach publicznych;
• Wpadni
ę
cie władz publicznych w pułapk
ę
zadłu
ż
enia.
Rodzaje długu
•
kryterium inflacji
•
- dług nominalny (warto
ść
bie
żą
cych zobowi
ą
za
ń
sektora bie
żą
cego)
•
- dług realny (warto
ść
długu z uwzgl
ę
dnieniem inflacji)
•
kryterium przyczyny
•
- własny (rezultat polityki po
ż
yczkowej)
•
- gwarantowany (rezultat udzielania gwarancji)
•
kryterium zapadalno
ś
ci
•
kryterium zapadalno
ś
ci
•
- krótkoterminowy (zaci
ą
gany w roku bud
ż
etowym w celu zarz
ą
dzania
•
płynno
ś
ci
ą
bud
ż
etu)
•
- długoterminowy (wykorzystywany w polityce zarz
ą
dzania z
•
zadłu
ż
eniem wieloletnim)
•
kryterium miejsca zaci
ą
gania
•
- dług krajowy (skierowany na rynek wewn
ę
trzny pa
ń
stwa)
•
- dług zagraniczny ( zaci
ą
gany poza krajem w walucie obcej)
Dług publiczny-
ograniczenia jego wielko
ś
ci
•
zadłu
ż
enie sektora publicznego nie mo
ż
e przekroczy
ć
60 % PKB
(kryterium konwergencji)
•
procedury ostro
ż
no
ś
ciowe w ustawie o finansach publicznych (
kryterium
dług/ PKB w %)
50-55%
55,01- 60%
powy
ż
ej 60%
•Rada Ministrów uchwala
•obni
ż
any jest deficyt
•podmioty sektora finansów
•Rada Ministrów uchwala
projekt bud
ż
etu, w którym
stosunek deficytu do
dochodów nie mo
ż
e wy
ż
szy
niz w roku bie
żą
cym
•obni
ż
any jest deficyt
bud
ż
etowy
•RM przedstawia sejmowi
program sanacyjny
•podmioty sektora finansów
publicznych nie mog
ą
udziela
ć
nowych por
ę
cze
ń
czy gwarancji (w danym
roku i w nast
ę
pnym)
•RM przedstawia sejmowi
program sanacyjny (w ci
ą
gu
miesi
ą
ca)
•w projekcie ustawy
bud
ż
etowej na kolejny rok
nie mo
ż
na przewidywa
ć
deficytu bud
ż
etowego
Dług sektora finansów publicznych w
Polsce w latach 1990-2004 (w % PKB)
60
70
80
90
100
0
10
20
30
40
50
60
1
9
9
0
1
9
9
1
1
9
9
2
1
9
9
3
1
9
9
4
1
9
9
5
1
9
9
6
1
9
9
7
1
9
9
8
1
9
9
9
2
0
0
0
2
0
0
1
2
0
0
2
2
0
0
3
2
0
0
4
Dane bie
żą
ce
• Dług publiczny wyniesie w 2008 roku
593,6 mld zł, czyli 47,4% PKB i wzro
ś
nie
do 694,1 mld zł w 2010 roku (47,7% PKB)
Historia długu publicznego w Polsce
1/3
• Polska odziedziczyła po okresie gospodarki
centralnie planowanej dług publicznych
przekraczaj
ą
cy 80% PKB.
• Był to głównie dług zagraniczny, najpierw
zaci
ą
gni
ę
ty w zachodnich bankach w czasach
zaci
ą
gni
ę
ty w zachodnich bankach w czasach
Gierka, potem wzrastaj
ą
cy w latach 80’ z
powodu niespłacanych odsetek.
• Krajowy dług publiczny był za to niewielki – był
to w zasadzie dług wobec NBP z tytułu kredytów
na sfinansowanie deficytu bud
ż
etowego.
Historia długu publicznego w Polsce
2/3
• W latach 1990-2000 nast
ą
pił silny spadek
relacji długu do PKB, mo
ż
liwy dzi
ę
ki
czterem zjawiskom:
– Ograniczeniu skali deficytów bud
ż
etowych do
– Ograniczeniu skali deficytów bud
ż
etowych do
ok. 3% PKB,
– Szybkiemu wzrostowi gospodarczemu,
– Silnemu wzmocnieniu si
ę
złotego, przez co
obni
ż
eniu uległa relacja długu zagranicznego
do PKB,
– Redukcji zadłu
ż
enia zagranicznego Polski.
Historia długu publicznego w Polsce
3/3
• W ko
ń
cu lat 90’ relacja długu do PKB
spadła poni
ż
ej 40%.
• Zwi
ę
kszenie si
ę
tej relacji ju
ż
prawie do
50% spowodował gwałtowny wzrost
50% spowodował gwałtowny wzrost
deficytów bud
ż
etowych po roku 2000, w
poł
ą
czeniu z powolnym wzrostem PKB.
• Około 70% tej kwoty stanowi publiczny
dług krajowy, a 30% dług zagraniczny.
Dług publiczny – problem
przyszło
ś
ci
• zaci
ą
ganie coraz wi
ę
kszych zobowi
ą
za
ń
przez jednostki samorz
ą
du terytorialnego
• kurczenie si
ę
przychodów z prywatyzacji
• rosn
ą
ce obci
ąż
enie z tytułu spłaty
• rosn
ą
ce obci
ąż
enie z tytułu spłaty
nieumorzonego zadłu
ż
enia zagranicznego
(rat) z lat 70.
Relacja długu publicznego do PKB
w poszczególnych krajach na koniec 2004r.
100
120
140
160
180
0
20
40
60
80
J
a
p
o
n
ia
G
re
c
ja
W
ło
c
h
y
B
e
lg
ia
T
u
rc
ja
M
a
lt
a
C
y
p
r
K
a
n
a
d
a
N
ie
m
c
y
F
ra
n
c
ja
A
u
s
tr
ia
U
S
A
P
o
rt
u
g
a
li
a
W
ę
g
ry
H
o
la
n
d
ia
S
z
w
e
c
ja
H
is
z
p
a
n
ia
N
o
rw
e
g
ia
F
in
la
n
d
ia
C
h
o
rw
a
c
ja
P
o
ls
k
a
D
a
n
ia
S
ło
w
a
c
ja
W
ie
lk
a
B
ry
ta
n
ia
B
u
łg
a
ri
a
C
z
e
c
h
y
Is
la
n
d
ia
Ir
la
n
d
ia
S
ło
w
e
n
ia
L
it
w
a
R
u
m
u
n
ia
Ł
o
tw
a
L
u
k
s
e
m
b
u
rg
E
s
to
n
ia
• Europejskim rekordzist
ą
jest od lat Belgia,
w której relacja długu publicznego do PKB
wynosi obecnie 108%. W roku 1995
relacja ta wynosiła 140%!
Dług publiczny na
ś
wiecie
1/2
relacja ta wynosiła 140%!
• Najzdrowszym pod tym wzgl
ę
dem krajem
w „starej Unii” jest Irlandia, w której
relacja wynosi tylko 34% (ale 10 lat temu
było to jeszcze ponad 100%)
Dług publiczny na
ś
wiecie
2/2
• Najgorsze zmiany wska
ź
nika długu publicznego do PKB
odnotowała w ostatnim dziesi
ę
cioleciu Japonia.
Skutkiem słabego wzrostu gospodarczego i kolosalnych
deficytów bud
ż
etowych, dług publiczny wzrósł tam z
60% w 1993r. do 133% PKB obecnie,
60% w 1993r. do 133% PKB obecnie,
• Sytuacja USA jest nadal lepsza od Europy. Relacja
długu publicznego do PKB wynosi tam poni
ż
ej 60% i do
ubiegłego roku stale spadała. Nie ma jednak raczej
w
ą
tpliwo
ś
ci,
ż
e obecnie relacja ta wzro
ś
nie, m.in. skutki
kosztów wojny w Iraku.
Formy finansowania długu
(art 64 ust.2 ustawy o finansach publicznych)
• sprzeda
ż
SPW
(skarbowych papierów warto
ś
ciowych)
• kredyt bankowy
• po
ż
yczki
• po
ż
yczki
• prywatyzacja maj
ą
tku Skarbu Pa
ń
stwa
• nadwy
ż
ka z poprzednich lat
Tendencje zmian w strukturze
długu
• wzrost udziału długu krajowego w długu
ogółem
• spadek udziału zagranicznego w cało
ś
ci
długu publicznego (skutek konwersji)
długu publicznego (skutek konwersji)
• koncentracja długu w r
ę
kach krajowego
sektora pozabankowego i inwestorów
zagranicznych
• spadek udziału sektora bankowego w
finansowaniu długu
Strategia zarz
ą
dzania długiem publicznym
(cele długoterminowe na lata 2000-2010)
• ograniczenie udziału długu zagranicznego
• wydłu
ż
enie duration
• wygładzanie rozkładu spłat zobowi
ą
za
ń
i
kosztów obsługi w czasie
kosztów obsługi w czasie
• wzrost udziału instrumentów
stałoprocentowych
• uelastycznienie struktury długu
zagranicznego
Struktura rodzajowa długu krajowego (VII 2005)
74,28%
9,82%
3,02%
11,52%
1,36%
obligacje rynkowe o oprocentowaniu stałym
obligacje rynkowe o oprocentowaniu zmiennym
obligacje oszczędnościowe
bony skarbowe
pozostałe zadłużenie
VI 2006
(w %)
Zadłu
ż
enie sektora finansów publicznych
501 879,1
100
Zadłu
ż
enie krajowe
361 080,9
71,95
1. Dług z tytułu SPW
337 746,2
67,30
Zadłu
ż
enie sektora finansów publicznych
wg instrumentów (nominał, mln zł)
2. Dług z tytułu pożyczek i kredytów
19 498,1
3,89
3. Pozostały dług sektora finansów publicznych
3 836,6
0,76
Zadłu
ż
enie zagraniczne
140 798,1
28,05
1. Dług z tytułu SPW
98 370,3
19,60
2. Dług z tytułu pożyczek i kredytów
42 421,1
8,45
Polityka bud
ż
etowa
• zajmuje si
ę
sposobami wykorzystania dochodów
i wydatków publicznych w celu realizacji zada
ń
stoj
ą
cych przed pa
ń
stwem
• polega ona na eliminowaniu waha
ń
• polega ona na eliminowaniu waha
ń
koniunkturalnych przez zmian
ę
wielko
ś
ci
dochodów (głównie z podatków) lub wydatków
pa
ń
stwa b
ą
d
ź
obu jednocze
ś
nie.
Funkcje polityki bud
ż
etowej
•
alokacyjna
(kształtowanie podziału czynników wytwórczych mi
ę
dzy
sektor prywatny i sektor publiczny, a nast
ę
pnie ich dalsza alokacja w
ramach tych sektorów).
•
redystrybucyjna
(polega na
ś
wiadomym oddziaływaniu przez pa
ń
stwo na
ostateczny podział dochodów indywidualnych)
Trzy płaszczyzny oddziaływania:
1.
bezpo
ś
rednia redystrybucja dochodów
2.
bezpłatne zaspokajanie pewnych potrzeb
3.
oddziaływanie na warunki rynkowego podziału
dochodów
•
stabilizacyjna
polega na wykorzystywaniu dochodów i wydatków
bud
ż
etowych do osi
ą
gni
ę
cia makroekonomicznych celów
gospodarczych: ograniczenia bezrobocia, stabilno
ś
ci poziomu cen,
zrównowa
ż
onego tempa rozwoju gosp., stabilno
ś
ci bilansu płatniczego
Rodzaje polityki bud
ż
etowej
Ekspansywna
Restrykcyjna
aktywna
aktywna
pasywna
pasywna
Rodzaje polityki bud
ż
etowej
• polityka ekspansywna – cel zwi
ę
kszenie
popytu globalnego (AD)
• Polityka restrykcyjna- cel zmniejszenie
• Polityka restrykcyjna- cel zmniejszenie
popytu globalnego (AD)
Pasywna polityka bud
ż
etowa
Opiera si
ę
na zało
ż
eniu,
ż
e okre
ś
lone elementy
dochodów i wydatków bud
ż
etowych cechuje
tendencja do automatycznego reagowania na
zmiany sytuacji gospodarczej –automatyczne
zmiany sytuacji gospodarczej –automatyczne
stabilizatory
Automatyczne stabilizatory
• dochody i wydatki, zmieniaj
ą
ce si
ę
automatycznie w po
żą
danym kierunku, w
zale
ż
no
ś
ci od koniunktury
• oddziałuj
ą
na popyt globalny
• uruchomienie nast
ę
puje niezale
ż
nie
• Powoduj
ą
tendencj
ę
do powstawania nadwy
ż
ki bud
ż
etowej w okresie koniunktury
gospodarczej i deficytu w okresie recesji.
• Do najwa
ż
niejszych stabilizatorów zaliczamy:
• Po stronie dochodów
podatki uzale
ż
nione od poziomu aktywno
ś
ci gospodarczej- podatki od
dochodów, podatki po
ś
rednie od sprzeda
ż
y
• Po stronie wydatków
transfery uzale
ż
nione od sytuacji materialnej jednostek – zasiłki dla
bezrobotnych, pomoc społeczna, subsydia dla rolnictwa
Aktywna polityka bud
ż
etowa
Rz
ą
d stosuje wybrane
ś
rodki w celu
przeciwdziałania cyklicznym fluktuacjom oraz w celu
stabilizacji cen czy ograniczania bezrobocia.
Rodzaje:
Rodzaje:
- zmiana stawek i struktury podatku
- zmiany subwencji rz
ą
du dla władz lokalnych
- zmiany wydatków na roboty i inwestycje publiczne
Krzywa Laffera
przychód
podatkowy
maks.
przychód
0%
stawka
podatkowa
t
max
100%
Wnioski z krzywej Laffera
• - gdy nie ma podatków, to nie ma
dochodu
• - nie b
ę
dzie dochodu z podatków przy
100%-wej stopie podatkowej;
100%-wej stopie podatkowej;
• - dany dochód z podatków wyst
ę
puje przy
dwóch ró
ż
nych stopach podatków.
Efekt wypychania
Wydatki bud
ż
etowe (deficyt) powoduj
ą
wzrost zapotrzebowania pa
ń
stwa na
kredyty. Wzrost popytu na rynku
kapitałowym prowadzi do wzrostu stopy
kapitałowym prowadzi do wzrostu stopy
procentowej. Wysoka stopa procentowa
zmniejsza zainteresowanie sektora
prywatnego inwestycjami.
Dzie
ń
wolno
ś
ci podatkowej
• 1994 - 1 lipca
1995 - 6 lipca
1996 - 4 lipca
1997 - 28 czerwca
1998 - 22 czerwca
1999 - 16 czerwca
2000 - 16 czerwca
Jak jest w innych krajach:
W Irlandii DWP przypada na 6 maja. W
Stanach Zjednoczonych, na 9 maja.
Wielka Brytania
ś
wi
ę
tuje na przełomie
maja i czerwca. Marnym pocieszeniem
jest dla nas to,
ż
e Szwedzi DWP
do
ś
wiadczaj
ą
dopiero pod koniec
2000 - 16 czerwca
2001 - 18 czerwca
2002 - 24 czerwca
2003 - 28 czerwca
2004 - 24 czerwca
2005 - 23 czerwca
2006 - 24 czerwca
• 2007 – 16 czerwca
do
ś
wiadczaj
ą
dopiero pod koniec
lipca. Jednak co to dla nich skoro w te
pi
ęć
miesi
ę
cy potrafi
ą
zarobi
ć
dziesi
ęć
razy tyle co Polak w rok? Nasz los dziel
ą
nasi południowi s
ą
siedzi – Czesi.
Słowacy natomiast, tak bardzo
zapragn
ę
li
ś
wi
ę
towa
ć
jako pierwsi w
całej
ś
rodkowej Europie,
ż
e
wprowadzaj
ą
c podatek liniowy
przesun
ę
li
ś
wi
ę
to na pocz
ą
tek czerwca.
Szcz
ęś
ciarze.