„Architektura Francesco Borrominiego jako wyraz nowych koncepcji na tle
architektury barokowej w Europie”
1. Rozwój architektury barokowej w krajach Europy:
WŁOCHY
FRANCJA
HISZPANIA
- różnorodne plany
budowli: głównie
centralne (koła,
wieloboku, krzyża
greckiego),
eliptyczne, owal
wpisany w krzyż
- bryła budynku:
zwarte z mocną
dominantą kopuły,
wielość i zawiłość
form daje wrażenie
ruchu,
reprezentacyjność i
monumentalizm,
dynamiczna i zwarta,
oparta na
przeciwstawnych
napiętych formach
łuków
- fasady:
wielokondygnacyjne
(przeważnie dwu),
wolutowe przejścia
pomiędzy
wysokościami naw,
spiętrzenie
porządków (w
różnych stylach),
pionowa artykulacja:
pilastrami,
kolumnami, pozioma
artykulacja: gzymsy
-wnętrze: rzeźbiarskie
formy, obfite detale
architektoniczne,
wrażenie ruchu
- plany budowli: centralne (wydłużone
ku przodowi)
- bryła budynku: bogato
rozczłonkowane: bębny i kopuły, lunety,
klasyczne proporcje
- fasady: powściągliwe , ryzality,
niezmiernie rzadko wyginane, pionowa
artykulacja kolumnami lub pilastrami
- wnętrze: najistotniejsze w obiekcie-
bryłą schodzi na drugi plan, energiczny
podział ścian, gęste belkowania, liczne
drobne detale-zdobienia
C. Perrault
, wsch. fasada Luwru
-barok klasycyzujący, wpływ Berniniego
- plany budowli: centrale, elipsy, kształty koliste
- bryła budynku: z reguły podłużna, niska, cylindryczne
wieże, niskie kopuły
- fasady: skręcane kolumny zdobione girlandami,
płaskorzeźbione fryzy, bogate kartusze, rzeźba figuralna;
- wnętrze: bardzo bogato zdobione drobnymi ornamentami,
rzeźbą płaską i figuralną
Rodzina architek. Churriguera
Wprowadzili do architektury styl o bogatej ornamentyce -
>churrigueryzm
cechował się znacznym nagromadzeniem dekoracji zarówno
architektonicznych, rzeźbiarskich i malarskich, które
przesłaniały układ konstrukcyjny budowli. Łączył ze sobą
detale włoskie, niderlandzkie i motywy meksykańskie
tworząc często zawiły wzór roślinny w postaci splątanych
ornamentów umieszczanych na płaszczyznach ścian,
kwiatonów, festonów w połączeniu z łamanymi gzymsami,
spiralnymi kolumnami itp. Stosowany głównie do dekoracji
wnętrz i portali.
-Filippo Juvara-Włoch-Pałac w Madrycie wzorowany na
Luwrze
Filippo Juvarra, Giovanni Battista Sacchetti, Pałac w
Madrycie
NIEMCY
ANGLIA
POLSKA
- istnieje duże
zróżnicowanie
kierunków
architektonicznych
- kościoły katolickie:
podłużne,
trójnawowe, często z
kopułą na
skrzyżowaniu, bez
nawy poprzecznej,
rzadko z dwiema
wieżami frontowymi;
później: układy
centralne, centralno-
podłużne, bogato
dekorowane, gięte
elewacje, fantazyjnie
rozczłonkowane
latarnie i hełmy, gęste
belkowania, silnie
modelowane:
obramowania
otworów, profili
sklepień, kartusze,
medaliony i
wsporniki
- kościoły
protestanckie:
skromne, podłużne
lub centralne,
dekoracja podobna
jak w kościele
katolickim
- dekoracje: ornament
chrząstkowy,
okuciowy zwijany,
taśmowy, płasko
modelowany
-wnętrza: niezwykle
bujna dekoracja,
której brakuje jednak
dynamiki
-wpływ
Borrominiego-
>borrominizm
- plany budowli: bazylikowy układ
podłużny, układ centralny
- bryła budynku: zwarta, symetryczna,
niezbyt smukła (nawiązująca do
renesansu), dynamizmem odznaczają się
jedynie wieńczenia wież i kopuł
- fasady: uporządkowane według
klasycznych reguł, flankowanie słupkami
lub pilastrami, nieco bardziej fantazyjne
tympanony, obramienia lukarn, kartusze,
medaliony i wazony na attykach o
rychliwych liniach
- wnętrza: ściany w okładzinach
snycerkich, sufity dzielone na medaliony
wypełnione malowidłami
Ch. Wren, katedra św.Pawła w Londynie
- bardzo słabo widoczne
przejście z renesansu do
baroku
- plany budowli:
jednonawowe z
kaplicami bocznymi-
jezuickie, trójnawowe
bazyliki,
- fasady: mocno
artykułowana
podziałem, oszczędna w
dekoracji, dwie
frontowe wieże szeroko
rozstawione- osiowość
układu
- wnętrza
zdyscyplinowana
przestrzeń- brak
przepychu, nie tak
bogato dekorowane,
piękna rzeźba
architektoniczna w
stiukach
G.Trevano-k.p.w. ŚŚ .
Piotra i Pawła-
nawiązanie do Il Gesu
pałac Carignano
Włochy, Turyn
Guarino Guarini
-
naśladowca -F.Borrominiego
2. Francesco Borromini jako prekursor nowych koncepcji w architekturze.
- włoski architekt barokowy
- rywalizował z Giovannim Berninim, który reprezentował styl bardziej klasycyzujący
- używał form od masywnych i poważnych do żywych, ruchliwych i bardzo dynamicznych
- dzieła: Kościół San Carlo alle Quattro Fontane
Kościół Sant’ Agnese in Agone
Kościół Sant’ Ivo alla Sapienza
- cechy charakterystyczne dla nowej koncepcji:
dynamiczna falista linia- wykorzystana w budowie fasad- linie gzymsów i dekoracji wnętrz
zwielokrotnione gzymsy falują, wyginają się i załamują tworząc bogatą formę rzeźbiarską
spiętrzanie porządków w różnych stylach- bogactwo środków
płaszczyzny muru silnie podzielone gzymsami, wielokrotnymi pilastrami, kolumnami, tympanonami
kompozycja bryły oparta na przeciwstawnych napiętych formach łuków
ozdobna figuralna rzeźba pełna
belkowania fasad
aktywizacja przestrzeni zewnętrznej i wewnętrznej- współgrają ze sobą
spotęgowanie efektu światłocienia- silne załamanie światła, kontrasty
brak kątów prostych we wnętrzach, dynamiczne płaszczyzny ścian
półkoliste nisze ścienne- wprowadzają wrażenie rzeźbiarskości bryły
barwność i świetlistość wnętrz uzyskana przez złocenia
obfitość detali we wnętrzu- rzeźbiarskość i wielokierunkowość form
inkrustacja z marmuru
Kościół San Carlo alle Quattro Fontane
- układ centralno- podłużny, zbudowany na planie owalu o
nieregularnym falującym obwodzie
- kryty kopułą
- nawa główna zbudowana na rzucie elipsy okalana przez
nieregularne kaplice i zakrystię
- falista fasada
- falująca linia gzymsu rozdziela budowlę na kondygnacje
- ruch, dynamika, fantazja formy
- brak kątów prostych i spokojnych płaszczyzn
- pionowa artykulacja kolumnami
- wieńczenie okrągłym medalionem
-zdobienia: woluty, rzeźby pełno figuralne
Kościół Sant Agnese in Agone
- wklęsła fasada z portykiem, horyzontalna, flankowana
dwiema niskimi dzwonnicami
- artykulacja kolumnami, tworzy podział na 3 główne
wejścia
- główne wejście zwieńczone tympanonem
- kopuła na bębnie dominuje bryle kościoła
- fasada sugeruje obejmujący ruch w stosunku do stojącej
przed kościołem „Fontanną Czterech Rzek” Giovanniego
Bernini
- bogate złocone wnętrze, sklepienie pokryte malowidłami
- dynamiczne wnętrze artykułowane pilastrami i
półkolumnami tworzącymi kwatery dla fresków
Kościół Sant’ Ivo alla Sapienza
- kościół na planie sześcioramiennej gwiazdy z
zaokrąglonymi kątami, które tworzą półkoliste apsydy,
całość wpisana w kwadrat murów
- kościół zamyka wydłużony, prostokątny plac uniwersytetu
okolony piętrowymi arkadowymi loggiami
- harmonijna konwencja zostaje przełamana gwałtownie
wygiętym, wklęsłym łukiem fasady kościoła
- spiętrzenie form: dwie kondygnacje zwieńczone kopułą na
bębnie oraz smukłą latarnią o rzeźbiarskiej formie
- falująca linia górnego gzymsu z wyraźnie dominującą
kopułą
- wnętrze: brak kątów prostych, dynamiczne płaszczyzny
ścian, podział ogromnymi pilastrami o korynckich
kapitelach, inkrustacja z marmuru, obfitość detali,
załamanie świateł->gra światła i cienia