1 

 

ZWIĄZEK ZGODY 

Związek  zgody  to  takie  połączenie  składniowe,  w  którym  człon  określający 
upodobnia do członu określanego wszystkie możliwe cechy gramatyczne. 

Są to połączenia: 



 

Podmiot + orzeczenie, 



 

Przydawka + rzeczownik. 

 

PODMIOT SZEREGOWY 

Podmiot szeregowy z reguły wymaga użycia liczby mnogiej orzeczenia. 

Jeśli  elementem  podmiotu  jest  zaimek  pierwszej  osoby,  przyjmuje  ją  również 
orzeczeniem,  

np. I my, i oni poszliśmy tam. 

Jeśli  elementem  podmiotu  jest  zaimek  drugiej  osoby,  przyjmuje  ją  również 
orzeczeniem,  

np. I ty, i on musicie to zrobić. 

Jeśli  elementy  podmiotu  szeregowego  spajają  „lub,  ani,  albo”,  to  orzeczenie 
przybiera formę liczby pojedynczej, o ile czynność wykonuje jeden desygnat,  

np. Kasia albo Basia pójdzie do pani dyrektor. 

Jeśli podmiotem są osoby dwóch płci, to zaleca się użycie orzeczenia w liczbie 
mnogiej rodzaju męskoosobowego, 

np. Ani Kasia, ani Tomek nie poszli do kina.  

Jeśli podmiotem są rzeczowniki abstrakcyjne, to akceptowalne jest użycie liczby 
pojedynczej (choć lepiej liczby mnogiej),  

np. Miłość i nienawiść przychodzi niespodziewanie.  

Miłość i nienawiść przychodzą niespodziewanie. 

Jeśli  podmiot  towarzyszący  dorównuje  hierarchicznie  mianownikowemu,  to 
nadaje się orzeczeniu liczbę mnogą, a jeśli nie – pojedynczą,  

np. Premier z małżonką udał się na galę.  

Mama z tatą poszli do kina. 

2 

 

Jeśli  podmiot  ma  rozbudowę  wtrącenia,  to  o  formie  orzeczenia  decyduje 
pierwszy człon,  

np. Jaki środek, kaucja czy aresztowanie, będzie lepszy dla przebiegu śledztwa.  

Przy  rzeczownika  w  liczbie  pojedynczej  oznaczających  zbiorowość  stosuje  się 
formę  orzeczenia  w  liczbie  pojedynczej.  Wyjątek  stanowią  rzeczowniki 
określające pary małżeńskie lub grupy rodzinnej,  

np. Społeczeństwo wybrało prezydenta.  

Wujostwo przyszli na kolację.  

Kuzynostwo udali się do kina. 

Przy  połączeniu  rzeczownika  rodzaju  żeńskiego  l.  poj.  i  rzeczownik  rodzaju 
męskonieosobowego l. poj.  orzeczenie przybiera rodzaj męskoosobowy, 

np. Kobieta i pies przeszli przez jezdnię. 

Przy  połączeniu  rzeczownika  rodzaju  żeńskiego  l.  m.  i  rzeczownik  rodzaju 
męskonieosobowego l. poj. – orzeczenie przybiera rodzaj męskoosobowy, 

np. Kobiety i dziecko przeszli przez jezdnię.  

Przy  połączeniu  rzeczownika  rodzaju  żeńskiego  l.  poj.  i  rzeczownik  rodzaju 
męskonieosobowego  l.  m.  –  orzeczenie  przybiera  rodzaj  męskoosobowy  lub 
niemęskoosobowy, 

np. Kobieta i dzieci przeszli przez jezdnię.  

Kobieta i dzieci przeszły przez jezdnię. 

Przy  połączeniu  rzeczownika  rodzaju  żeńskiego  l.  m.  i  rzeczownik  rodzaju 
męskonieosobowego l. m. – orzeczenie przybiera rodzaj niemęskoosobowy, 

np. Kobiety i dzieci przeszły przez jezdnię.  

Przy połączeniu rzeczownika rodzaju żeńskiego i rzeczownik rodzaju nijakiego – 
orzeczenie  przybiera  rodzaj  niemęskoosobowy  lub  rodzaju  nijakiego  i 
męskonieosobowego orzeczenie przyjmuje formę niemęskoosobową,  

np. Futro i torebki leżały na stole.  

Pistolet i kobieta leżały na łóżku. 

 

 

3 

 

ORZECZENIE IMIENNE 

Jeśli orzecznik jest rzeczownikowy, to przybiera formę narzędnika,  

np. Asia jest lekarzem. 

Jeśli orzecznik jest przymiotnikowy, to przybiera formę mianownika, 

 np. Asia jest miła. 

Wyjątki: 

1)  Jeśli w łączniku użyto zaimka „to”, to orzecznik rzeczownikowy przyjmuje 

formę mianownikową,  
np. Asia jest to lekarz. 

2)  Formuła prezentacyjna, 

 np. Jestem Zuzanna Łapa. 

3)  Nacechowanie emocjonalne,  

np. Jesteś bydlak. 

4)  Konstrukcje paralelne,  

np. Gdy się jest leniwym, to się jest biednym. 

5)  Łączniki  „stawać  się,  zdawać  się,  okazywać  się”  –  poprawne  formy  i 

mianownikowe i narzędnikowe,  
np.  Uczniowie  LO  okazali  się  najlepsi.  Uczniowie  LO  okazali  się 
najlepszymi. 

6)  Konstrukcja „On nie jest ani + rzeczownik, ani + przymiotnik.” – albo obie 

formy mianownikowe, albo obie formy narzędnikowe, 
 np.  On  nie  jest  ani  katolik, ani niewierzący. On  nie  jest  ani  katolikiem, 
ani niewierzącym.  

 

PRZYDAWKA 

Przydawka przymiotna odnosząca się do dwóch rzeczowników: 

1)  Jeśli rzeczowniki mają ten sam rodzaj, to przydawka występuje w tymże 

rodzaju w l. poj., 
np. Hetycka kuchnia i kultura 

2)  Jeśli rzeczowniki mają inny rodzaj, to używamy przydawki dwukrotnie, w 

odpowiednim rodzaju,  
np. Niemiecka kuchnia i niemiecki film. 

4 

 

Właściwe jest używanie liczby pojedynczej rzeczownika, kiedy wymieniamy po 
nim przydawki odnoszące się do niego, 

np. Omówimy punkt pierwszy, drugi i trzeci. 

Jeśli używamy formy liczby  mnogiej rzeczownika, należy poprzedzić przydawki 
dwukropkiem, 

np. Omówimy punkty: pierwszy, drugi, trzeci. 

Przydawka rzeczowna nazw geograficznych – odmieniamy oba człony: 

np. do miasta Kalisza, nad rzeką Prosną.  

 

SKRÓTOWCE 

Przy  dostosowywaniu  formy  orzeczenia  do  podmiotów  w  formie  skrótowców 
można: 

1)  Rozwinąć skrót i do tej wersji dostosować formę orzeczenia, 

 np. PKP podjęły decyzję. (Polskie Koleje Państwowe podjęły decyzję) 

2)  Traktować skrót jako autonomiczny wyraz o własnym rodzaju,  

np. PKP podjęło decyzję.  
Określanie rodzaju: 



 

Męski – zakończone fonetycznie spółgłoską, np. KUL, BUW, 



 

Żeński – zakończone fonetycznie samogłoską –a, np. FIFA, SGH, 



 

Nijaki  –  zakończone  fonetycznie  na  –e,  -i,  -o,  -u,  niektóre 
zakończone –a, pn. PKO, PZU, AK. 

 

Zuzanna Łapa