plik

Wprowadzenie do tematyki z zakresu substancji i preparatów
chemicznych

1.1

Regulacje wspólnotowe w zakresie

substancji i

preparatów chemicznych

Europejskie przepisy prawne st

anowią zbiór reguł określających zasady

ochrony człowieka i środowiska przed szkodliwym działaniem chemikaliów,
stosowanych na etapie wprowadzania substancji/preparatu do obrotu i mają na celu
zminimalizowanie zagrożenia ze strony niebezpiecznych substancji i preparatów
chemicznych.

Obowiązujące obecnie w prawodawstwie wspólnotowym regulacje dotyczą

następujących zagadnień i produktów:

rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie
chemikaliów (REACH)

klasyfikacji, opakowań i oznakowania niebezpiecznych substancji (dyrektywa
Rady 67/548/EWG) i preparatów (dyrektywa Rady 1999/45/WE)

sposobu dokonywania oceny ryzyka dla zdrowia człowieka i dla środowiska
stwarzanego przez substancje chemiczne (dyrektywa Rady 93/67/EWG)

dobrej praktyki laboratoryjnej (dyrektywa Rady 87/18/EWG i dyrektywa Rady

88/320/EWG)

prekursorów narkotyków (dyrektywa Rady 92/109/EWG)

produktów biobójczych (dyrektywa Rady 98/8/WE)

środków ochrony roślin (dyrektywa Rady 91/414/EWG)

detergentów (dyrektywa Rady 73/404/EWG)

materiałów wybuchowych (dyrektywa Rady 93/15/EWG)

nawozów (dyrektywa Rady 76/116/EWG)

czynników chemicznych (dyrektywa Rady 94/24/WE)

Przepisy te w pełni wdrażają system wprowadzania substancji chemicznych do
obrotu, a w szczególności:

wprowadza

ją przejrzysty system klasyfikacji substancji i preparatów

chemicznych

podstawie

ich

właściwości

fizykochemicznych

i toksykologicznych

nakładają  na  osoby  wprowadzające  te  substancje  i  preparaty  do  obrotu
obowiązek  poszukiwania  lub  generowania  informacji  o  niebezpiecznych
właściwościach substancji i preparatów oraz ich klasyfikowania na podstawie
posiadanej informacji

nakładają  na  osoby  wprowadzające  substancje  i  preparaty  chemiczne  do
obrotu  obowiązek  informowania  ich  odbiorców  o  ich  niebezpiecznych
właściwościach  poprzez  oznakowanie  opakowań  oraz  sporządzanie  kart
charakterystyki

dla  części  niebezpiecznych  substancji  chemicznych  wprowadzają  urzędową
klasyfikację  i  oznakowanie,  co  zwalnia  z  obowiązku  samodzielnego
klasyfikowania

dla wszystkich substan

cji chemicznych, wprowadzają obowiązek wykonania

badań ich toksyczności, ekotoksyczności i właściwości fizykochemicznych
oraz ich rejestracji w Europejskiej Agencji Chemicznej

na podstawie oceny i społeczno-ekonomicznej analizy ryzyka dla kilku
substancji

chemicznych wprowadzają zakazy ich produkcji i wprowadzania do

obrotu, a dla szeregu innych ograniczenia ich stosowania lub poszczególnych
zastosowań, albo występowania w określonych produktach

Należy zaznaczyć, że strategia Unii Europejskiej wobec chemikaliów z dniem

1 czerwca 2007r. uległa zmianie. REACH (Rejestracja, Ocena i Udzielanie Zezwoleń
na C

hemikalia) jest to nowa polityki Unii Europejskiej w zakresie chemikaliów.

Pierwsze założenia oraz uzasadnienie nowej polityki zawarto w Białej Księdze o
S

trategii Przyszłej Polityki Kontroli Chemikaliów, opublikowanej 27 lutego 2001 roku.

Natomiast 29 października 2003 Komisja Europejska przedstawiła oficjalny projekt
Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Rejestracji, Oceny,
udzielania Ze

zwoleń i stosowanych Ograniczeń w zakresie Chemikaliów (REACH).

System REACH opiera się na czterech filarach:

Rejestracja

– każda substancja wprowadzana do obrotu na terenie Wspólnoty

ilości większej niż 1 tona musi być zarejestrowana w Europejskiej Agencji ds.

Chemikaliów. Szczegółowość wymaganej dokumentacji rejestracyjnej zależeć będzie
od rocznej wielkości obrotu.
Ocena

– Substancje wprowadzane do obrotu będą poddawane ocenie ryzyka

zarówno  przez  przemysł  (w  ramach  wypełniania  obowiązków  rejestracyjnych  jak  i
przez  urzędy  właściwe  krajów  członkowskich.  Poza  oceną  substancji,  ewaluacji
poddawane będą też dokumentacje rejestracyjne nadsyłane do Agencji.
Udzielanie  zezwoleń  -  wprowadzenie  do  obrotu  lub  stosowanie  niektórych
substancji  będzie  wymagało  zezwolenia,  udzielanego  przez  Komisję  Europejską.
Procedurze  Zezwoleń  podlegają  substancje  zaklasyfikowane  jako  rakotwórcze,
mutagenne lub działające szkodliwie na rozrodczość (CMR) lub też określonych jako
trwałe, zdolne do bioakumulacji i toksyczne (PBT) albo bardzo trwałe i mające bardzo
dużą zdolność do bioakumulacji (vPvB).
Ograniczenia Produkcji, Obrotu i Stosowania

– niektóre niebezpieczne substancje

i preparaty podlegają ograniczeniom produkcji, stosowania i/lub obrotu. Lista
substancji podlegających takim ograniczeniom została zawarta w Załączniku XVII
rozporządzenia.
Rozporządzenie weszło w życie 1 czerwca 2007r i spowoduje wiele zmian w prawie
chemicznym.

1.2

Regulacje polskie w zakresie substancji i preparatów
chemicznych

W Polsce kwestie prawne d

otyczące chemikaliów są regulowane przez kilka

ustaw. Wszystkie stanowią implementacje prawa europejskiego i dążą do
ujednolicenia przepisów prawa chemicznego.

Wśród nich centralne miejsce zajmuje ustawa z dnia 11 stycznia 2001r. o

substancjach i preparatach chemicznych (Dz. U. Nr 152 z 2009 r., poz. 1222 z

późn.

.). Niniejsza ustawa weszła w życie 14 lutego 2002r. i zastąpiła obowiązujące

wcześnie przepisy dotyczące trucizn.

W rozumieniu art. 1

ustawy określa warunki, zakazy lub ograniczenia produkcji,

wprowadzania do obrotu lub stosowania substancji i preparatów chemicznych, w celu
ochrony przed szkodliwym wpływem tych substancji i preparatów na zdrowie
człowieka lub na środowisko.

Ustawa nie dotyczy warunków transportu substancji i preparatów chemicznych,

gdyż to zagadnienie regulowane jest przez odrębne przepisy. Przepisów ustawy nie
stosuje się ponadto do: substancji chemicznych stanowiących źródła
promieniotwórcze, substancji chemicznych i ich mieszanin w formie odpadów,
z

wyjątkiem przepisów dotyczących opakowań i oznakowania, produktów

leczniczych, środków spożywczych, środków żywienia zwierząt, środków ochrony
roślin i substancji aktywnych środków ochrony roślin, z wyjątkiem klasyfikacji tych
środków pod względem stwarzania przez nie zagrożeń dla zdrowia człowieka lub dla
środowiska,

badań

ich

właściwości

fizykochemicznych,

toksyczności

ekotoksyczności oraz ich oznakowania i opakowania, kosmetyków, amunicji,

wyrobów medycznych inwazyjnych a także przywozu substancji i preparatów
chemicznych na ter

ytorium Rzeczypospolitej Polskiej, gdy ich ilość i rodzaj wskazują

na przeznaczenie wyłącznie do celów osobistych.

Ponadto prawo unijne wprowadzone zostało następującymi przepisami:

ustawą z dnia 13 września 2002r. o produktach biobójczych (Dz. U. nr 39, poz.
252

z późn. zm.)

Ustawa z dnia 29 lipca 2005r. o przeciwdziałaniu narkomanii
(Dz. U. z 2012 r. poz. 124)

ustawą z dnia 18 grudnia 2003r. o ochronie roślin (Dz. U. z 2004r. nr 11, poz.
94

z późn. zm.)

ustawą z dnia 26 czerwca 1974r. kodeks pracy (Dz. U. z 1998r. nr 21, poz. 94
z późn. zm.)

Ustaw z dnia 13 września 2002r. o produktach biobójczych określa warunki

wprowadzania do obrotu i stosowania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
produk

tów biobójczych. Celem ustawy jest zapobieganie zagrożeniom zdrowia ludzi,

zwierząt  i  zagrożeniom  środowiska,  które  mogą  być  wynikiem  działania  produktów
biobójczych.  Ponadto  reguluje  wprowadzanie  do  obrotu  produktów  biobójczych,
kwestie  opakowań,  klasyfikacji  i  oznakowania  tych  produktów  oraz  zasady
wzajemnego  u

znawania pozwoleń i wpisów do rejestru między państwami

członkowskimi.

Ustawa z dnia 29 lipca 2005r. o przeciwdziałaniu narkomanii określa zasady

przeciwdziałania narkomanii oraz zasady postępowania z prekursorami narkotyków,
środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi.

Ustawa z dnia 18 grudnia 2003r. o ochronie roślin reguluje sprawy ochrony

roślin  przed  organizmami  szkodliwymi,  dopuszczania  środków  ochrony  roślin  do
obrotu  oraz  substancji  aktywnej  do  stosowania  w  środkach  ochrony  roślin.  Celem
ustawy  jest  zapobiegania  zagrożeniom  dla  zdrowia  człowieka,  zwierząt  oraz  dla
środowiska,  które  mogą  powstać  w  wyniku  obrotu  i  stosowania  środków  ochrony
roślin. Ponadto reguluje kwestie kart charakterystyk, klasyfikacji i oznakowania tych
produktów.

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974r. kodeks pracy

reguluje obowiązki

pracodawcy w zakresie stosowania substancji i preparatów chemicznych, a także
określa zasady bhp przy stosowaniu, magazynowaniu i przechowywaniu materiałów
niebezpiecznych.

1.3

Podstawowe informacje na temat systemu REACH

Dotychczasowy system kontroli chemikaliów w Unii Europejskiej oparty był na
szeregu dyrektyw i

rozporządzeń, tworzonych na przestrzeni kilku dekad. W jego

ramach istniały odrębne reguły dla  „istniejących” oraz  „nowych” substancji Niestety,
system  ten  nie  spełnił  pokładanych  w nim  nadziei.  Nie  udało  się  dzięki  niemu
uzyskać wystarczających danych na temat wpływu większości substancji na zdrowie
człowieka oraz środowisko naturalne.

Przez  pojecie  substancje  „istniejące”  rozumiano  wszystkie  substancje,  które  były
obecne  na  europejskim  rynku  w latach  1971-

1981 (szacuje się ich liczbę na około

100 tys.), natomiast za substancje „nowe” uznano wszelkie substancje, które pojawiły
się na rynku europejskim po 19 września 1981 r.

Z uwagi na

fakt, iż obowiązek szczegółowych badań dotyczył jedynie substancji

„nowych”, nie posiadano odpowiednich informacji na temat zdecydowanej większości
substancji  obecnych  na  rynku  europejskim.  Uniemożliwiało  to  skuteczną  kontrolę
ryzyka stwarzanego przez te substancje.

Rozporządzenie  REACH  zmienia  dotychczasową  sytuację. W jego  ramach  przyjęto
szereg  zmian  mających  na  celu  usprawnienie  zarządzania  i kontroli  obrotu
chemikaliami na terenie Unii Europejskiej. Znika  podział na substancje  „nowe” oraz
„istniejące”  -  objęte  zostały  one  wspólnym  systemem.  Ciężar  odpowiedzialności  za
dokonywanie oceny ryzyka oraz badań danej substancji został przeniesiony z władz
na  przemysł.  Producenci  i importerzy  zobowiązani  zostali  do  dokonania  rejestracji
substancji.  Dalsi  użytkownicy  zostali  włączeni  do  systemu  kontroli  chemikaliów,
dzięki czemu informacja o ryzyku stwarzanym przez substancje znajdzie się w całym
łańcuchu dostaw.

Podstawowe  cele  systemu  stworzonego  prz

ez rozporządzenie REACH to:

1. Ochrona zdrowia ludzkiego i

środowiska naturalnego;

2. Utrzymanie

wzmocnienie

konkurencyjności

europejskiego

przemysłu

chemicznego;

Zapobiegnięcie fragmentaryzacji rynku wewnętrznego;

Wzmocnienie przejrzystości;5. Integracja działań europejskich z działaniami
podejmowanymi na a

renie międzynarodowej;

Ograniczenie do minimum badań na zwierzętach kręgowych;

Zgodność z zobowiązaniami UE w ramach WTO.

Rozporządzenie REACH, obowiązuje bezpośrednio, bez potrzeby wprowadzania do
prawa polskiego. Weszło w życie w dniu 1 czerwca 2007 r. i zastępuje kilkadziesiąt
dotychczas obowiązujących wspólnotowych aktów prawnych, zarówno rozporządzeń,
jak i

dyrektyw wprowadzonych do prawa polskiego ustawą z dnia 11 stycznia 2001 r.

o substancjach i preparatach chemicznych.
Rozporządzenie REACH jest wspólnotowym aktem prawnym niewymagającym
implementacji przez przepisy krajowe. Oznacza to, iż dla jego obowiązywania

polskim porządku prawnym nie jest konieczne wydanie żadnych aktów prawa

krajowego. W

przypadku konfliktu pomiędzy treścią rozporządzenia a treścią

przepisów  krajowych  pierwszeństwo  ma  treść  rozporządzenia  REACH.  W praktyce
oznacza  to,  iż  należy  powstrzymać  się  od  stosowania  przepisu  prawa  krajowego
niezgodnego  z

rozporządzeniem REACH, a należy zastosować się do dyspozycji

zawartej w

treści rozporządzenia REACH.

Powyższe  nie  oznacza,  iż  znikają  z polskiego  porządku  prawnego  dotychczasowe
akty  prawne  (ustawy,  rozporządzenia  itp.),  które  regulowały  zakres  spraw  objęty
treścią rozporządzenia REACH.
W

ostatnim czasie podjęto jednak szereg działań legislacyjnych, mających na celu

dokonanie takich zmian w

dotychczasowych przepisach, aby nie miała miejsca

sytuacja konfliktu pomiędzy normami zawartymi w rozporządzeniu REACH
a normami zawartymi w przepisach prawa krajowego.

Podstawowe pojęcia używane w rozporządzeniu REACH

Definicje pochodzą z art. 3 rozporządzenia REACH.

1. substancja

: oznacza pierwiastek chemiczny lub jego związki w stanie, w jakim

występują w przyrodzie lub zostają uzyskane za pomocą procesu produkcyjnego,
z wszelkimi dodatkami wymag

anymi do zachowania ich trwałości oraz wszelkimi

zanieczyszczeniami  powstałymi  w wyniku  zastosowanego  procesu,  wyłączając
rozpuszczalniki,  które  można  oddzielić  bez  wpływu  na  stabilność  i skład
substancji;

2. preparat

: oznacza mieszaninę lub roztwór składający się z dwóch lub większej

liczby substancji;

wyrób: oznacza przedmiot, który podczas produkcji otrzymuje określony kształt,
powierzchnię, konstrukcję lub wygląd zewnętrzny, co decyduje o jego funkcji
w

stopniu większym niż jego skład chemiczny;

4. producent wyrobu

: oznacza osobę fizyczną lub prawną wytwarzającą lub

składającą wyrób we Wspólnocie;

5. polimer:

oznacza substancję składającą się z cząsteczek stanowiących

sekwencję  jednego  lub  kilku  rodzajów  jednostek  monomeru.  Cząsteczki  takie
muszą  charakteryzować  się  statystycznym  rozkładem  masy  cząsteczkowej
w pewnym  zakresie,  a

różnice w masie cząsteczkowej powinny wynikać przede

wszystkim z

różnic w liczbie jednostek monomeru w cząsteczce. Polimer zawiera:

cząsteczki stanowiące prostą większość wagową, które zawierają co najmniej
trzy jednostki monomeru związane kowalencyjnie z co najmniej jeszcze jedną
jednostką monomeru lub z innym reagentem;

cząsteczki niestanowiące prostej większości wagowej wśród cząsteczek o tej
samej masie cząsteczkowej. W kontekście tej definicji „jednostka monomeru”
oznacza przereagowaną formę monomeru w polimerze;

6. monomer

: oznacza substancję, która jest w stanie tworzyć wiązania

kowalencyjne z

serią innych podobnych lub niewykazujących podobieństwa

cząsteczek w reakcji tworzenia polimerów, w odpowiednich warunkach
wykorzystywanych w danym procesie;

rejestrujący: oznacza producenta lub importera substancji lub też wytwórcę lub
importera wyrobu przedkładającego wniosek o rejestrację;

8. produkcja:

oznacza wytwarzanie albo ekstrakcję substancji w stanie, w jakim

występują w przyrodzie;

9. producent:

oznacza osobę fizyczną lub prawną mającą siedzibę na terytorium

Wspólnoty, wytwarzającą substancję na terytorium Wspólnoty;

10. import

: oznacza fizyczne wprowadzenie na obszar celny Wspólnoty. Obszar

celny Wspólnoty obejmuje następujące państwa:

Austria,

Belgia,

Bułgaria,

Cypr,

Czechy,

Dania (z wyjątkiem terytorium Grenlandii oraz Wysp Owczych),

Estonia,

Finlandia (w tym Wyspy Alandzkie),

Francja (w tym Monako i departamenty zamorskie

– Gujana Francuska,

Gwadelupa, Martynika i

Reunion, bez obszarów zamorskich Saint-Pierre

i Miqelon oraz Majotta),

Grecja,

Hiszpania (z wyjątkiem Ceuty i Melilli),

Holandia (część europejska),

Irlandia,

Litwa,

Luksemburg,

Łotwa,

Malta,

Niemcy (z wyjątkiem obszaru Busingen oraz wyspy Helgoland),

Polska,

Portugalia,

Rumunia,

Słowacja,

Słowenia,

Szwecja,

Węgry,

Włochy (z wyjątkiem enklaw celnych Livogno i Campione d’Italia),

Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (w tym Wyspy
Kanałowe oraz Wyspa Man).

11. importer

: oznacza osobę fizyczną lub prawną mającą siedzibę na terytorium

Wspólnoty i odpowiedzialną za import;

12. wprowadzenie do obrotu

: oznacza odpłatne lub nieodpłatne dostarczenie lub

udostępnienie stronie trzeciej. Import jest równoznaczny z wprowadzeniem do
obrotu;

13.

dalszy  użytkownik:  oznacza  osobę  fizyczną  lub  prawną  mającą  siedzibę  na
terytorium  Wspólnoty  i niebędącą  producentem  ani  importerem,  która  używa
substancji  w

jej postaci własnej lub jako składnika preparatu, podczas

prowadzonej  przez  siebie  działalności  przemysłowej  lub  innej  działalności
zawodowej.  Dystrybutor  ani  konsument  nie  są  uważani  za  dalszych
użytkowników.  Reimporter  podlegający  wyłączeniu  zgodnie  z przepisem  art.  2
ust.

7 lit. c) uważany jest za dalszego użytkownika;

14. dystrybutor

: oznacza osobę fizyczną lub prawną mającą siedzibę na terytorium

Wspólnoty, w tym osobę prowadzącą handel detaliczny, która wyłącznie
magazynuje oraz wprowadza do obrotu substancję w jej postaci własnej lub jako
składnik preparatu, udostępniając ją stronom trzecim;

15.

półprodukt: oznacza substancję, która jest produkowana, zużywana lub
stosowana wyłącznie do przetwarzania chemicznego (zwanego dalej „syntezą”)
w

celu przekształcenia jej w inną substancję:

półprodukt niewyodrębniany: oznacza półprodukt, który podczas syntezy nie

jest celowo usuwany (z wyjątkiem procesu pobierania próbek) z urządzenia,
w

którym przeprowadzana jest synteza. Urządzenie takie oznacza pojemnik

do  przeprowadzania  reakcji,  wyposażenie  pomocnicze  i urządzenia,  przez
które  przemieszczają  się  substancje  podczas  stałego  procesu  ciągłego  lub
okresowego,  a

także rurociągi do transportowania z jednego pojemnika do

drugiego w

celu przeprowadzenia następnego etapu reakcji; urządzenie

takie nie oznacza zbiorników i innych pojemników, w których substancje są
magazynowane po wyprodukowaniu;

półprodukt wyodrębniany w miejscu wytwarzania: oznacza półprodukt
niespełniający kryteriów półproduktu niewyodrębnianego i w którego
przypadku produkcja samego półproduktu i synteza innej (innych) substancji
z

tego półproduktu odbywa się w tym samym miejscu wytwarzania

obsługiwanym przez jedną lub więcej osób prawnych;

transportowany półprodukt wyodrębniany: oznacza półprodukt niespełniający
kryteriów półproduktu niewyodrębnianego i transportowany pomiędzy innymi
miejscami wytwarzania lub do nich dostarczany;

16. miejsce wytwarzania

: oznacza pojedynczy obszar, na terenie którego – jeżeli

znajduje się tam więcej niż jeden producent substancji – wspólnie użytkowana
jest określona infrastruktura i wyposażenie;

17.

uczestnicy łańcucha dostaw: oznaczają wszystkich producentów lub
importerów lub dalszych użytkowników w łańcuchu dostaw;

18. agencja

: oznacza Europejską Agencję Chemikaliów utworzoną niniejszym

rozporządzeniem;

19.

właściwy organ: oznacza władzę lub władze lub organy ustanowione przez
państwa

członkowskie

w celu

realizowania

zobowiązań

wynikających

niniejszego rozporządzenia;

20. substancja wprowadzona

: oznacza substancję, która spełnia co najmniej jedno

następujących kryteriów:

. jest zamieszczona w

Europejskim wykazie istniejących substancji o znaczeniu

komercyjnym (European Inventory of Existing Commercial Chemical Substances
– EINECS);
a. przynajmniej raz w

ciągu 15 lat poprzedzających wejście w życie niniejszego

rozporządzenia  została  wyprodukowana  na  terytorium Wspólnoty  lub  krajów,
które  przystąpiły  do  Unii  Europejskiej  w dniu  1  stycznia  1995  r.  lub  w dniu  1
maja  2004 r.,  lecz nie  została  wprowadzona do obrotu przez producenta lub
importera,  pod  warunkiem  że  producent  lub  importer  dysponuje  pisemnym
dowodem potwierdzającym ten fakt;

była  wprowadzona  do  obrotu  na  terytorium  Wspólnoty  lub  w krajach
przystępujących do Unii Europejskiej z dniem 1 stycznia 1995 r. lub z dniem 1
maja  2004  r.  przed  wejściem  w życie  niniejszegi  rozporządzenia,  przez
producenta  lub  importera  i

była uznana za zgłoszoną zgodnie z art. 8 ust. 1

dyrektywy 67/548/EWG, lecz nie spełnia definicji polimeru zawartej
w

niniejszym rozporządzeniu, pod warunkiem, że producent lub importer

dysponuje pisemnym dowodem potwi

erdzającym ten fakt;

21.

substancja zgłoszona: oznacza substancję, która została zgłoszona i która
może być wprowadzona do obrotu zgodnie z dyrektywą 67/548/EWG;

22.

badania dotyczące produktów i procesu produkcji oraz ich rozwoju:
oznaczają wszelkie badania rozwojowe związane z rozwojem produktu lub dalsze
badania rozwojowe substancji

– w jej postaci własnej, jako składnika preparatu

lub w wyrobach

– w toku których instalacje pilotażowe lub próbna produkcja

stosowane są do rozwoju procesu produkcji lub badań obszarów zastosowania
substancji;

23. badania naukowe i rozwojowe

: oznaczają wszelkie doświadczenia naukowe,

analizę lub badania chemiczne przeprowadzane w kontrolowanych warunkach
z

użyciem substancji w ilości mniejszej niż 1 tona rocznie;

24. stosowanie: oznacza

każdy rodzaj przetwarzania, przygotowywania preparatów,

zużywania,

magazynowania,

przechowywania,

obróbki,

umieszczania

w pojemnikach, przenoszenia z jednego pojemnika do innego, mieszania,
produkcji wyrobu i

każde inne wykorzystanie;

25.

użytek własny rejestrującego: oznacza zastosowanie przemysłowe lub inne
zastosowanie zawodowe ze strony rejestrującego;

26. zastosowanie zidentyfikowane: oznacza zastosowanie substancji w jej postaci

własnej  lub  jako  składnika  preparatu  lub  też  zastosowanie  preparatu,  które  jest
zamierzone  przez  uczestnika  łańcucha  dostaw,  włączając  w to  jego  użytek
własny,  lub  też  zastosowanie,  o którym  jest  on  powiadomiony  na  piśmie  przez
bezpośredniego dalszego użytkownika;

27.

pełen raport badawczy: oznacza kompletny i całościowy opis działań
wykonanych w

celu wygenerowania informacji. Oznacza to kompletną pracę

naukową wydaną w formie  publikacji z opisem przeprowadzonych  badań lub też
pełne  sprawozdanie  sporządzone  przez  laboratorium  i zawierające  opis
przeprowadzonych badań;

28.

szczegółowe  podsumowanie  przebiegu  badania:  oznacza  szczegółowe
podsumowanie celów, metod, wyników i wniosków pełnego raportu badawczego,
dostarczające  ilość  informacji  wystarczającą  do  przeprowadzenia  niezależnej
oceny  badania  i

zmniejszające potrzebę korzystania z pełnego raportu

badawczego;

29. podsumowanie przebiegu badania

: oznacza podsumowanie celów, metod,

wyników i wniosków pełnego raportu badawczego, dostarczające ilość informacji
wystarczającą do oszacowania znaczenia badania;

30. rocznie:

odnosi się do roku kalendarzowego, jeżeli nie stwierdzono inaczej.

przypadku substancji wprowadzonych, które zostały przywiezione lub

wytworzone w

ciągu co najmniej trzech kolejnych lat, ilości roczne obliczane są

na podstawie średniej wielkości produkcji lub importu z poprzedzających trzech
lat kalendarzowych;

31. ograniczenie

: oznacza każdy warunek lub zakaz odnoszący się do produkcji,

stosowania lub wprowadzania do obrotu;

32. dostawca substancji lub preparatu

: oznacza każdego producenta, importera,

dalszego użytkownika lub dystrybutora wprowadzającego do obrotu substancję
w

jej postaci własnej lub jako składnik preparatu, lub też preparat;

33. dostawca wyrobu: oznacza producenta lub importera wyrobu, dystrybutora lub

innego uczestnika łańcucha dostaw wprowadzającego wyrób do obrotu;

34. odbiorca substancji lub preparatu

: oznacza dalszego użytkownika lub

dystrybutora, któremu dostarcza się substancję lub preparat;

35. odbiorca wyrobu

: oznacza użytkownika przemysłowego lub zawodowego, lub

dystrybutora

– oprócz konsumentów – któremu dostarczany jest wyrób;

36.

małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP): oznacza przedsiębiorstwa małych
i

średnich rozmiarów zdefiniowane w zaleceniu Komisji z dnia 6 maja 2003 r.,

dotyczącym definicji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw;

37.

scenariusz narażenia: oznacza zespół warunków, w tym warunków
operacyjnych i

środków związanych z zarządzaniem ryzykiem, opisujących

sposób produkcji lub stosowania substancji podczas jej etapów istnienia oraz
sposób, w jaki producent lub importer kontroluje narażenie ludzi i środowiska lub
w

jaki zaleca dalszemu użytkownikowi sprawowanie takiej kontroli. Scenariusze

narażenia mogą obejmować jeden określony proces lub zastosowanie lub też
kilka procesów lub zastosowań, stosownie do sytuacji;

38. kategoria stosowania i

narażenia: oznacza scenariusz narażenia obejmujący

szeroki zakres procesów lub zastosowań, w którym przekazywane są co najmniej
informacje o procesach lub zastosowaniach w

formie krótkiego, ogólnego opisu

zastosowania;

39.

substancje  występujące  w przyrodzie:  oznaczają  substancje  w sposób
naturalny  występujące  w ich  postaci  własnej,  nieprzetworzone  lub  przetworzone
jedynie  ręcznie,  mechanicznie  lub  z wykorzystaniem  siły  grawitacji;  poprzez
rozpuszczanie w

wodzie, flotację, ekstrakcję z wody oraz destylacje z parą wodną

lub ogrzewanie jedynie w

celu usunięcia wody lub substancje, które w jakikolwiek

sposób wyodrębniane są z powietrza;

40. substancja niemodyfikowana chemicznie

: oznacza substancję, której struktura

chemiczna pozostaje niezmieniona, nawet jeżeli została ona poddana procesowi
chemicznemu lub obróbce lub też fizycznej transformacji mineralogicznej, na
przykład w celu usunięcia zanieczyszczeń;

41. stop: oznacza jednolity w

skali makroskopijnej materiał metaliczny składający się

dwóch lub większej liczby pierwiastków połączonych w taki sposób, że nie

można ich łatwo rozdzielić w sposób mechaniczny.

Rejestracja

Ogólny obowiązek rejestracji wynika z art. 5 rozporządzenia REACH, zgodnie
z

którym: substancje w ich postaci własnej, jako składniki preparatów lub w wyrobach

nie są produkowane we Wspólnocie ani wprowadzane do obrotu, chyba że zostały
zarejestrowane zgodnie z

odpowiednimi przepisami niniejszego tytułu, jeżeli jest to

wymagane.
Przepisom  rozporządzenia  REACH  podlegają  w zasadzie  wszystkie  chemikalia,
jednakże  szereg  chemikaliów,  takich  jak  np.  środki  ochrony  roślin,  produkty
biobójcze,  produkty  lecznicze,  kosmetyki  czy  dodatki  do  żywności  lub  pasz,
regulowane  innymi  przepisami  wspólnotowymi,  są  wyłączone  spod  działania
niektórych lub prawie wszystkich przepisów rozporządzenia. Rejestracji nie podlegają
także  substancje  pozyskiwane  z przyrody,  o ile  nie  są  niebezpieczne  i nie  zostały
zmodyfikowane chemicznie.
W

odniesieniu do pewnych kategorii chemikaliów, przepisy rozporządzenia REACH

nie mają zastosowania lub mają zastosowanie w ograniczonym zakresie.
O

dstępstwa od ogólnego obowiązku rejestracji:

1. Zwolnienia z

obowiązku rejestracji - Załącznik IV

2. Zwolnienia z

obowiązku rejestracji - Załącznik V

Okresy przejściowe w ramach rozporządzenia REACH

4. Substancje, w s

tosunku do których rozporządzenie REACH nie ma zastosowania

5. Substancje w

środkach ochrony roślin i produktach biobójczych (art. 15)

Substancje zgłoszone

7. Substancje produkowane lub importowane w

ilości mniejszej niż 1 tona

8.  Substancje zarejestrowane ponownie importowane
9.  Substancje odzyskiwane
10. Polimery

Okresy przejściowe w ramach rozporządzenia REACH

Okresy przejściowe zgodnie z przepisami art. 23 rozporządzenia REACH

Klasyfikacja substancji wprowadzonej

Ilość substancji
wyprodukowanej
lub
importowanej
co najmniej:

Okres

przejściowy

CMR

– sub. rakotwórcze, mutagenne,

szkodliwie działające na rozrodczość –
kat. 1 i 2

1 tona

do 1.12.2010

N; R50/53

100 ton

do 1.12.2010

Pozostałe substancje

1000 ton

do 1.12.2010

Pozostałe substancje

100 ton

do 1.06.2013

Pozostałe substancje

1 tona

do 1.06.2018

Substancje, w

stosunku do których rozporządzenie REACH nie ma

zastosowania

1. substancje radioaktywne

objęte dyrektywą Rady 96/29/Euratom z dnia 13 maja

1996 r. ustanawiającą podstawowe normy bezpieczeństwa w zakresie ochrony
zdrowia pracowników i ogółu społeczeństwa przed zagrożeniami wynikającymi
z

promieniowania jonizującego;

2. substancje w

ich postaci własnej, jako składniki preparatu lub w wyrobach, które

znajdują się pod nadzorem celnym – pod warunkiem, że nie są one poddawane
obróbce ani przetwarzaniu – i które są tymczasowo magazynowane lub znajdują
się w wolnych obszarach celnych lub w składach wolnocłowych i mają zostać
reeksportowane lub są w trakcie przewozu tranzytem;

półprodukty niewyodrębnione;

4. prze

wóz substancji niebezpiecznych i substancji niebezpiecznych w preparatach

niebezpiecznych transportem kolejowym, drogowym, żeglugą śródlądową, drogą
morską lub powietrzną.

Przepisy rozporządzenia nie mają również zastosowania do:

odpadów, w rozumieniu dyrektywy 2006/12/WE Parlamentu Europejskiego
i

Rady, nie są substancją, preparatem ani wyrobem w rozumieniu art. 3

niniejszego rozporządzenia.

Substancje w

środkach ochrony roślin i produktach biobójczych (art. 15)

1. Substancje czynne i składniki obojętne produkowane lub importowane w celu

wyłącznego stosowania w środkach ochrony roślin i wymienione w załączniku I do
dyrektywy91/414/EWG lub w

rozporządzeniu (EWG) nr 3600/92, rozporządzeniu

(WE) nr703/2001, rozporządzeniu (WE) nr 1490/2002, decyzji 2003/565/WE
i wszelkie

substancje, dla których decyzja Komisji o kompletności dossier została

podjęta stosownie do art. 6 dyrektywy 91/414/EWG traktuje się jako
zarejestrowane, a

ich rejestrację traktuje się jako kompletną w zakresie produkcji

lub importu w cel

u zastosowania jako środki ochrony roślin, a zatem za

spełniającą wymagania rozdziału 1 i 5 niniejszego Tytułu.

2. Substancje czynne produkowane lub importowane w

celu wyłącznego stosowania

produktach biobójczych i wymienione w załączniku I, IA lub IB do dyrektywy

98/8/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z

dnia 16 lutego 1998 r. dotyczącej

wprowadzania  do  obrotu  produktów  biobójczych  lub  w rozporządzeniu  Komisji
(WE) nr 2032/2003 z dnia  4 listopada 2003 r.  w sprawie drugiej fazy 10-letniego
programu  pracy

określonego w art. 16 ust. 2 dyrektywy 98/8/WE do momentu

określonego datą decyzji, o której mowa w art. 16 ust. 2 akapit drugi dyrektywy
98/8/WE,

uznaje się za zarejestrowane, a ich rejestrację uznaje się za kompletną

w zakresie produkcji lub importu dla zastosowania w

produktach biobójczych,

zatem za spełniającą wymagania rozdziału 1 i 5 niniejszego Tytułu.

Substancje zgłoszone

1. Zgłoszenia zgodne z dyrektywą 67/548/EWG traktowane są jako rejestracje, przy

czym nadanie numeru rejestracji przez Agenc

ję następuje do dnia 1 grudnia 2008

2. Jeżeli ilość substancji zgłoszonej, wyprodukowanej lub importowanej przez

producenta lub importera

osiągnie kolejny, wyższy próg wielkości określony w art.

12,

należy dostarczyć, zgodnie z przepisami art. 10 i 12, dodatkowe wymagane

informacje odpowiednie dla tego progu wielkości, jak i dla wszystkich niższych
progów wielkości obrotu, chyba że informacje te zostały już przedłożone zgodnie
ze wspomnianymi artykułami.

Substancje produkowane lub importowane w

ilości mniejszej niż 1 tona

odniesieniu do tych substancji nie ma obowiązku dokonywania rejestracji. Zgodnie

definicją podaną w art. 3 punkt 30) rocznie odnosi się do roku kalendarzowego,

jeżeli nie stwierdzono inaczej. W przypadku substancji wprowadzonych, które zostały
przywiezione lub wytworzone w

ciągu co najmniej trzech kolejnych lat, ilości roczne

obliczane są na podstawie średniej wielkości produkcji lub importu
z

poprzedzających trzech lat kalendarzowych;

Substancje zarejestrowane ponownie importowane

Substancje w

ich postaci własnej lub jako składniki preparatów, zarejestrowane

zgodnie z

przepisami tytułu II, eksportowane z terytorium Wspólnoty przez

uczestnika łańcucha dostaw i ponownie importowane na terytorium Wspólnoty przez
tego samego lub inneg

o uczestnika tego samego łańcucha dostaw, który wykaże, że:

substancja ponownie importowana jest tą samą substancją, co substancja
eksportowana;

dostarczono mu informacje odnoszące się do eksportowanej substancji zgodnie
z

art. 31 lub 32 Rozporządzenia REACH.

Substancje odzyskiwane

Substancje w

ich postaci własnej lub jako składniki preparatów lub w wyrobach,

zarejestrowane zgodnie z

przepisami tytułu II i odzyskiwane na terytorium Wspólnoty,

jeżeli:

substancja, która powstaje w procesie odzysku jest taka sama, jak substancja
zarejestrowana zgodnie z

przepisami tytułu II; i

informacje  wymagane na podstawie  art.  31 lub 32 odnoszące się do substancji,
która  została  zarejestrowana  zgodnie  z przepisami  tytułu  II  są  dostępne  dla
podmiotu zajmującego się odzyskiem.

Polimery

Przepisy dotyczące rejestracji nie mają zastosowania do polimerów, które definiuje
się następująco zgodnie z art. 3 punktem 5):
Polimer

oznacza substancję składającą się z cząsteczek stanowiących sekwencję

jednego  lub  kilku  rodzajów  jednostek  monomeru.  Cząsteczki  takie  muszą
charakteryzować  się  statystycznym  rozkładem  masy  cząsteczkowej  w pewnym
zakresie,  a

różnice w masie cząsteczkowej powinny wynikać przede wszystkim

różnic w liczbie jednostek monomeru w cząsteczce. Polimer zawiera:

a. c

ząsteczki stanowiące prostą większość wagową, które zawierają co najmniej trzy

jednostki monomeru związane kowalencyjnie z co najmniej jeszcze jedną
jednostką monomeru lub z innym reagentem;

cząsteczki niestanowiące prostej większości wagowej wśród cząsteczek o tej
samej masie cząsteczkowej.

kontekście tej definicji „jednostka monomeru” oznacza przereagowaną formę

monomeru w polimerze;
UWAGA!

Należy rejestrować monomery w polimerze.

Rejestracja nie dotyczy następujących zastosowań substancji

1. w produktach leczniczych stosowanych u

ludzi lub do celów weterynaryjnych

zakresie objętym rozporządzeniem (WE) nr 726/2004, dyrektywą 2001/82/WE

Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 listopada 2001 r. w sprawie
wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do weterynaryjnych produktów
leczniczych

i dyrektywą 2001/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie

wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych
stosowanych u ludzi;

2. w

żywności lub paszach zgodnie z rozporządzeniem (WE) 178/2002, w tym

stosowanych:

jako dodatek do żywności w środkach spożywczych w zakresie objętym
dyrektywą Rady 89/107/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r., w sprawie zbliżenia
ustawodawstwa

państw członkowskich dotyczących dodatków do żywności

dopuszczonych do użytku w środkach spożywczych przeznaczonych do spożycia
przez ludzi;

jako substancja aromatyzująca w środkach spożywczych w zakresie objętym
dyrektywą Rady 88/388/EWG dnia 22 czerwca 1988 r. w sprawie zbliżenia
ustawodawstwa

państw członkowskich odnoszących się do środków

arom

atyzujących przeznaczonych do użytku w środkach spożywczych

materiałów źródłowych służących do ich produkcji1 oraz decyzją Komisji

1999/217/WE dnia 23 lutego 1999 r. przyjmująca rejestr substancji
aromatycznych używanych w lub na środkach spożywczych sporządzony
w

zastosowaniu rozporządzenia (WE) nr 2232/96 Parlamentu Europejskiego

i Rady;

jako dodatek paszowy w

zakresie objętym rozporządzeniem (WE) 1831/2003

Parlamentu Europejskiego i Rady z

dnia 22 września 2003 w sprawie dodatków

stosowanych w

żywieniu zwierząt;

żywieniu zwierząt w zakresie objętym dyrektywą Rady 82/471/EWG z dnia 30

czerwca 1982 r. dotycząca niektórych produktów stosowanych w żywieniu
zwierząt.

Obowiązki wynikające z REACH

Rozporządzenie REACH dokonuje rozróżnienia pomiędzy kilkoma rolami
w

łańcuchu dostaw substancji w ich postaci własnej, jako składnika preparatów lub

zawartej w

wyrobach, związanymi z działalnością przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwo

może odgrywać różne role dla różnych substancji. Na przykład w przypadku
tworze

nia preparatu, jeżeli niektóre substancje pozyskiwane są od dostawcy

z obszaru UE, a

niektóre są importowane przez przedsiębiorstwo z państwa nie

należącego  do  UE,  wtedy  zakład  jest  dalszym  użytkownikiem  w odniesieniu  do
niektórych substancji oraz importerem w odniesieniu do innych. Nawet dla konkretnej
substancji  przedsiębiorstwo  może  wypełniać  więcej  niż  jedną  rolę:  np.  producent
może  stosować  substancję  którą  produkuje  do  tworzenia  preparatu  lub  produkcji
wyrobu.

Producent
Zgodnie  z

przepisami rozporządzenia REACH, producent oznacza osobę fizyczną

lub  prawną,  mającą  siedzibę  na  terytorium Wspólnoty,  wytwarzającą  substancję  na
terytorium Wspólnoty.
Produkcja  oznacza  wytwarzanie  albo  ekstrakcję  substancji  w stanie,  w jakim
występuje ona w przyrodzie.

Importer
Importer  oznacza  osobę  fizyczną  lub  prawną  mającą  siedzibę  na  terytorium
Wspólnoty i odpowiedzialną za import (Art. 3 pkt 11).
Import  oznacza  fizyczne  wprowadzenie  na  obszar  celny  Wspólnoty  (Art.  3  pkt  10).
Innymi słowy, wszystkie substancje w ich postaci własnej, jako składniki preparatów
lub zawarte  w

wyrobach, wytwarzane lub produkowane poza Wspólnotą Europejską

wprowadzane na rynek europejski traktowane są jako importowane.

Wyłączny przedstawiciel
Jeżeli producent spoza UE zdecyduje się mianować wyłącznego przedstawiciela, ten
wyłączny przedstawiciel przejmie, zgodnie z art. 8 ust. 2, wszystkie obowiązki
importera. Oznacza to, iż firma uważana dotychczas jako importer nie będzie musiała
rejestrować substancji, nawet jeżeli importowana jest ona od producenta spoza UE.

Traktowana będzie jako dalszy użytkownik i będzie musiała informować
wyłącznego przedstawiciela o zastosowaniach substancji. W zamian otrzyma
instrukcje w

zakresie bezpiecznego użycia.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 Osoba fizyczna lub prawna

mająca siedzibę poza terytorium

Wspólnoty,  która  produkuje  substancję  w jej  postaci  własnej,  jako  składnik
preparatów  lub  w wyrobach,  przygotowuje  preparat  lub  wytwarza  wyrób,  które
importowane  są  na  terytorium  Wspólnoty,  może  za  obopólną  zgodą  wyznaczyć
osobę  fizyczną  lub  prawną  mającą  siedzibę  na  terytorium  Wspólnoty  jako  jej
wyłącznego  przedstawiciela  w zakresie  wypełniania  obowiązków  ciążących  na
importerach na mocy niniejszego tytułu..
Kiedy  rejestracja  jest  przedkładana  przez  wyłącznego  przedstawiciela  musi  on
załączyć  kopię(e)  listu(ów)  producenta(ów)  spoza  UE,  gdzie  oficjalnie  zostało
potwierdzone  wyznaczenie  go  na  wyłącznego  przedstawiciela.  W odniesieniu  do
substancji  wprowadzonych  wyłączny  przedstawiciel  będzie  musiał  dokonać  również
rejestracji

wstępnej substancji i w efekcie stanie się uczestnikiem forum SIEF.

Wyłączny przedstawiciel będzie musiał dysponować dostępnymi i aktualnymi
informacjami o

wielkości importu i o unijnych nabywcach substancji eksportera

którego  reprezentuje,  jak  również  informacjami  o dostarczeniu  ostatniej  aktualizacji
karty  charakterystyki.  Producent  spoza  UE  musi  poinformować  wszystkich  unijnych
importerów  w tym  samym  łańcuchu  dostaw  o ustanowieniu  wyłącznego
przedstawiciela.
Wyłączny  przedstawiciel  ponosi  odpowiedzialność  prawną  za  swoją  rejestrację.
Jednakże  można przewidywać,  iż  w większości  przypadków  wszelkich  niezbędnych
danych do dokumentacji dostarczy mu producent spoza UE.
Wyłączny przedstawiciel musi posiadać wystarczające doświadczenie w praktycznym
postępowaniu z substancjami i informacje dotyczące tych substancji.

Obowiązki producentów i importerów

Dla  każdej  substancji  produkowanej  lub  importowanej  należy  przygotować
i

przedłożyć dokumentację rejestracyjną.

Dokumentacja rejestracyjna to komplet informacji dot. konkretnej substancji,
przesłanych drogą elektroniczną przez rejestrującego. Składa się z dwóch głównych
elementów:

dokumentacji technicznej, wymaganej zawsze wobec wszystkich substancji
objętych rejestracją,

raportu bezpieczeństwa chemicznego, wymaganego jeżeli rejestrujący produkuje
lub importuje substancję w ilości co najmnej 10 ton rocznie.

Aby korzystać z przepisów przejściowych rozporządzenia REACH dot. substancji
wprowadzonych, należy dokonać rejestracji wstępnej substancji. Rejestracji wstępnej
dokonuje się w okresie 1.06.2008r. – 31.11.2008r. W zależności od właściwości
substancji (zagrożenia i wielkość obrotu), rejestracji właściwej należy dokonać przed
1 grudnia 2010 r., 1 czerwca 2013 r. lub 1 czerwca 2018 r.
W przypadku nie dokonania rejes

tracji wstępnej substancji pomiędzy 1 czerwca a 1

grudnia 2008 r

., należy dokonać pełnej rejestracji substancji przed jej produkcją lub

importem.

Jeżeli jest produkowana lub importowana substancja wprowadzona:

ilości co najmniej 1000 rocznie lub

ilości co najmniej 1 tony rocznie, a substancja jest zaklasyfikowana jako

rakotwórcza, mutagenna lub toksyczna dla rozrodczości, kategorii 1 lub 2, lub

ilości co najmniej 100 ton rocznie, a substancja jest zaklasyfikowana jako N,

R50/53 (bardzo toksyczna dl

a organizmów wodnych oraz może powodować

długoterminowe szkodliwe zmiany w środowisku wodnym) i dokonana została
rejestracja wstępna substancji przed 1 grudnia 2008 r. można skorzystać
z

przepisów

przejściowych

rozporządzenia

REACH

dot.

substancji

wprowadzonych i r

ejestracji substancji trzeba dokonać przed 1 grudnia 2010

Jeżeli substancja jest produkowana lub importowana w ilości co najmniej 100
ton rocznie, a

substancja nie jest zaklasyfikowana jako rakotwórcza,

mutagenna  lub  toksyczna  dla  rozrodczości,  kategorii  1  lub  2,  lub  N,  R  50/53
(bardzo  toksyczna  dla  organizmów  wodnych  oraz  może  powodować
długoterminowe  szkodliwe  zmiany  w środowisku  wodnym)  i  dokonana  została
rejestracja wstępna substancji przed 1 grudnia 2008 r. można skorzystać z przepisów
prz

ejściowych rozporządzenia REACH dot. substancji wprowadzonych i rejestracji

substancji trzeba dokonać przed 1 czerwca 2013 r.

Jeżeli substancja jest produkowana lub importowana w ilości co najmniej 1
tony rocznie, a substancja nie jest zaklasyfikowana jak

o rakotwórcza,

mutagenna lub toksyczna dla rozrodczości, kategorii 1 lub 2 i dokonana została
rejestracja wstępna substancji przed 1 grudnia 2008 r. można skorzystać z przepisów
przejściowych rozporządzenia REACH dot. substancji wprowadzonych i rejestracji
substancji trzeba dokonać przed 1 czerwca 2018 r.

Obowiązki dalszych użytkowników



Dostarczenie

odbiorcy

substancji

lub

preparatu

karty

charakterystyki

przypadkach określonych w art. 31,



Przekazywanie informacji uczestnikom stanowiącym dalsze ogniwa łańcucha
dostaw dla substancji w

ich postaci własnej lub jako składników preparatów, dla

których nie jest wymagana karta charakterystyki, określonych w art. 32,



Każdy dalszy użytkownik ma prawo poinformować o zastosowaniu substancji - co
najmniej w formie

krótkiego, ogólnego opisu jej zastosowania - producenta,

importera, dalszego użytkownika lub dystrybutora zaopatrującego go w tę
substancję w jej postaci własnej lub jako składnik preparatu, aby zastosowanie to
stało się zastosowaniem zidentyfikowanym.
(

Informując o zastosowaniu dostarcza on ilość informacji wystarczającą

producentowi, importerowi lub dalszemu użytkownikowi, który dostarczył mu tę
substancję, do sporządzenia scenariusza narażenia),



Sprawdzić

zgodność

stosowania

substancji

z warunkami

opisanymi

scenariuszu narażenia otrzymanym od dostawcy,



Zdecydować jakie działania podjąć, w przypadku stosowania substancji lub
preparatu poza zakresem scenariusza narażenia przekazanego przez dostawcę.



Można zdecydować się na stworzenie własnego raportu bezpieczeństwa
chemicznego w

razie potrzeby. Wytyczne znaleźć można w Poradniku dla

dalszych użytkowników, sekcja 7. W takiej sytuacji może zajść konieczność
uzyskania informacji dot. stosowania od klientów.



Dalszy  użytkownik  substancji  w jej  postaci  własnej  lub  jako  składnika  preparatu
sporządza  raport  bezpieczeństwa  chemicznego  dla  każdego  zastosowania  nie
spełniającego  warunków  opisanych  w scenariuszu  narażenia  lub  w stosownych
przypadkach  w kategorii  stosowania  i

narażenia podanej w dostarczonej mu

kar

cie charakterystyki lub dla każdego zastosowania odradzanego przez jego

dostawcę (od 1 tony) i powiadamia o tym Europejską Agencję Chemikaliów
przekazując informacje wymagane na mocy art. 38 ust. 2 (informacje wymagane
na mocy art. 38 ust.

2 dalszy użytkownik jest także zobowiązany przekazać gdy

korzysta ze zwolnienia o

którym mowa w art. 37 ust. 4 lit. c) lub f) i nie sporządza

swojego raportu bezpieczeństwa chemicznego),



Aktualizacji swoich raportów bezpieczeństwa chemicznego,



Każdy dalszy użytkownik określa, stosuje i, w stosownych przypadkach, zaleca
odpowiednie

środki w celu właściwej kontroli ryzyka, którego istnienie

stwierdzono:

w dostarczonych mu kartach charakterystyki;

jego własnej ocenie bezpieczeństwa chemicznego;

poprzez informacje o

środkach kontroli ryzyka dostarczone mu gdy karta

charakterystyki nie jest wymagana,



Przekazuje uczestnikowi lub dystrybutorowi stanowiącemu poprzednie ogniwo
łańcucha dostaw następujące informacje:

nowe informacje dotyczące niebezpiecznych właściwości, bez względu na

zastosowania, których dotyczą;

wszelkie inne informacje mogące podważyć stosowność środków kontroli

ryzyka określonych w karcie charakterystyki, przy czym przekazywane są one
wyłącznie w odniesieniu do zastosowań zidentyfikowanych,



Dalszy użytkownik aktualizuje przekazane informacje w sytuacji, gdy ulegną one
zmianie,



Gromadzi i przechowuje informacje wymagane od niego w

celu wypełnienia

obowiązków wynikających z przepisów rozporządzenia REACH przez okres co
najmniej 10 lat od ostatniej daty zastosowania substancji lub preparatu,



Niezwłocznie przedkłada lub udostępnia informacje, gromadzone w celu
wypełnienia obowiązków wynikających z przepisów REACH, na wniosek każdego
właściwego organu Państwa Członkowskiego, na terytorium którego ma on swoją
siedzibę, lub Agencji,



Informuje pracowników o zagrożeniach na jakie mogą być narażeni podczas
stosowania substancji i

preparatów chemicznych,



Stosuje substancje objęte zezwoleniem zgodnie z warunkami udzielonego
zezwolenia,



Informuje Europejską Agencję Chemikaliów o stosowaniu substancji podlegającej
obowiązkowi uzyskania zezwolenia,



Przestrzega wszelkich ograniczeń dotyczących produkcji, wprowadzania do
obrotu i

stosowania niektórych niebezpiecznych substancji, preparatów i wyrobów

określonych w załączniku XVII,



Jeżeli zaklasyfikował substancję odmiennie, niż zrobił to jego dostawca,
zawiadamia on o

tym Agencję.

Obowiązki dystrybutorów

Informowanie swojego dostawcy o

każdej nowej lub dodatkowej informacji dot.

zagrożeń stwarzanych przez substancję, jak tylko informacja stanie się dostępna.

Przekazywanie swojemu dostawcy każdej informacji, która może poddać
w

wątpliwość adekwatność zalecanych przez niego środków zarządzania

ryzykiem.

Przekazywanie w

dół łańcucha dostaw informacji od dostawcy, odnoszących się

do bezpiecznego stosowania.

Przekazywanie swoim dostawcom informacji otrzymanych od swoich klientów.

Gromadzenie i

przechowywanie gotowych do udostępnienia wszelkich informacji

wymaganych w

celu wypełniania obowiązków wynikających z przepisów

rozporządzenia REACH przez okres co najmniej 10 lat od ostatniej daty produkcji,
importu, dostawy lub zastosowania substancji lub preparatu.

Zgłoszenie klasyfikacji i oznakowania

Każdy  producent  substancji,  producent  wyrobu  lub  importer  substancji  w jej  postaci
własnej,  jako  składnik  preparatu  (preparatach)  lub  wyrobach,  a także  podmiot
wprowadzający  tę  substancję,  preparat  (preparaty)  lub  wyroby  do  obrotu  na
terytorium UE, a substancja jest zaklasyfikowana jako niebezpieczna,

musi dokonać

zgłoszenia klasyfikacji i oznakowania do Agencji.
Jeżeli substancja powinna być zarejestrowana, należy dokonać zgłoszenia jej
klasyfikacji i

oznakowania do Europejskiej Agencji Chemikaliów przed 1 grudnia 2010

r., chyba że do tego czasu zostanie dokonana rejestracja tej substancji.
Nawet jeżeli substancja jest zwolniona z rejestracji, zgłoszenie klasyfikacji
i

oznakowania powinno zostać przedłożone do Europejskiej Agencji Chemikaliów

przed  1  grudnia  2010,  w odniesieniu  do  substancji  zaklasyfikowanej  jako
niebezpieczna.
Informacja  ta  zostanie  umieszczona  przez  Agencję  w Wykazie  klasyfikacji
i oznakowania.
W  przypadku  dokonania  zmian  w klasyfikacji  i oznakowaniu  substancji,  w wyniku
uzyskaniu  nowej  informacji  naukowej  lub  technicznej,  trzeba  dokonać  aktualizacji,
przesy

łając nową klasyfikację i oznakowanie do Agencji.

Można  uzgodnić  z innymi  producentami  lub  importerami  wspólne  przedłożenie
informacji  jako  grupa.  Należy  pamiętać,  iż  taka  wspólna  inicjatywa  nie  powinna
prowadzić  do  jakiejkolwiek  wymiany  informacji,  która  może  być  zakwestionowana
w

ramach prawa konkurencji, np. dot. wielkości produkcji lub udziału w rynku.

Produkcja do celów PPORD

Jeżeli substancja jest produkowana lub importowana dla celów PPORD (substancje
przeznaczonych do działalności badawczo-rozwojowej ukierunkowanej na produkt
i

proces produkcji), można być zwolnienonym z obowiązku rejestracji substancji

poprzez dokonanie zgłoszenia PPORD.

Kalendarz REACH

grudzień 2006

Publikacja rozporządzenia REACH

maj 2007

Publikacja sprostowania do rozporządzenia REACH

1 czerwca 2007

Rozporządzenie REACH wchodzi w życie
Rozpoczęcie działalności strony internetowej Europejskiej Agencji

Chemikaliów
Oficjalne rozpoczęcie działalności Helpdesku Agencji oraz
krajowych helpdesków ds. REACH
Nowy format karty charakterystyki

czerwiec 2007

–

czerwiec 2008

Przygotowywanie się przemysłu do rejestracji wstępnej – zbieranie
informacji, komunikowanie się w łańcuchu dostaw

1 czerwca 2008

Zaczynają obowiązywać przepisy tytułów II, III, V, VI, VII, XI oraz
XII, a tak

że art. 128 (Klauzula o swobodnym przepływie) i art. 136

(Środki przejściowe dotyczące substancji istniejących).
Początek rejestracji wstępnej – art. 28
Rewizja załączników: IV i V - wyłączenia z rejestracji

1 sierpnia 2008

Wchodzą w życie przepisy art. 135 dotyczącego środków
przejściowych substancji zgłoszonych.

1 grudnia 2008

Koniec rejestracji wstępnej
Zgłoszenie  do  Komisji  Europejskiej  przez  Państwa  Członkowskie
przepisów  dotyczących  kar  za  nieprzestrzeganie  wymogów
rozporządzenia REACH.
Do  tego  dnia  Agencja  nada  numer  rejestracji  dla  substancji
zgłoszonej.
Rozpoczynają  swoją  działalność  fora  SIEF  (Fora  wymiany
informacji o substancjach)

1 stycznia 2009

Agencja na swojej stronie internetowej opublikuje listę substancji
zarejestrowanych wstępnie podając nazwy tych substancji, numery
EINECS, CAS i inne kody identyfikacyjne, a

także pierwszy

przewidywany termin rejestracji.

1 czerwca 2009

Do tego dnia Agencja przedstawia swoją pierwszą listę substancji
podlegających procedurze udzielania zezwoleń zgodnie z art. 58
ust. 3.

Do  tego  dnia  Komisja  Europejska  publikuje  wykaz  krajowych
ograniczeń w zakresie obrotu chemikaliami.
Wchodzą  w życie  przepisy  tytułu  VIII  oraz  załącznika  XVII
(Ograniczenia  produkcji,  wprowadzania  do  obrotu  i stosowania
ni

ektórych niebezpiecznych substancji, preparatów i wyrobów)

1 grudnia 2010

Rejestracja pełna dla substancji: - CMR kat. 1 i 2 w ilości co
najmniej

tony/rok

niebezpiecznych dla środowiska

z przypisanym zwrotem R50/53 w

ilości 100 ton/rok - oraz

pozostałych substancji w ilości co najmniej 1000 ton/rok.
Przemysł przekazuje Agencji informacje, które są zamieszczane
w wykazie klasyfikacji i oznakowania zgodnie z art. 113.

1 czerwca 2011

Substancje  wzbudzające  obawy  zawarte  w wyrobach  muszą
zostać  zgłoszone  do  Agencji  po  upływie  6  miesięcy  po
zamieszczeniu  ich  na  liście  kandydackiej  substancji  do
ewentualnego włączenia do załącznika XIV - art. 7 ust. 7.

1 grudnia 2011

Agencja sporządza projekt kroczącego planu działań państw
członkowskich – art. 44 ust. 2.

1 czerwca 2012

Komisja Europejska opublikuje raport dotyczący funkcjonowania

rozporządzenia REACH - art. 117 ust. 4
Do tego dnia dotychczasowe działanie Agencji zostanie poddane
przeglądowi - art. 75 ust. 2.

1 grudnia 2012

Do  tego  dnia  Agencja  przygotuje  projekt  decyzji  w odniesieniu  do
wszystkich  dokumentów  rejestracyjnych  otrzymanych  do  dnia  1
grudnia  2010  zawierających  propozycje  badań  dla  substancji
wprowadzonych

celu

spełnienia

wymagań

określonych

załącznikach IX i X - art. 43 ust. 2.

1 czerwca 2013

Rejestracja pełna substancji w ilości co najmniej 100 ton rocznie –
art. 23 ust. 2.
Do tego dnia państwo członkowskie może utrzymać istniejące
i bardziej rygorystyczne ograniczenia produkcji, wprowadzania do
obrotu lub stosowania substancji - art. 67 ust. 3.

1 czerwca 2016

Do  tego  dnia  Agencja  przygotuje  projekt  decyzji  w odniesieniu  do
wszystkich  dokumentów  rejestracyjnych  otrzymanych  do  dnia  1
czerwca  2013  zawierających  propozycje  badań  dla  substancji
wprowadzonych

celu

spełnienia

wymagań

określonych

załączniku IX - art. 43 ust. 2.

1 czerwca 2022

Do  tego  dnia  Agencja  przygotuje  projekt  decyzji  w odniesieniu  do
wszystkich  dokumentów  rejestracyjnych  otrzymanych  do  dnia  1
czerwca  2018  zawierających  propozycje  badań  dla  substancji
wprowadzonych - art. 43 ust. 2.

Odnośniki do ważnych stron

Europejska Agencja Chemikaliów (ECHA)

http://ec.europa.eu/echa/home_pl.html

Strony internetowe innych krajowych centrów informacyjnych ds. REACH

http://ec.europa.eu/echa/reach/helpdesk/nationalhelp_contact_en.html

Strona

Ministerstwa

Gospodarki

poświęcona

rozporządzeniu

REACH

http://www.mg.gov.pl/Przedsiebiorcy/REACH/

4. Biuro do Spraw Substancji i

Preparatów Chemicznych

http://www.chemikalia.gov.pl/

5. Europejskie Biuro Chemiczne

http://ecb.jrc.it/

1.4 Produkty chemiczne: definicje zawarte w polskim prawie

Substancja niebezpieczna lub mieszanina niebezpieczna
W rozumieniu ustawy o substancjach chemicznych i ich mieszaninach

są to

substancje i mieszaniny

zaklasyfikowane do co najmniej jednej z określonych w

stawie kategorii niebezpieczeństwa:

1) substancje i mieszaniny

o właściwościach wybuchowych,

2) substancje i mieszaniny

o właściwościach utleniających,

3) substancje i mieszaniny

skrajnie łatwo palne,

4) substancje i mieszaniny

wysoce łatwo palne,

5) substancje i mieszaniny

łatwo palne,

6) substancje i mieszaniny bardzo toksyczne,

7)  substancje i mieszaniny toksyczne,
8)  substancje i mieszaniny szkodliwe,
9)  substancje i mieszaniny

żrące,

10) substancje i mieszaniny

drażniące,

11) substancje i mieszaniny

uczulające,

12) substancje i mieszaniny

rakotwórcze,

13) substancje i mieszaniny mutagenne,
14) substancje i mieszaniny

działające szkodliwie na rozrodczość,

15) substancje i mieszaniny

niebezpieczne dla środowiska.

Produkt biobójczy
Jest

to substancja czynna lub preparat zawierający co najmniej jedną substancję

czynną, w postaciach, w jakich są dostarczone użytkownikowi, przeznaczony do
niszczenia,

odstraszania,

unieszkodliwiania,

zapobiegania

działaniu

lub

kontrolowania w jakikolwiek inn

y sposób organizmów szkodliwych przez działanie

chemiczne lub biologiczne.

Prekursor
Prekursor  to  każda  substancja  pochodzenia  naturalnego  lub  syntetycznego,  która
może  być  przetworzona  na  środek  odurzający  lub  substancję  psychotropową  albo
może  służyć  do  ich  wytworzenia,  określona  w  wykazie  prekursorów  stanowiącym
załącznik nr 1 do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Wymogi w zakresie wprowadzenia do obrotu substancji i
preparatów chemicznych

Do podstawowych obowiązków osoby będącej producentem, importerem,
wprowadzającym do obrotu substancje i preparaty chemiczne należą:

zebranie  wiarygodnych  informacji  o  stwarzanych  przez  substancje  istniejące
zagrożeniach  dla  zdrowia  człowieka  i  dla  środowiska,  wynikających  z  ich
swoistych  właściwości  fizykochemicznych  i  biologicznych,  i  udostępniania  tej
informacji  odbiorcom  tych  substancji  na  zasadach  określonych  w  ustawie  o
substancjach i preparatach chemicznych

klasyfikacja  substancji  i  preparatów  pod  względem  stwarzanych  przez  nie
zagrożeń  dla  zdrowia  człowieka  lub  dla  środowiska,  z  określeniem  kategorii
zagrożeń, na podstawie ich właściwości

poinformowanie Inspektora do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych o
wprowadzeniu do obrotu, najpóźniej w dniu wprowadzenia do obrotu, na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej preparatu niebezpiecznego

zapewnienie zgodnej z obowiązującymi przepisami karty charakterystyki
substancji

niebezpiecznej

lub

preparatu

niebezpiecznego

oraz

jej

aktualizowanie

bezpłatne udostępnienie karty charakterystyki substancji lub preparatu
niebezpiecznego osobie nabywającej produkt.

przechowywanie danych, na podstawie których dokonano klasyfikacji i
oznakowania preparatu oraz sporządzono jego kartę charakterystyki przez 10
lat od dnia jego wycofania z obrotu

sporządzenie, prowadzenie i aktualizowanie spisu posiadanych substancji
niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych wprowadzanych do obrotu

zapewnienie zgodnego z obowiązującymi przepisami oznakowania opakowań

chemikaliów oraz samego opakowania

rejestracja substancji w jej postaci własnej, jako składnika preparatu lub
w wyrobie w Europejskiej Agencji Chemicznej.

Należy podkreślić, iż całkowitą odpowiedzialność za wprowadzenie do obrotu

substancji lub preparatu niebezpiecznego ponosi wprowadzający do obrotu
(producent, dystrybutor, hur

townik). Wiąże się to z koniecznością wykonania karty

charakterystyki i oznakowania opakowania, odpowiedzialności za ich jakość i
zawarte w nich informacje.

2.1 Klasyfikacja

2.1.1

Kategorie niebezpieczeństwa

W ustawie o substancjach chemicznych i ich mieszaninach

, jak już wspomniano,

określono  15  kategorii  niebezpieczeństwa.  Dla  każdej  kategorii  przypisano
odpowiednie  zwroty  R  określające  rodzaj  zagrożenia,  a  także  dla  większości
odpowiedni symbol zagrożenia.

KLASYFIKACJA  I  OZNAKOWANIE  NA  PODSTAWIE  WŁAŚCIWOŚCI  FIZYKO-
CHEMICZNYCH:

Kategoria
niebezpieczeństwa

Zwroty R

Określenie
znaczenia znaku
ostrzegawczego

Znak
ostrzegawczy

Wybuchowy

R2, R3

Wybuchowy

Utleniający

R7, R8, R9

Utleniający

Skrajnie łatwopalny R12

Skrajnie
łatwopalny

Wysoce łatwopalny R11, R15, R17

Wysoce
łatwopalny

Łatwopalne

R10

KLASYFIKACJA I OZNAKOWANIE NA PODSTAWIE TOKSYCZNOŚCI:

Kategoria
niebezpieczeństwa

Zwroty R

Określenie znaczenia
znaku
ostrzegawczego

Znak
ostrzegawczy

Bardzo toksyczny

R26, R27, R28

i ich połączenia

R39

i w połączeniu z poprzednimi

Bardzo toksyczny

Toksyczny

R23, R24, R25

i ich połączenia

R39

i w połączeniu z poprzednimi

R48

i w połączeniu z poprzednimi

Toksyczny

Szkodliwy

R20, R21, R22

i ich połączenia

R48

i w połączeniu z poprzednimi

R68

i w połączeniu z poprzednimi

R65

Szkodliwy

Żrący

R34, R35

Żrący

Drażniący

R36, R37, R38

i ich połączenia,

R41

Drażniący

Uczulający

R42, R42/R43, R43

Szkodliwy lub
Drażniący

KLASYFIKACJA I OZNAKOWANIE NA PODSTAWIE SPECYFICZNEGO
WPŁYWU NA ZDROWIE LUDZKIE:

Kategoria
niebezpieczeństwa

Zwroty R

określenie znaczenia
znaku
ostrzegawczego

Znak
ostrzegawczy

Rakotwórczy
Kategorii 1, 2

R45, R49

Toksyczny

Rakotwórczy
Kategorii 3

R40

Szkodliwy

Mutagenny
Kategorii 1, 2

R46

Toksyczny

Mutagenny
Kategorii 3

R68

Szkodliwy

Działający szkodliwie
na rozrodczość
kategorii 1,2

R60, R61

Toksyczny

Działający szkodliwie
na rozrodczość
kategorii 3

R62, R63

Szkodliwy

KLASYFIKACJA I OZNAKOWANIE NA PODSTAWIE SZCZEGÓLNEGO
WPŁYWU NA ŚRODOWISKO:

Niebezpieczny dla
środowiska

Środowisko wodne:

R50,

R50/53, R51/53, R52*,
R52/53*, R53*

Inne składniki środowiska

R54, R55, R56, R57, R58

Warstwa ozonowa:

R59**

Niebezpieczny
dla środowiska

* nie stosuje się znaku ostrzegawczego
** w niektórych przypadkach nie stosuje się znaku ostrzegawczego

2.1.2 Klasyfikacja substancji

Każda substancja podlega klasyfikacji pod względem stwarzanych przez nią

zagrożeń dla zdrowia człowieka lub dla środowiska, z określeniem kategorii
zagrożenia.

Część substancji niebezpiecznych została zaklasyfikowana „urzędowo”.

Aktualny wykaz substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem
został  zamieszczony  w  rozporządzeniu  CLP.  Wykaz  stanowi  listę  substancji
niebezpiecznych,  które  zostały  urzędowo  zaklasyfikowane  i  oznakowane.  Jest  on
systematycznie uaktualniany, poprzez wprowadzanie do niego nowych substancji lub
zmianę klasyfikacji substancji już w nim zamieszczonych.
Natomiast  klasyfikacji  substancji  niezamieszczonych  w  wykazie  oraz  mieszanin
dokonuje  osoba  wprowadzająca  substancję  lub  mieszaninę  do  obrotu,  zgodnie
z

kryteriami o których mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady

(WE) Nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie  klasyfikacji, oznakowania  i
pakowania  substancji  i  mieszanin  oraz  rozporządzeniu  Ministra  Zdrowia  z  dnia  14
września 2012 r. w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji chemicznych i
ich mieszanin (Dz. U. z 2012 r.  poz.1018)

2.1.3 Klasyfikacja mieszanin

Klasyfikacji mieszaniny

dokonuje osoba wprowadzająca ją do obrotu, zgodnie z

kryteriami

o których mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE)

Nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i
pakowania substancji i mieszanin oraz

rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 14

września 2012 r. w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji chemicznych i
ich mieszanin (Dz. U. z 2012 r. poz.1018)

Podstawą klasyfikacji mieszanin chemicznych są:

W zakresie właściwości fizykochemicznych:

- głównie są to wyniki badań

W zakresie danych dotyc

zących szkodliwego działania na zdrowie człowieka:

- mieszaniny powinny być klasyfikowane głównie na podstawie danych

pochodzących z badań produktów. Jeżeli takich badań nie ma, klasyfikacji

mieszaniny

należy dokonać na podstawie zawartości niebezpiecznych

kładników.

- w przypadku działania rakotwórczego, mutagennego i szkodliwego na

rozrodczość – jedynie przez zastosowanie klasyfikacji mieszaniny na
podstawie zawartości niebezpiecznych składników

- w przypadku przypisania zwrotu R 65 zgodnie z zasadami określonymi

rozporządzeniu

W zakresie danych dotyczących szkodliwego działania na środowisko:

- zwykle klasyfikacji dokonuje się metodą obliczeniową,
- ostrą toksyczność dla środowiska wodnego, można również klasyfikować na

podstawie wyników badań

W celu klasyfikacji mieszanin

bierze się pod uwagę występujące

w mieszaninie

(jako składniki i jako zanieczyszczenia) substancje chemiczne

stwarzające zagrożenia dla zdrowia człowieka lub dla środowiska.

Kategoria niebezpieczeństwa substancji

Stężenie substancji, które uwzględnia
się w celu klasyfikacji mieszaniny

Mieszaniny w postaci
gazu % objętościowy

Inne mieszaniny

% wagowy

Substancje bardzo toksyczne

≥ 0,02

≥ 0,1

Substancje toksyczne

≥ 0,02

≥ 0,1

Substancje rakotwórcze kategorii 1 lub 2

≥ 0,02

≥ 0,1

Substancje mutagenne kategorii 1 lub 2

≥ 0,02

≥ 0,1

Substancje działające szkodliwie na rozrodczość kategorii 1 lub
2

≥ 0,02

≥ 0,1

Substancje szkodliwe

≥ 0,2

≥ 1

Substancje żrące

≥ 0,02

≥ 1

Substancje drażniące

≥ 0,2

≥ 1

Substancje uczulające

≥ 0,2

≥ 1

Substancje rakotwórcze kategorii 3

≥ 0,2

≥ 1

Substancje mutagenne kategorii 3

≥ 0,2

≥ 1

Substancje działające szkodliwie na rozrodczość kategorii 3

≥ 0,2

≥ 1

Substancje niebezpieczne dla środowiska z przypisanym
symbolem N

≥ 0,1

Substancje niebezpieczne dla warstwy ozonowej

≥ 0,1

Substancje niebezpieczne dla środowiska bez przypisanego
symbolu N

≥ 1

Mieszanina

może zostać zaklasyfikowany jako niebezpieczna na podstawie

wyników badań właściwości fizykochemicznych, toksyczności i ekotoksyczności lub
metodą obliczeniową (na podstawie zawartości składników niebezpiecznych).
Metodologia ta jest określona w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 14 września
2012

r. w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji chemicznych i ich

mieszanin (Dz. U. z 2012 r. poz.1018)

Jeżeli, z uwagi na zagrożenia dla zdrowia człowieka lub dla środowiska,

mieszanina klasyfikowana

jest na podstawie zawartości niebezpiecznych

składników, stosowanymi stężeniami granicznymi są stężenia podane w wykazie
substancji n

iebezpiecznych. Gdy substancja lub substancje nie występują w wykazie

lub gdy występują bez określonych stężeń granicznych stosowanymi stężeniami
granicznymi są stężenia podane w załączniku do rozporządzenia Ministra Zdrowia w
sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji i preparatów chemicznych.

2.2

Oznakowanie produktów chemicznych

2.2.1

Wymagania ogólne dotyczące opakowań i oznakowania

Oznakowanie produktu chemicznego jest to zbiór informacji o jego

niebezpiecznych właściwościach, umieszczany na opakowaniu produktu, a
przygotowany na podstawie jego uprzedniej klasyfikacji.

Zgodnie z art. 20 ust. 8 ustawy o substancjach chemicznych i ich

mieszaninach  oznakowanie  opakowania  substancji  niebezpiecznej  lub  mieszaniny
niebezpiecznej,  wprowadzanych  do  obrotu  na  terytorium  Rzeczypospolitej  Polskiej,
powinno być sporządzone w języku polskim.

Sposób

oznakowania

substancji

niebezpiecznych

preparatów

niebezpiecznych określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2012 r.
w sprawie oznakowania opako

wań substancji niebezpiecznych i mieszanin

niebezpiecznych oraz niektórych mieszanin (Dz. U. z 2012 r. poz. 445)

Oznakowanie

powinno być umieszczone na opakowaniu tak aby jego treść

mogła zostać odczytana poziomo, gdy opakowanie pozostaje w normalnym
położeniu. Etykieta powinna być trwale przymocowana na powierzchni opakowania,
a jej wewnętrzna powierzchnia powinna przylegać bezpośrednio i w całości do
opakowania.

Rozporządzenie określa wymiary jakie powinna mieć etykieta. Wymiary te

zależne są od pojemności opakowania i nie powinny być mniejsze niż 52 x74 mm. W
przypadku zamieszczenia na oznakowaniu napisów ostrzegawczych także
w

językach innych niż język polski wymiar oznakowania należy powiększyć o obszar

zajęty przez napisy w innym języku lub innych językach.

Każdy znak ostrzegawczy powinien pokrywać co najmniej jedną dziesiątą pola

powierzchni oznakowania opakowania, ale nie mniej niż 1 cm

. Kolor i wygląd

oznakowania opakowania powinny być tak dobrane, aby znak ostrzegawczy i jego tło
wyraźnie się od siebie odróżniały.

Wszystkie informacje zamieszczone na oznakowaniu opakowania powinny

wyraźnie odróżniać się od tła i mieć takie wymiary i liternictwo, żeby były łatwo
czytelne.

Zastosowanie z uwagi na tajemnicę handlową alternatywnej nazwy rodzajowej

dla zawartych w preparacie substancji niebezpiecznych wymaga uzyskania zgody
Inspektora do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych (art. 25.1a ustawy o
substancjach i preparatach chemicznych).

Opakowania substancji niebezpiecznych i mieszanin niebezpiecznych

wprowadzanych  do  obrotu  powinny  mieć  konstrukcje  uniemożliwiającą  wydostanie
się  zawartości  z  opakowania  w  sposób  przypadkowy.  Wymóg  ten  nie  ma
zastosowania,  jeżeli  wymagane  są  szczególne  techniczne  środki  bezpieczeństwa.
Opakowania powinny być wykonane z materiałów odpornych na niszczące działanie

ich  zawartości  i  uniemożliwiających  tworzenie  się  substancji  niebezpiecznych  w
wyniku  chemicznego  oddziaływania  zawartości  na  materiał  opakowania.  Powinny
również zachowywać szczelność w warunkach działających na opakowanie obciążeń
i  napięć  w  trakcie  jego  normalnej  eksploatacji.  W przypadku  opakowań  z
zamknięciami  wielokrotnego  użytku  powinny  gwarantować  zachowanie  ich
szczelności  podczas  wielokrotnego  otwierania  i  zamykania  w  warunkach  normalnej
eksploatacji.

2.2.2 Oznakowanie substancji

Oznakowanie każdej substancji niebezpiecznej powinno zawierać:

nazwę substancji określoną zgodnie z wykazem substancji niebezpiecznych;
jeżeli substancja nie jest wymieniona w wykazie, należy zamieścić nazwę
powszechnie przyjętą w międzynarodowym nazewnictwie chemicznym

nazwę lub imię i nazwisko, adres i numer telefonu podmiotu odpowiedzialnego
za wprowadzenie substancji do obrotu

znak lub znaki ostrzegawcze i napisy określające ich znaczenie. W przypadku
substancji niebezpiecz

nych, których nie wymieniono w wykazie, znaki

ostrzegawcze i napisy określające ich znaczenie powinny odpowiadać
klasyfikacji dokonanej zgodnie z kryteriami klasyfikacji

zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia - „zwroty R”, które powinny być zgodne

ze wskazanymi w

wykazie, a w przypadku substancji niebezpiecznych, których

nie wymieniono w

wykazie, zwroty R wybrane spośród zwrotów R ustalonych

zgodnie z

kryteriami klasyfikacji. W miarę możliwości należy zamieszczać

łączone zwroty R w taki sposób, aby niezbędną informację przedstawić za
pomocą jak najmniejszej liczby zwrotów

zwroty S

– określające warunki bezpiecznego stosowania, których brzmienie

powinno  być  zgodne  z  brzmieniem  określonym  w rozporządzeniu,  a
w przypadku  substancji  nie  wymienionych  w  wykazie,  zwroty  S  powinny
zostać wybrane spośród zwrotów ustalonych zgodnie z określonymi regułami

numer WE jeżeli został przypisany danej substancji

w przypadku substancji objętych wykazem, oznakowanie powinno zawierać

wyrazy "Oznakowanie WE”

2.2.3 Oznakowanie mieszanin

Oznakowanie mieszanin

powinno zawierać:

nazwę handlową lub informację o przeznaczeniu mieszaniny

nazwę lub imię i nazwisko, adres i numer telefonu podmiotu
odpowiedzialnego za wprowadzenie mieszaniny do obrotu

nazwę chemiczną lub nazwy chemiczne substancji obecnych w mieszaninie
(nie więcej niż 4)

znak lub znaki ostrzegawcze i napisy określające ich znaczenie,
odpowiadające klasyfikacji mieszaniny dokonanej zgodnie z kryteriami
klasyfikacji

zwroty R w brzmieniu zgodnym z przepisami

zwroty S - w brzmieniu zgodnym z przepisami

ilość (masę lub objętość) preparatu w opakowaniu - jeżeli preparat jest
przeznaczony do sprzedaży dla konsumentów

2.2.4

Wymogi dodatkowe w zakresie oznakowania produktów
biobójczych

Produkty biobójcze powinny być klasyfikowane i oznakowane zgodnie

z przepisami o substancjach i preparatach chemicznych. Oznakowanie produktu
biobójczego nie może wprowadzać w błąd ani przekonywać w sposób nierzetelny o
wyjątkowej skuteczności produktu, nie może też w żadnym przypadku zawierać
określeń typu „produkt biobójczy o niskim ryzyku”, „nietoksyczny”, „nieszkodliwy” ani
o podobnym znaczeniu.

Oznakowanie produktu biobójczego, który został zaklasyfikowany jako

niebezpieczny powinno zawierać wszystkie informacje określone rozporządzeniem
Ministra Zdrowia

w sprawie oznakowania opakowań substancji niebezpiecznych i

preparatów  niebezpiecznych,  a  ponadto  zgodnie  z  art.  44  ust.  3  ustawy  z  dnia  13
września 2002r. o produktach biobójczych  (Dz. U. Nr 39 z 2007r., poz. 252 z późn.
zm.)  oznakowanie  opakowania  p

owinno zawierać następujące informacje w języku

polskim:
1) tożsamość wszystkich substancji czynnych i ich stężenia podane

w jednostkach

metrycznych,

2) numer pozwolenia, pozwolenia tymczasowego albo numer wpisu do rejestru,
3) postać produktu,
4) zakres stosowania,
5) zalecenia dotyczące stosowania, dawki lub ilości wyrażone w jednostkach

metrycznych dla każdego zakresu stosowania,

6) informacje szczegółowe dotyczące bezpośrednich i pośrednich ubocznych

skutków stosowania i wskazówki odnośnie udzielania pierwszej pomocy w razie
zatrucia lub uczulenia,

7) napis „przed użyciem przeczytaj załączoną ulotkę informacyjną”, w przypadkach

kiedy wielkość opakowania nie umożliwia umieszczenia wszystkich wymaganych
danych,

8) zalecenia dotyczące bezpiecznego postępowania z odpadami produktu i

opakowaniem,

9) numer serii i datę ważności uwzględniającą normalne warunki przechowywania

produktu,

10) okres od zastosowania produktu do uzyskania skutku biobójczego, okresy

między kolejnymi zastosowaniami, okres między zastosowaniem produktu a
użytkowaniem obiektu poddanego jego działaniu lub wstępu ludzi albo zwierząt
na teren, gdzie produkt był stosowany, szczegółowe zalecenia odnośnie
sposobów i środków stosowanych w celu usunięcia skażeń produktem,

11) niezbędny czas wentylacji pomieszczeń poddanych zabiegowi produktem,

szczegółowe informacje dotyczące odpowiedniego czyszczenia sprzętu
służącego do wykonywania zabiegów, szczegółowe środki ostrożności, jakie
należy zachować w czasie wykonywania zabiegu, przechowywania i transportu.

Informacje, o których mowa w pkt 1, 2, 4, 7 i 9, należy zamieszczać na etykiecie

produktu. Informacje, o których mowa w pkt 3, 5, 6, 8, 10, mogą być zamieszczane w
innym miejscu opakowania jednostkowego lub w ulotce informacyjnej.

2.3 Karty charakterys

tyki produktów chemicznych

Karta charakterystyki stanowi zbiór informacji o niebezpiecznych

właściwościach  substancji  lub  preparatu  oraz  zasadach  i  zaleceniach  ich
bezpiecznego  stosowania.  Jest  przeznaczona  przede  wszystkim  dla  użytkowników
prowadzących  działalność  zawodową  w  celu  umożliwienia  im  podjęcia  w  miejscu
pracy  środków  niezbędnych  do  zapewnienia  bezpieczeństwa  oraz  ochrony  zdrowia
człowieka i środowiska.

Osoba odpowiedzialna za wprowadzenie do obrotu substancji niebezpiecznej

lub mieszaniny niebezpiecznej

na rynku krajowym lub wspólnotowym, bez względu

na  to,  czy  jest  importerem,  producentem  lub  dystrybutorem,  powinna  nieodpłatnie
zapewnić  odbiorcy  kartę  charakterystyki  danego  produktu  chemicznego,  w  postaci
wydruku  lub  elektronicznie,  najpóźniej  przy  pierwszej  dostawie.  W  razie  pojawienia
się  nowych  istotnych  informacji  na  temat  substancji  niebezpiecznej  lub  preparatu
niebezpiecznego,  osoba  wprowadzająca  do  obrotu  taki  produkt  aktualizuje  kartę
charakterystyki  i  dostarcza  ją  wszystkim  odbiorcom,  którym  dostarczyła  taką
substancję lub taki preparat w ciągu ostatnich 12 miesięcy.

Karta musi być sporządzona w sposób jasny i zwięzły. Karty charakterystyki

dostarczane  odbiorcy  mającemu  siedzibę  na  terytorium  Rzeczypospolitej  Polskiej
musza  być  sporządzone  w  języku  polskim.  W  przypadku  dostarczania  karty
charakterystyki  odbiorcy  mającemu  siedzibę  na  terytorium  innych  państw
członkowskich  Unii  Europejskiej  w  kartach  charakterystyki  uwzględnia  się,  na
życzenie odbiorcy, wymagania przepisów krajowych obowiązujących w tym państwie.

Podstawowym  narzędziem  stosowanym  w systemie  REACH  w celu  zapewnienia
przepływu  informacji  w łańcuchu  dostaw  umożliwiających  podjęcie  koniecznych
środków  w celu  zapewnienia  bezpieczeństwa  oraz  ochrony  zdrowia  człowieka
i

środowiska będą, podobnie jak w istniejącym prawodawstwie chemicznym, karty

charakterystyki.

Wymagania odnoszące się do kart charakterystyki opisane są w Tytule IV
roz

porządzenia REACH (Informacje w łańcuchu dostaw) natomiast wytyczne do ich

sporządzania  są  opisane  w  załączniku  II  do  rozporządzenia.  Karty  charakterystyki
będą  w  dalszym  ciągu  zawierać  informację  o  zagrożeniach  stwarzanych  przez
substancję  lub  preparat,  a  także  informacje  o  zalecanych  środkach  zarządzania
ryzykiem,  koniecznych  do  odpowiedniego  kontrolowania  ryzyka  dla  zdrowia  i
środowiska naturalnego.

Zgodnie z art. 31

rozporządzenia REACH dostawca substancji lub preparatu

dostarcza od

biorcy kartę charakterystyki, w języku urzędowym Państwa

Członkowskiego na terenie którego substancja lub preparat jest wprowadzana do
obrotu, sporządzoną zgodnie z załącznikiem II w przypadku gdy:

substancja lub preparat spełniają kryteria klasyfikacji jako niebezpieczne zgodnie
z

dyrektywą 67/548/EWG lub dyrektywą 1999/45/WE,

substancja jest trwała, wykazująca zdolność do bioakumulacji i toksyczna
(PBT) lub bardzo trwała i wykazująca bardzo dużą zdolność do
bioakumulacji (vPvB) zgodnie z kryteriami zawartymi w

załączniku XIII,

substancja znajduje się na liście substancji do ewentualnego włączenia do
załącznika XIV (Załącznika XIV- Wykaz substancji podlegających procedurze
udzielania zezwoleń).

Zgodnie z

przepisami rozporządzenia REACH karty charakterystyki trzeba

przygotować także dla preparatów niezaklasyfikowanych zgodnie z kryteriami
klasyfikacji jako niebezpieczne (i

dostarczyć odbiorcy na jego żądanie), ale

zawierających:

a) w

stężeniach wynoszących osobno co najmniej 1% wag. w przypadku preparatów

nie występujących w postaci gazu oraz co najmniej 0,2% obj. w przypadku
preparatów występujących w postaci gazu, substancję która stwarza zagrożenie
dla zdrowia ludzkiego lub środowiska, lub

b) w

stężeniach wynoszących osobno co najmniej 0,1% wag. w przypadku

preparatów nie występujących w postaci gazu przynajmniej jedną substancję,
która jest PBT lub vPvB, lub która została umieszczona na liście substancji
podlegających procedurze udzielania zezwoleń z powodów innych niż określone
w lit. a), lub

substancję, w przypadku której zostały określone we Wspólnocie najwyższe
dopuszczalne stężenia w środowisku pracy.

Dostawcy mają obowiązek dokonania aktualizacji kart charakterystyki gdy:

pojawią się nowe informacje mogące mieć wpływ na środki kontroli ryzyka lub
nowe informacje o

zagrożeniach,

zostanie udzielone zezwolenie na określone kierunki zastosowania substancji,

w przypadku zastosowania ograniczenia w obrocie lub stosowaniu.

Rozporządzenie  REACH  wprowadza  w kartach  charakterystyki  oprócz  zmian
merytorycznych  także  pewne  drobne  zmiany  w układzie  karty  charakterystyki,  takie
jak  zamiana  punktu  2  karty  z punktem  3  oraz  zmian

a nagłówku punktu 9. Poniżej

przedstawiono układ karty charakterystyki zgodny z wymaganiami rozporządzenia
REACH:

Identyfikacja substancji/preparatu i

identyfikacja przedsiębiorstwa,

Identyfikacja zagrożeń,

Skład/informacja o składnikach,

Pierwsza pomoc,

Postępowanie w przypadku pożaru,

Postępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia do środowiska,

Postępowanie z substancją/preparatem i jej/jego magazynowanie,

Kontrola narażenia/środki ochrony indywidualnej,

Właściwości fizyczne i chemiczne,

10.

abilność i reaktywność,

11.

Informacje toksykologiczne,

12.

Informacje ekologiczne,

13.

Postępowanie z odpadami,

14.

Informacje o transporcie,

15.

Informacje dotyczące przepisów prawnych,

16.

Inne informacje.

Nowym elementem, który w pewnych przypadkach będzie musiał być
d

ołączony do karty charakterystyki są scenariusze narażenia, czyli dokument

zawierający  zestaw  warunków  opisujących  sposób  produkcji  lub  stosowania
substancji  podczas  jej  etapów  istnienia  oraz  sposób  w jaki  producent  lub  importer
kontroluje  narażenie  Kudzi  i środowiska  lub  w jaki  sposób  zaleca  dalszemu
użytkownikowi  sprawowanie  tej  kontroli.  Scenariusze  narażenia  będą  musiały  być
dołączone  w załączniku  do  karty  charakterystyki  dla  tych  substancji  dla  których
wymagane jest przeprowadzenie oceny bezpieczeństwa chemicznego i sporządzenie
raportu  bezpieczeństwa  chemicznego.  W takim  przypadku  informacje  zawarte
w

karcie charakterystyki muszą być zgodne z informacjami zawartymi w ocenie

bezpieczeństwa chemicznego. Raport bezpieczeństwa chemicznego wymagany jest
dla

wszystkich substancji podlegających rejestracji, jeżeli rejestrujący produkuje lub

importuje  taką  substancję  w ilości  co  najmniej  10  ton  rocznie.  W pewnych
przypadkach raport bezpieczeństwa chemicznego musi być także sporządzony przez
dalszych użytkowników.  Dalszy użytkownik substancji w jej postaci własnej lub jako
składnika  preparatu  sporządza  raport  bezpieczeństwa  chemicznego  dla  każdego
zastosowania  nie  spełniającego  warunków  opisanych  w scenariuszu  narażenia
w dostarczonej  mu  karcie  charakterystyki  lu

b dla każdego zastosowania

odradzanego przez jego dostawcę. W takim przypadku raport bezpieczeństwa
chemicznego musi być sporządzony gdy dalszy użytkownik stosuje substancję lub
preparat w

całkowitej ilości większej niż 1 tona rocznie.

2.4

Raport bezpieczeństwa chemicznego a dalszy użytkownik

Zgodnie z

przepisami rozporządzenia REACH każdy dalszy użytkownik ma prawo

pisemnie (w wersji papierowej lub elektronicznej) poinformować o zastosowaniu
substancji

– co najmniej w formie krótkiego, ogólnego opisu jej zastosowania –

producenta, importera, dalszego użytkownika lub dystrybutora zaopatrującego go
w

tę substancję w jej postaci własnej lub jako składnik preparatu, aby zastosowanie

to stało się zastosowaniem zidentyfikowanym. Informując o zastosowaniu, dostarcza
on producentowi, importerowi lub dalszemu użytkownikowi, który dostarczył mu tę
substancję, informacje wystarczające do sporządzenia scenariusza narażenia.
Dalszy

użytkownik,

aby

jego

zastosowanie

stało

się

zastosowaniem

zidentyfikowanym będzie zobowiązany przekazać następujące informacje:

rodzaj produktu stanowiącego końcowe zastosowanie (preparat, wyrób)

rodzaj zastosowania (w jaki sposób jest stosowany końcowy produkt),

informacje dotyczące warunków operacyjnych (parametry dotyczące procesu lub
produk

tu, które mają wpływ na narażenie ludzi- pracownicy, konsumenci- oraz na

środowisko. Np. w przypadku wykorzystania substancji w procesie wykonywania
nadruków na tekstyliach konieczne do opisania istotne parametry,
zidentyfikowane podczas przeprowadzanego p

rojektu RIP 3.5, odnosiły się do

stopnia hermetyzacji procesu

– czy wykonywanie nadruku przeprowadzane jest

systemie zamkniętym, temperatury operacyjnej, trwania i częstotliwości

wykonywania nadruku w

ciągu dnia, używanej ilości substancji)

środki zarządzania ryzykiem odnoszące się do zdrowia ludzkiego,

środki zarządzania ryzykiem odnoszące się do środowiska

zmierzony poziom narażenia na daną substancje (oczywiście gdy wartości takie
są dostępne).

Dalszy użytkownik substancji w jej postaci własnej lub jako składnika preparatu ma
obowiązek

sporządzenia

raportu

bezpieczeństwa

chemicznego,

zgodnie

załącznikiem XII, dla każdego zastosowania niespełniającego warunków opisanych

scenariuszu narażenia lub, w stosownych przypadkach, w kategorii stosowania

narażenia podanej w dostarczonej mu karcie charakterystyki lub dla każdego

zastosowania odradzanego przez jego dostawcę.

Biorąc  pod  uwagę  fakt,  że  ocena  bezpieczeństwa  chemicznego  jest  zadaniem
wymagającym  wysokiego  poziomu  wiedzy  specjalistycznej  w zakresie  szacowania
narażenia i oceny ryzyka, dalsi użytkownicy będą chcieli uniknąć sytuacji w której są
zmuszeni  do  przeprowadzenia  oceny  bezpieczeństwa  chemicznego.  W przypadku
gdy dalszy użytkownik stwierdzi, że to w jaki sposób wykorzystuje on substancję nie
spełnia  warunków  opisanych  w scenariuszu  narażenia  dostarczonym  mu  z kartą
charakterystyki,  nie  oznacza  to  że  ma  on  automatycznie  obowiązek  sporządzenia
raportu  bezpieczeństwa  chemicznego.  Dalszy  użytkownik  nie  musi  sporządzać
raportu bezpieczeństwa chemicznego w każdym z następujących przypadków:

1. gdy nie jest wymagane dostarczenie karty charakterystyki wraz z

substancją lub

preparatem;

gdy od jego dostawcy nie jest wymagane sporządzenie raportu bezpieczeństwa
chemicznego;

gdy dalszy użytkownik stosuje substancję lub preparat w całkowitej ilości mniejszej
niż 1 tona rocznie;

gdy dalszy użytkownik wprowadza lub zaleca scenariusz narażenia, który zawiera
jako warunki minimalne warunki opisane w

scenariuszu narażenia przekazanym

mu w

raporcie bezpieczeństwa chemicznego;

5. gdy substancja obecna jest w preparacie w

stężeniu niższym niż którekolwiek ze

stężeń określonych w art. 14 ust. 2, (punkt 32 Preambuły: Nie należy wprowadzać
obowiązku  przeprowadzania  oceny  bezpieczeństwa  chemicznego  dla  substancji
będących  składnikami  preparatów  w pewnych  bardzo  małych  stężeniach
uznawanych za niestwarzające powodów do obaw);

gdy dalszy użytkownik stosuje tę substancję do celów prowadzenia badań
dotyczących produktu oraz procesu produkcji i jego rozwoju, pod warunkiem że

ryzyko dla zdrowia człowieka i środowiska jest należycie kontrolowane zgodnie
z

wymaganiami przepisów dotyczących ochrony pracowników i środowiska.

3. Wymagania w zakresie stosowania w działalności zawodowej

niebezpiecznych substancji i mieszanin chemicznych

Art. 207 Kodeksu pracy wskazuje, że za stan bezpieczeństwa w zakładzie

pracy odpowiedzialny jest pracodawca, który powinien zapewnić pracownikom
bezpieczne i higieniczne warunki pracy.

W celu skutecznego nadzoru nad działalnością związaną ze stosowaniem

substancji i mieszanin

chemicznych niezbędne jest opracowanie jasnej polityki

w zakresie ich bezpiecznego stosowania

[21]

. Przede wszystkim w zakładzie powinny

zostać ustalone zasady bezpiecznego stosowania i postępowania z niebezpiecznymi
substan

cjami i preparatami chemicznymi podczas ich transportu, użytkowania i

usuwania  ich  odpadów.  Pracodawca  powinien  również  dostarczyć  pracownikom
pełną  informację  o  zagrożeniach  ze  strony  stosowanych  substancji  i  mieszanin
chemicznych,  a  także  zapewnić  gruntowne  przeszkolenie  pracowników  w  zakresie
bezpiecznego  postępowania  z  substancjami  i  mieszaninami  chemicznymi.  W
zakładzie  należy  ponadto  zapewnić  warunki  bezpiecznego  przechowywania
substancji  i uniemożliwić osobom nieupoważnionym dostęp do tych substancji.

Pracodawca jest zobowiązany zapewnić ochronę pracowników przed wypadkami i
zatruciami podczas pracy poprzez:

tosowanie substancji, które nie stwarzają ryzyka lub ryzyko najmniejsze

wybór właściwego wyposażenia i urządzeń do pracy z substancjami
chemicznymi

dobór właściwych środków ochrony indywidualnej

zapewnienie właściwego oznakowania wszystkich substancji chemicznych

dostarczenie kart charakterystyk i udostępnienie ich pracownikom

kontrole wszystkich operacji związanych ze stosowanymi substancjami
chemicznymi

konserwacje, naprawy i okresowe przeglądy wyposażenia i urządzeń

kontrole stosowania ogólnych wymogów bhp i ustalonych praktyk bezpiecznej
pracy

zabezpieczanie właściwych środków na wypadek awarii.
Kodeks pracy oprócz wyżej wymienionych obowiązków pracodawcy określa

także  w  art.  211  podstawowe  obowiązki  pracownika  w  zakresie  bezpieczeństwa  i
higieny  pracy.  Podczas  wykonywania  swych  obowiązków  pracownicy  powinni
współdziałać  z  pracodawcą  i  postępować  zgodnie  ze  wszystkimi  ustalonymi
procedurami  i  praktykami  bezpiecznego  i  higienicznego  stosowania  substancji  i
mieszanin

chemicznych w środowisku pracy. Pracownicy są zobowiązani do

postępowania  według  instrukcji  dostarczonych  przez  pracodawcę,  powinni  znać
przepisy  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy  oraz  brać  udział  w  szkoleniach  i
instruktażach z tego zakresu.

3.1 Spis niebezpiecznych substancji i mieszanin chemicznych

Bezpieczeństwo chemiczne - to takie stosowanie substancji chemicznych,

które  eliminuje  lub przynajmniej w dużym stopniu ogranicza  szkodliwe ich  działanie
na  człowieka,  zarówno  w  pracy,  jak  i  poza  pracą,  oraz  szkodliwe  ich  działanie  na
środowisko,  do  poziomu,  który  można  zaakceptować.  Podstawowym  warunkiem
podjęcia  działań  w  dziedzinie  bezpieczeństwa  chemicznego  jest  wiedza  o
zagrożeniach.  Informację  o  zagrożeniach  należy  uzyskać  przed  rozpoczęciem
stosowania substancji/mieszanin chemicznych.

Art. 220 § 1 Kodeksu pracy informuje pracodawcę, iż niedopuszczalne jest

stosowanie materiałów i procesów technologicznych bez uprzedniego ustalenia
stopnia ich szkodliwości dla zdrowia pracowników i podjęcia odpowiednich środków
profilaktycznych.

Pierwszym zadaniem pracodawcy w zakresie koordynacji i planowania

bezpiecznego stosowania substancji i preparatów chemicznych jest więc
zidentyfikowan

ie stosowanych produktów chemicznych pod kątem stwarzanych

przez nie zagrożeń i opracowanie spisu stosowanych w zakładzie
substancji/mieszanin

niebezpiecznych. Ważne informacje na temat substancji i

mieszaniny

można znaleźć na etykiecie. Karta charakterystyki niebezpiecznych

substancji i niebezpiecznych mieszanin

chemicznych, jeszcze bardziej szczegółowo

informuje

niebezpiecznych

właściwościach

poszczególnych

substancji

chemicznych lub mieszanin.

Obowiązek sporządzenia spisu stosowanych substancji czy preparatów

niebezpiecznych wynika z art. 221 § 2 Kodeksu pracy, który mówi, iż
Niedopuszczalne

jest

stosowanie

substancji

niebezpiecznej,

mieszaniny

niebezpiecznej, substancji stwarzającej zagrożenie lub mieszaniny stwarzającej
zagrożenie bez posiadania aktualnego spisu tych substancji i mieszanin oraz

kart

charakterystyki, a także opakowań zabezpieczających przed ich szkodliwym
działaniem, pożarem lub wybuchem.

Przedmiotowy spis powinien dotyczyć wyłącznie substancji czy mieszanin

niebezpiecznych,

czyli

takich

które

zostały

zaklasyfikowane

zgodnie

obowiązującymi kryteriami klasyfikacji do jednej z 15 kategorii niebezpieczeństwa

lub  zgodnie  z  kryteriami  zawartymi  w  rozporządzeniu  CLP.  Nie  powinny  się  w  nim
znajdować  te  produkty,  które  nie  zostały  sklasyfikowane  przez  producentów  jako
niebezpieczne.

Spis ten powinien być ponadto stale aktualizowany, co oznacza że każda zmiana
dotycząca rodzaju stosowanych substancji i mieszanin chemicznych powinna być w
nim umieszczana.

Ustawodawca nie określił formy sporządzania spisu substancji i mieszanin

niebezpiecznych. W związku z powyższym każda jego forma będzie prawidłowa,
zarówno taka która będzie zawierała jedynie nazwy handlowe stosowanych
produktów chemicznych, jak i taka która poza nazwami będzie zawierała informacje

dotyczące ryzyka stwarzanego przez dany produkt, danych producenta czy miejsca
(stanowiska, wydziału) gdzie dany produkt jest stosowany.
Spis taki może być sporządzony osobno dla każdego wydziału produkcyjnego czy
innej jednostki organizacyjnej,

lub może zostać zaprowadzony jako jeden centralny

rejestr dla całego zakładu i także w tym przypadku będzie on prawidłowy, a jedynym
kryterium, którym powinien kierować się zakład wybierając jego formę powinny być
rozwiązania organizacyjne przyjęte w firmie.

3.2 Karta charakterystyki

Sporządzenie karty charakterystyki produktu chemicznego jest obowiązkiem

wprowadzającego do obrotu, który to jest zobowiązany do bezpłatnego
udostępnienia odbiorcy karty charakterystyki, najpóźniej w dniu pierwszej dostawy.

Pra

codawca powinien posiadać karty charakterystyk dla wszystkich

stosowanych substancji i mieszanin

niebezpiecznych. Obowiązek niniejszy wynika z

art. 221 § 2 Kodeksu pracy który wskazuje, iż niedopuszczalne jest stosowanie
substancji niebezpiecznej, mieszani

ny niebezpiecznej, substancji stwarzającej

zagrożenie lub mieszaniny stwarzającej zagrożenie bez

posiadania

kart

charakterystyk.

Z kartami charakterystyk wszystkich niebezpiecznych produktów chemicznych

winien zostać zapoznany każdy pracownik stosujący dany produkt chemiczny.
Karty  powinny  być  dostępne  dla  pracowników  stosujących  chemikalia  w  formie
„papierowej”,  bądź  na  nośnikach  elektronicznych  lub  w  formie  przekazu
elektronicznego.

Karta charakterystyki niebezpiecznej substancji i niebezpiecznej mieszaniny

chemicznej

szczegółowo

informuje

niebezpiecznych

właściwościach

poszczególnych  substancji  chemicznych  lub  mieszanin,  rodzaju  i  rozmiarach
stwarzanego  przez  nie  zagrożenia  oraz  o  zasadach  postępowania  z  nimi,  co
umożliwia  racjonalną  i  efektywną  profilaktykę  w  zakładzie,  a  także  -  w  przypadku
awarii  -

ochronę ludzi i środowiska poza zakładem pracy. Na podstawie tych

informacji

pracodawca

powinien

przeanalizować

konieczność

używania

niebezpiecznych  produktów  chemicznych  i  możliwość  ich  zastąpienia  przez  mniej
szkodliwe substancje.  Jeżeli okaże się to niemożliwe ze względów technicznych lub
ekonomicznych,  wówczas  wykorzystując  informacje  zawarte  w  kartach
charakterystyki  należy  wdrożyć  odpowiednie  środki  zapobiegawcze  i  procedury
zapewniające  bezpieczne  stosowanie  niebezpiecznych  substancji  i  mieszanin
chemicznych.

3.3

Instrukcja bezpieczeństwa i higieny pracy oraz instrukcja
określająca sposób składowania, pakowania, załadunku i
transportu

Stosowanie w zakładzie niebezpiecznych substancji i mieszanin wiąże się

koniecznością opracowania i udostępnienia pracownikom instrukcji bezpieczeństwa

i higieny pracy. Rodzaj instrukcji jakie każdy pracodawca powinien opracować
określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997r.
w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003r. Nr
169, poz. 1650 z późn. zm.).

Pracodawca jest obowiązany udostępnić pracownikom do stałego korzystania,
aktualne instrukcje bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące postępowania
z

materiałami szkodliwymi dla zdrowia i niebezpiecznymi. Instrukcje te powinny

sposób zrozumiały dla pracowników wskazywać czynności, które należy wykonać

przed  rozpoczęciem  pracy,  zasady  i  sposoby  bezpiecznego  wykonywania  pracy,
czynności do wykonania po jej zakończeniu oraz zasady postępowania w sytuacjach
awaryjnych  stwarzających  zagrożenie  dla  życia  lub  zdrowia  pracowników.  Powinny
ponadto  uwzględniać  informacje  zawarte  w  kartach  charakterystyki  substancji  i
mieszanin chemicznych.
Dodatkowo  w  ma

gazynach chemicznych powinny być wywieszone instrukcje

określające sposób składowania, pakowania, załadunku i transportu materiałów
niebezpiecznych. Z treścią instrukcji należy zapoznać pracowników zatrudnionych
przy tych pracach.

3.4 Oznakowanie miejsc,

rurociągów oraz pojemników i

zbiorników zawierających niebezpieczne substancje i
preparaty chemiczne

Zgodnie z art. 221 ust 1 ustawy Kodeks Pracy substancje chemiczne i ich

mieszaniny m

uszą być oznakowane w sposób widoczny, umożliwiający ich

identyfikację. Celem tego oznakowania jest dostarczenie każdemu kto może mieć do
czynienia z danym produktem chemicznym podstawowych informacji odnośnie
rodzaju, klasyfikacji produktu i zagrożeń z nim związanych.

Za oznakowanie oryginalnych opakowań substancji czy mieszanin

chemicznych odpowiada wprowadzający do obrotu i to na nim spoczywa obowiązek
umieszczenia na etykiecie wszystkich wymaganych informacji. Bardzo często jednak
niebezpieczne produkty chemiczne na stanowiskach pracy nie są przechowywane w
opakowaniach d

ostarczonych od producenta. Wiąże się to na przykład z

koniecznością  wykonywania  rozcieńczeń    i  roztworów  w  laboratorium,  czy
przelewaniem produktów do mniejszych opakowań. W takim przypadku kierując się
zasadą  konieczności  oznakowania  produktu  umożliwiającego  jego  jednoznaczną
identyfikację  obowiązek  ten  spoczywa  na  stosującym  daną  substancję  czy
mieszaninę.

Sposób oznakowania pojemników i zbiorników służących do przechowywania

substancji niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych i do pracy z nimi określa
rozporządzenie Ministra zdrowia w sprawie sposobu oznakowania miejsc, rurociągów
oraz pojemników i zbiorników służących do przechowywania lub zawierających
substancje chemiczne i ich mieszaniny.
Rozporządzenie określa dwa sposoby oznakowania pojemników i zbiorników.

I tak pierwsza możliwość oznakowania pojemnika lub zbiornika

z produktem chemicznym dotyczy oznakowania znakami ostrzegawczymi zgodnymi
z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2012 r. w sprawie
oznakowania

opakowań substancji niebezpiecznych i mieszanin niebezpiecznych

oraz niektórych mieszanin  (Dz. U. z 2012 r. poz. 445) z uwzględnieniem art. 221 §1
Kodeksu pracy.
Czyli  oznakowanie  pojemnika  lub  zbiornika  winno  zawierać  znaki  ostrzegawcze
wynikające  z  klasyfikacji  substancji  oraz  mieszaniny  o  odpowiednim  stężeniu  oraz
informację  umożliwiającą  jednoznaczną  identyfikację  niebezpiecznej  substancji  lub
mieszaniny chemicznej.

Druga możliwość oznakowania, to zastąpienie piktogramów znakami ostrzegawczymi
dla materiałów niebezpiecznych i uzupełnienie ich dodatkową informacją, dotyczącą
w szczególności nazwy substancji niebezpiecznej lub mieszaniny niebezpiecznej,
wzoru chemicznego substancji, oraz informacją o zagrożeniach stwarzanych przez
subst

ancję niebezpieczną lub mieszaninę niebezpieczną.

Aby właściwie oznakować pojemnik zawierający daną substancję należy tak

dobrać  znak  ostrzegawczy  aby  wynikał  on  z  klasyfikacji  substancji  o  odpowiednim
stężeniu.  Jeżeli  substancja  zawarta  jest  w  załączniku  do  rozporządzenia  CLP  –
„urzędowo”  sklasyfikowana,  korzystamy  ze  stężeń  granicznych  określonych  dla  tej
substancji. Jeżeli substancja nie została wymieniona w wykazie lub wymieniona jest
bez  stężeń  granicznych,  albo  jeżeli  zachodzi  konieczność  oznakowania  pojemnika
zawierającego  odpowiednio  rozcieńczony  produkt,  to  korzystamy  ze  stężeń
granicznych wymienionych w tabelach przedstawionych w rozporządzeniu w sprawie
kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji chemicznych o och meszanin.

Powyższą zależność przedstawiono za pomocą sposobu oznakowania wodorotlenku
sodu  1 % i wodorotlenku sodu  0,5 %
Przykład 1

albo

Wodorotlenek sodu
NaOH
Powoduje poważne oparzenia

Wodorotlenek sodu 1 %

wodorotlenek sodu

Przykład 2

Pojemnik  zawierający  0,1  %  wodorotlenek  sodu  nie  wymaga  oznakowania
piktogramem,  gdyż  w  takim  rozcieńczeniu  nie  jest  to  substancja  niebezpieczna.
Natomiast  na oznakowaniu  opakowania  powinna się  znaleźć informacja  o rodzaju  i
stężeniu znajdującej się w nim substancji.

Odstąpienie od oznakowania znakami ostrzegawczymi jest możliwe

w przypadku

pojemnik

ów i zbiorników stosowanych do przechowywania

znajdujących się w procesie technologicznym substancji niebezpiecznych lub
mieszanin

niebezpiecznych przez krótki czas lub gdy zawartość pojemnika lub

zbiornika ulega częstym zmianom, a osobom obsługującym te pojemniki lub zbiorniki
zostanie zapewniona informacja dotycząca zagrożeń stwarzanych przez substancję
niebezpieczną lub mieszaninę niebezpieczną w nich przechowywane, zapewniająca
równorzędny poziom ochrony.

Obowiązek właściwego oznakowania dotyczy również oznakowania

niezabudowanych rurociągów zawierających niebezpieczne substancje lub
mieszaniny

. Znaki ostrzegawcze na rurociągach umieszcza się w odstępach

gwarantujących właściwy dostęp do informacji oraz w pobliżu najbardziej
niebezpiecznych elementów rurociągu, w szczególności zaworów lub złącz.

Miejsca, w których substancje niebezpieczne lub mieszaniny niebezpieczne

przechowywane  są  w  znaczących  ilościach,  oznakowuje  się  znakami
ostrzegawczymi zgodnymi z rozporządzeniem  z dnia 20 kwietnia 2012 r. w sprawie
oznakowania  opakowań  substancji  niebezpiecznych    i  mieszanin  niebezpiecznych
oraz niektórych mieszanin  (Dz. U. z 2012 r. poz. 445)  lub znakami ostrzegawczymi
dla  materiałów  niebezpiecznych.  Oznakowanie  powinno  być  zgodne  z  klasyfikacją
magazynowanyc

h niebezpiecznych substancji i preparatów chemicznych. I tak np.

jeśli w danym miejscu przechowywana są niebezpieczne produkty chemiczne,
sklasyfikowane jako toksyczne to oznakowanie winno być następujące:

Wodorotlenek sodu 1 %
NaOH 1 %
Działa drażniąco na oczy i skórę

lub

W sytuacji, gdy są magazynowane niebezpieczne produkty chemiczne
zaklasyfikowane do kilku kategorii niebezpieczeństwa można zastosować ogólny
znak ostrzegawczy

– ostrzeżenie o niebezpieczeństwie.

Oznakowanie miejsc przechowywania niebezpiecznych substancji i mieszanin
chemicznych powinno spełniać dodatkowe wymagania, takie jak:

umieszczenie ich w pobliżu miejsca przechowywania lub w miejscu wejścia na

zagrożony teren, w szczególności na drzwiach pomieszczenia,

usytuowanie na wysokości linii wzroku, w miejscach dobrze oświetlonych, łatwo

ostępnych i widocznych,

wykonanie z materiałów odpornych na warunki atmosferyczne.

3.5 Substancje i mieszaniny

o działaniu rakotwórczym i

mutagennym

Niektóre substancje czy mieszaniny chemiczne z którymi mają kontakt

pracownicy mogą być sklasyfikowane jako rakotwórcze lub mutagenne. W związku z
tym pracodawca powinien realizować obowiązki, które wiążą się z faktem stosowania
takich substancji.

Art. 222 § 1 Kodeksu pracy mówi, iż w razie zatrudniania pracownika w

warunkach narażenia na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników
lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym,
pracodawca zastępuje te substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy
technologiczne mniej szkodliwymi dla zdrowia lub stosuje i

nne dostępne środki

ograniczające stopień tego narażenia, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć
nauki i techniki.

Natomiast art. 222 § 2 Kodeksu pracy obliguje pracodawcę do rejestracji

wszystkich rodzaj

ów prac w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich

mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym
lub mutagennym, określonymi w wykazie, o którym mowa w § 3, a także
prowadzenia rejestru

pracowników zatrudnionych przy tych pracach.

Wydany  na  podstawie  delegacji  ustawowej  kodeksu  pracy  akt  wykonawczy,
Rozporządzenie  Ministra  Zdrowia  z  dnia  24.07.2012r.  w  sprawie  substancji
chemicznych i ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu
rakotwórczym  lub  mutagennym  w  środowisku  pracy  (Dz.  U.  z  2012  r.  poz.  890)

określa  wykaz  substancji,  preparatów,  czynników  lub  procesów  technologicznych  o
działaniu  rakotwórczym  lub  mutagennym,  promieniowanie  jonizujące  oraz  procesy
technologiczne,  w

których dochodzi do uwalniania substancji, preparatów lub

czynników rakotwórczych lub mutagennych.
Wykaz substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów
technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym stanowią:
1) substancje chemiczne zaklasyfikowane jako rakotwórcze lub mutagenne:

a) kategorii 1A lub 1B

zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i

Rady  (WE) nr  1272/2008  z  dnia  16  grudnia  2008  r.  w  sprawie  klasyfikacji,
oznakowania  i  pakowania  substancji  i  mieszanin,  zmieniającym  i
uchylającym  dyrektywy  67/548/EWG  i  1999/45/WE  oraz  zmieniającym
roz

porządzenie (WE) nr 1907/2006 (Dz. Urz. UE L 353 z 31.12.2008, str.

1),

b) kategorii 1 lub 2 zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 19 ust. 5

ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich
mieszaninach (Dz. U. Nr 63, poz. 322),

zwanej dalej „ustawą”;

2) mieszaniny zawierające substancje wymienione w pkt 1 w stężeniach

powodujących klasyfikację mieszaniny jako rakotwórczej lub mutagennej:

a) kategorii 1A lub 1B zgodnie z rozporządzeniem, o którym mowa w pkt 1 lit.

b) kategorii 1 lub 2 zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 19 ust. 5

ustawy;

3) czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym

określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia.

Przepisy  określające  postępowanie  w  związku  z  występowaniem  substancji,
mieszanin  lub  czynników  rakotwórczym  lub  mutagennych  mają  zastosowanie
również  w  odniesieniu  do  procesów  technologicznych,  w  których  dochodzi  do  ich
uwalniania:

1. Produkcja auraminy
2.

Procesy

technologiczne

związane

narażeniem

działanie

wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, obecnych w sadzy
węglowej, smołach węglowych i pakach węglowych

Procesy technologiczne związane z narażeniem na działanie pyłów, dymów
i

aerozoli tworzących się podczas rafinacji niklu i jego związków

4. Pro

dukcja alkoholu izopropylowego metoda mocnych kwasów

Prac związane z narażeniem na pył drewna twardego

Niniejszy akt prawny precyzuje obowiązki pracodawcy jakie wiążą się z faktem

stosowania w działalności zawodowej substancji i preparatów zaklasyfikowanych
jako rakotwórcze kategorii 1 i 2/ 1A i 1B oraz mutagenne kategorii 1 i 2/ 1A i 1B, a
mianowicie pracodawca powinien:
-

prowadzić rejestr prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania

w  kontakcie  z  substancjami,  mieszaninanmi,  czynnikami  lub  procesami
technologicznymi  o  działaniu  rakotwórczym  lub  mutagennym,  zawierający
następujące dane:

wykaz procesów technologicznych i prac, w których substancje, mieszaniny

lub czynniki o działaniu rakotwórczym lub mutagennym są stosowane,
produkowan

e lub występują jako zanieczyszczenia bądź produkt uboczny

oraz wykaz substancji, mieszanin

, czynników o działaniu rakotwórczym lub

mutagennym wraz z podaniem ilościowej wielkości produkcji lub stosowania

uzasadnienie konieczności ich stosowania

- w

ykaz i opis stanowisk pracy, na których występuje narażenie

liczbę pracowników pracujących w narażeniu, w tym liczbę kobiet

określenie rodzaju czynników ,rodzaj kontaktu, wielkość narażenia i czas

jego trwania

rodzaje podjętych środków i działań ograniczających poziom narażenia

prowadzić rejestr pracowników narażonych na działanie substancji, mieszanin,
czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub
mutagennym i przechowywać go przez okres 40 lat po ustaniu narażenia

poinformować pracownika o opakowaniu, zbiorniku i instalacji zawierającej
substancję, mieszaninę lub czynnik o działaniu rakotwórczym lub mutagennym,
a także o wymaganiach dotyczących oznakowania i znakach ostrzegawczych.

zapewnić udział pracowników lub ich przedstawicieli w projektowaniu i realizacji
działań zapobiegających narażeniu na substancje, mieszaniny, czynniki lub
procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym lub
ograniczających jego poziom

stworzyć warunki do dokonania wyboru rodzaju środków ochrony indywidualnej,
zapewniających bezpieczeństwo i zdrowie pracowników

w  przypadku  rozpoznania  lub  podejrzenia  u  pracownika  zmian  w  stanie
zdrowia,  o  których  można  przypuszczać,  że  powstały  w  wyniku  narażenia
zawodowego  na  działanie  czynników  rakotwórczych  lub  mutagennych,
pracodawca,  jest  obowiązany  zlecić  przeprowadzenie  dodatkowych  badań
stanu  zdrowia  innych  pracowników  narażonych  w  podobny  sposób,  dokonać
weryfikacji  uprzedniej  oceny  narażenia  zawodowego,  a  w  razie  potrzeby
zast

osować odpowiednie dodatkowe środki zapobiegawcze

przeszkolić pracownika w zakresie ryzyka dla zdrowia, jakie wynika z oceny

narażenia  zawodowego  i  dodatkowego  ryzyka  wynikającego  z  palenia  tytoniu
oraz środków ostrożności, które powinny być podejmowane w celu ograniczenia
narażenia,  wymagań  higienicznych,  które  powinny  być  spełnione  w  celu
ograniczenia  narażenia  i  konieczności  używania  środków  ochrony
indywidualnej, w tym noszenia ubrania ochronnego

Ponadto pracodawca zobowiązany jest oznakować miejsca stwarzające ryzyko

dla  zdrowia  pracowników  związane  z  występowaniem  czynników  rakotwórczych,
poprzez  umieszczenie  w  miejscach  narażenia  pracowników  na  te  czynniki
odpowiednich  napisów  i  znaków  ostrzegawczych,  co  wynika  z  §  101  ust.2  pkt.  6
rozporządzenia  Ministra  Pracy  i  Polityki  Socjalnej  w  sprawie  ogólnych  przepisów
bezpieczeństwa i higieny pracy.

3.6

Procedury związane ze stosowaniem i magazynowaniem
materiałów niebezpiecznych

Praca z materiałami niebezpiecznymi została zakwalifikowana do prac

czególnie niebezpiecznych. W rozumieniu rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 26 września 1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i
higieny  pracy  (Dz.  U.  z  2003r.  Nr  169,  poz.1650  z  późn.  zm.)  materiałami
niebezpiecznymi  są  w  szczególności  substancje  i  mieszaniny  chemiczne  zaliczone
do  niebezpiecznych,  zgodnie  z  przepisami  w  sprawie  substancji  chemicznych
stwarzających  zagrożenia  dla  zdrowia  lub  życia.  Jeżeli  w  zakładzie  stosowane  są
substancje

preparaty

niebezpieczne

pracodawca

zobligowany

jest

przestrzegania pewnych określonych prawem zasad i procedur.

Przede wszystkim pracodawca jest obowiązany informować pracowników o

właściwościach  fizycznych,  chemicznych  i  biologicznych  stosowanych  w  zakładzie
pracy  materiałów,  półfabrykatów  i  wyrobów  gotowych  oraz  o  ryzyku  dla  zdrowia  i
bezpieczeństwa  pracowników  związanym  z  ich  stosowaniem,  a  także  o  sposobach
bezpiecznego  ich  stosowania  oraz  postępowania  z  nimi  w  sytuacjach  awaryjnych.
Niedopuszczalne  jest  stosowanie  materiałów  i  procesów  technologicznych  bez
uprzedniego ustalenia ich stopnia szkodliwości dla zdrowia pracowników. Materiały o
nieznanych  właściwościach,  do  czasu  ich  zbadania,  mogą  być  stosowane  tylko
w

warunkach laboratoryjnych, do celów badawczych i doświadczalnych, przy

zastosowaniu wzmożonych środków ostrożności.

Materiały niebezpieczne należy przechowywać w miejscach i opakowaniach

przeznaczonych  do  tego  celu  i  odpowiednio  oznakowanych,  a  pomieszczenia,
aparatura,  środki  transportu,  zbiorniki  i  opakowania,  w  których  są  stosowane,
przemieszczane  lub  przechowywane  materiały  niebezpieczne  powinny  być
odpowiednie do właściwości tych materiałów. Niedopuszczalne jest przechowywanie
materiałów  niebezpiecznych  w  pojemnikach  i  opakowaniach  służących  do  środków
spożywczych.

biorniki, naczynia i inne opakowania służące do przechowywania materiałów

niebezpiecznych powinny być szczelne, zabezpieczone przed wydostawaniem się
z

nich niebezpiecznej zawartości lub dostaniem się do ich wnętrza innych substancji,

które  w  kontakcie  z  ich  zawartością  mogą  stworzyć  stan  zagrożenia  i  oznakowane
we  właściwy  sposób.  Powinny  być  wykonane  z  materiału  nie  powodującego
niebezpiecznych  reakcji  chemicznych  z  ich  zawartością  i  nie  ulegającego
uszkodzeniu w wyniku działania znajdującego się w nich materiału niebezpiecznego,
a także wytrzymałe i zabezpieczone przed uszkodzeniem z zewnątrz odpowiednio do
warunków ich stosowania.

Przy przechowywaniu ciek

łego materiału niebezpiecznego w stałych zbiornikach

nale

ży stosować

odpowiednie

zabezpieczenia

przed

rozlewaniem

rozprzestrzenianiem si

ę zawartości zbiornika w razie jego uszkodzenia, jak np.

wanny,

rynny,

koryta,

zbiorniki

rezerwowe

i uniemo

żliwić dostęp osób

niepowo

łanych do miejsc, w których znajdują się zbiorniki.

Pomieszczenia przeznaczone do s

kładowania lub stosowania materiałów

niebezpiecznych pod względem pożarowym lub wybuchowym oraz w których istnieje
niebezpieczeństwo wydzielania się substancji trujących albo tworzących
z

powietrzem mieszaniny wybuchowe, powinny być wyposażone w urządzenia

zapewniające sygnalizację o zagrożeniach, odpowiedni sprzęt i środki gaśnicze,
środki neutralizujące, apteczki oraz odpowiednie środki ochrony zbiorowej i

indywidualnej, stosownie do występujących zagrożeń. W pomieszczeniach, w których
w wyniku awarii mog

ą wydzielać się substancje toksyczne lub palne, w ilościach

mogących  stworzyć  zagrożenie  wybuchem,  pracodawca  powinien  zapewnić
awaryjną  wentylację  wyciągową  uruchamianą  od  wewnątrz  i  z  zewnątrz
pomieszczeń.

Sposób składowania i stosowania materiałów niebezpiecznych powinien

zapewnia

ć zachowanie temperatur, wilgotności i ochronę przed nasłonecznieniem

stosownie do rodzaju materia

łów niebezpiecznych i ich właściwości, przestrzeganie

ogranicze

dotycz

ących

wspólnego

składowania

stosowania

materia

łów, ograniczenie ilości jednocześnie składowanych materiałów do ilości

dopuszczalnej dla danego materia

łu i danego pomieszczenia, a także

rozmieszczenie materia

łów w sposób umożliwiający prowadzenie kontroli

ładowania i składowanych materiałów.

W czasie transp

ortu, składowania i stosowania materiałów niebezpiecznych

należy stosować odpowiednie środki ochrony zbiorowej i indywidualnej - chroniące
pracowników przed szkodliwym lub niebezpiecznym działaniem tych materiałów.
Je

żeli podczas procesów pracy występuje niebezpieczeństwo oblania pracowników

środkami  żrącymi  lub  zapalenia  odzieży  na  pracowniku  -  nie  dalej  niż  20  m  w  linii
poziomej  od  stanowisk,  na  których  wykonywane  są  te  procesy,  powinny  być
zainstalowane  natryski  ratunkowe  (prysznice  bezpiecze

ństwa) do obmycia całego

cia

ła oraz oddzielne natryski (prysznice) do przemywania oczu. Natryski te powinny,

w razie potrzeby, umo

żliwiać ich natychmiastowe uruchomienie samoczynne lub w

inny sposób - z uwzględnieniem ograniczonej sprawności osób z nich
korzystaj

ących. Natryski powinny być zasilane wodą nieogrzewaną i działać

niezawodnie bez wzgl

ędu na warunki atmosferyczne.

3.7 Ocena ryzyka

Pracodawca jest obowiązany oceniać i dokumentować ryzyko zawodowe,

występujące  przy  określonych  pracach,  oraz  stosować  niezbędne  środki
profilaktyczne zmniejszające ryzyko. Obowiązek taki nakłada na pracodawcę art. 226
Kodeksu  pracy  i  §  39  rozporządzenia  Ministra  Pracy  i  Polityki  Socjalnej  w sprawie
ogólnych  przepisów  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy.  Ponadto  z narażeniem
zawodowy

m na czynniki chemiczne w środowisku pracy wiąże się kolejny wymóg

prawny  wynikający  z  rozporządzenia  Ministra  Zdrowia  z  dnia  30  grudnia  2004r.  w
sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy
czynników  chemicznych  (Dz.  U.  Nr  11,  poz.  86  z  późn.  zm.)  dotyczący  dokonania
i udokumentowania  oceny  ryzyka  zawodowego  stwarzanego  przez  czynnik
chemiczny. Wskazana ocena ryzyka zawodowego powinna uwzględniać:

niebezpieczne właściwości czynnika chemicznego,

informacje dotyczące zagrożenia czynnikiem chemicznym oraz zaleceń jego
bezpiecznego stosowania,

rodzaj, poziom i czas trwania narażenia,

wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń w środowisku pracy, jeżeli
zostały ustalone

wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń w materiale biologicznym, jeżeli
zostały ustalone

efekty działań zapobiegawczych,

wyniki oceny stanu zdrowia pracowników, jeżeli została przeprowadzona,

warunki

pracy

przy

stosowaniu

czynników

chemicznych,

wraz

uwzględnieniem ilości tych czynników.

Pracodawca jest obowiązany do przeprowadzenia ponownej oceny ryzyka

zawodowego stwarzanego przez czynnik chemiczny, jeżeli nastąpi zmiana w
składzie czynnika chemicznego, zmiana w procesie technologicznym bądź zmieni się
wiedza dotycząca oddziaływania tego czynnika na zdrowie ludzi.

Jak wcześniej opisano jednym z elementów przedmiotowej oceny ryzyka jest

rodzaj,  poziom  i  czas  trwania  narażenia  na  czynnik  chemiczny.  Aby  stwierdzić
obecność w środowisku pracy czynnika chemicznego należy wykonać na stanowisku
pracy pomiary.
W  zależności  od  stwierdzonych  ostatnimi  wynikami  badań  i  pomiarów  stężeń
czynnika  chemicznego  pracodawca  winien  przeprowadzać  badania  z  odpowiednią,
określoną  w  przepisach  częstotliwością  a  w  sytuacji  występowania  chemicznego
czynnika

szkod

liwego, dla którego ustalona jest wartość najwyższego

dopuszczalnego stężenia pułapowego pracodawca powinien przeprowadzać pomiary
ciągłe.

Natomiast w sytuacji gdy dwa ostatnie przeprowadzone badania i pomiary

wykazały stężenie chemicznego czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku
pracy, w tym także sklasyfikowanego jako rakotwórczy lub mutagenny,
nie przekraczające wartości 0,1 najwyższego dopuszczalnego stężenia pracodawca
nie przeprowadza badań i pomiarów.

Celem nadzoru nad z

agrożeniami związanymi z produktami chemicznymi,

znajdującymi się w środowisku pracy, jest ich usunięcie lub ograniczenie do
najmniejszego możliwego poziomu

Rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej

z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych również wskazuje na
eliminowanie lub ograniczanie do minimum ryzyka zawodowego wynikającego
z pracy z czynnikiem chemicznym.
Ryzyko to winno być minimalizowane przez:
-

właściwe zaprojektowanie i organizację pracy w miejscu pracy,

dostarczenie odpowiedniego wyposażenia dla prac z czynnikiem chemicznym
oraz stosowanie procedur utrzymania ruchu, zapewniających ochronę zdrowia
i bezpieczeństwo pracowników w miejscu pracy,

zmniejszanie do minimum lic

zby pracowników narażonych, a także czasu i

poziomu narażenia na czynnik chemiczny,

odpowiednią higienę miejsca pracy,

zmniejszenie do minimum ilości stosowanego czynnika chemicznego,

odpowiednią higienę miejsca pracy,

stosowanie procedur pracy o

raz instrukcji bezpiecznego obchodzenia się

z czynnikiem chemicznym oraz odpadami, a także procedur transportu
i przechowywania.

Podstawowym celem wdrażania właściwej polityki chemicznej w miejscu pracy

powin

no być wyeliminowanie czynnika stwarzającego zagrożenie, bądź ograniczanie

ryzyka poprzez zastąpienie go czynnikiem nie stwarzającym zagrożenia lub o
mniejszym zagrożeniu dla bezpieczeństwa pracowników.

W przypadkach, w których charakter prowadzonej działalności nie pozwala na

podjęcie działań w celu eliminacji ryzyka zawodowego związanego ze stosowaniem
czynnika chemicznego pracodawca powinien podjąć działania służące ograniczeniu
ryzyka do minimum w następującej kolejności:
-

wyeliminowanie uwalniania do

środowiska pracy stwarzającego zagrożenie

czynnika chemicznego poprzez właściwe projektowanie procesów pracy i
kontrolę techniczną oraz stosowanie odpowiedniego wyposażenia i
materiałów,

ograniczenie uwalniania do środowiska pracy stwarzającego zagrożenie
czynnika chemicznego,

stosowanie środków ochrony zbiorowej u źródła powstawania zagrożeń, jak
np. odpowiednia wentylacja oraz działania organizacyjne,

stosowanie środków ochrony indywidualnej, jeżeli zagrożeniu nie można
przeciwdziałać w inny sposób.

Spis literatury

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974r.

– Kodeks pracy (Dz. U. 1998r. Nr 21, poz.

98 z późn. zm.)

Rozporządzenie Ministra Pracy Ministra Polityki Socjalnej z dnia
26 września 1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny
pracy (Dz. U. z 2003r. Nr 169, poz. 1650 z późn.zm.)

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji
chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o
działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. z 2012 r.
poz. 890)

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań
i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr
33, poz. 166)

Ustawa z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich
mieszaninach (Dz. U. Nr 63, poz. 322)

Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia
18 grudnia 2006 r.

w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i

stos

owanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH), utworzenia

Europejskiej  Agencji  Chemikaliów,  zmieniające  dyrektywę  1999/45/WE  oraz
uchylające  rozporządzenie  Rady  (EWG)  nr  793/93  i  rozporządzenie  Komisji
(WE)  nr  1488/94,

jak również dyrektywę Rady 76/769/EWG i dyrektywy

Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE (Dz. Urz. U E L
396 z 30.12.2006r.)

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie
kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji chemicznych i ich mieszanin (Dz. U.
z 2012 r. poz. 1018)

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2012 r. w sprawie
oznakowania

opakowań

substancji

niebezpiecznych

mieszanin

niebezpiecznych oraz niektórych mieszanin (Dz. U. z 2012 r. poz. 445)

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 maja 2012 r. w sprawie sposobu
oznakowania miejsc, rurociągów oraz pojemników i zbiorników służących do
przechowywania lub zawierających substancje niebezpieczne lub mieszaniny
niebezpieczne (Dz. U. z 2012 r. poz. 601)

10.

Ustawa

dnia

lipca

2005r.

o przeciwdziałaniu narkomanii

(Dz. U. z 2012 r. poz. 124)

11.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 grudnia 2004r. w sprawie
bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy
czynników chemicznych (Dz. U. z 2005r. Nr 11, poz. 86 z późn.zm.)

12.

Ustawa z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych
(Dz. U. z 2007 r. nr 39 poz. 252 z późn. zm.)

13.

Rozporządznie (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 273/2004 z dnia 11
lutego 2004r. w sprawie prekursorów narkotykowych
(Dz. Urz. WE L 047 z 18.02.2004r. Dz. Urz. WE wydanie specjalne z 2004r.
tom 08, strona 48)

14.

Rozporządzenie Rady (WE) Nr 111/2005 z dnia 22 grudnia 2004r. określające
zasady nadzorowania handlu prekursorami narkotyków pomiędzy Wspólnotą a
państwami trzecimi (Dz. Urz. WE L 22 z 26.01.2005r.)

15.

Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1277/2005 z dnia 2 lipca 2005r.

ustanawiające przepisy wykonawcze dotyczące rozporządzenia (WE) Nr
273/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie prekursorów
narkotykowych i Rozporządzenia Rady (WE) Nr 111/2005 z dnia 22 grudnia
2004r. określające zasady nadzorowania handlu prekursorami narkotyków
pomiędzy Wspólnotą a państwami trzecimi (Dz. Urz. WE L 202 z 03.08.2005r.)

16.

Bezpieczeństwo i zdrowie a substancje chemiczne w pracy. Instytut Medycyny
Pracy w Łodzi

17.

Problemy higieny pracy Nr 12/2004. Polskie Towarzystwo Higieniczne w
Zielonej Górze. 2004

18.

Fakty nr 34. Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy

19.

Niebezpieczne substancje chemiczne

– zagrożenie dla człowieka i

ekosystemu. CIOP

– PIC 2003

20.

Czynn

iki chemiczne w środowisku pracy tom. 6 Centralny Instytut Ochrony

Pracy , Warszawa 2002r.

21.

BHP w firmie (poradnik) Wydawnictwo Wiedza i Praktyka.

22.

Strona internetowa Biura do Spraw Substancji i

Preparatów Chemicznych.