Podmiotowość w wychowaniu 
 
 
1.Ogólne pojęcie podmiotowości:   
 

 Podmiotowość wg. K. Wieleckiego nie ma zbyt długiej historii. Pojawiało się w 

wystąpieniach róŜnych myślicieli, humanistów, i moralistów mimo to nie od razu stało się 
faktem społecznym, kategorią ideologiczną, czy podmiotem analiz teoretyczno-empirycznych    
dyscyplin naukowych.  

W filozofii gdzie podmiotowość zdaniem P. Sztompki oznacza-przeciwieństwo 

reifikacji, uprzedmiotowienia jednostki,  odrzucenie mechanistycznej teorii odbicia i 
podkreślenie czynnej  roli poznającego rozumu.                                                                      

W socjologicznym znaczeniu podmiotowość jest to istotny wpływ działań ludzkich na 

kształt struktury społecznej. Od tego sensu wywodzą się znaczenia pochodne jak 
podmiotowość jednostek, klas, ruchów społecznych rozumiana jako zdolność do wywierania 
wpływu na kształt struktury społecznej, lub podmiotowość społeczeństwa rozumiana  jako 
podatność struktur społecznych na tego rodzaju wpływy.   

W psychologii K. Korzeniowski wyróŜnia 3 momenty rozumienia ludzkiej 

podmiotowości. Pierwszym jest przekształcenie świata (realne dokonywanie zmian), drugim 
jest świadomość tej działalność  a trzecim odrębność i autonomia. Aby ktoś mógł być uznany 
za podmiot nie wystarczy, Ŝe działa w sposób świadomy, ale musi być źródłem owego 
działania i opierając się na systemie znaczeń określić jego kierunek. 
2.Pedagogiczny aspekt podmiotowości: 
 Podmiotowość w  aspekcie pedagogicznym ma nie tylko sens teoretyczny, ale przede 
wszystkim praktyczny. W sensie teoretycznym pedagogika jest nauką współdziałającą z 
innymi dyscyplinami społecznymi (psychologią i socjologią) oraz korzysta z ich dorobku w 
tym zakresie. WaŜniejsze wydaje się być właściwe rozumienie i realizowanie idei 
podmiotowości w działalności pedagogicznej oraz określenie warunków uzyskania wysokiej 
sprawności podejmowanych w tej mierze działań. Podmiotowość dla licznej grupy 
pedagogów  (reprezentantów pedagogiki tradycyjnej) wyraŜa się częściej w aktywności 
własnej wychowanka w procesie wychowania, rzadziej konieczności kontaktu psychicznego i 
zrozumienia między wychowawcą a wychowankiem. 
3.Wychowanie podmiotowe: 
Wychowanie podmiotowe to takie, które sytuację wychowawczą, wyznaczoną zawsze 
układem ludzi rzeczy i zadań traktuje jako sytuację dwupodmiotową, 
4. Cechy podmiotowej sytuacji wychowawczej: 
 w sytuacji tej  podmioty wychowania (wychowanek i wychowawca) włączają się wzajemnie 
w linie własnych działań i stają się równowaŜnymi aktorami (M.Kofta). Wyznacznikiem 
podmiotowego charakteru sytuacji wychowawczej jest względna równowaga prawa do 
aktywności wychowawcy i wychowanka. Zadania wykonywane przez wychowanka nie 
dominują nad nim, a wychowawca godzi się na ograniczenie swej podmiotowości 
podmiotowością wychowanka. 
5.Rola aktywności wychowanka: 
Aktywność wychowanka jest rozwijana przez niego wg jego własnych, osobistych wartości i 
standardów. Aktywność jest tu szczególnym rodzajem regulacji stosunków człowieka z 
otoczeniem opartym na poczuciu sprawstwa, kontroli nad otoczeniem i nad samym sobą (K. 
Korzeniowski)  
 
6. Co oznacza zasada podmiotowości w wychowaniu: 

Zasada podmiotowości w wychowaniu nie oznacza tworzenia warunków dla wszelkiej 
aktywności wychowanka, lecz takiej aktywności wychowanka, która pochodzi z własnego 
wyboru, obejmuje prawo szukania moŜliwych sposobów rozwiązań i  własnej oceny sposobu 
wykonania zadania i osiągniętego wyniku. Natomiast wychowawca stwarza szerokie pole do 
własnej aktywności, twórczości i działa w zgodzie z własnymi wartościami. 
7.Miara skuteczności wychowania podmiotowego: 
Miarą skuteczności pracy wychowanka nie są cechy wychowanków, lecz wysiłki i 
pomysłowości włoŜona w dostarczenie im wartościowych przeŜyć ( A.Gołąb) 

8. 

 

Def. orientacji podmiotowej:  

Podmiotowość jako cel wychowania sprowadza się do świadomego kształtowania orientacji 
podmiotowej. Natomiast orientacja podmiotowa 
zdaniem M. Kofty jest to nastawienie na aktywność sprawczą obejmującą składniki. 
9. Składniki orientacji podmiotowej: 
 -generatywność; skłonność do spontanicznej emisji zachowań oraz tendencję do 
wypróbowania nowych schematów myślenia i działania. 
-optymizm; nastawienia jednostki na wydarzenia pozytywne, oczekiwanie sukcesu  
-zaufanie; do siebie, czyli wiara we własne siły 
-selektywność; wyraŜająca się jasnym zdecydowanym wartościowaniem, ukierunkowaniem na 
pewne aspekty otoczenia 
-poszukiwanie przyczynowości; wykrywanie związków przyczynowych między zjawiskami, 
zwłaszcza między własnym zachowaniem a moŜliwymi następstwami. 
10.Proces kształtowania orientacji podmiotowej: 
Jest to proces długotrwały i trudny. Odbywa się przez generowanie i strukturalizację 
doświadczeń zdobywanych przez wychowanka. Im częściej wychowanek będzie miał prawo 
do swobodnego wyboru własnych działań, ról i częściej będzie motywowany wewnętrznie do 
działania tym większe będzie poczucie jego wolności w sytuacjach wyboru i poczucie 
odpowiedzialności za wybrane działanie. 
11.Poczucie podmiotowości: 
Jest to poczucie przez jednostkę ludzką sprawowania kontroli poznawczej i sprawczej 
rzeczywistości opartej na jej własnych kategoriach (celach, wartościach) w stopniu nie 
wywołującym dysonansu z jej własnymi standardami kontroli. Człowiek przekonany o 
własnej podmiotowości spostrzega siebie jako element dający się wyodrębnić z otoczenia, 
określić granice między „ja” a „nie-ja”, wskazać związki między „ja” i światem, a takŜe 
własną osobowościom i aktywnością (W.Łukaszewski). 
12.Cechy podmiotu wg. K. Wieleckiego: 
Podmiotem jest ten kto: 
pełni pewną rolę społeczną, kieruje swoimi stanami psychicznymi i aktywnością, ma wpływ 
na zdarzenia, pozostaje w procesie samodoskonalenia się, rozszerza zakres swojej 
podmiotowości i podmiotowości środowiska społecznego i ułatwia realizację podmiotowości 
drugiemu człowiekowi.