plik

CB (skrót od citizens’ band)

jest środkiem wzajemnego ko−
munikowania się, prowadzenia
rozmów prywatnych w pasmie
27MHz.

W Polsce oficjalnie jest do−

puszczone

eksploatacji

przez użytkowników CB pasmo
26,960−27,405MHz podzielone
na 40 kanałów z odstępem co
10kHz (tak zwana podstawowa
“czterdziestka”

oznaczona

umownie literą “C”).

CB jest szczególnie przydat−

ne w samochodzie, gdyż umożliwia szyb−
kie  komunikowanie  się  z innymi  samo−
chodami i domem oraz wzajemną wymia−
nę  informacji  o sytuacji  na  drodze,  szyb−
kie  wezwanie  pomocy  czy  powiadamia−
nie  o niebezpieczeństwach  i utrudnie−
niach  drogowych.  Wzorem  państw  za−
chodnich  przyjęto,  że  kanał  9  służy  wy−
łącznie  do  wzywania  pomocy  w nagłych
wypadkach (pogotowie ratunkowe, straż
pożarna,  policja),  natomiast  kanał  19  to
tzw. kanał drogowy, gdzie są przekazywa−
ne  informacje  o nieprzejezdności  dróg,
objazdach,  gołoledziach,  zatorach  itp.
Wielu kierowców korzysta z takich infor−
macji,  oszczędzając  czas,  paliwo,  ner−
wy... Nie bez znaczenia jest fakt, że eks−
ploatacja CB jest dużo tańsza od telefonu
komórkowego  (można  rozmawiać  bez
ograniczeń nie płacąc rachunków).

Urządzenie zainstalowane w domu za−

pewnia  (z zewnętrzną  anteną)  nawiązy−
wanie  łączności  z innymi  użytkownikami
CB  na  znaczne  odległości,  często  ponad
50km. Zalety CB mogą być wykorzystane
w turystyce: w nieznanym terenie można
liczyć na życzliwą pomoc i informację po−
siadacza  CB,  który  mieszka  w danej
okolicy  (lub  przynajmniej  zna  ją  lepiej  od
nas).  Mówiąc  najkrócej  radio  CB  może
być wykorzystywane przez każdego.

W celu zaopatrzenia się w niezbędny

sprzęt CB najlepiej udać się do autoryzo−
wanego sklepu zajmującego się sprzeda−
żą homologowanego sprzętu. Tylko wte−
dy  będziemy  mieli  pewność,  że  nie  bę−
dzie problemów z rejestracją radiotelefo−
nu.  Oprócz  urządzeń  nadawczo  −  odbior−
czych  sklepy  sprzedają  także  niezbędne
akcesoria  (anteny,  kable  zasilające,  złą−
cza,  mierniki  antenowe,  zasilacze,  filtry
przeciwzakłóceniowe...).

Jeśli chodzi o parametry techniczne,

radiotelefony można podzielić na trzy gru−
py: samochodowe, bazowe (stacjonarne)
i przenośne (ręczne).

Moc wyjściowa nadajnika w radiotele−

fonie  CB  (w Polsce,  podobnie  jak
i w większości  krajów  europejskich)  nie
może przekraczać 4W. W wielu przypad−
kach  moc  ta  jest  za  duża  do  normalnej
pracy.  Często  dla  uniknięcia  zakłóceń
użytkownicy  CB  stosują  zmniejszenie
mocy  np.  poprzez  rezystorowe  tłumiki.
Bywają jednak i tacy, którzy łamiąc prze−
pisy,  narażając  się  na  interwencję  PAR,
stosują  dodatkowe  wzmacniacze  (dopa−
lacze).  Warto  pamiętać,  że  dopiero  czte−
rokrotne  zwiększenie  mocy  wyjściowej
nadajnika spowoduje wzrost wskazań si−
ły sygnału u korespondenta o 1 S (na S−
metrze).

Najczęściej wykorzystywanym w pa−

smie CB rodzajem modulacji jest modula−
cja amplitudy (AM). W Polsce około 90%
urządzeń jest przystosowanych do pracy
tą  emisją.  Do  łączności  lokalnych  lepiej
jest  wykorzystywać  modulację  częstotli−
wości FM. Umożliwia ona co prawda pro−
wadzenie łączności o mniejszym zasięgu,
ale posiada niewątpliwą zaletę w postaci
wywoływania mniejszych (niż w przypad−
ku  AM)  zakłóceń  radiowych  i telewizyj−
nych. Do łączności dalekiego zasięgu jest
wykorzystywana  modulacja  jednowstę−
gowa  (SSB),  jednak  sprzęt  przystosowa−
ny do tego typu modulacji jest dużo droż−
szy.

Na rynku krajowym można spotkać

bardzo  wiele  różnych  radiotelefonów  re−
nomowanych  firm  światowych.  Można
tutaj  wyróżnić  dwóch  największych  pro−
ducentów: ALAN i PRESIDENT.

Poniżej zebrano najczęściej występu−

jące elementy regulacyjne na płycie czo−
łowej na przykładzie popularnego radiote−
lefonu samochodowego ALAN 48PLUS
pokazanego na fotografii:

krrę

ęttłła

a::

− CHANNEL (przełącznik kanałów; po−

kręcanie w prawo powoduje skokowe
przełączanie kanałów “w górę”, pokręca−
nie w lewo − “w dół”)

− ON/OFF/VOLUME (regulator siły gło−

su połączony z wyłącznikiem zasilania)

− SQUELCH (pokrętło blokady szu−

mów; właściwe ustawienie blokady pole−
ga na powolnym pokręcaniu pokrętłem
w prawo aż do momentu zaniku szumów
słyszanych w głośniku)

− RF GAIN (pokrętło regulacji w.cz.

odbiornika;

umożliwia

zmniejszenie

czułości  toru  odbiornika  w momencie
odbioru  dużego  sygnału,  aby  nie  dopro−
wadzić  do  zniekształceń  sygnału  a tym
samym zrozumiałości)

− MIC GAIN (pokrętło regulacji czułości

mikrofonu;  umożliwia  ono  zmniejszenie
czułości  mikrofonu  w przypadku,  kiedy
nadajemy z pomieszczenia, w którym pa−
nuje  duży  hałas  czy  są  prowadzone  gło−
śne  rozmowy;  zmniejszenie  czułości  mi−
krofonu  powoduje,  że  musimy  do  niego
mówić z bardzo niewielkiej odległości)

Prrzzy

ciis

kii::

− CB/PA (CB − praca normalna, PA − wy

korzystywanie megafonu)

− AM/FM (przełącznik rodzaju modulacji)
− ANL/OFF (umożliwia załączenie ogra

nicznika trzasków)

− LOCAL/DX (DX − praca normalna, LO−

CAL − praca ze zmniejszoną czułością

odbiornika)

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 5/99

ojje

y A

CB? Ależ to proste!

− SCAN (umożliwia skanowanie kana
łów; ustawia się na pierwszym kanale

gdzie prowadzona jest łączność)

− M1...M5 (przyciski programowania

kanalów pamięci; pod każdym z nich
można zaprogramować dowolny kanał)

− EMG (przycisk programowania; po

wybraniu kanału, który chcemy wprowa−
dzić do pamięci radiotelefonu przyciska−
my ww. przycisk a następnie numer pa−
mięci której chcemy ten kanał przypisać)

− QUP (przestrajanie kanałów w górę)
− QDOWN (przestrajanie kanałów w dół)

yś

św

wiie

ettlla

czz::

− CHANNEL (ciekłokrystaliczny wy−

świetlacz numeru kanału; na samym dole
tego wyświetlacza znajduje się wskaźnik
złożony z dziesięciu segmentów pokazu−
jący podczas odbioru orientacyjną siłę sy−
gnału korespondenta; podczas nadawa−
nia moc wyjściową; RX−odbiór; TX−nada

wanie)

Na tylnej ściance znajdują się gniazda:
− ANT (do dołączenia przewodu ante

nowego za pomocą wtyku PL259)

− PA (do dołączenia głośnika megafonu

5W/8Ohm)

− EXT (do dołączenia głośnika zewnę

trznego lub słuchawek)

− DC (do dołączenia zasilania 13,8V)

Oprócz wielokanałowych urządzeń CB

można  spotkać  także  zabawki  typu  Wal−
kie  Talkies.  Są  to  bardzo  proste,  przeno−
śne  radiotelefony,  z reguły  jednokanało−
we, niezbyt drogie, które można spotkać
na  różnych  bazarach  czy  giełdach.
Te zabawki mogą stanowić nie lada frajdę
dla dzieci czy harcerzy i są wykorzystywa−
ne do łączności na niewielkie odległoŚci.
Najprostsze z tych urządzeń zawierają je−
dynie trzy tranzystory bipolarne, wykorzy−
stywane  zarówno  przy  nadawaniu,  jak
i odbiorze. Podczas odbioru jeden z nich
pracuje  jako  detektor  superreakcyjny,
a następnie  jako  dwustopniowy  wzmac−
niacz akustyczny. Przy nadawaniu detek−
tor  superreakcyjny  jest  przekształcony
w generator  stabilizowany  rezonatorem
kwarcowym, zaś wzmacniacz akustyczny
we wzmacniacz mikrofonowy, gdzie wła−
śnie rolę mikrofonu spełnia głośnik.

Zgodnie z Dziennikiem Ustaw nr 63

z 30 czerwca 1993 r. na większość z urzą−
dzeń Walkie Talkie (moc do 150mW) nie
jest potrzebna homologacja oraz opłaty
z tytułu użytkowania.

Pomimo niewielkich mocy tych urzą−

dzeń CB, również przy ich użytkowaniu
należy przestrzegać podstawowych za−
sad obowiązujących w pasmie obywatel−
skim.

Dla tych, którzy lubią własne konstruk−

cje,  na  następnej  stronie  zamieszczony
jest  opis  wykonana  prostego  jednokana−
łowego  odbiornika  CB/AM,  a w jednym
z kolejnych  numerów  EdW  zostanie
opisany  nadajnik  małej  mocy  do  współ−
pracy z w/w odbiornikiem.

drrzze

ejj J

czze

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH5/99

ojje

y A

Podstawowe parametry

radiotelefonu ALAN 48PLUS:

− zakres częstotliwości: 26,960−27,405MHz
− ilość kanałów: 40
− synteza częstotliwości PLL
− stabilność: 0,005%
− dokładność dostrojenia: 0,002%
− modulacja: AM/FM
− napięcie zasilania: 11,3...14V (13,2V)
− pobór prądu: 1,1A (przy nadawaniu)
− zakres temperatur pracy: −10...+55

arra

ettrry

y n

ajjn

niik

− moc wyjściowa: 4W
− głębokość modulacji AM: 85...95%
− dewiacja częstotliwości FM: 1,8kHz
− impedancja wyjściowa: 50Ohm
P

arra

ettrry

y o

biio

orrn

niik

− czułość: 0,5

V przy stosunku

sygnał/szum 10dB

− tłumienie przesłuchu

między sąsiednimi kanałami: 65dB

− moc wyjściowa m.cz.: 2W
− pasmo częstotliwości m.cz.: 300...3000Hz
− częstotliwości pośrednie: 10,695MHz/455kHz

Do czego to służy?

Układ przedstawiony na fotografii zo−

stał zaprojektowany jako część składowa
prostego jednokanałowego radiotelefonu
CB typu Walkie Talkie. Może on być wy−
korzystany  do  nasłuchu  jednego  wybra−
nego  kanału  pasma  CB,  a po  dołączeniu
przestrajanego  generatora  (tak  zwanego
VFO) może służyć do nasłuchu stacji AM
w całym  zakresie  CB  (nawet  od  26  do
28MHz).

Opis układu

Schemat blokowy jednokanałowego

odbiornika CB/AM jest pokazany na rry

y−

u 1

1, a schemat ideowy na rry

u 2

2..

Jest to klasyczna superheterodyna z po−
jedynczą

przemianą

częstotliwości,

w której zastosowano tylko dwa układy
scalone oraz kilka zewnętrznych elemen−
tów RC i rezonator kwarcowy.

Sygnał z anteny odfiltrowany w filtrze

F1 zestrojonym na 27MHz jest skierowa−
ny  na  wewnętrzny  wzmacniacz  w.cz.
układu  scalonego  US1  TCA440  (można
jeszcze  spotkać  polską  wersję  UL1203
produkowaną  przez  nieistniejące  już  za−
kłady CEMI). Jak podają dane aplikacyjne,
wzmocnienie  stopnia  wejściowego  tego
układu  scalonego  przekracza  35dB.
O częstotliwości  odbieranego  sygnału
decyduje  rezonator  kwarcowy  Xo  dołą−
czony do wyprowadzeń 4 i 6 układu sca−
lonego.  Potrzebną  wartość  częstotliwo−
ści rezonatora kwarcowego, w zależności
od  kanału  CB,  można  odczytać  z zamie−
szczonej  poniżej  tabeli.  Warto  wiedzieć,
że  rezonatory  CB  mają  częstotliwość
podstawową około 9MHz i dopiero po ze−
strojeniu  na  trzecią  harmoniczną  równo−

ległego obwodu rezonansowego filtru
F2  generator  pracuje  na  swojej  znamio−
nowej  częstotliwości  podanej  na  obudo−
wie.  W urządzeniu  modelowym  jako  Xo
zastosowano  rezonator  26,690MHz,  aby
uzyskać  odbiór  27,145MHz  (łatwy  do
zdobycia rezonator nadajnika).

Sygnał różnicowy z mieszacza 455kHz

p.cz.

poprzez obwód rezonansowy F3 jest

następnie  podany  na  podwójny  obwód
selekcyjny  zestawiony  z trójkońcówko−
wych filtrów ceramicznych 455kHz. Sze−
rokość przenoszenia takiego filtru wynosi
około  10kHz  (stromość  zbocza  nie  jest
duża). Z wyjścia filtru sygnał 455kHz jest
następnie  wzmacniany  w wewnętrznym
wzmacniaczu  p.cz.  układu  scalonego.
Z wyjścia wzmacniacza (F4) sygnał podle−
ga  demodulacji  amplitudy  za  pośrednic−
twem  germanowej  diody  D1.  Napięcie
stałe  z tego  detektora  jest  podawane
z powrotem na wyprowadzenie 9 układu
scalonego celem automatycznej regulacji
wzmocnienia  (im  wyższe  napięcie  stałe,
tym mniejsze wzmocnienie toru p.cz.).

Sygnał małej częstotliwości (po odfil−

trowaniu przez R8 C20) jest podany po−
przez potencjometr siły głosu R10 na

wzmacniacz małej

częstotliwości US2

na popularnym ukła−

dzie LM386, a następne

na głośnik. Wzmacniacz ten nie jest obję−
ty blokadą szumu (dla uproszczenia
układu), co w pewnych przypadkach mo−
że być uciążliwe dla ucha.

Montaż i uruchomienie

Cały układ odbiornika został zmonto−

wany na płytce drukowanej pokazanej
we wkładce. Na rry

u 3

3 zamieszczono

rozmieszczenie  elementów  na  płytce.
Montaż urządzenia jest naprawdę prosty,
ponieważ  zasto−
sowano  gotowe
obwody  7x7,  bez
k o n i e c z n o ś c i
przewijania

ce−

wek.

Również

z tego samego
powodu urucho−
mienie jest niesły−
chanie

proste

i sprowadza się
do

ustawienia

rdzeni w filtrach na najsilniejszy
odbierany  sygnał  CB.  Można  tutaj  liczyć
na szczęście i czekać na silną lokalną sta−
cję CB, lub − lepiej − wykorzystać inny ra−
diotelefon CB czy generator w.cz. 27MHz
z modulacją amplitudy. Jako antenę moż−
na  zastosować  odcinek  przewodu  izolo−
wanego o długości około 1m lub antenę
teleskopową od starego radioodbiornika.
Oczywiście najlepsze wyniki osiągnie się
przy  zastosowaniu  anteny  zewnętrznej
zasilanej  kablem  koncentrycznym.  Jeżeli
ktoś  chciałby  wykorzystać  odbiornik  do
pełnego  nasłuchu  pasma  CB,  to  powi−
nien  pomyśleć  o zastąpieniu  rezonatora
kwarcowego  syntezerem  częstotliwości
(np.  kit  AVT)  lub  przestrajanym  wysoko−

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 5/99

ojje

y A

s.. 1

1 S

att b

bllo

y jje

ałło

o o

biio

orrn

niik

a C

2???

Odbiornik CB

s.. 3

stabilnym  generatorem  LC  (np.  na
układzie  scalonym  MC12148  według
opisu zamieszczonego w EdW 02/99).
Przy chęci nasłuchu dalszych stacji, tak
zwanych  DX−ów,  z pewnością  przyda
się  przedwzmacniacz  antenowy  (na
tranzystorze  MOSFET,  np.  kit  AVT).
Istnieje  także  możliwość  dorobienia
układu blokady szumu na dodatkowych
tranzystorach.

W jednym z najbliższych numerów

EdW zostanie przedstawiony opis wy−
konania bardzo prostego nadajnika
AM/CB, który będzie mógł współpraco−
wać z opisanym powyżej odbiornikiem.

drrzze

ejj J

czze

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 5/99

ojje

y A

azz e

elle

nttó

ów

w..

Pó

ółłp

prrzze

niik

kii

US1: TCA440 (UL1203, A244)
US2: LM368
D1: AAP152...
Rezystory:
R5: 47

Ω

R6, R7: 10k

Ω

R8: 4,7k

Ω

R9: 2,2k

Ω

R10: 10k

Ω

potencjometr montażowy lub

obrotowy B)

R11: 270

Ω

R12: 10

Ω

atto

orry

C8, C9, C11, C17: 47pF
C10, C22, C25: 100nF
C12, C13, C15, C19, C20: 22nF
C14, C18: 470pF
C16, C24: 10

C21, C23, C26: 100

F/16V

IIn

F1, F2: 514
F3, F4: 137
F5, F6: SFD455
Gł: 4Ohm/0,2W

plle

ett p

dzze

ołłó

ów

w zz p

płły

yttk

ką

jje

stt d

sttę

ęp

y w

w s

siie

cii h

dllo

ejj

T jja

o k

kiitt A

T−2

Tabela kanałów CB

(A − tak zwana dziura kanałowa)

Kanał

Częstotliwość

kanału[kHz]

generatora

(kwarcu) [kHz]

26965

26510

26975

26520

26985

26530

03A

26995

26540

27005

26550

27015

26560

27025

26570

27035

26580

07A

27045

26590

27055

26600

27065

26610

27075

26620

27085

26630

11A

27095

26640

27105

26650

27115

26660

27125

26670

27135

26680

15A

27145

26690

27155

26700

27165

26710

27175

26720

27185

26730

19A

27195

26740

27205

26750

27215

26760

27225

26770

27255

26800

27235

26780

27245

26790

27265

26810

27275

26820

27285

26830

27295

26840

27305

26850

27315

26860

27325

26870

27335

26880

27345

26890

27355

26900

27365

26910

27375

26920

27385

26930

27395

26940

27405

26950

s.. 2

2 S

att iid

W Elektronice dla Wszystkich 9/96

opisany  był  jednokanałowy  przełącznik
sterowany za pomocą pilota telewizyjne−
go.  Od  dłuższego  czasu  Czytelnicy  EdW
upominają  się  o wielokanałowy,  niezbyt
skomplikowany  układ  zdalnego  sterowa−
nia  za  pomocą  podczerwieni.  Najprost−
szym sposobem jest wykorzystanie goto−
wego,  fabrycznego  pilota  pracującego
w kodzie  RC−5  i zbudowanie  jedynie
odbiornika. Taki odbiornik sterowałby pra−
cą różnych urządzeń.

Właśnie taki 32−kanałowy odbiornik

opisany jest w artykule. Parametry urzą−
dzenia są bardzo dobre dzięki zastosowa−
niu  scalonego  odbiornika  podczerwieni
TFMS5360  oraz  dekodera  SAA3049.  Sy−
stem jest odporny na zakłócenia, a zasięg
zależy tylko od mocy promieniowania pi−
lota.  Co  prawda  zastosowanie  układu
SAA3049  podwyższa  nieco  koszt  budo−
wy, jednak obecność 32 wyjść, obsługu−
jących  do  32  urządzeń  przekonuje,  że
układ  niewątpliwie  jest  godny  uwagi.
Można  go  wykorzystać  w różnorodny
sposób,  a budowa  obwodów  wyjścio−
wych urządzenia znakomicie to ułatwia.

Opis układu

Schemat ideowy urządzenia pokazany

jest na rry

u 1

1. Układ elektroniczny za−

silany jest napięciem stałym 5V, a dzięki
obecności stabilizatora U8, diody D2 oraz
kondensatora  C1  cały  moduł  może  być
zasilany  napięciem  stałym  w zakresie
6,5...16V albo  zmiennym  5...12V.  Pobór
prądu  jest  niewielki  i nie  przekracza  10
miliamperów.

Impulsy promieniowania podczerwo−

nego z pilota są odbierane przez układ U7
i

podawane na wejście dekodera

SAA3049. Układ SAA3049 pracuje tu
w trybie adresowym. Dokładniejszy opis
tej kostki oraz kodu RC−5 był przedsta−
wiony w EdW 9/96 str. 7 i 64.

Jak wiadomo, w kodzie RC−5 dostęp−

ne są 32 adresy. Pod każdy z nich można
wysłać 64 rozkazy. Piloty do odbiorników
telewizyjnych  pracują  z adresem  0.  Opi−
sywany układ odbiornika może pracować
z dowolnym adresem. Adres ustawia się
za  pomocą  zwór  (jumperków),  na  sche−
macie oznaczonych JP1 i JP2. W układzie
modelowym  pokazanym  na  fotografii
ustawiony  jest  adres  0  −  wszystkie  wej−
ścia  adresowe  są  zwarte  do  masy  jum−
perkami  z grupy  JP2.  Gdyby  ustawiony
był inny adres, w miejsce JP1, gdzie ma
być  stan  wysoki,  należy  wlutować  rezy−
story  o wartości  100k

Ω

(nie zaleca się

zwierania wejść A0...A4 bezpośrednio do
plusa zasilania).

Adresy w odbiorniku ustawia się w ko−

dzie  dwójkowym  za  pomocą  zwór,  nato−
miast w pilotach zazwyczaj inaczej. Gdy−
by ktoś chciał zmienić adres w typowym
pilocie telewizyjnym, będzie musiał prze−
ciąć  istniejące  połączenie  i wykonać  no−
we.  W przypadku  pilota  z układem
SAA3010  adres  równy  0  jest  ustawiany
przez  zwarcie  nóżki  3  z nóżką  17.  Kto
chciałby  zmienić  adres  na  kolejny,  powi−
nien przeciąć to połączenie, a nóżkę 3 po−
łączyć z jedną z nóżek 15, 15, 13, 12, 11,
10,  9,  uzyskując  adresy  odpowiednio  1,
2, 3, 4, 5, 6, 7.

Po odebraniu prawidłowego rozkazu

nadanego  pod  właściwy  adres,  na  wyj−
ściach  A...F dekodera  SAA3049  pojawia
się liczba dwójkowa odpowiadająca nada−
nemu rozkazowi. Wyjścia te wyposażone
są  w zatrzaski  (latch),  a więc  numer
ostatnio  odebranego  rozkazu  utrzymuje
się tam aż do nadejścia następnego roz−

kazu. Dodatkowo, po odebraniu każdego
ważnego rozkazu, na końcówce 19 kost−
ki U1 pojawia się na chwilę stan niski.

Numery rozkazów odpowiadające kla−

wiszom popularnego niegdyś pilota ELE−
MIS podano w postaci dwójkowej na

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 5/99

ojje

y A

Wielokanałowy system
zdalnego
sterowania

s.. 2

2 N

erry

y rro

ozzk

azzó

ów

w p

piillo

otta

a E

Elle

miis

2361

rry

u 2

2. Podobnie jest w nowszych pi−

lotach.

Ponieważ stanem aktywnym wyjść

A...F dekodera SAA3049 jest stan niski,
uzyskane tam liczby mają zanegowane
poszczególne bity. Na przykład rozkaz nr
3 (dwójkowo 000011) powoduje pojawie−
nie się na wyjściach F...A stanu 111100.
Nie jest to jednak żadną przeszkodą, na−
leży tylko uwzględnić ten fakt przy anali−
zie dalszej części urządzenia.

Wyjścia A...F dekodera U1 są połączo−

ne  z wejściami  adresowymi  demultiple−
kserów  U2...U6.  Zastosowano  tu  (może
trochę  nietypowe  jak  na  takie  wykorzy−
stanie)  popularne  układy  CMOS4051.
Układ 4051 zawiera multiplekser/demulti−
plekser  analogowy  ze  wspólnym  wej−
ściem  (nóżka  3),  ośmioma  wyjściami
(nóżki 1, 2, 4, 5, 12−15), trzema wejściami
adresowymi  (nóżki  9−11)  oraz  wejściem
blokowania  INH  (nóżka  6).  Choć  nie  za−
znaczono  tego  na  schemacie,  trzeba  pa−
miętać, że kostki 4051, 4052 i 4053 mają
dodatkową końcówkę zasilania VEE (nóż−
ka  7),  wykorzystywaną  przy  współpracy
z układami analogowymi. W prezentowa−
nym urządzeniu końcówki VEE są zwarte
do masy (nóżek 8 tych układów).

Najmłodsze trzy bity odebranego roz−

kazu podawane są jednocześnie na wej−
ścia  adresowe  A...C układów  U3...U6.
O tym, który spośród tych czterech ukła−
dów  zostanie  odblokowany,  decydują
stany na ich wejściach INH (stan wysoki
blokuje  pracę,  stan  niski  ją  umożliwia).
Wejścia INH tych układów są sterowane
przez dekoder U2, na którego wejścia ad−
resowe  podane  są  trzy  starsze  bity  ode−
branego rozkazu (D, E, F).

Podanie

wejścia

adresowe

A...C układu 4051 liczby dwójkowej 000
powoduje połączenie wejścia X (nóżka 3)
z wyjściem X0 (nóżka 13). Podanie liczby
001 spowoduje połączenie nóżek 3 i 14,
itd...

W tym miejscu należy zauważyć, że

ponieważ  wyjścia  dekodera  U1  są  zane−
gowane,  pojawienie  się  rozkazu  zakoń−
czonego  (dwójkowo)  liczbą  000,  spowo−
duje  uaktywnienie  wyjścia  X7  któregoś
z układów  4051.  Kwestia  negowania
wyjść  A...F kostki  U1  nie  ma  znaczenia
dla użytkownika, dla którego istotne jest
tylko,  co  będzie  działo  się  na  wyjściach
urządzenia.  Wyjścia  te  są  oznaczone  na
schemacie ideowym i na płytce liczbami
0...31.  Liczby  te  odpowiadają  numerom
rozkazów  (porównaj  rysunek  2)  od  0

(dwójkowo  000000)  do  31  (dwójkowo
011111). Oznacza to, że rozkazy zaczyna−
jace  się  (dwójkowo)  000,  na  przykład
000101,  spowodują  zadziałanie  układu
U3 − w tym wypadku pojawienie się sta−
nu aktywnego na wyjściu oznaczonym 5
(nóżka 15 U3). Podobnie rozkazy zaczyna−
jące się 001 (np. 001101) spowodują za−
działanie układu U4. Analogicznie rozkazy
zaczynające  się  010  uruchmia  U5,  a za−
czynajace się 011 − U6.

A co z rozkazami 32...63? Jak widać na

rysunku 2, także w standardowym pilocie
wykorzystywane  są  rozkazy  o tak  wyso−
kich numerach. Aby umożliwić ich wyko−
rzystanie,  zastosowano  nietypowy  spo−
sób dekodowania starszej części rozkazu
(D, E, F). Jak widać, w układzie U2 zwar−
te są nóżki 1, 15, 13 oraz 5, 12, 14. Ozna−
cza  to,  że  adresy  zaczynajace  się  (dwój−
kowo) 100, 110 również uruchomią układ
U5, podobnie jak rozkazy zaczynające się
010. Tak samo rozkazy zaczynajace się od
101  i 111  będą  uruchamiać  U6.  Tym  sa−
mym każde wyjście układów U5 i U6 bę−
dzie  uaktywniane  po  odebraniu  jednego
z trzech rozkazów − ich dziesiętne nume−
ry podane są na rysunku 1.

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH5/99

ojje

y A

s.. 1

1 S

att iid

Dzięki temu urządzenie może wyko−

rzystać więcej poleceń wydawanych za
pomocą standardowego pilota.

Niezbyt zaawansowanym elektroni−

kom należy jeszcze wyjaśnić, jakich sy−
gnałów mogą się spodziewać na wyj−
ściach 0...31.

Po pierwsze, może to być sygnał cią−

gły  albo  impulsowy.  W przypadku,  gdy
wejście  X (nóżka  3)  demultipleksera  U2
jest połączona do masy (na płytce druko−
wanej realizuje to ścieżka), stan aktywny
na jednym z wyjść 0...31 pojawia się po
odebraniu  rozkazu  i utrzymuje  się  aż  do
przyjścia  następnego.  Jeśli  jednak  wej−
ście  X kostki  U2  zostanie  połączone
z nóżką 19 U1, po odebraniu rozkazu stan
aktywny  pojawi  się  na  jednym  z wyjść
w postaci  krótkiego  impulsu,  tylko  na
czas  wystąpienia  stanu  niskiego  na  wyj−
ściu  19  U1.  Aby  to  ułatwić,  na  płytce
przewidziano punkty lutownicze oznaczo−
ne A, B, C.

A co oznacza stan aktywny na wyj−

ściu? Uwaga! Ponieważ wykorzystano tu
analogowe klucze 5051, nieaktywne wyj−
ścia  X0...X7,  czyli  wszystkie  nieaktywne
wyjścia 0...31 “wiszą w powietrzu” − nie
są  nigdzie  połączone.  Jest  to  znany
z układów  logicznych  stan  trzeci.  Nato−
miast stan aktywny oznacza zwarcie jed−
nego z wyjść 0...31 przez rezystancję klu−
cza 4051 (około 100...300

Ω

) albo do ma−

sy, albo do plusa zasilania. Na płytce prze−
widziano  połączenie  (ścieżkę)  łączącą
nóżki 3 układów U3...U6) do plusa zasila−
nia  (+5V).  Przecięcie  ścieżki  w punkcie
X i zwarcie punktów oznaczone E, F spo−
woduje, że stan aktywny będzie oznaczał
podanie na jedno z wyjść 0...31 potencja−
łu masy. Takie rozwiązanie jest uniwersal−
ne, ale należy pamiętać, że w większości
przypadków  na  wykorzystywanych  wyj−
ściach  trzeba  będzie  dodać  rezystory
podciągające do plusa zasilania albo ma−
sy. Ale to będzie zależeć, do czego podłą−
czone będą wyjścia 0...31. R

k 3

3 po−

kazuje kilka przykładów dołączenia
obciążenia do tych wyjść.

Montaż i uruchomienie

Układ można zmontować na dwu−

stronnej płytce drukowanej, pokazanej na
rry

u 4

4. Montaż nie powinien sprawić

trudności. Pomocą będzie również foto−
grafia modelu. Pod najkosztowniejszy
układ SAA3049 można dać podstawkę

Jak zawsze przy montażu na płytce

dwustronnej z metalizowanymi otworami
należy starannie unikać pomyłek, ponie−
waż wylutowanie elementów (zwłaszcza
układów scalonych) z takich płytek spra−
wia duże trudności.

Po zmontowaniu układu należy spraw−

dzić poprawność montażu i ustalić adres.
Jeśli  urządzenie  będzie  współpracować
z nieprzerobionym pilotem telewizyjnym,
należy ustawić adres 00000, zwierając do
masy  wejścia  adresowe  A0...A4  kostki
U1  (zworami  z drutu  punkty  oznaczone
JP2). W przypadku, gdyby pilot był prze−
robiony na inny adres, te z wejść A0...A4

kostki  U1,  które  mają
być w stanie “0” należy
zewrzeć  do  masy,  a te
gdzie  ma  być  logiczna
“1”  należy  połączyć  do
plusa zasilania przez re−
zystory  100k

Ω

(wluto−

wane w miejsce JP1).

prawidłowym

ustawieniu

adresu

układ  powinien  od  razu
poprawnie  działać.  Dla
pewności  warto  skon−
trolować      jego  pracę.
W tym celu do kilku lub
więcej  wyjść  0...31  na−
leży  dołączyć  diody

LED, bezpośrednio lub z szeregowymi re−
zystorami 220

Ω

...1k

Ω

, jak pokazuje to rry

y−

k 5

5. Po naciśnięciu w pilocie przyci−

sku  powinna  zapalić  się  odpowiadająca
mu  dioda  LED.  Jak  wspomniano,  ze
względu  na  nietypowy  sposób  dekodo−
wania, niektóre z wyjść będą uaktywnia−
ne za pomocą dwóch lub trzech klawiszy.
Nigdy nie zdarzy się jednak, by jeden kla−
wisz uaktywnił więcej niż jedno wyjście.
W danej  chwili  aktywne  może  być  tylko
jedno z wyjść 0...31.

Przedstawione urządzenie może być

wykorzystane w różnorodny sposób,
a kilka przykładów podłączenia wyjść po−
kazano na rysunku 3

Piio

ottrr G

Gó

órre

kii

biig

niie

w O

Orrłło

kii

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 5/99

ojje

y A

s.. 3

3 S

y p

dłłą

ąc

czze

niia

a w

yjjś

ść

s.. 4

att m

ntta

ażżo

s.. 5

5 U

kłła

d tte

stto

Wykaz elementów

ezzy

stto

orry

R1:

68k

Ω

R2−R5:

22k

Ω

RP1:

R−Pack 8x10k

Ω

atto

orry

C1:

470

F\16V

C2:

100

F\16V

C3:

100nF ceramiczny

C4:

2,2

F\16V

Pó

ółłp

prrzze

niik

kii

D1,D2:

1N4148

U1:

SAA3049

U2−U6:

4051

U7:

SFH505A lub SFH506−
36 lub TFMS5360

U8:

LM78L05

ozzo

stta

ałłe

JP1,JP2:

jumper 5X2 lub zwory

X1:

kwarc 4MHz

podstawka 20−pin pod układ SAA3049

plle

ett p

dzze

ołłó

ów

w zz p

płły

yttk

ką

jje

stt d

sttę

ęp

y w

w s

siie

cii h

dllo

ejj

T jja

o k

kiitt A

T−2