plik

Kultura i media

Kultura ma dwa wyznaczniki:

1. Poziomy dziedzin (zainteresowao): socjologia, psychologia, lingwistyka, sztuka.
2. Stopieo ogólności: szczegółowy i syntetyczny (ogólny).

Na ogół badania skupiają się na wyróżnionych historycznie przestrzeniach i społecznościach ludzkich.
Rozwój  kultury  jest  na  ogół  rozumiany  jako  proces  tworzenia  i  upowszechniania  wartości
materialnych  i  niematerialnych  (np.  normy  społeczne/kulturowe).  Te  wartości  przetrwały  lub  mają
szansę przetrwad jako dziedzictwo kulturowe.
Aby objaśnid strukturę zachowao kulturowych odwołujemy się do konstrukcji teoretycznych:

1. System wartości.
2. Hierarchia potrzeb społecznych.

ZAGADNIENIE I KSZTAŁTOWANIE SIĘ POJĘCIA KULTURA

 Cultura – Cyceron (I w. p.n.e.) w swoich „Rozprawach Tuskulaoskich” rozszerzył znaczenie pojęcia

cultura na zjawiska intelektualne np. filozofia to kultura ducha (cultura anima).

Jaki związek ma antyczna koncepcja kultury z tą późniejszą? Odp.: obydwie def wskazują na związek z
wewnętrznym wysiłkiem człowieka do przekształcenia, do poznania, rozwoju ludzkiego myślenia.
Porównanie metaforyczne: człowiek doskonali siebie tak jak rolnik doskonali glebę.
Cultura -> kultura czegoś (kultura ziemi itp.)
Kultura ducha i kultura umysłu
Słowo: kulturalny = cywilizowany; cywilizacja: całokształt społecznego dorobku w zakresie techniki,
sztuki, nauki i politycznych urządzeo.
Przymiotnik cywilizowany -> różnice przed rzecz. cywilizacja; cywilizacja i cywilizowany odnosi się do
Poli i Police: ?????

1. (łac.) poli -> wypolerowane, uładzone; odnosi się do zwyczajów.
2. (łac.) police -> odnosi się do społecznego uporządkowanie; przeciwstawienie dla chaosu i

bezprawia w starożytnym Rzymie; przeciwstawienie do określenia barbaros względem ludów
barbarzyoskich.

 XVIII wiek -> pojęcie cywilizacji (porządek ludzki, interpretowany korzystnie) przeciwstawiono

naturalnemu porządkowi.

XVIII/XIX wieku -> rozpowszechniło się w Polsce słowo cywilizacja w formie przymiotnikowej,
cywilizowany.
 2 połowa XIX wieku -> w Encyklopedii Orwella Granda

(?) pojawiło się słowo związane z

cywilizacją -> kultura, ale tylko w tradycyjnym znaczeniu jako kultura czegoś, określenie jakiegoś
słowa.

 Wiek XX -> słowo kultura spopularyzowało się; nowoczesne def kultury -> piśmiennictwo

niemieckie:

- badania Tonnelta (1929) -> objaśnienie drobiazgowe pojęcia kultura.
- badacz Niedermann (1941) sięgał do def Samuela von Pufendorfa.
 Czym charakteryzowały się pierwsze def kultury?
Pufendorf (XVII) -> pojęcie kultury kształtuje się na zasadzie przeciwstawienia pomiędzy kulturą a
naturą.

Orwell Grand i Linde – w ich pracach było widad wpływy badaczy niemiecko-językowych

Kultura i media

Kultura  obejmuje  wszelkie  wynalazki  wprowadzone  przez  człowieka,  zwłaszcza  różnego  rodzaju
instytucje, które służą organizacji życia społecznego. Lecz kultura to także język, którym posługuje się
człowiek, ubranie, wiedza oraz moralnośd kierowana przez rozum i obyczaje.
  2 połowa XVIII wieku -> słownik Johanna Christophera Adelunga:
- kultura to: uszlachetnienie lub wysublimowanie wszystkich ludowych i fizycznych sił człowieka lub
całego ludu.
-  kultura  oznacza:  oświecenie,  uszlachetnienie  rozumu  przez  wyzwolenie  z  przesądów,  ale  oznacza
też  ogładę  (kultura  zachowania  się),  uszlachetnienie  i  wysubtelnienie  obyczajów  (wytwarzanie  i
postrzeganie norm społecznych).
-  def  kultury  jest  zgodna  z  ogólnie  przyjętymi  założeniami,  które  obejmują  filozofię  oświecenie:
przeciwstawienie  kultury  (pozytywna)  i  barbarzyostwa  (negatywne)  ->  nawiązanie  do  antycznej
koncepcji.
- tak więc Adelung wprowadził w obrębie słowa kultura wartościowanie.
-  schyłek  XVIII  wieku  przynosi  więc  nacechowane  pojęcie  kultury,  filozofię  oświeceniową,
wartościowanie -> pozytywne, funkcjonuje w potocznym języku do dzisiaj jako kulturalny.
- waloryzowanie kultury -> def ograniczała rozumienie kultury i tworzenia narzędzi.
  Obok  def  Adelunga  pojawiło  się  szersze  pojęcie  kultury,  które  stanowi  podstawę  późniejszych

badao etnograficznych -> Johann Gottfried von Herder w „Myśli o filozofii dziejów” (1784-’91)
dopracował pojęcie kultura poprzez ewolucję:

- na początku dzieła wahał się przed uznaniem pozytywnego charakteru kultury; wg niego kultura to
oznaka  wyrachowania,  lecz  wątpił  by  tak  rozumiana  kultura  przyczyniała  się  do  szczęścia  ogółu.
Uważał, że nie można uznad kulturę za cechę całych społeczeostw i wszystkich epok historycznych.
- pytanie/stwierdzenie: „w kulturalnych narodach niewielu jest ludzi kulturalnych (?)”
-  dalsza  częśd  pracy:  uniwersalistyczne  zasady  rozumienia  kultury;  odchodzi  od  stanowiska
wartościującego.  Omawia mechanizm  przekazywania i  przejmowania  tradycji  i  w  tym  mechanizmie
widzi  źródło  człowieczeostwa  a  także  akt  duchowych  narodzin  człowieka.  Nie  może  byd  mowy  o
ludach  bardziej/mniej/  w  ogóle  kulturalnych;  każdy  lud  cechuje  się  własną  kulturą,  zależną  od
przestrzeni, czasu… Został wyeliminowany element barbarzyostwa.
-  Herder  obejmuje  kulturę  przede  wszystkim  jako:  narzędzie  przystosowanie,  które  rekompensuje
niedostatki fizycznego wyposażenia człowieka w walce o byt.
- główny mechanizm kultury to tradycja -> ustalanie się wzorów zachowania, pisze o tym m.in. Ruth
Benedict  we  „Wzorach  kultury”.  Tradycja  wraz  z  określonymi  cechami  organicznymi  składa  się  na
zasadę człowieczeostwa.
- „Tylko człowiek przez wychowanie staje się człowiekiem” – tego typu stwierdzenia były wciąż ważne
dla rozwoju psychologii społecznej.
-  Herder  (XVIII)  dostrzega  przeciwstawienia  pomiędzy  kulturalną  działalnością  człowieka  a
instynktownym  zachowaniem  zwierząt.  Zwierzęta  zachowują  się  w  sposób  automatyczny  i
niezmienny, natomiast człowiek poszukuje różnego rodzaju rozwiązao, potrafi rozwijad swoją wiedzę.
-  Język  to  umiejętnośd  porozumiewania  słownego;  funkcje  języka  wyprowadził  ze  społecznych
kontaktów i podkreślił elementarną i instrumentalną ważnośd, jaką pełni język w całej kulturze.
-  Nie  mówi  o  kulturach  w  liczbie  mnogiej  ->  nie  mówi  o  zróżnicowanych  kulturach;  koncepcja
różnorodnych  i  równorzędnych  kultur  (koncepcja  rozwijająca  się  też  współcześnie)  rozwijała  się
bardzo powoli, dopiero Alexander von Humboldt mówi o niej w XIX wieku.??

II.

ROZUMIENIE KULTURY W UJĘCIU ANTROPOLOGII I SOCJOLOGII

Kultura i media

 Badacze Kroeber i Kluckhohm we wspólnej teorii wyróżniają 6 różnych typów definicji kultury;

te def można utożsamiad z aspektami kultury; mogą występowad wspólnie, uzupełniad się:

1. Aspekt opisowo wyliczający – stanowi on klasyczną postad wczesnych definicji etnologicznych i

m.in.  realizacją  tego  typu  definicji  jest  def  Taylora:  kultura,  czyli  cywilizacja,  to  złożona  całośd,
która obejmuje  wiedzę, wierzenia, sztukę, moralnośd, prawa, obyczaje, a  także inne  zdolności i
nawyki nabyte przez ludzi jako członków społeczeostwa.
Główny zarzut wobec tego aspektu: autorzy zbyt przypadkowo i chaotycznie wyliczają dziedziny
pojęd. Jednak do tych def nawiązują etnolodzy, np. Ruth Benedict.

2. Aspekt historyczny – kładzie nacisk na tradycję jako bardzo ważny czynnik konstytuujący kulturę -

> dziedziczenie i dorobek.

3. Aspekt normatywny – akcentuje uwagę na podporządkowaniu normom jako właściwośd

zachowao kulturowych; zwracają zwraca uwagę na jednośd stylu życia jako na istotny element,
który charakteryzuje poszczególne kultury.

4. Aspekt psychologiczny – uwzględnia mechanizmy psychiczne kształtowania się kultury; proces

uczenia się (obejmuje różnego rodzaju umiejętności teoretyczne i praktyczne oraz nabywanie
czyjś nawyków), rozwoju i umiejętnośd wytwarzania nawyków, traktowanie kultury jako aparat
przystosowawczy do życia w danym społeczeostwie -> kultura jednoczy.

5. Aspekt strukturalny – charakteryzuje się skoncentrowaniem się na całościowym charakterze

poszczególnych kultur i ich wewnętrznych powiązaniach (całośd, elementy, powiązania); spójna
całośd, złożona z różnorodności elementów, ale bez chaosu; różnego rodzaju związki -> elementy
współzależne (wewnątrz-poziomowe i między-poziomowe).
Struktura wytwarza swoją odrębną jakośd wynikającą z 3 kategorii: całośd, powiązania, elementy.
Aspekt ten mówi o kulturze bądź różnych kulturach, lecz nie ma ujęcia syntetyzującego o kulturze
w ogóle.

6. Aspekt genetyczny – kładzie naciski na wyjaśnienie pochodzenia kultury, jej przeciwstawiania się

naturze i badania genetyczne akcentują w kulturze fakt, że jest ona produktem współżycia ludzi -
> to charakterystyczne zastosowanie szersze w antropologii kulturowej, która odnajduje związki
w socjologii.
Badania etnologiczne, dla których postawą rozumienie kultury są 2 typy zjawisk: zachowania
ludzkie i przedmioty, które są wynikiem zachowao człowieka.

 Zachowania ludzkie -> podstawowy termin, który jest używany w analizie zjawisk społecznych, a

więc dotyczy socjologii kultury:

-  W  zakres  rozumienia  kultury  nie  wchodzą  wszystkie  zachowania  człowieka,  ale  te,  które  stały  się
społecznym nawykiem (to te zachowania, które odznaczają się regularnością, właściwą dla licznych
członków określonej grupy, podgrupy lub kategorii społecznej).
-  Głównym  źródłem  powtarzalności  tych  zachowao  jest  proces  uczenia  się  ->  to  specyficzny  dla
ludzkiego gatunku i stanowiący jeden z głównych elementów powstawania i rozwoju kultury.
-  Wszystkie  czynności  kulturowe  są  czynnościami  wyuczonymi,  a  więc  bez  działao  instynktowych;
(socj.) w sposób automatyczny służą i rozwijają biologiczne zachowywanie gatunku.
-  Nie  wszystkie  czynności  wyuczone  są  czynnościami  kulturalnymi  ->  eksperyment  labiryntu  ze
szczurem,  który  bazował  na  swoim  indywidualnym  doświadczeniu,  nie  umiał  podzielid  się  swoją
wiedzą. Każde zwierzę jest zdane wyłącznie na własne indywidualne doświadczenie.
-  Człowiek  posiada  zdolnośd  symbolicznego  komunikowania  się  oraz  większą  umiejętnośd
przyjmowania i przekazywania wiedzy; nie stałby się twórcą kultury i nie potrafiłby się przystosowad

Kultura i media

do  nowych  zmienności  przyrodniczych,  gdyby  jego  zdolnośd  nie  wykraczała  poza  jego  własne
doświadczenia.
-  Proces  uczenia  się  człowieka  ->  na  płaszczyźnie  werbalne;  komunikowanie  symboliczne  z  innymi
ludźmi  to  specyficzne  ludzkie  sposoby  na  rozszerzanie  wiedzy  i  zdobywanie  praktycznych
umiejętności.
  Znaki  symboliczne  to  przedmioty  i  zachowania,  które  posiadają  wartośd  i  znaczenie  na  dany  i

uznany w kręgu ludzi, którzy się nim posługują -> wytworzenie, zaaprobowanie i umiejętnośd
posługiwania się nim. Znaki symboliczne stanowią istotny czynnik poszerzenia kultury, jej trwania
w czasie i kumulacji kulturowego dorobku. Wyższe zwierzęta posiadają zdolnośd reagowania na
ludzkie znaki, jednak nie są zdolne do wykorzystania ich w sposób twórczy ani do wytworzenia
takich znaków symbolicznych.

 Wzajemna komunikacja między ludźmi polega na wypowiadaniu, a komunikacja między

zwierzętami polega na wyrażaniu -> zwierzęta łączy somatyczna jednośd oraz zamyka się w
obrębie jednego gatunku.

Dlatego  też  podstawą  rozumienia  kultury  jest  szeroka  skala  różnorodności  zachowania  ludzkiego,
chodzi o prawidłowości…; stanowią jedną z najistotniejszych cech kultury ludzkiej.
15 marca 2010
Jednoznacznym  przeciwstawieniem  kultury  do  natury  zajmuje  się  współcześnie  socjologia,  nadając
jemu dwa sensy:

1. Sens onto(logiczno)-genetyczny -> kultura jest przeciwstawna naturze.
2. Sens filo(zoficzno)-genetyczny -> kultura wynika z natury.
Gatunek ludzki to jedyny ze wszystkich gatunków zwierząt, który dojrzał to tworzenia kultury w

szerokim zakresie; świadomie podejmuje działalnośd kulturową jako zupełnie naturalną funkcję
człowieka. W tym sensie kultura jest koniecznym rezultatem natury a nie jej przeciwieostwem.

Spośród różnorodnych określeo człowieka jako gatunku najtrafniejsze wydaje się miano

zwierzęcia tworzącego kulturę -> gromadzenie dorobku kultury ludzkości; właściwa jest człowiekowi
zdolnośd  do  przekazywania  i  przejmowania  społecznego  dziedzictwa  zarówno  w  postaci
przedmiotów,  norm  i  wzorców  zachowania.  I  ta  zdolnośd  znajduje  się  u  podstaw  kumulatywnego
charakteru  kultury.  Rezultat:  przeciwstawienie  kultury  naturze  w  sensie  onto-genetycznym,  czyli  w
doświadczeniu indywidualnym człowieka.

Dziedzictwo kulturowe jest przekazywanie od dziesiątków lat; w momencie swego narodzeni

jednostka jest w stanie tylko niektóre aspekty dziedzictwa kulturowego przyjąd i w minimalnej części
przyczynia się do dalszego rozwoju swojej kultury. Nikt nie jest w stanie … jednostka przejmuje
dziedzictwo kulturowe, jest wprowadzana w kulturę swego społeczeostwa, na zasadzie
naśladownictwa. Człowiek dzięki uczestnictwu w życiu społecznym staje się jej elementem i zaczyna
tworzyd.

Współistnieją wybitne jednostki

wzbogacające kulturę własnej społeczności i nadają jej na

pewnych  odcinkach  nowe  znaczenia/kierunki.  W  obręb  kultury  wchodząc  zachowania  ludzkie
podporządkowane  wspólnym  społecznie  wzorem  i  modelem.  Istotną  cechą  społecznych  nawyków
jest  zdolnośd  generalizowania  reakcji  odnoszonych  do  pewnego  typu  podmiotu/sytuacji.
Podsumowanie:  kulturowe  zachowanie  człowieka  układa  się  w  szereg  podobnych  wzorców
(generalizacja), które są przyswojone w procesie socjalizacji.

Jednostka wybitna – zdeterminowanie biologiczno-psychiczne; nawet dzieło genialnego reformatora wyrasta z

kulturowych wpływów niż z biologii jednostki, zarazem jednak wszelkie możliwości powstania kultury
uwarunkowane są u samych podstaw naturalnymi/biologicznymi predyspozycjami człowieka.

Kultura i media

Starsza koncepcja wzorów kultury (tj. prawidłowe zachowanie w społeczeostwie), wykorzystywana
przez R. Marthon i F. Znanieckiego, wyróżnia:

a. Wzory ukryte – nieświadome,
b. Wzory otwarte – ujawnione.

Nowsza koncepcja wzorów kultury Claude Levi-Straussa:

a. Model statyczny,
b. Model dynamiczny.

Niektórzy badacze kultur pierwotnych nie zdawali sobie sprawy o istnieniu wzorach ukrytych.
Natomiast wiedze o wzorach odkrytych czerpali od wzorcowych informatorów danej kultury
pierwotnej, próbowali dotrzed do modeli otwartych i dynamicznych.

Wg Levi-Straussa wzorce otwarte i dynamiczne są modelami

domowego wyrobu; stanowią

istotne źródło wiedzy dotyczące kultur pierwotnych; bardzo często informatorzy mogli nieświadomie
wprowadzad badaczy w błąd, gdyż nie zdawali sobie sprawy o modelach ukrytych.

Paul Murdock odkrył modele ukryte; badał obyczaje wyspiarzy Truck i zbierał wywiady od

mieszkaoców  wyspy  na  temat,  gdzie  mieszka  młode  małżeostwo  po  ślubie.  Wynik:  bilokalny  tryb
rezydencji  małżeoskiej  (50/50)  ->  rezydencja  matry-  albo  patrylokalna.  Natomiast  obserwując
wyspiarzy  przez  dłuższy  czas  i  zadając  precyzyjniejsze  pytania,  wynik  wyszedł  inny:  85%  rezydencji
matrylokalnej.  Wykrycie  i  ustalenie  dominującego  wzoru  społecznego/kulturowego,  którego
wyspiarze nie byli świadomi.  Inny przykład badao nad zjawiskiem językowym u 4-5 letnich dzieci  ->
oprócz naśladownictwa mowy otoczenia, nieświadome tworzenie mowy???

Szereg wzorów otwartych występujący wśród społeczeostwa jest mniej lub bardziej

świadomy. Te wzory są charakterystyczne (typowe, powtarzalne) dla danego społeczeostwa; w
kulturach statycznych/tradycyjnych takimi dyspozytorami wzorów są osoby starsze, tzw. starszyzna,
które świadomie je przekazują z pokolenia na pokolenie.

Wzory otwarte jako prawidłowości zachowao, które mogą znaleźd wyraz w werbalnych

reakcjach… należy wyróżnid od norm i modeli, które zawierają postulowane zasady postępowania w
kulturze (werbalne i pozawerbalne…)
W  zakres  kultury  wchodzą  zachowania  zgodne  ze  wzorami  świadomymi  lub  nie  (i  ich)????
podporządkowane normom, które zbiory składają się na modele społeczne. Nie ulega wątpliwości, że
normy  i  oceny,  które  występują  w  modelach,  odgrywają  bardzo  dużą  rolę  w  procesie
przekazywania/przyswajania danych wzorów kultury.
Obok  podporządkowania  się  normom  dokonuje  się  przejmowanie  wzorów  na  drodze
naśladownictwa,

np.

uczenie

się

dzieci.

Dwa

typy

działao

mają

wpływ

przyswajanie/utrwalanie/rozpowszechnianie form zachowao kulturowych:

1. Naśladownictwo -> jeden z mechanizmów przyswajania narzuconych reakcji, w konsekwencji

dokonuje się ujednolicenie wzorców zachowania w ramach danej zbiorowości społecznej -> a
to stanowi konstytutywną cechę kultury.

2. Przymus społeczny -> znacznie szersze niż werbalne normy i modele, wzmacnia tendencje do

naśladowania; obydwa typy działaś są wzajemnie splecione.

Czy granicę pomiędzy antropologią kultury a socjologią wyznacza odrębnośd dziedziny norm i

wzorców?

Model – zalecenia odnoszące się do pełnienia określonych ról społecznych i do zachowania się w różnych

sytuacjach społecznych; sformułowany jest najczęściej w postaci zdao normatywnych lub zdao opisowych,
które zawierają w sobie wyraźną ocenę.

Kultura i media

Antropologia  kultury:  miałby  zajmowad  się  tylko  normami  kulturowymi,  formułowanymi
zachowaniami,  których  powszechna  akceptacja  i  znajomośd  w  danym  społeczeostwie  byłaby
założona.
Socjologia: miałaby zajmowad się  prawidłowościami zachowao, które nie  posiadają odpowiedników
w modelach i uchwytnych jedynie na drodze statycznych zestawieo…???
Podobne rozgraniczenie znajduje się w metodologii badao:
Antropologia  kulturowa:  zdobywanie  informacji  i  materiałów  za  pomocą  wywiadu  ze  specjalnie
wybranymi  informatorami,  którzy  są  traktowani  jako  kompetentni  znawcy  nie  zaś  jako  przeciętny
reprezentanci własnej kultury.
Socjologia kultury: posługuje się statystyką; ważne jest statystyczne uchwycenie ludzkich zachowao,
stąd posługiwanie się tzw. grupami reprezentatywnymi i poszukiwanie statystycznych prawidłowości
w zachowaniach, których sami badani nie są świadomi.

Badania praktyczne pokazują, że niemożliwe jest oddzielenie badao antropologii kultury od

badao socjologii; nie można badad jedynie modeli uświadomionych/nieuświadomionych. Jedne i
drugie modele stanowią element kultury; trzeba patrzed na ich funkcje, nie waloryzowad.

22 marca 2010

Etnologia była popularna pod koniec XIX wieku, współcześnie jej punkt widzenia jest eliminowany na
rzecz  antropologii  kulturowej  i  socjologii.  Przedmiot  badao  etnologii  jest  różny  od  przedmiotu
antropologicznego i socjologicznego:
- to społeczeostwa i kultury dzikie/pierwotne (termin ten został wycofany z użytku), inaczej mówiąc –
kraje słabo rozwinięte, młode narody, kraje trzeciego świata.
Anglosaska i polska antropologia kultury znalazły zasady wg której badają kultury słabo rozwinięte w
kontekście szerszym (etnologia bada w izolacji), tj. bada w kontekście krajów lepiej znanych.
Etnologia  badając  małe  grupy  wyizolowanych  społeczeostw  wprowadziła  swój  system  badao,  który
jest ważny, gdy bada się małe społeczeostwa lokalne.
Współcześnie uważa się, że w badaniach etnologicznych przeważa obserwacja i tradycyjny swobodny
wywiad  nad  rygorystycznymi  badaniami  statystycznymi  oraz  bezpośredni  kontakt  badacza  z
obiektem/środowiskiem badao.

Granica dzieląca antropologię kultury i socjologię od etnologii jest granicą coraz bardziej

płynną. Próbuje ustalid się pewne normy, które będą niwelowad tą granicę. Zjawiska społeczno-
kulturowe stanowią właściwą i wspólną sferę badao dla antropologii, etnologii i socjologii.
Namysł nad badaniem związków, faktów kulturowych jak i faktów społecznych.

Lokalizacja kultury w ramach społecznych w ujęciach kulturologicznych:

Definicja etnologów R. Lowie i L. White: kultura to osobna i wyodrębniona klasa ponad psychicznych i
ponad społecznych zjawisk jako proces obdarzony swoistymi prawami.

White protestuje przeciwko badaniom socjologicznym, które próbują przełożyd kulturę tylko

na  język  społecznej  interakcji;  postuluje,  aby  była  objaśniona  tylko  w  kategoriach  kultury  (aby  nie
mieszad  różnych  dziedzin).  Chodzi  tu  o  to,  aby  teoria  kulturologiczna  wyjaśniała  związki  zjawisk
kulturalnych bez odwoływania się do społecznych uwarunkowao i interakcji.
M.  Herskovits  ->  przyjmuje  podobne  założenia  jak  White;  na  początku  kariery  postulował:  kulturę
można  ujmowad  jako  rzeczywistośd  zewnętrzną  wobec  człowieka  i  wywierającą  na  nią  wpływ.
Później:  zwolennik  stanowiska  socjocentrycznego.  Podstawą  badao  kulturologicznych  powinna  byd
obserwacja ludzi w ich naturalnym środowisku (grupie społecznej, kulturowej itp.)
???czasowe okresowo doświadczenia ludzi lub w grupie ???

Kultura i media

P. Linton -> chce zaspokoid potrzeby antropologii kulturowej i socjologii; na początku ujmuje kulturę
w  terminach:  wyobrażenia,  reakcji  uczuciowych  i  wzorów  zachowania.  Później  wprowadza  bardziej
ujednolicony podział kultury na 2 typy: kulturę rzeczywistą i kulturę abstrakcyjną.
Ostateczna  def  kultury  wg  Lintona:  kultura  to  układ wyuczonych  zachowao  i  rezultatów  zachowao,
których  elementy  składowe  są  wspólne  dla  członków  danego  społeczeostwa  i  są  przekazywane  w
jego  obrębie  (zaakcentowanie,  że  chodzi  o  ludzkie  zachowania)  –  analiza  zjawisk  kulturowych  i
społecznych dzięki temu może byd sprowadzona do tych samych elementów. Zaletą tej definicji jest
fakt, że w współczesnej antropologii kulturowej otworzył drzwi na nowe zagadnienia:

1) Badania osobowości, zachowao ludzkich.
2) Badania związku kultury i osobowości.

Współczesna  antropologia  kultury  zajmuje  się  też  procesem  zachowao  ludzi  połączone  stosunkami
interakcji.
Kultura  to  nie  tylko  ludzkie  zachowania,  ale  też  wytwory/rezultaty  ludzkich  zachowao.  Kulturalny
charakter  przedmiotu  nie  ma  tylko  źródła  w  …  ale  też  utrzymywanie/trwanie  w  określonym  typie
otoczeniu  –  kontekst trwania/funkcjonowania kultury człowieka. Istotę  kulturową  człowieka tworzą
nie tylko tendencje człowieka, ale też nadawane przedmiotem funkcje.
Uniwersalistyczna definicja kultury: bardzo ogólny typ def, szeroki typ pojęd w zakresie kulturowym;
kultura  jest  to  względnie  zintegrowana  całośd  obejmująca  zachowania  ludzi  przebiegające  wg
wspólnego dla zbiorowości społecznej wzorów wykształconych i przyswojonych w toku interakcji oraz
zawierającą wytwory istotę takich działao.
Pojęcie kultury w potocznym i ogólnym sformułowaniu, jakiego nie pomija żaden podręcznik do nauki
socjologii, jest wspólna zarówno socjologii jak i antropologii kulturowej.
Pojęcie uniwersalistyczne jest przeciwstawione pojęciom wartościującym i oceniającym.
Stefan  Czarnowski:  uniwersalistyczne  ujęcie  wyraża  się  we  włączeniu  do  niej  całości  społecznego
dorobku  ludzi,  prowadzi  więc  do  znacznego  rozszerzenia  pojęcia  kultury  (zgodne  z  koncepcjami
wartościującymi Adelunga i Herdera).
Zagadnienie wartościowania:
  Wartośd  jest  równoznaczna  z  oceną;  zasada  niewartościowania  z  nieocenianiem;  postulat

powstrzymywania  się  od  ocen  w  ujęciu  kultury  nie  oznacza  jednak,  że  badacz  nie  powinien
porównywad  ze  sobą  kultur;  nie  powinien  ich  uporządkowywad  od  uznanych  wartości;  nie
oznacza  również,  że  badacz  powinien  zachowad  neutralnośd  ani  wyrzec  się  selekcji  czy
hierarchizacji.

 Zasada nieoceniania polega na tym, że ocena wartości zjawisk nie może służyd jako kryterium

uznania ich za fakty kulturalne lub też wykluczenie ich z zakresu kultury.

Dziś w słowniku określenie „niekulturalny” oznacza negatywnie, nieakceptowane zachowanie
odbiegające od zasad dobrego zachowania.

Ogólne podsumowanie badao kulturologicznych… systemowośd kultury???

1. Każda oryginalna, żywotna i względnie jednorodna kultura tworzy spójny, wielopoziomowy

system, który funkcjonuje na 3 różnych poziomach:
a.  Wizja świata i pogląd na świat.
b.  System wartości, odnosi się do podstawowych założeo jw.
c.  Społeczny  system  zachowao,  potrzeb,  aspiracji,  wzorów  kulturowych,  które  odnoszą  się  do

systemu wartości.

Kultura i media

2. Mówiąc o kulturze w danej społeczności można mied na myśli różne dziedziny, w obrębie których

się przejawia:
a.  Społeczna struktura wraz z systemem prawnym i obyczajowym, który motywuje i integruje.
b.  Technologia i sposób, w jaki ona społecznie funkcjonuje.
c.  Religia, sztuka i ideologia  ->  odnoszą się  bezpośrednio do wartości charakterystycznych dla

danego społeczeostwa.

3. Między wyodrębnionymi dziedzinami kultury występują określone związki i zależności; im

bardziej jednorodna kultura tym te związki są silniejsze.

4. Kultura stanowi jednośd, a tzn., że w określonym systemie zachowao kulturowych wyraża się

odpowiadający tym zachowaniom system wartości.

5. Istnieją poglądy, że każda kultura jest wewnętrznie spójna, tzn. że związki pomiędzy

wyodrębnionymi dziedzinami kultury i poziomami, w jakich się przejawia, są wyraźne -> różny
stopieo integracji w poszczególnych kulturach, na różnych poziomach; ten stopieo jest zmienny
historycznie.

6. Philippe Bagby „Kultura i historia”: kultura to tyle, co regularności w zachowaniach

wewnętrznych i zewnętrznych członków grupy społeczeostwa; regularności kulturowe mogą, ale
nie  muszą  występowad  w  zachowaniu  jednostronnym,  natomiast  ich  obecnośd  w  zachowaniu
większości członków  danego społeczeostwa  musi tworzyd pewien wzór, jeśli mamy jej  nazywad
kulturą;  sytuacja  idealna,  gdy  wzór  ten  będzie  obejmował  wszystkich  członków  społeczeostwa
(kultura  jest  bardzo  ściśle  związana  z  podłożem  społecznym;  musiała  istnied  taka  grupa
społeczna,  w  której  funkcjonowały  względnie  różne  wzory  kulturowe  obejmujące  swym
zasięgiem  całą  zbiorowośd  lub  jej  przeważającą  częśd,  a  mające  dla  zbiorowości  znaczenie
integrujące i zapewniające jej trwanie jako wyodrębniającej się całości).

7. O integracji kulturowej można mówid w odniesieniu do grup, które mają różny zasięg społeczny i

terytorialny.

8. Na temat procesu zamiany kulturowej istnieją różnego rodzaju punkty widzenia, ale wydaje się,

że nie wykluczają się, ale charakteryzują różne modele zmian historyczno-kulturowych:
- zmiany autonomiczne -> zachodzą w ramach wyizolowanego kręgu kulturowego; dotyczą
jednego obszaru kultury.
- zmiany względnie nieautonomiczne -> zachodzą na zasadzie dyfuzji, wzajemnego
oddziaływania, na wskutek różnego typu kontaktu kulturowego.

Bagby  „Kultura  i  historia”:  rozważając  różne  poziomy  kultury  można  wyodrębnid  tzw.  zachowania
zewnętrze  (obserwowalne,  dotyczące  funkcji,  np.  strój,  budownictwo)  i  zachowania  wewnętrzne,
których bezpośrednio zauważyd się nie da, trzeba długo obserwowad daną  kulturę, lecz zach. wew.
odgrywają    ważną  rolę;  te  nieobserwowalne  zachowania  będą  dla  danej  kultury  specyficzne  idee  i
wartości, które są kluczem do rozumienia kultury obserwowalnej jako całości i jako to, co integruje
kulturę od wewnątrz.
Kategorie:

- czas,
- przestrzeo,
- poglądy na naturę fizyczną świata i na metafizykę świata,
- poglądy na stosunek jednostki do społeczeostwa,
- normy obyczajowe, moralne i estetyczne.

Badania kulturowe idą w dwóch kierunkach:

Kultura i media

Badamy jedną kulturę.

Badamy dyfuzję między kulturami.

Idee i wartości nie zawsze są przez ludzi uświadamiane, niemniej jednak te fakty można odkryd (przez
badacza);  są  niezwykle  istotne,  bo  decydują  o  integracji  wewnątrz  kultury  oraz  o  zachowaniach
zewnętrznych.
Bagby: wyobrażenia zbiorowe  stanowią  nie  zawsze uświadomioną, głęboką  strukturę danej  kultury.
Stanowią  również  bardzo  niejednolitą  całośd.  Można  mówid  np.  o  szeroko  rozumianym
światopoglądzie grupy kulturowej, który wyraża najczęściej aktualną wiedzę grupy, która odnosi się
do różnego rodzaju zjawisk, stanowi złożoną całośd i w obrębie tego światopoglądu można wyróżnid
podstawowe  kategorie  poznawcze,  np.  czas,  przestrzeo,  ruch,  całośd  i  częśd,  są  to  niezbędne
kategorie  dla  każdej  formy  poznania,  dla  każdej  dyscypliny  naukowej,  które  zajmują  się  bytem  w
każdej postaci, które zajmują się naturą człowieka i naturą świata. Dlatego istotna jest w badaniach
analiza sposobu, w jaki sposób te kategorie zmieniają się, obserwacja tych kategorii może nastąpid na
podstawie  badao  wieloletnich  lub  wielowymiarowych  zachowao  zewnętrznych.  Kategorie  te  nie  są
przypadkowe,  tworzą  pewien  system,  są  od  siebie  zależne,  dlatego  też  zmiana  w  którejś  z  tych
kategorii powoduje zmianę we wszystkich kategoriach.

IV.

PRÓBA ZDEFINIOWANIA KULTURY MASOWEJ

29 marca 2010

Z jęz. angielskiego: mass media lub mass culture.
Definicja: Kultura dominująca w społeczeostwie masowym, z jego masową produkcją i konsumpcją.
Istotnym elementem kultury masowej jest publicznośd (medii masowych). Kultura masowa
charakteryzuje się:



Homogenicznośd wzorów korzystania z mediów.



Masowy uczestnik w kulturze.

Pierwsze próby zdefiniowania kultury masowej pojawiły się w latach 30. XX wieku. Krytyka kultury
masowej jest wpisana w jej podstawową definicję.
Krytykowano:



Zwulgaryzowaną i zdeprawowaną świadomośd etyczną i estetyczną.



Zaciera opozycję pomiędzy kulturą wysoką i kulturą popularną.



Nie ma takiego zjawiska społecznego jak masa – to tylko sposób patrzenia; ten termin
„masowośd”, „masa” zaczął byd wykorzystywany, by pokazad, że społeczeostwo zaczyna byd
postrzegane jako masa, gdy jest eksploatowane politycznie lub kulturalnie.

Pozytywne funkcje (które spełniają się w tych kręgach społeczeostwa, które nie uczestniczą w
kulturze wysokiej):



Funkcja integracyjna.



Funkcja socjalizacyjna.



Funkcja katarktyczna.



Funkcja relaksacyjna.



Funkcja edukacyjna.

Kultura  masowa  jest  wtórnym  produktem  rewolucji  przemysłowej;  narodziła  się  wraz  z
industrializacją  i  urbanizmem.  Jest  popularnym  zjawiskiem  funkcjonującym  w  języku  potocznym  i
naukowym.
We  wszelkiego  rodzaju  badaniach  istotna  jest  neutralnośd.  I  tak:  kultura  masowa  to  nie  jest  tylko
pojęcie  nacechowane  aksjologicznie,  aby  mogło  też  w  sposób  jednorodny  uchwycid  zjawiska
kulturalne.

Kultura i media

Definicja ogólna, swobodna: kultura masowa jest to kompleks norm i wzorców zachowania o bardzo
rozległym zakresie zastosowania.
Definicja  zgodna  z  rewolucją  przemysłową:  odnosi  się  do  zjawisk  współczesnego  przekazywania
wielkim  masom  odbiorców  identycznych/analogicznych  treści  płynących  z  nielicznych  źródeł  oraz
odnosi się do jednolitych form zabawowej, rozrywkowej działalności wielkich mas ludzi.
Masowa komunikacja to istotny wyznacznik kultury masowej, dotyczy treści rozpowszechnianych za
pomocą  środków.  Środki  masowego  przekazu  stanowią  istotny  wyróżnik  kultury  masowej,  bo
realizują dwa podstawowe kryteria:

1. Kryterium ilości.
2. Kryterium standaryzacji.

Kryteria są ze sobą powiązane, warunkują się, bowiem masowy przekaz zakłada jednolitośd
standaryzacji ???.

Nie można ustalid wprost kryterium dokładnej ilości czy konkretnych granic recepcji kultury. Można
jednak dokonad kwalifikacji, jeśli weźmie się pod uwagę typ publiczności…
Już ok. lat 30. XX wieku w badaniach dotyczących liczebności zaznaczono, iż publicznośd masowych
środków przekazu przypomina tłum; w kulturze masowej tłum odgrywa rolę publiczności
pośredniej, która charakteryzuje się:



rozproszeniem przestrzennym,



szerokim zasięgu (prasa, radio, telewizja, Internet),



brak fizycznego kontaktu,



wspólnota wiedzy, potrzeb, ocen.

SPOŁECZNE UWARUNKOWANIA KULTURY MASOWEJ

12 marca 2010

Cechy kultury masowej:

Liczebnośd audytorium: publicznośd masowa pośrednia jest uwarunkowana środkami
technicznymi najnowszych czasów, symboliczne treści są przekazywane publiczności rozproszonej
przestrzennie.

II.

Środki techniczne muszą byd zwielokrotnione:
1. Liczne odbitki/kopie tego samego przedmiotu, np. nakład czasopisma.
2. Liczne urządzenia odbiorcze, które umożliwiają jednoczesną recepcję w wielu punktach tego

samego dźwięku/obrazu/znaku, które są wysyłane z jednego źródła, np. radio, Internet…

Środki masowego komunikowania są związane z urbanizacją i industrializacją. Środki techniczne
zapewniają kulturze masowej szeroki zasięg oraz równoczesnośd i współczesnośd recepcji.

III.

Kultura masowa charakteryzuje się sformalizowaniem i urzeczowieniem dróg przekazywania
komunikacji. Skomplikowana aparatura techniczna i organizacja wpływają na spotęgowanie
kształtowania relacji nadawca-odbiorca.

IV.

Publicznośd jest jednym z kluczowych elementów kultury masowej. O ile audytorium
bezpośrednie mogło bezpośrednio oceniad przekaz nadawcy – który w tym samym czasie też
odbierał ich sygnały – o tyle w kulturze masowej gust publiczności uzyskuje się poprzez badania
opinii społecznej, korespondencję, np. sondę internetową.

Produkcja to również kluczowy element kultury masowej:

- w odniesieniu do organizacji wytwarzania i przekazywania treści kultury,
- zależy od ustroju społecznego,
- zależy od tradycji kraju rozwijającego tą kulturę masową.

Kultura i media

W  pewnym  stopniu  ta  komercja  i  wytwarzanie  dóbr  w  kulturze  jest  zależne  od  stopnia
wyspecjalizowania instytucji, które biorą udział w produkcji i dystrybucji kultury.
Więź społeczna
Kultura  społeczna  jest  dominującą  cechą  w  kulturze  symbolicznej  ??,  przede  wszystkim  w
społeczeostwach  zindustrializowanych  i  zurbanizowanych,  lecz  trafia  też  do  krajów  mniej
rozwiniętych.  Zurbanizowanie  społeczeostwa  nie  jest  jednak  definiowane  jako  przewaga  liczebna
miejskiej  nad  wiejską;  jest  rozumiana  jako  społeczno-ekonomiczna  przewaga  wielkich  ośrodków
miejskich  w  życiu  całego  kraju  i  objęcie  tym  bezpośrednim  wpływem  połaci  kraju.  Izolacja  małych
społeczeostw  lokalnych  zostaje  przełamana  i  nie  stanowi  przeszkody  na  drodze  rozwoju
promieniowania  kultury  właściwej  dla  wielkich  miast.  Industrializacja  jest  rozumiana  jako
podkreślenie  wpływu  rozwoju  techniki  na  proces  powstawania  kultury  masowej;  znaczenia
techniczne  mają urządzenia, które  są związane  ze  standaryzacją, ze  społecznym zapotrzebowaniem
na produkty kultury masowej.
Bardzo  istotnym  elementem  rozwoju  kultury  masowej  nie  jest  upowszechnienie  informacji,  ale  też
przygotowanie  społeczeostwa  do  odbioru.  Pierwszym  produktem  kultury  masowej  była  książka  –
słowo  drukowane  –  i  upowszechnienie  oświaty.  Wykształcenie  takiego  typu  społeczeostwa,  które
zainteresuje się kulturą masową, czynniki:
- względna demokratyzacja społeczeostwa
Istotną  rzeczą  jest  też  standaryzacja  treści  przekazywanych  w  kulturze  masowej,  ta  realizacja  przy
pomocy techniki i odbiorcy.
Integracja społeczna – istotny aspekt kultury masowej.
Środki masowego komunikowania
Komunikowanie  ->  proces  przekazywania  z  centrum  (źródła)  treści  symbolicznych  do  odbiorców
zdolnych do ich przyjęcia – sprzężenie zwrotne: odbiorca musi byd przygotowany na odbiór.
Komunikowanie  masowe  jest  skierowane  do  bardzo  zróżnicowanej,  licznej  i  szeroko  rozproszonej
publiczności, stanowi istotną cechę współczesnych procesów komunikowania.
Organizacja, funkcjonowanie, oddziaływanie 5 współczesnych ośrodków masowego komunikowania.
Te  tzw.  nowe  media:  prasa,  telewizja,  radio,  Internet…  zapewniają  najszerszy  zasięg  i  ze
standaryzowaną  treścią  wytwarzają  nowe  warunki  recepcji  charakterystyczne  dla  nowego  typu
społeczności -> nowoczesne/współczesne, wprowadzają elementy najnowszej techniki.
Środki  masowego  przekazu  są  uzależnione  od  rozwoju  technicznego  itp.  środki  masowego
komunikowania  przyczyniają  się  do  powstania  nowych  zjawisk  kulturalnych,  mają  wpływ  ba
kształtowanie się publiczności, recepcji i dróg recepcji.
Upowszechnienie prasy -> ma silniejszy i rozleglejszy wpływ na publicznośd niż książki (które z reguły
mają  wyspecjalizowane  grupy  odbiorcze);  materiały  o  charakterze  niejednolitym,  nieograniczony
dostęp  prasy;  pierwsze  gazety  zaspokajały  potrzebę  informacji,  zastępowały  oficjalne  raporty  czy
korespondencje  prywatne;  prasa  była  pierwszym  z  masowych  środków  komunikacji,  wytworzyła
wielkie zbiorowości publiczne o charakterze pośrednim.
Radio

do kooca I wojny światowej było środkiem komunikacji przypisanej jedynie militariom; później

zyskał opinię środka komunikacji publicznej.
Film

natomiast od początku był narzędziem popularnej rozrywki. Wymaga wysokich nakładów

finansowych, ma bezpośredni wpływ na kształtowanie się klasy masowej???

1894 rok – pierwsza publiczna prezentacja wynalazku i jego możliwości.

1896 rok – Marconi opatentował swój wynalazek – radio.

1895 rok – pierwsza projekcja braci Lumiere

Kultura i media

Specyfika organizacji filmowej powoduje:
-  proces  standaryzacji,  która  wynika  z  technicznej  możliwości  nieograniczonego  powielania  dzieł
filmowych oraz prezentowania szerokiej rzeszy publiczności.
- poziom twórczości popularnej -> skierowany do odbiorcy (przygotowanego na odbiór).
- niskie ceny biletów.
- dostęp do filmów zarówno w Internecie jak i w TV.
- swobodna atmosfera panująca w kinie.
- kino to sztuka dla tłumów; widzowie są anonimowi.
Sztuka  filmowa  –  produkcja,  przemysł  –  ma  specyficzną  organizację.  Jej  celem  jest  dbanie  o
zabieganie  o  odbiorcę,  który  w  pewien,  nieznaczny  sposób  współfinansuje  produkcję. Zabieganie  o
zakulisową  popularnośd  poprzez  zastosowanie  plotek,  afer,  skandali,  intryg  itp.  wytwarzane  po  to,
aby zaintrygowad widza.
Film wniósł dwie podstawowe cechy:

1. Obraz.
2. Publicznośd bezpośrednią.

Film jako środek masowego przekazywania informacji o własnej specyfice, posiada:
- możliwośd apelowania,
- przedstawienia przekraczające wszelkie kwalifikacje, które znajdują się w zakresie teatralnym,
- posługuje się językiem uniwersalnym względem odbiorcy masowego; przemawia dźwiękiem,
obrazem, słowem, kreowanym nastrojem.
Film propagandowy w latach 20. XX wieku o ideologii socrealistycznej -> Rosja i republiki
pro/radzieckie.
Pierwszy próg umasowienia kultury miał miejsce w 1945 roku:

- zwycięstwo filmu jako sztuki i masowego środka oddziaływania,
- szczytowy moment dynamiki prasy,
- początek radiofonii światowej.

Radio jako środek komunikowania


Głównym walorem radia jest zdolnośd pokonywania przestrzeni i natychmiastowego

rozchodzenia się na obszarze całego globu.
 Skutki upowszechnienia radia:

- równouprawnienie nawet najbardziej odległych siedzib ludzkich,
- równouprawnienie pod względem odbioru informacji; nie ma mowy o opóźnieniu,

docieranie niezależnie od żadnego elementu kultury bezpośredniej,

- rozpoczęcie obsługiwania tych obszarów, do których kino i prasa nie dotarły.

 Co spowodowało popularnośd radia:

o  Niewymagana umiejętnośd czytania.
o  Prostota w odbiorze radia – niekłopotliwośd recepcji.
o  Nie  wymaga  minimalnego  wysiłku  –  informacje  docierają  do  obwodu  świadomości->

nawykowy system odbioru treści; tylko na „wybranych” audycjach skupia uwagę.

o Funkcja akompaniamentu codzienności.



Specyfika radia powoduje specyficzny sposób zorganizowania. Radio jest rezultatem

produkcji zbiorowej, która ma zapewnid odbiorcy ciągłośd odbioru.
Telewizja

Kultura i media



Typ publiczności: pod względem formalnym telewizja kształtuje publicznośd zbliżoną do

radia; publicznośd złożona jest z małych grup/jednostek rozproszonych w przestrzeni, publicznośd
charakteryzuje się współczesnością percepcji.
 Telewizja to „świat w domu”


Gwarantuje odbiór bezpośredni i intymny, lecz absorbuje bardziej uwagę odbiorcy; służy

rzadziej jako akompaniament codzienności.


Atrakcyjniejszy środek przekazu niż radio, bo przekazuje obraz, co powoduje intensyfikuje

doświadczenie odbiorcy.


Popularnośd telewizji dostarcza twórcom nowych możliwości artystycznego wyrazu; np.

program rozrywkowy jako gatunek audycji telewizyjnej – wymierny znak kierunku rozwoju kultury
masowej.


Lata 50. XX wieku upływają pod kątem rozwoju telewizji (uatrakcyjnienie ofert i dostępnośd

nabycia odbiorników), a to powoduje przekroczenie drugiego progu umasowienia kultury. Telewizja
weszła w referencje ośrodkom kulturowym i informacyjnym typu teatr, kino, radio -> proponuje
podobne oferty rozrywkowe, informuje na bieżąco.


Telecity -> Telemiasto – określenie wprowadzone przez duoskiego socjologa Henninga Becka;

ekran telewizyjny umieszczony wewnątrz domu pełni funkcje, które do tej pory pełnił teren
publiczny. Stała się najchętniej i najczęściej uczęszczanym miejscem przez współczesnego człowieka.


Dzięki telewizji odbiorca może przemieszczad się bez problemu w czasie i przestrzeni, a skala

doznao jest nieporównywalna z wcześniejszym medium.


Dwa aspekty telewizji:

1. Informacja.
2. Cenzura.

Do 1989 r. opanowana przez cenzurę i propagandę ideologiczną.



Zmieniają się praktyki odbiorcze widzów z powodu rozwoju technicznego telewizji oraz

poszerzeniem oferty programowej.


Umasowienie telewizji powoduje utratę bezpośredniego uczucia przynależności do

publiczności; odbiór się indywidualizuje i różnicuje, telewizja staje się elementem życia codziennego.
Recepcja programów telewizyjnych zmienia się w przypadku transmisji na żywo; tworzy się pośrednia
swego rodzaju wspólnota złożona z widzów, którzy w tym samym momencie oglądają to samo, co
dzieje się z dala od nich.


Telewspólnota opiera się na wspólnych emocjach, wartościach, telewizja przyczynia się do

integracji społeczeostwa.


Programy telewizyjne są często dla wielu ludzi jedynym źródłem informacji. Treści

przekazywane są hierarchicznie, czas prezentacji jest bezpośrednio związany z tematyką,
wartościami, jakie propaguje program, istotny jest czas emisji reklam i ich charakter.


Ideał egalitarny -> równościowy, wszystko dla wszystkich, standaryzacja przekazywanych

treści:

  Telewizja dyktuje pewne zasady (sposób mówienia, ubierania się itp.).
  Reguluje czas -> tzw. ramówki sezonowe i ramówki dzienne.
  Zacierają różnice wśród odbiorców, np. między mieszkaocami wsi i miasta w stroju i ubiorze.
  W telewizji może wystąpid KAŻDY.



Różne gatunki telewizyjne kreują i wzmacniają pewne stereotypy społeczne, np. obraz

rodziny w reklamach czy serialach/telenowelach. Gatunki telewizyjne można podzielid na:

1. Gatunki odnoszące się do faktów.

Kultura i media

2. Gatunki kreujące fikcję.



Na początku kształtowania się programy telewizyjne czerpały z innych dziedzin sztuki (proza,

prasa itp.) i z czasem wykształciła tylko sobie właściwe gatunki: serial, telenowela, teleturniej,
wideoklip, reklama.
Telenowela/serial:


Serial i telenowela sugerują podobieostwa narracji z życiem codziennym, poruszają problemy

zwykłych ludzi. Bohaterami telenowel/seriali są często osoby obdarzone specyficznymi cechami:
bogate, wpływowe, piękne.


Telenowele cieszą się popularnością, bo widz może się z bohaterami utożsamid, pokazuje

lepsze, niezwykłe życie.
Programy widowiskowe typu SHOW:


Pochodny program: TALK SHOW:

1. Pokazuje widowiskowośd -> spektakl, wykreowany dla telewizji. Nie pokazują tzw.
prawdziwego życia; wszystko jest wyreżyserowane, goście często kreują swe życie i swój
problem.

2. Pokazują życie zwykłych ludzi -> widowiskiem może byd prywatnośd, codziennośd.



Widz ma pewną władzę nad informacjami, które do niego docierają, np. poprzez

magnetowid/odtwarzacz dvd/blu-ray. Interaktywnośd charakteryzuje komunikację między mediami a
odbiorcą –tzw. komunikacja dwustronna. Obecnie interaktywnośd intensyfikuje się wraz z rozwojem
Internetu. Odbiorca może stad się aktywnym nadawcą, np. blog, strona WWW, poprzez uczestnictwo
w portalu społecznościowym.


Kokoning – wymuszczanie domu jak kokon; zamykanie się w domu, kontakty towarzyskie

tylko za pomocą urządzeo technicznych.

VI.

TEORIA KULTURY MASOWEJ

26.04.2010

Dwight Macdonald -> amerykaoski pisarz i dziennikarz, napisał esej o kulturze masowej.
  Kultura masowa jako przeciwstawienie kulturze wysokiej:
- Kultura masowa zaczęła się rozwijad w XIX dzięki demokracji politycznej i powszechnej oświacie. To
złamało  monopol  klasy  wyższej.  Przedsiębiorcy  odnaleźli  nisze  społeczną,  którą  mogli  wykorzystad
finansowo; zjawisko przebudzenia mas: tania produkcja książek, prasy, obrazów, muzyki, reprodukcja
przedmiotów codziennego użytku, np. meble a la w stylu wiktoriaoskim.
- Kulturę wysoką tworzy artysta dla wąskiego grona społecznego, które jest przygotowane na odbiór.
Natomiast w kulturze masowej odbiorca jest tylko konsumentem.
-  Kultura  masowa  jest  uproszonym  odbiciem  kultury  wysokiej  i  zarazem  zagrożeniem  dla  niej;  linia
graniczna między nimi ulega zatarciu, kultura wysoka coraz częściej ustępuje kulturze masowej.
Kultura masowa – płytka: harlequin

Szekspir „Romeo i Julia” :głęboka – kultura wysoka ->

pasożytniczy charakter kultury masowej.


Kultura masowa a kultura popularna: kultura masowa jest bardziej dokładnym terminem;

pokazuje, że kultura jest wyłącznie i bezpośrednio artykułem masowego spożycia.
 Niemieccy badacze utożsamiają kulturę masową z kiczem.
 Dwight Macdonald: różnice między kulturą ludową a kulturą masową:
Kultura ludowa:
- Stworzona przez indywidualną, wewnętrzną potrzebę człowieka.
- Powstała w oderwaniu od kultury wysokiej -> bez oglądania się na kulturę panów.
- Wyrasta samorzutnie, oddolnie -> z potrzeby indywidualnego piękna.

Kultura i media

- Zjawisko spontaniczne, lokalne, wyraz ludzkich upodobao.
- Wytwarza człowiek dla siebie, nie dla tłumu, np. biżuteria, haftowane bluzki -> regionalizacja kultury
ludowej. Kultura samodzielnie stworzona dla tych, którzy z niej korzystają.
-  To  rzeczy  materialne,  typowo  artystyczne,  i  niematerialne  aspekty,  takiej  jak:  utwory  muzyczne,
obrzędy, legendy.
Wniosek:  kultura  masowa  jest  konsumentowi  odgórnie  narzucona  –  tzw.  bierny  konsument,  jego
udział mieści się w granicach kupid albo nie kupid.


Władcy kultur masowej eksploatują kulturalne potrzeby mas, aby zyskad zysk i utrzymad

władzę swoich klas.


Władcy kiczu nie dbają o rozwój intelektualny odbiorcy, tylko o zysk i władzę, np. w krajach

komunistycznych – ZSRR i socrealizm (hasła ideologiczno-propagandowe, homosowieticus, technicy
zamiast artystów).


Prawo Greshama o kulturze masowej -> dotyczy obiegu monet; zła moneta wypycha dobrą

monetę.  Zła  moneta  dostarcza  więcej  przyjemności  i  łatwiej  ją  zrozumied,  jest  bardziej  dostępna
(min.  cenowo)  ->  łatwośd  konsumpcji.  Kultura  masowa  dostarcza  gotowy  produkt,  nie  skłania  do
refleksji,  bez  niedopowiedzeo,  prosta,  niewyszukana  produkcja,  która  ma  zarabiad  ->  łatwośd
produkcji.
  Homogenizacja jako cecha kultury masowej
- Kultura homogenizowana to kultura, która dąży do ujednolicenia.
-  Zaciera  odrębnośd,  jednostkowośd  ->  burzy  przegrody  klasowe,  potrzeb,  niszczy  wartośd,  bowiem
sądy wartościowe zakładają dyskryminację.
- Mało demokratyczna – odrzuca kategorycznie dyskryminację.
-  Wszystko  wpada  w  młyn  kultury  homogenizowanej  i  wypada  z  niej  gładkie,  np.  czasopisma  są  o
wszystkim.
  Powstały dwa kierunki broniące się przed kulturą masową w XX wieku:

1. Akademizm – próba współzawodniczenia z kulturą masową poprzez imitację, dlatego też

akademizm został nazwany kulturą masową dla elit.

2. Awangardyzm – wycofał się ze współzawodniczenia z kulturą masową. Podejmuje wysiłek, by

odgrodzid teren wyłącznie dla siebie, tworzy nowe podziały w kulturze -> bierze za podstawę
elitę intelektualną (Picasso, Joyce, Rimbaud)



Tendencje do zjednoczenia: MIDDLEBROW -> przenikanie do wszystkich dziedzin sztuki;

dążenia ku standaryzacji (płytkośd i powierzchownośd treści), a nie ku eksperymentowi.


Podział pracy – im większy postęp techniczny, tym większy podział pracy, przez co dochodzi

do  specjalizacji  w  jednej  wąskiej  dziedzinie.  Dochodzi  do  braku  jedności  produktu  wytworzonego
(np.  artykuł  przechodzi  przez  kilka  osób,  które  go  obrabiają,  zanim  trafi  do  druku),  natomiast  w
kulturze wysokiej np. nad rzeźbą i jej losami czuwa sam autor.
  Wykreowanie nowego typu odbiorcy – zacieranie różnicy wieku:

a. Udoroślenie dzieci.
b. Udziecinnienie dorosłych.

Na te zjawiska ma wpływ homogenizacja kultury, gdyż wskazuje się, kto jest odbiorcą lub
tworzy się dla odbiorcy bezwiekowego, dla którego będą znane wątki baśniowe czy
legendarne -> ekranizacje książek czy komiksy.

Dlaczego pojawia się zacieranie wieku?
- kultura masowa stawia swoim odbiorcom niewielkie wymagania -> odbiór nie wymaga wysiłku
intelektualnego=odpoczynek dla dorosłego.

Kultura i media

- oferuje dla dzieci rozrywki przeznaczone dla dorosłych (gry komputerowe, filmy), co powoduje, że
dzieci dojrzewają zbyt szybko (odbiera się im dzieciostwo), zanika interpersonalne reakcje między
dziedmi i czerpią z niej niewłaściwy obraz rzeczywistości (czasopisma młodzieżowe).

Połączenie 2 typów odbiorcy wpływa negatywnie na odbiorcę, wprowadza zastój w odbiorze ->

infantylna  regresja  dorosłych.  Kultura  masowa  propaguje  sfałszowany  obraz  dorosłości:  człowiek
dorosły to ten, co potrafi chodzid i odbierad/nadążad za kulturą masową, to tzw. szukanie dorosłości
na zewnątrz.
  Kult młodości – związane z udorośleniem dzieci i udziecinnieniem dorosłych:
- reklama mimetyzuje świat, a nie odzwierciedla go.
- popularyzacja wszelkich interwencji chirurgicznych.
- agresywny rozwój sklepów młodzieżowych.
- niechęd przed osiągnięciem dojrzałości -> syndrom Piotrusia Pana.
  Bożyszcze konsumpcji:
-  w  czasopismach  pojawiają  się  celebryt  ci,  zajmując  miejsce  polityków,  biznesmenów,  twórców
kultury; celebryt ta to gwiazda, a nie artysta – odnosi sukces nie ze względu na swój talent i dorobek
zawodowy, ale poszczęściło mu się.
- lansowanie celebryty przez mass media.
-  profil  celebryty:  poszczęściło  mu  się,  funkcjonuje  krótko  w  kulturze  masowej,  typ  nie  dążący,  ale
„biorący”, za bycie sławnym jest w stanie zapłacid wysoką cenę -> posiada potrzebę bycia sławnym i
chce ją zaspokoid.
  Funkcjonowanie powieści detektywistycznej:
- klasyczne powieści detektywistyczne o Sherlocku Holmsie i bohaterów Agaty Christii.
-  propagowanie  szacunku  nauki:  problem  kryminalny  jest  pomysłem  rodzaju  artystycznego,  który
można  rozwiązad  w  sposób  intelektualny  (umiejętnośd  dedukcji);  bohaterowie  mają  zdolności
większe niż zwykli ludzie.
-  fabuła  posiada  swoistego  rodzaju  elegancję,  rzadko  kiedy  posługuje  się  przypadkowością;  intryga
jest misternie zaplanowana a zakooczenie zaskakuje.
- dzisiejsza powieśd detektywistyczna: bohaterem jest człowiek czynu, nie-inteligent, wytrzymały na
pchnięcia nożem, alkohol i kobiety.
- szybkośd pościgu, brutalnośd, brutalizacja języka i relacji interpersonalnych.
  Wykorzystanie dolnej warstwy science-fiction:
-  cudownośd nie  jest  zamknięta w  granicach wiedzy; nauka jest traktowana jako  tajemnica/kamieo
filozoficzny, który pomaga objaśnid wiele zjawisk, np. Harry Potter; naukę uważa się za dobroczynną,
ale niezrozumiałą, przeraża swoją potęgą, np. szalony dr Jeckyl.