S
S
T
T
A
A
T
T
Y
Y
K
K
A
A
I
I
D
D
Y
Y
N
N
A
A
M
M
I
I
K
K
A
A
P
P
Ł
Ł
Y
Y
N
N
Ó
Ó
W
W
D
D
O
O
S
S
K
K
O
O
N
N
A
A
Ł
Ł
Y
Y
C
C
H
H
P
P
ł
ł
y
y
n
n
y
y
:
:
c
c
i
i
e
e
c
c
z
z
e
e
,
,
g
g
a
a
z
z
y
y
C
C
i
i
e
e
c
c
z
z
e
e
d
d
o
o
s
s
k
k
o
o
n
n
a
a
ł
ł
e
e
:
:
gęstość cieczy na całej długości przewodu się nie zmienia,
brak tarcia wewnętrznego, cząstki idealnie ruchliwe, cząstki nieściśliwe,
spełnia prawa Eulera, Pascala i Archimedesa,
G
G
a
a
z
z
y
y
d
d
o
o
s
s
k
k
o
o
n
n
a
a
ł
ł
e
e
:
:
zbiór punktów o idealnej sprężystości i braku wzajemnych oddziaływań,
spełnia prawa Boyle’a-Mariotta, Gay-Lussaca-Charlesa, Clapeyrona
R
R
Ó
Ó
W
W
N
N
A
A
N
N
I
I
A
A
C
C
I
I
Ą
Ą
G
G
Ł
Ł
O
O
Ś
Ś
C
C
I
I
S
S
T
T
R
R
U
U
M
M
I
I
E
E
N
N
I
I
A
A
C
C
I
I
E
E
C
C
Z
Z
Y
Y
(
(
S
S
T
T
R
R
U
U
G
G
I
I
)
)
W
W
R
R
U
U
C
C
H
H
U
U
U
U
S
S
T
T
A
A
L
L
O
O
N
N
Y
Y
M
M
:
:
Założenie: ciecz wypełnia przewód całkowicie!
S
1
S =3S’
3
3
S
2
Natężenie przepływu masy cieczy płynącej ruchem ustalonym przez dowolny
przewód, jest stałe we wszystkich przekrojach przewodu, prostopadłych do
kierunku przepływu. Zatem MASOWE NATĘŻENE PRZEŁYWU:
W
1
=W
2
=.......=W
n
]
s
kg
[
L
u
S
W
u - średnia prędkość przepływu,
- gęstość płynu,
S - pole powierzchni przekroju przewodu,
s]
m
[
3
u
S
U
OBJĘTOŚCIOWE NATĘŻENIE PRZEPŁYWU
s]
kg
[
L
U
W
zakładając brak zmian gęstości płynu na całej długości przewodu (przepływ
izotermiczny, płyny są wówczas nieściśliwe) można stwierdzić, że:
U
1
=U
2
=.....=U
n
n
n
u
S
u
S
u
S
2
2
1
1
2
2
1
1
u
S
u
S
zakładając przekrój kołowy pole przekroju
S
wyniesie odpowiednio:
2
2
2
1
2
1
4
4
u
d
u
d
2
1
2
2
2
1
d
d
u
u
P
P
R
R
Ę
Ę
D
D
K
K
O
O
Ś
Ś
Ć
Ć
M
M
A
A
S
S
O
O
W
W
A
A
S
S
T
T
R
R
U
U
M
M
I
I
E
E
N
N
I
I
A
A
C
C
I
I
E
E
C
C
Z
Z
Y
Y
Jest to stosunek masowego natężenia przepływu do pola powierzchni
przekroju przewodu.
]
m
kg
[
2
s
u
S
u
S
S
W
w
L
L
L
R
R
Ó
Ó
W
W
N
N
A
A
N
N
I
I
E
E
B
B
E
E
R
R
N
N
O
O
U
U
L
L
I
I
E
E
G
G
O
O
D
D
L
L
A
A
P
P
Ł
Ł
Y
Y
N
N
U
U
D
D
O
O
S
S
K
K
O
O
N
N
A
A
Ł
Ł
E
E
G
G
O
O
gęstość płynu jest wielkością stałą
L
=const
Energia kinetyczna:
2
2
2
2
2
1
2
2
2
2
u
u
dm
dmu
mv
dE
K
L
d
u
S
dm
Praca sił ciśnienia (energia potencjalna ciśnienia):
d
u
S
p
d
u
S
p
dA
2
2
2
1
1
1
Energia potencjalna położenia:
2
2
2
1
1
1
gz
d
u
S
gz
d
u
S
dE
L
L
p
Z
Z
A
A
S
S
A
A
D
D
A
A
Z
Z
A
A
C
C
H
H
O
O
W
W
A
A
N
N
I
I
A
A
E
E
N
N
E
E
R
R
G
G
I
I
I
I
(wzrost energii kinetycznej powoduje jednoczesny spadek
energii potencjalnej położenia i ciśnienia):
dA
dE
dE
p
k
dl
1
dl
2
u
1
p
1
p
2
1
2
1’
2’
S
1
S
2
u
2
poziom zerowy
z
1
z
2
po podstawieniu i skróceniu przez
d
u
S
, ponieważ zachowana jest zasada
ciągłości strugi otrzymuje się:
const
z
g
p
u
z
g
p
u
L
L
2
2
2
2
1
1
2
1
2
2
/:g
w powyższym równaniu każdy z członów ma wymiar [m
2
/s
2
]
H
z
g
p
g
u
L
2
2
natomiast w powyższym równaniu każdy z członów ma wymiar [m]
Z równania tego wynika, że suma trzech wysokości a mianowicie
wysokości odpowiadającej ciśnieniu dynamicznemu
g
u
2
2
, wysokości
odpowiadającej ciśnieniu statycznemu
g
p
L
i wysokości niwelacyjnej
(odniesienia)
z
jest wielkością stałą dla jednostki masy strugi w każdym
przekroju przewodu.
lub inaczej
W czasie ustalonego ruchu cieczy doskonałej suma energii kinetycznej,
energii ciśnienia i energii potencjalnej położenia dla jednostki masy
płynącej strugi cieczy jest wielkością stałą.
R
R
Ó
Ó
W
W
N
N
A
A
N
N
I
I
E
E
B
B
E
E
R
R
N
N
O
O
U
U
L
L
I
I
E
E
G
G
O
O
D
D
L
L
A
A
P
P
Ł
Ł
Y
Y
N
N
U
U
D
D
O
O
S
S
K
K
O
O
N
N
A
A
Ł
Ł
E
E
G
G
O
O
z - wysokość położenia tj. wysokość wzniesienia środka określonego przekroju
poprzecznego strugi cieczy ponad przyjęty poziom odniesienia
- wysokość ciśnienia tj. wysokość wzniesienia takiego słupa cieczy, która
na podstawę wywiera ciśnienie p
- wysokość prędkości tj. wysokość, z której ciecz musiałaby swobodnie
spadać, aby osiągnąć prędkość końcową u.
p
g
2
2
u
g
W większości w praktyce przewody są poziome lub bardzo zbliżone do
poziomu, czyli z
1
=z
2
(człony te opuszcza się w równaniu). Przekształcając dalej
równanie Bernouliego, mnożąc przez
g
otrzymuje się:
2
2
1
2
2
2
1
u
u
p
p
czyli zwiększenie prędkości spowoduje spadek ciśnienia i odwrotnie.
Gdy natomiast w równaniu
const
z
g
p
g
u
L
2
2
opuści się z i pomnoży
obie strony przez
g
otrzyma się następujące równanie
const
p
u
2
2
.
Każdy z członów ma wymiar ciśnienia [Pa], zatem otrzymuje się wyrażenie
na ciśnienie całkowite
p
c
, gdzie
2
2
u
jest
ciśnieniem dynamicznym
p
d
a
p
jest ciśnieniem statycznym
p
s
.
Stąd prędkość można obliczyć w oparciu o
następujący wzór:
s
m
)
(
d
s
c
p
p
p
u
2
2
Objętościowe natężenie przepływu wynosi zatem:
s
m
)
(
3
d
s
c
p
S
p
p
S
u
S
U
2
2
Natomiast masowe natężenie przepływu jest następujące:
s
kg
)
(
d
s
c
p
S
p
p
S
u
S
W
2
2
I
I
N
N
T
T
E
E
R
R
P
P
R
R
E
E
T
T
A
A
C
C
J
J
A
A
G
G
R
R
A
A
F
F
I
I
C
C
Z
Z
N
N
A
A
R
R
Ó
Ó
W
W
N
N
A
A
N
N
I
I
A
A
B
B
E
E
R
R
N
N
O
O
U
U
L
L
I
I
E
E
G
G
O
O
D
D
L
L
A
A
C
C
I
I
E
E
C
C
Z
Z
Y
Y
D
D
O
O
S
S
K
K
O
O
N
N
A
A
Ł
Ł
E
E
J
J
1. Równoległy, poziomy przebieg przewodu w stosunku do poziomu
odniesienia. Przekrój przewodu wzdłuż całej długości jest stały tzn., że
prędkość przepływu też jest stała.
I
I
s
s
t
t
n
n
i
i
e
e
j
j
e
e
z
z
a
a
t
t
e
e
m
m
n
n
i
i
e
e
z
z
m
m
i
i
e
e
n
n
n
n
o
o
ś
ś
ć
ć
w
w
y
y
s
s
o
o
k
k
o
o
ś
ś
c
c
i
i
:
:
o
o
d
d
n
n
i
i
e
e
s
s
i
i
e
e
n
n
i
i
a
a
,
,
c
c
i
i
ś
ś
n
n
i
i
e
e
n
n
i
i
a
a
s
s
t
t
a
a
t
t
y
y
c
c
z
z
n
n
e
e
g
g
o
o
i
i
d
d
y
y
n
n
a
a
m
m
i
i
c
c
z
z
n
n
e
e
g
g
o
o
p
p
r
r
z
z
y
y
w
w
/
/
w
w
p
p
o
o
ł
ł
o
o
ż
ż
e
e
n
n
i
i
u
u
p
p
r
r
z
z
e
e
w
w
o
o
d
d
u
u
.
.
2. Przewód przebiega pod kątem
w stosunku do poziomu odniesienia.
Przekrój przewodu jest stały.
M
M
i
i
m
m
o
o
z
z
m
m
i
i
e
e
n
n
n
n
o
o
ś
ś
c
c
i
i
w
w
a
a
r
r
t
t
o
o
ś
ś
c
c
i
i
t
t
r
r
z
z
e
e
c
c
h
h
w
w
y
y
s
s
o
o
k
k
o
o
ś
ś
c
c
i
i
i
i
c
c
h
h
s
s
u
u
m
m
a
a
j
j
e
e
s
s
t
t
w
w
i
i
e
e
l
l
k
k
o
o
ś
ś
c
c
i
i
ą
ą
s
s
t
t
a
a
ł
ł
ą
ą
.
.
3. Równoległy, poziomy przebieg przewodu w stosunku do poziomu
odniesienia. Przekrój przewodu zmienny tzn., że prędkości są różne
w różnych przekrojach przewodu.
Z
Z
w
w
i
i
ę
ę
k
k
s
s
z
z
e
e
n
n
i
i
e
e
p
p
r
r
z
z
e
e
k
k
r
r
o
o
j
j
u
u
o
o
z
z
n
n
a
a
c
c
z
z
a
a
z
z
m
m
n
n
i
i
e
e
j
j
s
s
z
z
e
e
n
n
i
i
e
e
p
p
r
r
ę
ę
d
d
k
k
o
o
ś
ś
c
c
i
i
p
p
r
r
z
z
e
e
p
p
ł
ł
y
y
w
w
u
u
t
t
z
z
n
n
.
.
z
z
m
m
n
n
i
i
e
e
j
j
s
s
z
z
e
e
n
n
i
i
e
e
e
e
n
n
e
e
r
r
g
g
i
i
i
i
k
k
i
i
n
n
e
e
t
t
y
y
c
c
z
z
n
n
e
e
j
j
w
w
z
z
r
r
a
a
s
s
t
t
a
a
n
n
a
a
t
t
o
o
m
m
i
i
a
a
s
s
t
t
c
c
i
i
ś
ś
n
n
i
i
e
e
n
n
i
i
e
e
s
s
t
t
a
a
t
t
y
y
c
c
z
z
n
n
e
e
.
.
O
O
d
d
w
w
r
r
o
o
t
t
n
n
i
i
e
e
g
g
d
d
y
y
p
p
r
r
z
z
e
e
k
k
r
r
ó
ó
j
j
z
z
m
m
n
n
i
i
e
e
j
j
s
s
z
z
a
a
s
s
i
i
ę
ę
,
,
w
w
z
z
r
r
a
a
s
s
t
t
a
a
e
e
n
n
e
e
r
r
g
g
i
i
a
a
k
k
i
i
n
n
e
e
t
t
y
y
c
c
z
z
n
n
a
a
c
c
z
z
y
y
l
l
i
i
c
c
i
i
ś
ś
n
n
i
i
e
e
n
n
i
i
e
e
d
d
y
y
n
n
a
a
m
m
i
i
c
c
z
z
n
n
e
e
a
a
s
s
p
p
a
a
d
d
a
a
c
c
i
i
ś
ś
n
n
i
i
e
e
n
n
i
i
e
e
s
s
t
t
a
a
t
t
y
y
c
c
z
z
n
n
e
e
.
.
4.
Przebieg przewodu pod kątem
w stosunku do poziomu odniesienia.
Przekrój przewodu zmienny tzn., że prędkości są różne w różnych
przekrojach przewodu.
(Interpretacja identyczna jak w przypadku 2 i 3).
D
D
Y
Y
N
N
A
A
M
M
I
I
K
K
A
A
P
P
Ł
Ł
Y
Y
N
N
Ó
Ó
W
W
R
R
Z
Z
E
E
C
C
Z
Z
Y
Y
W
W
I
I
S
S
T
T
Y
Y
C
C
H
H
R
R
Ó
Ó
W
W
N
N
A
A
N
N
I
I
E
E
B
B
E
E
R
R
N
N
O
O
U
U
L
L
I
I
E
E
G
G
O
O
D
D
L
L
A
A
P
P
Ł
Ł
Y
Y
N
N
Ó
Ó
W
W
R
R
Z
Z
E
E
C
C
Z
Z
Y
Y
W
W
I
I
S
S
T
T
Y
Y
C
C
H
H
C
C
Z
Z
Ę
Ę
Ś
Ś
Ć
Ć
E
E
N
N
E
E
R
R
G
G
I
I
I
I
J
J
E
E
S
S
T
T
T
T
R
R
A
A
C
C
O
O
N
N
A
A
I
I
Z
Z
A
A
M
M
I
I
E
E
N
N
I
I
A
A
N
N
A
A
N
N
A
A
C
C
I
I
E
E
P
P
Ł
Ł
O
O
W
W
y
y
s
s
o
o
k
k
o
o
ś
ś
ć
ć
h
h
e
e
o
o
d
d
p
p
o
o
w
w
i
i
a
a
d
d
a
a
e
e
n
n
e
e
r
r
g
g
i
i
i
i
k
k
i
i
n
n
e
e
t
t
y
y
c
c
z
z
n
n
e
e
j
j
,
,
k
k
t
t
ó
ó
r
r
a
a
j
j
e
e
s
s
t
t
s
s
t
t
a
a
ł
ł
a
a
d
d
l
l
a
a
k
k
a
a
ż
ż
d
d
e
e
g
g
o
o
z
z
p
p
r
r
z
z
e
e
k
k
r
r
o
o
j
j
ó
ó
w
w
(
(
ś
ś
r
r
e
e
d
d
n
n
i
i
c
c
a
a
p
p
r
r
z
z
e
e
w
w
o
o
d
d
u
u
j
j
e
e
s
s
t
t
n
n
i
i
e
e
z
z
m
m
i
i
e
e
n
n
n
n
a
a
)
)
.
.
O
O
b
b
s
s
e
e
r
r
w
w
o
o
w
w
a
a
n
n
e
e
s
s
t
t
r
r
a
a
t
t
y
y
c
c
i
i
ś
ś
n
n
i
i
e
e
n
n
i
i
a
a
t
t
ł
ł
u
u
m
m
a
a
c
c
z
z
y
y
s
s
i
i
ę
ę
o
o
p
p
o
o
r
r
a
a
m
m
i
i
j
j
a
a
k
k
i
i
e
e
m
m
u
u
s
s
i
i
p
p
o
o
k
k
o
o
n
n
a
a
ć
ć
c
c
i
i
e
e
c
c
z
z
w
w
c
c
z
z
a
a
s
s
i
i
e
e
p
p
r
r
z
z
e
e
p
p
ł
ł
y
y
w
w
u
u
.
.
O
O
p
p
o
o
r
r
y
y
t
t
e
e
w
w
y
y
n
n
i
i
k
k
a
a
j
j
ą
ą
z
z
w
w
y
y
s
s
t
t
ę
ę
p
p
o
o
w
w
a
a
n
n
i
i
a
a
t
t
a
a
r
r
c
c
i
i
a
a
w
w
e
e
w
w
n
n
ę
ę
t
t
r
r
z
z
n
n
e
e
g
g
o
o
c
c
i
i
e
e
c
c
z
z
y
y
r
r
z
z
e
e
c
c
z
z
y
y
w
w
i
i
s
s
t
t
y
y
c
c
h
h
j
j
a
a
k
k
r
r
ó
ó
w
w
n
n
i
i
e
e
ż
ż
m
m
o
o
g
g
ą
ą
b
b
y
y
ć
ć
z
z
w
w
i
i
ą
ą
z
z
a
a
n
n
e
e
z
z
n
n
a
a
g
g
ł
ł
ą
ą
z
z
m
m
i
i
a
a
n
n
ą
ą
p
p
r
r
z
z
e
e
k
k
r
r
o
o
j
j
u
u
p
p
r
r
z
z
e
e
w
w
o
o
d
d
u
u
i
i
k
k
i
i
e
e
r
r
u
u
n
n
k
k
u
u
p
p
r
r
z
z
e
e
p
p
ł
ł
y
y
w
w
u
u
,
,
i
i
s
s
t
t
n
n
i
i
e
e
n
n
i
i
e
e
m
m
n
n
a
a
p
p
r
r
z
z
e
e
w
w
o
o
d
d
z
z
i
i
e
e
k
k
u
u
r
r
k
k
ó
ó
w
w
,
,
z
z
a
a
w
w
o
o
r
r
ó
ó
w
w
,
,
z
z
a
a
s
s
u
u
w
w
i
i
t
t
p
p
.
.
.
.
)
,
,
,
,
(
F
F
u
L
d
f
P
R
R
Ó
Ó
W
W
N
N
A
A
N
N
I
I
E
E
B
B
E
E
R
R
N
N
O
O
U
U
L
L
I
I
E
E
G
G
O
O
D
D
L
L
A
A
P
P
Ł
Ł
Y
Y
N
N
Ó
Ó
W
W
R
R
Z
Z
E
E
C
C
Z
Z
Y
Y
W
W
I
I
S
S
T
T
Y
Y
C
C
H
H
2
2
s
m
L
str
L
L
p
z
g
p
u
z
g
p
u
2
2
2
2
1
1
2
1
2
2
lub
[m]
str
L
L
h
z
g
p
g
u
z
g
p
g
u
2
2
2
2
1
1
2
1
2
2
gdzie:
p
str
i h
str
– straty ciśnienia spowodowane oporami przepływu,
K
K
R
R
Y
Y
T
T
E
E
R
R
I
I
U
U
M
M
R
R
E
E
Y
Y
N
N
O
O
L
L
D
D
S
S
A
A
d
w
d
u
d
u
L
Re
Ruch laminarny
Ruch przejściowy
Ruch burzliwy
Re<2100
2100<Re<3000
Re>3000
R
R
O
O
Z
Z
K
K
Ł
Ł
A
A
D
D
P
P
R
R
Ę
Ę
D
D
K
K
O
O
Ś
Ś
C
C
I
I
PROMIEŃ HYDRAULICZNY -
B
S
obwód
ia
powierzchn
r
h
ŚREDNICA ZASTĘPCZA -
B
S
r
d
h
e
4
4
Strugi czynnika układają się równolegle do
osi przewodu, rozkład prędkości ma kształt
paraboli. Prędkość maksymalna przypada w
osi przewodu.
u
śr
=0,5 u
max
u
śr
0,8 u
max
Strugi czynnika wirują
w różnych kierunkach,
rozkład prędkości ma
kształt spłaszczonej
krzywej. W środkowej
części przewodu prędkość
pozostaje ta sama, maleje
do zera przy ściankach.
u
śr
0,85 u
max
r. laminarny
r. przejściowy
r. burzliwy
L
L
E
E
P
P
K
K
O
O
Ś
Ś
Ć
Ć
Lepkość płynów rzeczywistych wywołuje opór podczas przesuwania
się cząstek lub warstewek płynu względem siebie. Siły lepkości (siły
tarcia wewnętrznego) występują tylko w czasie ruchu.
S
S
I
I
Ł
Ł
A
A
T
T
A
A
R
R
C
C
I
I
A
A
dA
dx
du
dT
stąd
dA
dT
du
dx
gdzie:
- współczynnik lepkości dynamicznej [kg/m·s]=[Pa·s]
1 Poise=1P=0,1 kg/m·s
1cP=0,001 kg/m·s
- współczynnik lepkości kinematycznej [m
2
/s]
s
m
2
1 Stokes=0,0001 m
2
/s
1cSt=0,01 St
Lepkość dynamiczna cieczy zmniejsza się ze wzrostem temperatury,
praktycznie nie zależy od ciśnienia. Dla gazów lepkość dynamiczna zwiększa
się z temperaturą, gdy są to gazy doskonałe nie zależy od ciśnienia. Lepkość
kinematyczna dla gazów silnie zależy od ciśnienia, dlatego posługujemy się tzw.
zredukowaną lepkością kinematyczną
dx
u
u+du
dA
R
R
Ó
Ó
W
W
N
N
A
A
N
N
I
I
E
E
N
N
A
A
V
V
I
I
E
E
R
R
A
A
-
-
S
S
T
T
O
O
K
K
E
E
S
S
A
A
Ciecze rzeczywiste podczas ruchu poddane są działaniu sił masowych,
powierzchniowych i tarcia. Rozważany jest ruch cieczy rzeczywistej, lepkiej,
nieścisliwej. Brany jest pod uwagę element objętościowy cieczy o wymiarach
krawędzi dx, dy i dz. Ten element podlega działaniu siły ciężkości, siły parcia i
siły tarcia. Wypadkowa tych sił rzutowana na określoną oś (np. oś x) równa jest
iloczynowi masy tego elementu przez działające na tę masę przyspieszenie.
SIŁA CIĘŻKOŚCI
(iloczyn masy i przyspieszenia ziemskiego)
SIŁA PARCIA
(iloczyn ciśnienia działającego prostopadle do powierzchni A
1
)
SIŁA PRZECIWPARCIA
(iloczyn ciśnienia panującego w przekroju o dx niżej)
WYPADKOWA SIŁ PARCIA I PRZECIWPARCIA
SIŁA TARCIA
Iloczyn powierzchni bocznej rozważanego elementu cieczy przez wartość
naprężenia stycznego. Ponieważ prędkość przepływu cieczy w różnych
miejscach przekroju jest różna, siła tarcia występująca po dwóch stronach
powierzchni ścian oddalonych o dy też będzie różna.
Siła tarcia powstająca po lewej stronie elementu cieczy może być wyrażona
poprzez iloczyn powierzchni ściany A
2
i naprężenia stycznego
.
Siła tarcia występująca po prawej stronie wyniesie:
Zatem wartość wypadkowa siły tarcia będzie równa:
Zgodnie z prawem Newtona
, zatem wypadkowa siły tarcia po
uwzględnieniu zmiany prędkości u
x
tylko w jednym kierunku y, można wyrazić
następująco:
Natomiast rzut wypadkowej siły tarcia na oś x, która podlega zmianom w
trzech kierunkach wyniesie:
Algebraiczna suma a zarazem wypadkowa trzech sił rzutowanych na oś x
wyniesie:
Tę samą wypadkową siłę ujętą powyższym wyrażeniem można przedstawić
jako iloczyn elementu cieczy i przyspieszenia działającego na tę masę:
Zatem:
Pochodna Du
x
/d
jest pochodną substancjalną (operator Stokesa) i jej
rozwinięta postać jest następująca:
W tym równaniu pierwszy wyraz wyraża zmiany prędkości u
x
w danym
miejscu w czasie (zmiany lokalne). Trzy pozostałe wyrazy oznaczają zmiany u
x
wywołane konwekcją.
R
R
Ó
Ó
W
W
N
N
A
A
N
N
I
I
E
E
N
N
A
A
V
V
I
I
E
E
R
R
A
A
-
-
S
S
T
T
O
O
K
K
E
E
S
S
A
A
k
k
i
i
e
e
r
r
u
u
n
n
e
e
k
k
x
x
Równania zapisuje się dla trzech kierunków x, y i z. Jest to układ
cząstkowych, nieliniowych równań różniczkowych. To zestaw równań w postaci
równań ciągłości, opisujące zasadę zachowania masy i pędu dla poruszającego
się płynu. Według nich zmiany pędu elementu płynu zależą jedynie od
zewnętrznego ciśnienia i wewnętrznych sił lepkości w płynie.
Dla płynu idealnego o zerowej lepkości równania mówią, że przyspieszenie
jest proporcjonalne do pochodnej ciśnienia.
Oznacza to, że rozwiązania równań dla danego problemu fizycznego muszą
być znalezione na drodze rachunku różniczkowego i całkowego. W praktyce,
jedynie najprostsze przypadki mogą być rozwiązane dokładnie na tej drodze. To
znaczy przypadki nie-turbulentnego, spokojnego przepływu (nie zmieniającego
się w czasie), w których liczba Reynoldsa ma małą wartość.
R
R
Ó
Ó
W
W
N
N
A
A
N
N
I
I
E
E
P
P
O
O
I
I
S
S
E
E
U
U
I
I
L
L
L
L
E
E
’
’
A
A
Wyprowadza się w oparciu o równowagę sił działających na element
poruszającego się płynu. Na taki element działają: siła ciężkości, siła parcia
(wywołująca ruch), siła przeciwparcia, siły ściskające element płynu i siła tarcia.
Postać równania jest następująca: W założeniu płyn porusza się
RUCHEM UWARSTWIONYM, CZYLI LAMINARNYM.
L
d
P
U
L
128
4
zaś prędkość maksymalną, która przy w/w założeniu przypada w osi przewodu
i prędkość średnią można wyliczyć w oparciu o wzory:
L
d
P
u
L
śr
32
2
L
d
P
u
L
16
2
max
stąd
2
max
śr
u
u
zatem
u
u
2
max
RUCH BURZLIWY
Dla ruchu burzliwego objętościowe natężenie przepływu i prędkość
maksymalną można wyznaczyć w oparciu o wzory:
4
60
49
2
max
d
u
U
u
u
18
,
1
max
RUCH PRZEJŚCIOWY
Natomiast dla przejściowego przepływu płynu w/w wyznacza się w oparu
o podane niżej wzory:
4
60
49
2
max
d
u
U
u
u
25
,
1
max
STRATY CIŚNIENIA WYWOŁANE TARCIEM WEWNĘTRZNYM
)
,
,
,
,
(
F
F
u
L
d
f
P
zgodnie z analizą wymiarową
2
Re
- kryterium podobieństwa geometrycznego
Re
- kryterium Reynoldsa
Eu=
- kryterium Eulera
b
e
g
L
Eu
A
d
L
K
d
u d
p
u
Na podstawie doświadczeń ustalono, że wykładnik potęgowy b=1, natomiast
wykładnik potęgowy e i współczynnik proporcjonalności A przybierają różne
wartości.
Stąd spadek ciśnienia można wyrazić następująco:
2
2
2
Re
2
2
przy czym
(Re)
e
L u
L u
p
A
d
d
f
CIŚNIENIE HYDROSTATYCZNE
Różnica ciśnień na dwóch poziomach płynu o gęstości
L
i odległych
w kierunku pionowym h wynosi:
[Pa]
g
h
p
L
Jeżeli na zwierciadłem panuje ciśnienie p
0
to w dowolnym punkcie cieczy
oddalonym o h od zwierciadła ciśnienie wynosi:
g
h
p
p
L
0
OPORY TARCIA WEWNĘTRZNEGO
Spadek ciśnienia płynu w czasie przepływu przez rurę o długości L
i niezmiennej średnicy d, spowodowany oporami tarcia wewnętrznego:
2
2
u
d
L
p
-
r. Darcy-Weisbacha
gdzie:
współczynnik oporu tarcia wewnętrznego, funkcja liczby Reynoldsa,
a) RUCH LAMINARNY:
Re
64
zatem
2
32
d
L
u
p
-
r. Poiseuille’a
b) RUCH BURZLIWY (rura gładka):
gdy 3·10
3
<Re<10
5
4
Re
3164
,
0
-
r. Blasiusa
gdy 3·10
3
<Re<3·10
6
32
,
0
Re
5
,
0
0052
,
0
-
r. Koo
gdy 10
5
<Re<10
8
237
,
0
Re
221
,
0
0032
,
0
-
r. Nikuradsego
gdy 10
4
<Re<10
7
2
,
0
Re
184
,
0
-
r. Blasiusa
c) RUCH BURZLIWY (rura szorstka):
2
)
72
,
3
lg
2
(
1
k
d
gdzie: k – szorstkość bezwzględna [m],
Oprócz oporów tarcia wewnętrznego wyróżniamy
o
o
p
p
o
o
r
r
y
y
l
l
o
o
k
k
a
a
l
l
n
n
e
e
(
(
z
z
m
m
i
i
a
a
n
n
a
a
k
k
i
i
e
e
r
r
u
u
n
n
k
k
u
u
l
l
u
u
b
b
k
k
s
s
z
z
t
t
a
a
ł
ł
t
t
u
u
g
g
e
e
o
o
m
m
e
e
t
t
r
r
y
y
c
c
z
z
n
n
e
e
g
g
o
o
r
r
u
u
r
r
o
o
c
c
i
i
ą
ą
g
g
u
u
)
), zatem opory sumaryczne
są sumą oporów tarcia wewnętrznego i oporów lokalnych.
2
2
n
n
u
p
- współczynnik oporu lokalnego zależny od rodzaju oporu np. nagłe
przewężenie lub rozszerzenie przewodu, istnienie zaworu na przewodzie,
zmiana kierunku przepływu itp.
Zatem:
2
2
2
2
n
n
L u
u
p
p
d
U
U
R
R
Z
Z
Ą
Ą
D
D
Z
Z
E
E
N
N
I
I
A
A
S
S
Ł
Ł
U
U
Ż
Ż
Ą
Ą
C
C
E
E
D
D
O
O
P
P
O
O
M
M
I
I
A
A
R
R
U
U
P
P
R
R
Ę
Ę
D
D
K
K
O
O
Ś
Ś
C
C
I
I
P
P
R
R
Z
Z
E
E
P
P
Ł
Ł
Y
Y
W
W
U
U
P
P
Ł
Ł
Y
Y
N
N
U
U
1. ZWĘŻKA POMIAROWA ( w postaci dyszy lub kryzy)
Zasada pomiaru polega na stwierdzeniu proporcjonalności objętościowego
natężenia przepływu płynu do pierwiastka kwadratowego spadku ciśnienia
mierzonego w obrębie zwężki. Zwężka jest pierścieniową płytką mającą kołowy
otwór o średnicy mniejszej niż średnica przewodu, środek otworu pokrywa się z
osią przewodu.
2. RURKA PITOTA I PRANDLA
Rurka Pitota. Jedno ramię rurki ustawione jest „pod prąd” i mierzy sumę
ciśnienia statycznego i dynamicznego, drugie ramię wskazuje ciśnienie
statyczne w tym samym przekroju, co ramię pierwsze. Różnica słupów
w manometrze odpowiada, zatem energii kinetycznej płynu, która jak wiadomo
jest proporcjonalna do prędkości przepływu.
3. RURA VENTURIEGO
Rura Venturiego składa się z cylindrycznej tulei wlotowej, zwężki właściwej
i dyfuzora tworzącego łagodnie rozszerzający się stożek ścięty. Straty ciśnienia
w tym przypadku spowodowane są z przewężeniem strumienia płynu a
następnie z jego powiększeniem są znacznie mniejsze niż przy użyciu zwężki.
Rura Venturiego służy do precyzyjnych pomiarów prędkości przepływu na stałe.
4. ROTAMETRY
Rotametr składa się z pionowej rury rozszerzającej się w kierunku przepływu
płynu. Podczas przepływu płynu z dołu do góry wewnątrz rury umieszczony jest
pływak o gęstości większej niż przepływający płyn. Pływak utrzymywany jest
na stałym poziomie, gdy prędkość przepływu jest stała. W tym przypadku
zachodzi równowaga dwóch sił: siły ciężkości pływaka (F
p
) i siły parcia (R),
jakie wywiera płyn na pływak poruszający się ku górze. Prędkość przepływu
będzie, zatem równa:
L
p
L
p
S
V
g
u
)
(
2
ZADANIE 1
Przewodem o średnicy wewnętrznej 42mm płynie wodny roztwór
gliceryny o gęstości 1190 kg/m
3
(15
C). Obliczyć prędkość liniową oraz
objętościowe natężenie przepływu, jeśli w ciągu godziny przepływa
6000kg roztworu.
ZADANIE 2
W wymienniku ciepła o średnicy wewnętrznej 0,53m płynie woda o
temperaturze 60
o
C z prędkością 0,3 m/s. Wewnątrz wymiennika znajduje
się 61 rurek, które ułożone są w foremne sześciokąty. Średnica
zewnętrzna każdej z rurek wynosi 33mm. Wyznaczyć charakter ruchu
wody, przyjąć, że gęstość wody wynosi 983 kg/m
3
, lepkość dynamiczna
jest równa 0,47∙10
-3
Pa∙s oraz, że przepływ wody jest równoległy do
rurek.
ZADANIE 3
Obliczyć krytyczną prędkość, przy której następuje zmiana charakteru
przepływu z laminarnego na przejściowy dla:
a) wody o temperaturze 20
o
C (dane dla wody
=998 kg/m
3
;
10
-3
Pa
∙s),
b) oleju mineralnego o temperaturze 20
o
C (dane dla oleju
=910 kg/m
3
;
114
∙10
-3
Pa
∙s) w przewodzie o średnicy 92mm.
ZADANIE 4
Do wymiennika
ciepła przewodem o średnicy wewnętrznej d
1
26mm
dopływa woda ciepła z prędkością u
1
=1,43 m/s oraz przewodem o
średnicy wewnętrznej d
2
32mm woda zimna z prędkością 0,8m/s. Woda
ciepła dopływa do wewnętrznej rury wymiennika. Obliczyć średnice rur
wymiennika
, jeżeli wiadomo, że woda ciepła i zimna płyną w wymienniku
z prędkością u=2m/s. Grubość ścianek obu rur wymiennika wynosi 2mm.
Gęstość cieczy jest stała.
u
d
1
d
2
u
1
u
2
ZADANIE 5
Do rurek wymiennika ciepła przewodem o średnicy wewnętrznej 200
mm dopływa ciecz z prędkością 0,7m/s. W rurkach, które mają średnice
wewnętrzną 14mm prędkość przepływu wynosi 2,8m/s. Obliczyć liczbę
rurek w wymienniku. Gęstość cieczy jest stała.
ZADANIE 6
Rurociągiem o średnicy D
1
=150mm płynie ciecz z prędkością u
1
równą
20m/s. Rurociąg rozdziela się na dwie nitki, obliczyć średnice tych dwu
nitek, wiedząc, że u
1
=1/2u
2
. Zakładamy gęstość cieczy stałą na całej
długości rurociągu.
ZADANIE 7
D
1
D
2
D
3
D
4
Jest dany rurociąg średnica D
1
wynosi 0,13m zaś prędkość przepływu
cieczy u
1
=0,07m/s. Następnie rurociąg rozdziela się na dwie nitki a
średnica D
2
wzrasta dwukrotnie w porównaniu z D
1
. Kolejno rurociąg
łączy się w jedną nitkę i średnica D
3
wynosi 0,64m. Na koniec rurociąg
rozdziela się na trzy nitki. Obliczyć u
2
, u
3
, u
4
i D
4
. Ponadto wiadomo, że
gęstość jest stała a S
3
=0,2S
4
’
. UWAGA: S
4
=3S
’
4
.
ZADANIE 8
Rurociągiem
płynie
kwas
siarkowy.
Średnice
rurociągu
zmieniają się jak na rysunku.
Objętościowe natężenie przepływu
wynosi
0,006
m
3
/s.
Średnica
d
1
=51mm, natomiast średnica d
2
jest nieznana, d
3
stanowi 0,7
średnicy d
2
. Wyznaczyć prędkości
u
1
, u
3
wiedząc, że prędkość u
2
=1,2
m/s oraz średnice d
2
i d
3
?
D
2
D
3
D
1
ZADANIE 9
W poziomej rurze o średnicy 30mm, w której płynie woda (
L
=1000
kg/m
3
) panuje ciśnienie statyczne równe 87 mmHg. Całkowite ciśnienie
wynosi 154 m
mHg. Wyznaczyć prędkość przepływu wody i objętościowe
natężenie przepływu.
ZADANIE 10
Ciśnienie całkowite w przewodzie o przekroju 250x270mm, którym
płynie gliceryna (
L
=1261,3 kg/m
3
) wynosi 115 mmHg. Wiedząc, że
objętościowe natężenie przepływu wynosi 0,25 m
3
/s wyznaczyć ciśnienie
statyczne panujące w płynącej glicerynie. Przewód jest poziomy.
ZADANIE 11
Dany jest poziomy przewód o zmiennym przekroju. Natężenie
objętościowe przepływu wody przez ten przewód wynosi 0,07m
3
/s. W
pierwszej części przewodu gdzie d
1
=250mm ciśnienie statyczne wynosi
1,2 mH
2
O. Wyznaczyć ciśnienie statyczne panujące w drugiej części
przewodu, gdzie d
2
=470mm. Przyjąć gęstość wody równą 1000kg/m
3
.
ZADANIE 12
Przewód, którym płynie woda, nachylony pod kątem do poziomu ma
taki sam p
rzekrój na całej długości d=50mm. Poziom odniesienia z
1
wynosi 1m natomiast poziom odniesienia z
2
jest równy 0,4m.
Objętościowe natężenie przepływu wody wynosi 0,02m
3
/s. Ciśnienie
statyczne w pierwszej części przewodu wynosi natomiast 1,03 mH
2
O.
Wyznaczyć ciśnienie statyczne panujące w drugiej części przewodu.
Gęstość wody jest równa 1000kg/m
3
.
ZADANIE 13
Przewód jest usytuowany pod kątem do poziomu. Średnica w pierwszej
części przewodu wynosi 75mm. Wysokość odniesienia z
1
stanowi 5/4
wysokości z
2
, która jest równa 0,6m. Prędkość przepływu cieczy w
drugiej części przewodu u
2
=3,1m/s. W ciągu 1sek. Transportowane jest
2,03kg cieczy o gęstości 779,1kg/m
3
. Wyznaczyć wartość ciśnienia
statycznego w pierwszej części przewodu, wiedząc, że natomiast drugiej
części wynosi ono 0,4 mH
2
O. Wyznaczyć także z
1
i d
2
.
ZADANIE 14
Z ostatniego działu wyparki trójdziałowej wpływa
do skraplacza barometrycznego para o ciśnieniu
15kPa. Obliczyć konieczną wysokość rury
barometrycznej i jej średnicę, jeżeli masowe
natężenie przepływu masy wody wynosi 25kg/s.
Przyjąć prędkość przepływu wody w rurze
skraplacza
równą
0,3m/s,
a
ciśnienie
atmosferyczne 750 mmHg. Opory przepływu
pominąć a gęstość wody przyjąć równą 1000kg/m
3
.
ZADANIE 15
W inżektorze wodno-wodnym przewodem A o średnicy 0,1 m płynie
woda z natężeniem 0,015m
3
/s. Średnica przewężenia wynosi 0,05m.
Piezometr ustawiony w przewodzie A wskazuje ciśnienie 6,85kPa. Woda
z rury B wypływa do atmosfery (p=101,07 kPa). Obliczyć ciśnienie
absolutne p
2
w przekroju 2. (gęstość wody= 1000kg/m
3
).
ZADANIE 16
Obliczyć prędkość przepływu w inżektorze wodno-wodnym w
przekroju 2 oraz objętościowe natężenie przepływu wiedząc, że
powierzchnia przekroju w przewężeniu wynosi 0,02m
2
, stosunek
przekroju zwężonego do normalnego wynosi 0,02, ciśnienie w
przewodzie normalnym wynosi 150kPa natomiast w przekroju 2 wynosi
2,34kPa (
L
=1000kg/m
3
).
H
z =H
1
p
1
p
2
z =0
2
A
1
2
B
d
1
d
2
p
1
p
p
2
1
2
S
1
S
2
ZADANIE 17
Na
rysunku
przedstawiono
wygląd
zbiornika
z
wodą
i
rurociągu, obliczyć h
str
:
a)
pomiędzy
zbiornikiem
i przekrojem 2,
b) pomiędzy przekrojem 1 i 2,
Ciśnienie statyczne w zbiorniku
p
0
wynosi 778mmHg, woda z
przekroju 2 wylewa się do
atmosfery, ciśnienie statyczne p
1
wynosi natomiast 80
0mmHg. Różnica
pomiędzy wysokością odniesienia z
0
i z
2
wynosi 2m, prędkość przepływu
wody ze zbiornika do rury u
0
wynosi 0,0004m/s natomiast prędkość
u
1
=u
2
i wynosi 1,7m/s. Przyjąć gęstość wody równą 1000kg/m
3
.
ZADANIE 18
Prz
ewód, który transportuje wodę (
L
=1000kg/m
3
) jest nachylony pod
kątem do poziomu. Poziom odniesienia z
1
wynosi 1,2m natomiast
z
2
=0,6
m. Przewód transportuje 76kg wody na minutę, średnica w
przekroju 1 wynosi 50mm, średnica w przekroju 2 stanowi 86% średnicy
d
1
.Ciśnienia statyczne wynoszą odpowiednio p
1
=8mH
2
O natomiast
p
2
=4,5mH
2
O. Obliczyć h
str
pomiędzy przekrojami 1 i 2.
ZADANIE 19
Pr
zewodem prostoliniowym o średnicy 120mm i długości 120m
przepływa woda w temperaturze 20
0
C z liniową prędkością 1,2m/s.
Współczynnik lepkości dynamicznej dla wody w tej temperaturze wynosi
1cP, gęstość jest bliska 1000kg/m
3
. Obliczyć objętościowe natężenie
przepływu i straty ciśnienia wywołane tarciem wewnętrznym. Opory
lokalne pominąć.
ZADANIE 20
Woda wodociągowa o temperaturze 10
0
C jest transportowana pionową
rurą o średnicy 130mm i wysokości 15000mm do aparatu
umieszczonego na trzeciej kondygnacji hali
technologicznej. Obliczyć
straty ciśnienia spowodowane przepływem 3,5 litra wody na sekundę.
(
L
=1000kg/m
3
,
=1,3071cP).
1
0
p
o
p
o=2
p
1
u
o
z
-z
o
1
u =u
1
2
2
ZADANIE 21
Oblicz objętościowe natężenie przepływu płynu poruszającego się
ruchem laminarnym w przewodzie o powierzchni przekroju 10cm
2
,
którego prędkość w osi przewodu wynosi 2cm/s.
ZADANIE 22
Rurociągiem o średnicy 120mm, w temperaturze 30
o
C, ruchem
laminarnym płynie roztwór gliceryny z prędkością średnią 5m/s. Obliczyć
straty ciśnienia spowodowane występowaniem sił tarcia wewnętrznego i
objętościowe natężenie przepływu wiedząc, że lepkość kinematyczna
gliceryn
y w w/w temperaturze wynosi 5,3·10
-4
m
2
/s, gęstość roztworu
gliceryny jest równa 1190kg/m
3
a długość rurociągu wynosi natomiast
4000mm.