Niektóre   zjawiska   patologii   społecznej   w   wielu   krajach   wykazują   tendencje   zrostowe. 
Międzynarodowe   i   krajowe   sympozja   i   konferencje   naukowe   poświęcone   zagadnieniom   patologii 
społecznej   i   różnym   formom   uzależnień   narkotycznych   coraz   częściej   wskazują   na   potrzebę 
opracowania bardziej skutecznych metod leczenia i przeciwdziałania tym społecznie niepożądanym 
objawom. Trudno jednak o skuteczną profilaktykę i terapię bez solidnej diagnozy.

 

Podstawy i kryteria diagnozowania w uzależnieniach

Jedną   z   powszechnie   stosowanych   metod   diagnostycznych   w   medycynie   ogólnej,     psychiatrii, 
psychologii   i   pedagogice   jest   wywiad.     Pozwala   on   na   prześledzenie   historii   życia   i   badanego 
zjawiska,  umożliwia  wniknięcie  w genezę  i dynamikę   uzależnienia  danej  osoby,    dostarcza  dane 
potrzebne   nie tylko do diagnozy, lecz także prognozy obserwowanego zjawiska. Wynik wywiadu 
zależy w dużej mierze od dobrego kontaktu z osobą badaną i od umiejętnego formułowania pytań, 
które powinny być krótkie, jasne nie budzące wątpliwości. Dobry wywiad powinien zawierać dane 
personalne o osobie badanej, jej problemach osobistych, środowiskowych, kontaktach społecznych, a 
szczególnie dokładne dane, które są przedmiotem obserwacji . Dane personalne mogą  mieć  duże 
znaczenie i wpływ  na proces   patologii, jak i resocjalizacji danej osoby.  Dla diagnozy rodzaju i 
stopnia   uzależnienia   ważne   będą   informacje   uzyskane   z   wywiadu   rodzinnego   i   środowiskowego. 
Ustalamy strukturę i funkcję rodziny: czy jest to rodzina liczna , pełna czy rozbita , harmonijna czy 
skłócona,   jakie   jest   wzajemne   współżycie   w   rodzinie,   czy   więzi   rodzinne   były   silne,   jakie 
występowały   choroby,   zaburzenia   i   patologie   społeczne,     ustalamy   czy   jednostka   przynależy   do 
jakiejś subkultury - wszystkie te czynniki mogą mieć duży wpływ  na kształtowanie postaw danej 
osoby. Innymi wskaźnikami zewnętrznymi uzależnienia mogą być mętny wzrok, zaburzona mowa , 
skłute ręce, nogi lub podudzia . Według badań na patologię społeczną wśród młodzieży i na proces 
uzależnienia się od narkotyków duży wpływ mają negatywne czynniki środowiska rodzinnego. Wielu 
narkomanów i alkoholików wywodzi się z rodzin rozbitych, niepełnych, konfliktowych ,rodzin, w 
których występuje przestępczość oraz zaburzenia psychiczne. W ustaleniu diagnozy   pytamy o te 
fakty, ponieważ one wskazują na środowiskowe uwarunkowania uzależnienia.   Kolejnym ważnym 
problemem dla diagnozy będzie określenie stanu zdrowia członków rodziny,  jak i osoby badanej, 
odnotowujemy   przebyte   i   aktualne   choroby,   zaburzenia   psychiczne,   nałogi,   uzależnienia,   ich 
ewentualny   związek   z   aktualną   formą   narkomanii.   W   celu   ustalenia   uwarunkowań   uzależnienia 
analizujemy przebieg rozwoju badanej osoby – okres  dzieciństwa, system wychowania w domu i w 
szkole, powodzenia i niepowodzenia, konflikty, przynależność do grupy nieformalnej oraz pierwsze 
zetknięcie   ze środkami  narkotycznymi.  Do określenia stopnia nałogu ważne będzie odnotowanie 
takich   faktów,   jak:   rodzaj   środka   (opiaty,   halucynogeny,   inhalanty),   dawkowanie,   częstotliwość 
brania, czy jest to branie samotne, potajemne czy w grupie, w jaki sposób - doustnie, dożylnie, przez 
wdychanie, wąchanie, stosowanie jednego środka czy wielu kolejno lub równocześnie. Te dane są 
wskaźnikami dla terapii i prognozy resocjalizacji. Ważnym elementem w diagnozowaniu uzależnień 
jest rodzaj motywacji sięgania po narkotyki. Pierwsze motywy - te podstawowe i te późniejsze, po 
uzależnieniu - podejmowane próby uwolnienia się od narkotyków mogą mieć decydujący wpływ na 
podjęcie leczenia lub na brak efektywności w psychoterapii i resocjalizacji. W diagnozowaniu cech 
osobowości   pomocą   mogą   służyć   testy   kliniczne,   osobowościowe,   różnego   rodzaju   skale, 
kwestionariusze, ankiety.  Niektórymi  posługują się wyłącznie profesjonaliści znający technikę ich 
stosowania.   Innymi   mogą   posługiwać   się   pedagodzy   i   osoby  przyuczone   do   ich   stosowania.   Na 
podstawie wyników badań powinno się dążyć  nie tylko do możliwie trafnej diagnozy,  lecz także 
podać prognostyczne wskazania i zalecić możliwie efektywną terapię oraz profilaktykę. Oczywiście 
wyniki jej zależeć będą nie tylko od terapeuty, lecz także  od współpracy pacjenta, jego motywacji i 
udziału w procesie psychoterapii.

Społeczne, medyczne i psychologiczne kryteria diagnozy

Społeczne kryteria diagnozy wyrażać się będą w takich wymiarach, jak:

zakres   zjawiska,   rodzaj   zażywanych   środków,   nasilenie,   produkcja,   handel   i   sposoby  zażywania, 

ryzyko uzależnienia i ryzyko zakażenia wirusem  HIV. Narkomania w Polsce nadal jest zjawiskiem 
dynamicznym, nasilającym się szczególnie w odniesieniu do niektórych środków - stosowanie rozpu-
szczalników chemicznych i halucynogenów, palenie haszyszu oraz konsumpcja leków mieszanych z 
alkoholem.     Wśród   narkomanów   wzrosło   zainteresowanie   halucynogenami,   kokainą,   środkami   z 
grupy amfetaminy oraz palenie haszyszu i marihuany.  Rozpuszczalniki chemiczne są w modzie u 
najmłodszej generacji toksykomanów.   Przy ustalaniu stopnia toksykomanii należy brać pod uwagę 
rodzaj branych środków, ich toksyczność, stopień uzależnienia, szkodliwość dla organizmu, ryzyko 
śmierci.   Odmienne   jest   działanie   różnych   narkotyków   na   organizm   i   psychikę,   a   więc   i   sposób 
postępowania z narkomanem powinien być również inny. Jeżeli się okaże, że brane były środki silnie 
uzależniające   (opiaty,   morfina,   heroina,   kodeina,   kompot)   i   systematycznie   przez   dłuższy   okres, 
wówczas zachodzi prawdopodobieństwo uzależnienia fizycznego oraz konieczności leczenia odwy-
kowego. Niebezpieczne byłyby  próby nagłego odstawienia tych środków. W takiej sytuacji mogą 
pojawić   się   u   narkomana   bardzo   przykre   objawy   zespołu   abstynencyjnego   wraz   z   objawami 
deliryjnymi, halucynacjami i zapaścią włącznie. Osobę taką należy skierować na odwyk w oddziale 
detoksykacyjnym.  Narkomani zażywający kokainę czy pochodne kanabisu albo palący haszysz bądź 
marihuanę   nie   są   wystawieni   na   takie   ryzyko,   aczkolwiek   też   wymagają   psychoterapii.   Zespół 
abstynencyjny jest wyjątkiem przy tego rodzaju środkach. 
Niebezpieczeństwem   dla   toksykomanów   mogą   być   powszechnie   nadużywane   środki 
halucynogenne( LSD, grzybki halucynogenne) i rozpuszczalniki chemiczne (inhalanty). Na większą 
skalę produkowane są również środki z grypy amfetamin, Łatwo dostępne i bardzo niebezpieczne są 
rozpuszczalniki chemiczne i kleje do wdychania ( butapren, eter, heksan, benzyna, aceton). Środki te 
bardzo   głęboko   uszkadzają   procesy   psychiczne,   zmieniają   osobowość,   wywołują   nieodwracalne 
zmiany psychoorganiczne.   Leczenie odwykowe nie jest w tych wypadkach konieczne,   wymagana 
jest natomiast zmiana środowiska i odstawienie środka. Objawy zespołu abstynencyjnego, jeżeli się w 
ogóle pojawiają, są łagodne, rzadkie i w krótkim czasie ustępują.
Młodzież coraz częściej nadużywa samych leków bądź alkoholu, wzmacniając go lekami. Ten rodzaj 
toksykomanii wykazuje tendencje wzrostowe, jest trudno uchwytny dla rodziców i wychowawców, 
prawie nie jest zakazany, a picie alkoholu jest społecznie tolerowane.
Po dokładnym ustaleniu rodzaju przyjmowanego środka, czasu i częstotliwości jego brania, wielkości 
dawki,   jej   toksyczności   możemy   mieć   wstępną   diagnozę   toksykomanii,   narkomanii,   uzależnienia 
fizycznego,   psychicznego   lub   także   społecznego.   Te   kryteria   diagnozy   są   istotne   dla   określenia 
środowiskowych oraz osobowościowych uwarunkowań narkomanii. Ogromnie ważnym momentem 
dla resocjalizacji jest też próba określenia cech osobowości narkomana. W tej diagnozie pomocniczą 
funkcję spełniają testy kliniczne i testy osobowości, pozwalające określić sferę emocjonalną, poziom 
rozwoju   i   dojrzałości,   empatii,     uczuć   moralnych   i   postaw   etycznych.   Dla   diagnozy  i   prognozy 
nieobojętne będzie określenie dążeń pacjenta, jego celów, planów oraz hierarchii wartości.   W celu 
określenia   tych   wymiarów   osobowości   można   posłużyć   się   skałami   postaw   -   Skalą   Dojrzałości 
Społecznej E. A. Doiła, czynnikowym  testem badania osobowości R. B. Cattella, Skalą Poczucia 
Sensu Życia  (PLT)J. C. Croubaugha i L. T. Maholicka, Kalifornijskim Inwentarzem Osobowości 
(CPI),  Testem Przymiotników  (ACL)  H. G.  Gougha i A.  B. Heiłbruna. Wyniki  tych  metod  dają 
wnikliwy opis cech osobowości. Kwestionariusz do badania hierarchii wartości M. Rokeacha sonduje 
u badanej osoby dwa systemy wartości: wartości instrumentalne i egzystercjalne . Pierwsze obejmują 
wartości moralne i kompetencyjne, drugie natomiast osobiste i społeczne. Za pomocą tej metody - 
można   badać   dążenia   do   osiągnięć,   samorealizację,   samokontrolę,   niezależność,   współzależność, 
wytrwałość w obliczu przeciwieństw, umiejętność przeżywania radości (równowagę wewnętrzną), a 
więc   istotne   wartości   dla   rozwoju   osoby   w   kierunku   jej   dojrzałości   indywidualnej   i   społecznej. 
Wyniki testu wskażą , które z tych dziedzin należy wzmacniać i stymulować w procesie reedukacji. 
Podobne aspekty osobowości bada Test Poczucia Sensu Życia, który z kolei wskazuje na ekspansję 
życiową   lub   tendencję   do   wycofywania   się,   izolowania,   apatii   aż   do   tendencji   samobójczych   z 
poczuciem pustki życiowej i bezsensu życia, co często ma miejsce właśnie u osób uzależnionych.
Dynamikę   tendencji   emocjonalno-dążeniowych,   cele,   postawy   oraz   potrzeby   świadome   i   nie 
kontrolowane, a także kontakty interpersonalne można diagnozować za pomocą metod projekcyjnych, 
np. tablic H. Rorschacha, TAT  E. J. Murraya oraz metody L. Szondiego. Metody te sondują poziom 
dojrzałości emocjonalnej, uczuciowej, mechanizmy obronne,   postawy egocentryczne, egoistyczne, 
altruistyczne oraz motywację , co jest bardzo ważne w określaniu wymiarów osobowości dojrzałej lub 
niedojrzałej. Wyniki wskażą na sposób zaspokajania potrzeb badanych - emocjonalny lub racjonalny, 
kontrolowany  lub   nie   kontrolowany;   diagnoza   może   wskazać   kierunek   reedukacji.   Resocjalizacja 

może   dotyczyć   także   sposobu   zaspokajania   potrzeb   -   w   kierunku   powściągliwości,   umiejętności 
rezygnacji, podejmowania wysiłku i trudu w celu osiągnięcia wartości społecznie użytecznych.
Diagnozowania własnych obszarów konfliktowych, rodzinnych i pozarodzinnych, oraz wskazania na 
ich związek z dążeniami, celami i otaczającym środowiskiem można dokonać za pomocą metod Zdań 
Niedokończonych Sachsa, J. Kostrzewskiego, Rottera czy inną analogiczną metodą oraz testem do 
badania   frustracji   S.   Rosenzweiga.   Te   projekcyjne   metody   mogą   dostarczyć     materiału  do  opisu 
postaw i kontaktów interpersonalnych badanych osób; wnikają bowiem w historię badanej osoby, w 
jej   dzieciństwo,   postawę   do   rodziców,   do   przełożonych,   do   środowiska,   pracy,   do   przeszłości, 
przyszłości, oczekiwań, dążeń.
W diagnozie klinicznej objawów zaburzenia z pogranicza patologii i normy możemy posłużyć się 
Wieloobjawową   Skalą   Diagnostyczną   (WIS-KAD),   która   pozwala   na   określenie   26   aspektów 
choroby, zdrowia psychicznego i fizycznego, między innymi poziom zdrowia ogólnego, poziom pato-
logii i normy, mechanizmy obronne, zaburzenia neurotyczne, nerwice lękowe, obsesyjne,  objawy z 
kręgu psychopatii, z kręgu psychoz,   stany depresji, tendencje samobójcze itp. To już sprawdzone 
narzędzie   pomiaru   oddaje   bardzo   duże   usługi   psychologom,   klinicystom   i   profesjonalistom   w 
diagnozie   szeroko   pojętych   zaburzeń   psychofizycznych,   także   w   diagnozie   zaburzeń   osób 
uzależnionych od alkoholu i narkotykowa
Poziom neurotyczności, napięcie emocjonalne, strukturę lęku i źródła zagrożenia można diagnozować 
w   uzależnieniach  testem   H.   J.   Eysencka,   testem   osobowości   (wersja   A   i   B)   R.   B.   Cattella   oraz 
Arkuszem   Samoobserwacji   R.   B.   Cattella.   Metody   te   pozwalają   określić   genezę   lęku,   poziom 
niepokoju, objawy neurotyczne, kierunek zagrożenia i ogólne objawy nerwicowe. Określenie poziomu 
lęku wydaje się konieczne w badaniach osób uzależnionych, ponieważ wysokie napięcie emocjonalne 
i niezrównoważenie często są powodem sięgania po narkotyk jako środek redukujący to napięcie. 
Osobowość socjopatyczna, chwiejna emocjonalnie, impulsywna  jest szczególnie narażona na ryzyko 
uzależnienia od narkotyku. Aby określić możliwości resocjalizacji, należy zadbać o ogólną diagnozę 
poziomu intelektualnego. Badania wykazują, że poziom inteligencji u badanych osób uzależnionych, 
jest na ogół w normie,  a często nawet powyżej  normy,  a więc jest to młodzież ponadprzeciętnie 
uzdolniona. Należy jednak określić poziom inteligencji oraz kierunek uzdolnień, bo na podstawie tych 
właśnie   wartości   powinna   być   prowadzona   psychoterapia   i   reedukacja.   W   diagnozie   poziomu 
inteligencji  możemy posłużyć się chętnie wypełnianym przez młodzież testem do badania inteligencji 
ogólnej J. C. Ravena lub skalami  D. Wechsie-ra, KSI Choynowskiego czy innymi  analogicznymi 
metodami. Testy zainteresowań G. Sprangera, G. F. Kudera czy E. S. Conklina mogą wskazać na 
ogólne i szczegółowe zaangażowanie badanego w jakiejś dziedzinie aktywności ludzkiej, a poza tym 
są dobrą okazją do nawiązania bezpośredniego i bliższego kontaktu z badanym, który bardzo często 
ma obniżone poczucie własnej wartości i przejawia brak zainteresowań, nie potrafi ich dostrzegać lub 
neguje. Wyniki testowe mogą wskazać przynajmniej na niektóre zainteresowania. Pomóc młodzieży 
uwierzyć  w siebie, w swoje możliwości, w rozwój uzdolnień to pierwszy,  bardzo ważny krok w 
psychoterapii, profilaktyce i resocjalizacji.
W   diagnozowaniu   struktury   osobowości   i   obrazu   siebie   oraz   różnego   rodzaju   potrzeb   bardzo 
przydatny  może   być   Test   Przymiotników   H.   G.   Gougha   i   A.   B.   Heiłbruna.   Test   służy  do  opisu 
osobowości   i   tych   zachowań,   które   są   istotne   w   zaspokajaniu   potrzeb   badanego,   w   kontekście 
środowiskowym.   Test   ten   jest   powszechnie   używany   do   diagnozowania   cech   osobowości   z 
pogranicza normy i patologii. Testem przymiotników można badać aż cztery obrazy siebie: obraz 
retrospektywny (taki byłem),  realny (taki jestem),  prospektywny (taki chciałbym  być)  i tzw. „ja” 
społeczne (inni o mnie mówią, że taki jestem). W wyniku badań otrzymujemy obraz osobowości w 
różnych   jej   wymiarach,   np.   w   związku   z   braniem   narkotyków   czy   innymi   przejawami   patologii 
społecznej,   albo   poczucie   zmian   w   związku  z   podjętą   abstynencją.   Mogą   to  być   psychologiczne 
aspekty   ważne   nie   tylko   dla   samej   diagnozy,   lecz   także   dla   prognozy   i   ewentualnej   korekty   w 
stosowaniu metod resocjalizacji osób uzależnionych.
Od wykrycia w osobowości badanego za pomocą powyższych testów  

 

tego, co jeszcze zostało, co 

ocalało jako wartość w procesie uzależnienia od  narkotyków, jako sens życia i chęć życia, chociaż 
czasem   jest   to   już   bardzo   osłabione,   zależeć   będzie   kierunek   oddziaływania   rehabilitacyjnego. 
Stopniowo, lecz zdecydowanie należy badanemu ukazywać pozytywne aspekty jego życia, wartości 
altruistyczne, możliwości realizowania siebie nawet w trudnej sytuacji. Należy budzić u badanego 
zainteresowania i pomóc mu odzyskać  utracone zaufanie do siebie i do innych ludzi.
Wskazane   wyżej   metody   i   testy   diagnozowania   są   pomocnicze   i   często   używane   w   badaniach 
psychologicznych. Niektóre z nich mają bogatą literaturę potwierdzającą ich trafność i rzetelność.

Postawy rodziców, rodziny i wychowawców wobec uzależnień

Jak rodzice lub wychowawcy powinni zareagować   po odkryciu, że ich dziecko bierze narkotyki? 
Jeżeli mają jeszcze dość dobry kontakt z dzieckiem, powinni przeprowadzić z nim  rozmowę na temat 
przyczyn i motywów takiego zachowania. Byłoby  wskazane, gdyby w takiej rozmowie mogli poznać 
więcej szczegółów, kiedy dziecko bierze narkotyki, jakie, jak często, skąd ma na to pieniądze, czy 
bierze samo czy w grupie. Te dane mogą być ważne dla dalszego postępowania, a szczególnie dla 
udzielenia informacji w punkcie konsultacyjnym lub w Poradni P/N, do której rodzice powinni się 
bezzwłocznie zgłosić w celu omówienia dalszego postępowania. 
       Ważne jest nakłonienie dziecka do szukania pomocy u specjalistów, w ośrodku lub w punkcie 
konsultacyjnym. Młodzież uzależniona najczęściej nie chce się leczyć. Jest przekonana, że poradzi 
sobie   sama,   najczęściej   jednak   sobie   nie   radzi,   nadal   bierze   .   Jeżeli     dziecko   podejmie   decyzję 
leczenia,   to   rodzice   powinni   być   w   stałym   kontakcie   z   osobami   prowadzącymi   program 
psychoterapeutyczny i respektować jego zasady. W gorszej sytuacji są rodzice, których dziecko nie 
chce się leczyć. Wówczas należy szukać pomocy na innej drodze - poprzez podleczonych byłych 
narkomanów,   w   Pogotowiu   Makowym,   poprzez   szkoły,   kolegów,   punkty  konsultacyjne,   telefony 
zaufania, Ruch młodzieżowy na rzecz MONAR.
       W wielu krajach rodzice założyli specjalne organizacje samopomocy, zajmujące się niesieniem 
pomocy   rodzicom   i   rodzinom   narkomanów.   W   Polsce   taka   działalność   prowadzona     jest   przez 
Towarzystwo Rodzin i Przyjaciół Dzieci Uzależnionych „Powrót z U”.. Jako główny cel towarzystwo 
podejmuje pracę z rodzicami i krewnymi osób uzależnionych, zapobiega rozszerzaniu się narkomanii, 
podejmuje   akcję   uświadamiającą,   prowadzi   poradnictwo   w   Pogotowiu   Makowym   i   w   punktach 
konsultacji,   pomaga   w   motywowaniu   do   leczenią   i   resocjalizacji,   wspiera   materialnie   rodziny 
uzależnionych , współdziała z innymi  organizacjami krajowymi  i zagranicznymi, organizuje grupy 
terapeutyczne. Po leczeniu pomaga w zawodowym i rodzinnym ustabilizowaniu się.

Jak pomagać uzależnionym i jak zapobiegać narkomanii?

W każdym przypadku ostrej intoksykacji wymagana jest pomoc terapeutyczna. Przy stwierdzeniach 
ostrego zatrucia należy przede wszystkim osobę izolować od środka narkotycznego. Konieczne jest 
bezzwłoczne   wezwanie   lekarza   lub   odwiezienie   do   szpitala.   Ze   względu   na   to,   że   każdy   typ 
toksykomanii   inaczej   działa   na  organizm i  psychikę,  ma  odrębną  dynamikę   i  ryzyko   zagrożenia, 
należałoby przed podjęciem zabiegów ratowania i późniejszej terapii najpierw określić, jaki   to jest 
rodzaj   narkomanii,   a  także   ustalić  w  przybliżeniu  wielkość  i  częstotliwość   dawek  .  Wobec  osób 
uzależnionych od opiatów (morfina, heroina, kodeina, kompot, makiwary) w podejmowaniu wszelkiej 
akcji terapeutycznej należy zdać sobie sprawę z tego, że może wystąpić tu-silne uzależnienie fizyczne 
i psychiczne, co przejawia się przymusem brania środków.   Pacjent taki wymaga  leczenia odwy-
kowego w zakładzie zamkniętym pod kontrolą specjalistów. Osoby uzależnione od leków (lekomani) 
wymagają oddzielnego potraktowania. Wśród lekómanów obecnie są nie tylko emeryci, babcie czy 
starsze osoby , cierpiące na bezsenność. Jest  w tej grupie  spora  część młodzieży,  a  także dzieci 
nadużywających leków. Przed przystąpieniem do terapii należy ustalić rodzaj zażywanych środków, a 
więc czy są to leki z grupy barbituranów, środki nasenne, uspokajające, przeciwbólowe, amfetaminy, 
halucynogeny, pobudzające czy inhibitory z grupy MAO, oraz z jakich motywów są one brane . W 
wyniku używania tych środków obserwuje się chwiejność emocjonalną, depresję, a nawet psychozy 
majaczeniowe. Odstawienie tych środków nie powoduje większego ryzyka dla zdrowia, chociaż przez 
jakiś   czas   może   być   przykre   dla   pacjenta.   Osoby   wąchające   lub   wdychające   rozpuszczalniki 
chemiczne (aceton,  benzyna, nitro, eter, butapren) są szczególnym rodzajem toksykomanów. Środki 
te   są   bardzo   szkodliwe,   ponieważ   powodują   nieodwracalne   zmiany   w   organizmie   i   w   psychice 
człowieka.   Psychoterapia   tego   rodzaju   toksykomanii   jest   trudna.   Pacjent   musi   zaprzestać   brania 
środka,   zmienić   środowisko   i   skierować   uwagę   na   inne   wartości.   Psychoterapia   powinna   być 
skierowana na kształtowanie uczuć, postaw i zainteresowań związanych z dążeniami i celami w życiu. 
Pacjenci zagrożeni halucynogenami (LSD, amfetamina, wyciągi z grzybów , rozpuszczalniki) powinni 
być   w   szczególny   sposób   otoczeni   opieką   lekarską   i   psychologiczną   ze   względu   na   duże 
niebezpieczeństwo dla zdrowia i życia (zaburzenia psychiczne, psychozy, samobójstwa, zabójstwa). 

Młodzież z reguły jest nieświadoma szkodliwego działania halucynogenów. Łatwo po nie sięga ze 
względu   na   bogate   doznania   psychiczne   i   fizyczne.   Narkomanów   tego   typu   należy  izolować   od 
środków i środowiska. Leczenie nie jest zawsze konieczne; przebiega stosunkowo łatwo ze względu 
na   brak   uzależnienia   fizycznego,   a   więc   i   brak   objawów   zespołu   abstynencyjnego.   W   leczeniu 
objawów zatrucia stosuje się   witaminy,  środki wzmacniające.   Narkomania kanabisowa (haszysz, 
marihuana, trawka) polega na paleniu lub zażywaniu w różnej postaci (proszek, ciastka, cukierki, 
herbata) tctrahydrokanabinoli. Narkomana tego typu poznać po stanach euforii, zmienności nastroju, 
poczucia   zadowolenia   i   szczęścia.   Przy   dłuzszym.   nadużywaniu   haszyszu   występują   zaburzenia 
pamięci, obniżenie sprawności intelektualnej. Pacjenci zatracają zdolność aktywności społecznej, stają 
się apatyczni , depresyjni, cierpią na manię prześladowczą, psychodegradacja z delirium kończy się 
często zejściem śmiertelnym . Postępowanie z tego rodzaju pacjentami jest analogiczne jak w wypad-
kach toksykomanii opiumowej. Leczenie i psychoterapia nie zawsze muszą przebiegać na oddziale 
odwykowym. Wymagają jednak intensywnej psychoterapii i resocjalizacji. Profilaktyczna działalność 
powinna zmierzać do wytworzenia pozytywnych wzorców w rodzinie. Rodzina powinna być silnym 
oparciem   dla   młodego   pokolenia   zagrożonego   tak   wielu   niebezpieczeństwami:   ekologicznymi, 
cywilizacyjnymi,  ekonomicznymi,  politycznymi   i  społecznymi.  Od  wczesnego dzieciństwa  należy 
budzić zainteresowania u dziecka i zdolność do wysiłku, do pokonywania trudności w dążeniu do 
osiągania wartości i celu w życiu.

Gdzie zwracać się o pomoc?

W Polsce istnieje kilka różnych organizacji i struktur udzielających pomocy narkomanom i chorym na 
AIDS.   Porady   można   szukać   w   oddziałach   Towarzystwa   Zapobiegania   Narkomanii,   w   punktach 
konsultacyjnych   Młodzieżowego   Ruchu   na   Rzecz   Przeciwdziałania   Narkomanii   MONAR   w 
poradniach zdrowia psychicznego, a także w niektórych poradniach i przychodniach rejonowych.

                                      

    

      METODY   DIAGNOZOWANIA       W  

                  UZALEŻNIENIACH 

               NARKOTYCZNYCH