Wykład 10

Wykład 10

Odczytanie fragmentu Wj 12,37-42

Ks. Michał Bednarz

Wyjście z Egiptu

Prowadzący: Czy plagi egipskie były cudami?

Wykładowca: Wyjściu Izraelitów z Egiptu towarzyszyły tzw. plagi (słowo to jednak występuje tylko
raz – Wj 9,14). Jest zaskakujące, Ŝe związane są bardzo ściśle z naturalnymi zjawiskami, które wystę-
powały w związku z wylewem Nilu. Sytuacja uległa zmianie po zbudowaniu tamy. Dlatego zjawiska te
naleŜą juŜ do przeszłości.

Najpierw wody Egiptu zamieniły się w krew (plaga 1). Przybór (lipiec-sierpień) pędził wody, które po-
zostały w błotach z poprzedniego lata. Wtedy Nil przybierał kolor zielony, a picie wody powodowało
boleści pęcherza. MoŜna ją było jednak pić po przefiltrowaniu. Po tzw. Nilu zielonym przychodziła ko-
lej na Nil czerwony. W jego wodach rozwijały się czerwone mikroorganizmy. Odcień wody był tak sil-
ny, Ŝe czasami odnosiło się wraŜenie, iŜ płynie szeroka rzeka krwi. Woda nie zagraŜała jednak zdrowiu
człowieka i odzyskiwała bezbarwność po sklarowaniu. Te zmiany koloru spowodowane były obecno-
ś

cią w mule mikroskopijnych Ŝyjątek oraz bakterii. Wspomniane organizmy absorbowały duŜo tlenu i

dlatego zdychały ryby. Ze zdechłymi rybami wiązała się plaga Ŝab (plaga 2). Z kolei wyjątkowe wez-
branie wody powodowało niezwykłe rozmnoŜenie się komarów (plaga 3) (październik-listopad). Mu-
chy (stomoxys calcitrans – rodzaj tropikalny albo podtropikalny) gryzły zwierzęta i ludzi, a rozmnaŜa-
ły się podczas opadania wody (plaga 4). Znikały tak nagle jak się pojawiły (grudzień-styczeń). Bydło i
inne zwierzęta, wypędzane na pastwisko w styczniu, po pladze Ŝab, stykały się z bakteriami (bacillus
anterasis), którymi nasycone była trawa i ziemia (plaga 5). Bydło Izraelitów ocalało, poniewaŜ wypę-
dzali je wtedy, gdy deszcze spłukały juŜ ziemię. Wrzodami, które dotknęły zarówno ludzi, jak i bydło,
mógł być tzw świerzb Nilowy (plaga 6). Jest to swędząca i dolegliwa wysypka przechodząca często we
wrzody. MojŜesz zagroził tą chorobą skóry Izraelitom podczas wędrówki przez pustynię (Pwt 28,27).
Roznosiły  ją  muchy  tropikalne.  Atakowały  ludzi  w  domach  i  bydło  w  stajniach  przy  końcu  grudnia-
stycznia. Gradobicie jest wprawdzie nad Nilem zjawiskiem bardzo rzadkim, lecz znanym (plaga 7). Na
początku lutego grad niszczył len i jęczmień, ale nie szkodził zboŜom późniejszym. Szarańcza jest klę-
ską  i  zjawiskiem  typowym  dla  krajów  wschodnich  (plaga  8).  W  tym  właśnie  roku  wędrowała  z  pół-
nocnej Arabii do Egiptu, pędzona  wiatrem ze wschodu.  Wyjątkowy wylew Nilu pozostawił duŜe po-
kłady czerwonej ziemi i pyłu, które wzburzyły  pierwsze wiatry  na początku  marca (plaga  9). Gorący
wiatr, zwany chamsinem, unosi w powietrzu masy piasku i pędzi je przed sobą. Piasek zaciemnia słoń-
ce i nadaje mu  matowy, Ŝółtawy  odcień, tak  Ŝe podczas dnia robi się mroczno. Chamsin dmie często
dwa  lub  trzy  kolejne  dni,  często  na  przełomie  marca  i  kwietnia,  czyli  dokładnie  wtedy,  gdy  Izraelici
rozpoczynali Wyjście. Hebrajczycy uniknęli tego zjawiska, poniewaŜ Wadi Tumilat, na obszarze któ-
rego przebywali, znajduje się w depresji prostopadłej do doliny Nilu. Ostatnią plagą była śmierć pier-
worodnych (plaga 10).

Dzisiaj nie widzi się juŜ w plagach egipskich nadzwyczajnych zjawisk, ale wspomniane, naturalne wy-
darzenia a ich niezwykle barwny opis świadczy, iŜ autor dokładnie znał Ŝycie w Delcie Nilu. Plagi
moŜna uznać za klęski Ŝywiołowe, bądź utrapienia, które nawiedzają mieszkańców Delty. Zdarzały się

od niepamiętnych czasów. JednakŜe nie moŜna przyjąć tylko naturalistycznego ich tłumaczenia, gdyŜ
wtedy niezrozumiała jest reakcja faraona. Wiadomo przecieŜ, Ŝe Ŝadne państwo nie wypuszcza dobro-
wolnie z kraju tanich robotników. Podobnie postąpił władca Egiptu. Ustąpił dopiero wtedy, gdy obja-
wiła się potęga Boga. Seria wydarzeń wywołała przeraŜenie i złamała jego opór (Wj 7,12.36). Wszyst-
ko wskazuje więc, Ŝe wspomniane zjawiska musiały osiągnąć niezwykły stopień intensywności i to
właśnie wpłynęło na decyzję władcy Egiptu. Tej intensywności nie da się wytłumaczyć w sposób natu-
ralny.

Naturalne więc zjawiska, ze względu na swą gwałtowność, były zarówno dla MojŜesza, jak i dla fara-
ona znakami gniewu Boga. Tak patrzyli na nie takŜe później Izraelici. Dlatego Biblia nazywa je cuda-
mi (Wj 11,9) lub znakami (Wj 10,1-2), gdyŜ jej autorzy byli przekonani, Ŝe uwidoczniło się w nich
działanie Boga. Dokonali zamierzonego, ale zupełnie zrozumiałego uproszczenia, gdyŜ zaleŜało im na
podkreśleniu niezwykłości opatrznościowej interwencji Boga.

Prowadzący: Czy Izraelici przeszli w cudowny sposób przez morze?

Wykładowca: Izraelici opuścili ziemię nad Nilem i uciekając na wschód, zatrzymali się – jak pisze au-
tor natchniony – nad morzem, które dosłownie nazywa Morzem Trzcinowym (por. Wj 15,4.22; Lb
14,24). Zaskakujące jest, Ŝe Księga Wyjścia podaje podwójny opis wydarzenia, które później nastąpi-
ło:

1) Według pierwszej wersji, która bardziej podkreśla cudowność wydarzenia, MojŜesz podniósł

laskę, wyciągnął rękę i sprawił, Ŝe morze rozdzieliło się na dwie części tak, iŜ Izraelici mogli przejść
suchą nogą (Wj 14,16.21a.22). Egipcjanie rzucili się w pościg (Wj 14,23). Bóg rozkazał MojŜeszowi
wyciągnąć rękę, wody wróciły i pochłonęły Egipcjan. Izraelici zostali ocaleni (Wj 14,26.27a.28.29).

2) Natomiast według wersji drugiej, Izraelici, zagroŜeni pościgiem, buntowali się. MojŜesz roz-

kazał im pozostać na miejscu i oglądać widowisko, jakie się rozegra (Wj 14,10-14). Między Izraelitami
a Egipcjanami stanął słup obłoku (Wj 14,19-20). Bóg sprawił, Ŝe powiał silny, wschodni wiatr, który
osuszył morze (w. 21). Rankiem Bóg unieruchomił koła rydwanów Egipcjan (w. 24-25). O świcie wo-
da wróciła i Bóg zatopiła Egipcjan (w. 27). „W tym to dniu wybawił Pan Izraela z rąk Egipcjan. I wi-
dzieli Izraelici martwych Egipcjan na brzegu morza” (Wj 14,30).

Prowadzący: Czy zdarzył się wtedy rzeczywiście jakiś nadzwyczajny cud? A moŜe lepiej zapytajmy:
co w tym wszystkim było cudowne?

Wykładowca:  Przypatrzmy  się  bliŜej  skomplikowanemu  opisowi.  Izraelici  zatrzymali  się  wieczorem
między  jakimś  rozlewiskiem  wód  i  wtedy  dostrzegli  pościg  egipski.  Działo  się  to  gdzieś  w  rejonie
wschodniej  granicy  Delty  Nilu.  Nie  moŜna  jednak  zlokalizować  dokładnie  wydarzeń.  Morza,  które
miało tak istotne znaczenie dla przebiegu wydarzeń, trzeba szukać gdzieś w okolicach jezior, które dziś
przecina  Kanał  Sueski.  Izraelici  przeszli  najprawdopodobniej  w  okolicy  Jezior  Gorzkich.  Przemawia
za tym biblijna nazwa Pi-Hachirot (Wj 14,9). Pewien papirus egipski informuje, Ŝe między drogą pro-
wadzącą do Suezu a Jeziorami Gorzkimi znajdują się niebezpieczne błota, które noszą nazwę Kenit ta-
Khert.  OtóŜ  Pi-Hachirot  moŜe  być  zhebraizowaną  formą  określenia  egipskiego  Kenit  ta-Khert,  czyli
bagna zagłady. Izraelici, rozbiwszy obóz na równinie, zobaczyli na wschodzie Jeziora Gorzkie, a obok
błotnisty  teren  Pi-Hachirot.  Z  tyłu  drogę  zamykali  im  Egipcjanie.  Gwałtowny  wiatr,  pędzący  piasek,
utrudnił  Egipcjanom  obserwację.  Ciemności  nocy  oraz  burza  ułatwiły  przeprawę.  MojŜesz  doszedł,
być  moŜe,  do  przekonania,  Ŝe  pozostaje  tylko  jedyna  droga:  poprzez  brody  na  Jeziorach  Gorzkich.
Zbadał teren przy pomocy zwiadowców, ale bardziej niŜ na swoją pomysłowość liczył na Boga, który
nigdy  go  nie  opuścił.  Będąc  strategiem,  postanowił  przejść  jeziora  nocą.  Być  moŜe  przejście  ułatwił
takŜe gwałtowny wschodni wiatr.

Kiedy o brzasku Egipcjanie spostrzegli, Ŝe Izraelici uciekli, udali się w pościg. Ale ich rydwany utknę-
ły, wróciła woda i zatopiła ich. Byłby to więc zwyczajny zbieg okoliczności. Ale Izraelici, obserwując
te wydarzenia, byli pewni, Ŝe Bóg walczył z Egipcjanami (Wj 14,25). ChociaŜ taka rekonstrukcja wy-
darzeń nie wychodzi poza ramy zwykłej hipotezy, to jednak daje moŜliwości wyjaśnienia tekstów
Księgi Wyjścia.

A w takim razie Bóg posłuŜył się w tym wypadku naturalnymi środkami. W następstwie nieoczekiwa-
nej katastrofy w błotach zginęło pościgowe wojsko egipskie. Nawiązuje do tego krótki hymn sławiący
Boga za to, Ŝe egipskie rydwany „konie i jeźdźców ich pogrąŜył w morzu” (Wj 15,21). Dziwny zbieg
okoliczności ocalił Izraelitów z wielkiego niebezpieczeństwa. Uciekinierzy z Egiptu znaleźli się w
beznadziejnej sytuacji i zostali ocaleni w takich okolicznościach, Ŝe widzieli w nich potęŜną i cudowną
interwencję Boga. To zbawcze dzieło umacniało wiarę Izraelitów w Boga (Wj 14,31) oraz stało się za-
sadniczym elementem wyznania wiary (Pwt 11,4; Joz 24,7). Nic więc dziwnego, Ŝe z pokolenia na po-
kolenie przekazywano sobie wieść o tym wydarzeniu, a wyprowadzenie z Egiptu ukazywano w róŜ-
nych tradycjach jako dzieło Boga, dokonując przy tym upiększeń, które zmierzały do podkreślenia in-
terwencji Boga, która niewątpliwie miała miejsce, chociaŜ niekoniecznie musiała być cudem w naszym
rozumieniu.

Ks. Piotr Łabuda

Zakres i skutki natchnienia

Prowadzący: Tydzień temu mówiliśmy o naturze natchnienia. Dziś zaś chcemy zastanowić się jaki jest
zakres natchnienia.

Wykładowca: Chcąc zastanowić się nad zakresem, jaki obejmuje natchnienie, trzeba na samym po-
czątku przypomnieć, zgodnie ze stwierdzeniem ojców Soboru Watykańskiego II, Ŝe Kościół „uwaŜa na
podstawie wiary apostolskiej księgi tak Starego jak i Nowego Testamentu w całości, ze wszystkimi ich
częściami za święte i kanoniczne” (KO 11).

Po Soborze Trydenckim, w celu przeciwstawienia się protestantyzmowi, wielu wybitnych teologów
wyjaśniało natchnienie jako dyktowanie kaŜdego słowa przez Ducha Świętego (D. Banez). Współcze-
ś

ni komentatorzy przyjmują, iŜ natchnienie biblijne rozciąga się tak na całość Pisma Świętego, jak i na

pojedyncze słowa tej księgi. Nie jest to jednak pojmowane, jak w teologii potrydenckiej,  na zasadzie
mechanicznej.  Styl,  słownictwo,  kompozycja  czy  teŜ  gatunek  literacki  są  dziełem  hagiografów  pozo-
stających pod nieustannym natchnieniem Ducha Świętego. Pojawia się jednak kwestia cytatów w Bi-
blii zaczerpniętych z innych dzieł, jak chociaŜby w mowie św. Pawła na Areopagu, gdzie Apostoł Na-
rodów cytuje poetów greckich (Dz 17,28), czy teŜ wykorzystywania przez autorów innych źródeł (np.
autor Ksiąg Machabejskich streszcza w swym dziele pięć Ksiąg Jazona – 2 Mch 2,23). Według teolo-
gów, wszystkie cytaty stają się natchnione w chwili, gdy są włączone do księgi świętej przez hagiogra-
fów. Podobnie teŜ  wszelkie cytaty  zaczerpnięte ze Starego Testamentu i zacytowane w księgach No-
wego  Testamentu  są  natchnione.  Natomiast  wszelkie  inne  źródła,  róŜnorodne,  pomocnicze  materiały
literackie, z których korzystał hagiograf, nie były natchnione, choć nie  moŜna wykluczyć, Ŝe autorzy
tych dokumentów znajdowali się pod specjalną opieką Ducha Świętego. Z zagadnieniem  zakresu na-
tchnienia łączy się sprawa tłumaczeń Biblii. Mówiąc o natchnieniu tłumaczeń, np. natchnieniu Septu-
aginy – greckiego tłumaczenia Biblii hebrajskiej, trzeba pamiętać, iŜ natchniony jest jedynie tekst ory-
ginalny ksiąg Pisma Świętego. Tłumaczenia posiadają charyzmat natchnienia w takim zakresie, w ja-
kim wiernie oddają treść oryginału.

Prowadzący: Jakie zatem skutki rodzi natchnienie?

Wykładowca: Na podstawie twierdzenia, Ŝe wszystkie księgi wraz z wszystkimi swoimi częściami są
natchnione, moŜemy mówić, iŜ natchnienie biblijne przynosi cztery skutki:

- daje moc zbawczą słowu w Piśmie Świętym,

- rodzi jedność i ciągłość Biblii,

- sprawia, Ŝe Pismo Święte jest prawdziwe,

- nadaje świętość Pismu Świętemu.

Biblia ma moc zbawczą. W Piśmie Świętym „tak wielka tkwi (...) moc i potęga, Ŝe jest ono dla Kościo-
ła podporą i siłą, a dla synów Kościoła utwierdzeniem wiary, pokarmem duszy oraz czystym, stałym
ź

ródłem Ŝycia duchowego” (KO 21). Dzięki objawieniu „ludzie otrzymują przez Jezusa Chrystusa,

Słowo Wcielone, w Duchu Świętym dostęp do Ojca i stają się uczestnikami boskiej natury” (KO 2). W
Konstytucji  o  Liturgii  czytamy  równieŜ  iŜ  Chrystus  działa  poprzez  sakramenty,  a  takŜe  przez  swoje
słowo: „gdy w Kościele czyta się Pismo Święte, wówczas On sam mówi” (KL 7). MoŜna więc, idąc za
opiniami wielu teologów powiedzieć, iŜ Pismo Święte ma charakter sakramentalny. Pismo Święte nie
tylko zawiera myśli i słowa Boga, ale mówi człowiekowi o Bogu, uczy, jaki jest Bóg. Wprowadza nas
w tajemnicę obcowania z trójedynym Bogiem. Opowiada o Jego działaniu w historii człowieka. Słowo
Boga, kierowane do człowieka jest Ŝywe i skuteczne, stąd teŜ powszechnie przyjmuje się, iŜ ma ono w
sobie  moc  do uświęcania kaŜdego, kto z  wiarą zbliŜa się do BoŜego słowa. Jest ono bowiem  niejako
nosicielem  Ŝyciodajnej  mocy.  Słowa,  które  Chrystus  wypowiedział  do  człowieka,  są  drogą  prawdą  i
Ŝ

yciem (zob. J 6,63). Stąd teŜ wierni powołani są do Ŝycia dzięki słowu, które jest Ŝywe i trwa (zob. Rz

1,16n.; 1 Tes 1,5; 1 P 1,23). Św. Paweł, widząc skuteczność działania słowa natchnionego napisze:
„Ustawicznie dziękujemy Bogu, Ŝe przyjmując słowo BoŜe usłyszane od nas, przyjęliście je nie tylko
jako słowo ludzkie, ale jak jest w istocie, jako słowo BoŜe, które teŜ działa w was wierzących” (1 Tes
2,13).

Prowadzący: Drugim skutkiem natchnienia jest jedność i ciągłość Biblii.

Wykładowca: Pismo Święte, to zbiór ksiąg, które powstawały na przestrzeni wieków i miały róŜnych
autorów.  Począwszy  od  prostych  ludzi,  pasterzy,  proroków,  celników,  skończywszy,  na  wykształco-
nych mędrcach, lekarzach, kształconych w dobrych szkołach faryzeuszach. Autorzy ci posługiwali się
róŜnymi  formami  literackimi,  pisząc  poszczególne  księgi,  które  niejednokrotnie  powstawały  i  kształ-
towały się przez długie lata, mając wielu autorów i redaktorów. Poszczególne księgi kształtowały się w
róŜnych środowiskach i okresach dziejowych narodu wybranego i wspólnoty chrześcijańskiej. Mimo to
Biblia  jest  księgą,  która  wykazuje  zdumiewającą  jedność  i  ciągłość.  Cała  Biblia  opisuje  działania
zbawcze  tego  samego  Boga  w  ciągu  bardzo  długiego  okresu  historii.  Stąd  teŜ  nie  moŜe  być  jedynie
dziełem człowieka. Autor ludzki nie mógł jej znać od początku. Ponadto w Biblii mamy obok róŜnych
genealogii, liryki miłosne (Pieśni nad pieśniami), poezję religijną, psalmy, opisy dramatów ludzi, jak
w Księdze Tobiasza czy Hioba. Dzięki jedności i ciągłości, wszystkie księgi czytane od początku, od
dziejów stworzenia, aŜ do apokaliptycznych zapowiedzi końca czasów, ukazują dzieje działania Boga,
który prowadzi człowieka drogą historii zbawienia, ku zbawczej pełni. Stąd teŜ  moŜna  mówić, iŜ Pi-
smo  Święte  zawiera  wszystkie  prawdy  konieczne  i  potrzebne  do  zbawienia.  Jedność  i  ciągłość  Biblii
odsłania wierzącym historiozbawczy sens całego Pisma Świętego (KO 11).

Prowadzący: Jak natomiast wygląda kwestia prawdy Pisma Świętego. Czy wszystko, co znajduje się w
Biblii, jest prawdziwe?

Wykładowca:  Rozwój  badań  przyrodniczych  i  historycznych  sprawiał,  Ŝe  wiele  prawd  biblijnych  in-
terpretowanych  dosłownie  budziło  wątpliwości.  Pismo  Święte  jest  jednak  księgą,  którą  naleŜy  odpo-
wiednio  poznawać  i  objaśniać.  Chcąc  właściwie  poznać  to,  co  hagiograf  zamierzał  wyrazić,  trzeba
przede wszystkim zrozumieć gatunek literacki, jakim posłuŜył się autor księgi. NaleŜy bowiem pamię-
tać,  iŜ  Biblia  zawiera  wiele  róŜnych  rodzajów  literackich  właściwych  danej  epoce.  W  Biblii  są  opo-
wiadania  o  charakterze  historycznym,  teksty  prawne,  opowiadania  o  patriarchach,  pisma  prorockie,
apokaliptyczne, dydaktyczne. Omawiając zagadnienie prawdy w Piśmie Świętym, trzeba teŜ pamiętać,
iŜ zasadniczym celem Biblii jest nie tyle nawet ukazanie historii czy historii zbawienia, ale raczej pro-
wadzenie  człowieka  do  zbawczego  spotkania  z  Bogiem.  „Księgi  biblijne  w  sposób  pewny,  wiernie  i
bez błędu uczą  prawdy, jaka z woli BoŜej  miała być przez Pismo Święte utrwalona dla naszego zba-
wienia” (DV, 11). Wszystkie więc wypowiedzi Pisma Świętego zawierają prawdę, ale dotyczącą zba-
wienia i słuŜą jednemu celowi, którym jest zbawienie człowieka.

Dlatego autor biblijny akcentuje nie tyle fakty, ale chce wydobyć ich głębszy sens, wymowę dydak-
tyczną i teologiczne znaczenie. Dlatego teŜ hagiograf często dobiera fakty w sposób dowolny, podkre-
ś

la te niejako mniej istotne, a pomija waŜniejsze. Kategorie czasu i przestrzeni traktowane są swobod-

nie. Często uŜywany jest język przesadny, typowy dla człowieka Wschodu. Ponadto autorzy poszcze-
gólnych ksiąg biblijnych posługują się wiedzą przyrodniczą właściwą czasom, w których Ŝyli. Zarzuty
niezgodności Pisma Świętego z dzisiejszymi osiągnięciami badań przyrodniczych (tzw. kwestia biblij-
na) wynikają z nieuświadomienia sobie faktu, Ŝe hagiografowie przekazywali słowo BoŜe ludziom
epoki, w której Ŝyli, musieli więc być przez nich zrozumiani. Dlatego teŜ posługiwali się obrazem rze-
czywistości, który był bliski słuchaczom. Tak teŜ objawiał się człowiekowi Bóg, nie łamiąc jego obra-
zu świata.

Wreszcie skutkiem natchnienia biblijnego jest świętość wszystkich ksiąg biblijnych. Zarzuty mówiące
o grzesznych czynach, które zostały zamieszczone na kartach Biblii, o niemoralności niektórych opi-
sów biblijnych, naleŜy odrzucić, gdyŜ Biblia nie jest historią ludzi świętych, ani teŜ ksiąŜką ascetycz-
ną. Jest to historia zbawienia człowieka, historia grzechu, z którego Bóg pragnie człowieka wyzwolić.
Biblia nigdy nie zachęca do grzechu, wręcz przeciwnie, jedynie opisuje grzeszne Ŝycie człowieka. Au-
tor biblijny, przekazując opisy złych czynów ludzi albo gani je wprost, bądź gani je, pokazując skutki
zła, najczęściej zaś są one sposobnością do zachęty i wezwania do czynów pokuty. Biblia, pisze ks. J.
Kudasiewicz, jest księgą opisującą róŜne czyny i zachowania człowieka. Nigdy jednak nie pochwala
moralnego zła i nie gani dobra. Biblia bowiem jest jak słońce: oświeca róŜne rzeczy, dobre i złe, pięk-
ne i brzydkie, sama jednak pozostaje czysta.

Ostatnim problemem traktatu o natchnieniu jest znalezienie odpowiedzi na pytanie, na jakiej podstawie
twierdzimy, Ŝe zawarte w Biblii księgi są natchnione. Autorzy natchnieni, jak się wydaje, w większości
nie wiedzieli o tym, Ŝe działają pod wpływem natchnienia. Nie mogli więc przekazać tej prawdy. Skąd
więc społeczność ludu wybranego Starego Przymierza, a potem Kościół, dowiedzieli się o natchnieniu,
w jaki sposób potrafili odróŜnić księgi natchnione od nienatchnionych?

Według egzegetów protestanckich, natchnienie ma znaczenie kryterium subiektywnego. Twierdzą oni,
Ŝ

e dowodem natchnienia są zbawienne skutki, jakie płyną z czytania Biblii i wzniosła jej treść. KaŜdy,

kto odda się lekturze Biblii moŜe powiedzieć, iŜ Pismo Święte „tchnie” Bogiem. Teologia katolicka
natomiast podkreśla, Ŝe kryteria natchnienia muszą być wyraźne, pewne, dostępne dla wszystkich i
muszą pochodzić od Boga. Takim kryterium jest tylko specjalne objawienie dane apostołom, które jest
przechowywane w tradycji Kościoła. Pierwszy synod w Kartaginie w 440 r., podający listę ksiąg świę-
tych, powoływał się właśnie na tradycję apostolską.

Prowadzący: W ten sposób zakończyliśmy pierwszy i najtrudniejszy traktat introdukcji – traktat o na-
tchnieniu. Dziękujemy księdzu. Za tydzień zaś zastanowimy się nad dziejami tekstu, czyli rozpocz-
niemy traktat o tekście biblijnym.

Dzisiejsze  pytanie  konkursowe  brzmi:  W  jakim  znaczeniu  przejście  Izraelitów  przez  morze  było  cu-
downe?  Odpowiedzi  prosimy  przesyłać  listowni,  drogą  e-mailową  bądź  dzwoniąc  na  numer  radia
RDN.  Prawidłową  odpowiedź  na  pytanie  sprzed  tygodnia,  jak  równieŜ  imię  i  nazwisko  osoby,  która
wylosowała  nagrodę  ksiąŜkową  moŜna  znaleźć,  jak  zawsze,  na  stronie  internetowej  naszego  studium
biblijnego.  Została  ona  wysłana  przez  nasze  Diecezjalne  Wydawnictwo  „Biblos”  pocztą.  Wszystkie
informacje,  jak  równieŜ  poprzednie  audycje,  moŜna  znaleźć  na  stronie  internetowej:
www.studiumbiblijne.diecezja.tarnow.pl Do usłyszenia za tydzień.