BU
DO
WA
USTR
O
JU
Zaburzen
ia r
egulacji wodno-
elektro
litowe
j i
kwasowo-zasadowej
III K
atedra Chi
rurgii O
gólnej
Collegiu
m
M
edic
u
m
UJ
BU
DO
WA
USTR
O
JU
Zaburzen
ia r
egulacji wodno-
elektro
litowe
j i
kwasowo-zasadowej
III K
atedra Chi
rurgii O
gólnej
Collegiu
m
M
edic
u
m
UJ
Sk
ład ustroju
0%
10
%
20
%
30
%
40
%
50
%
60
%
70
%
80
%
90
%
10
0%
% wag
i c
iał
a
T
łusz
cz
25%
T
łusz
cz
25%
Suc
h
a
BM
C
20%
Wo
d
a
55%
BM
C
75%
T
łusz
cz
25%
PP
K
33%
MK
42%
Sk
ład ustroj
u:
Masa k
om
órk
owa -
42% w
agi cia
ła
Pr
ze
st
rz
eń
p/k
om -
33
%
w
agi cia
ła
T
łuszc
z
-
25
%
w
ag
i cia
ła
Pr
ze
st
rz
eń
p/k
om -
33
%
w
agi cia
ła
Frak
cja s
ta
ła 8%
•m
in
eraln
e
sk
ła
dni
ki
ko
ści
•tk
an
ka
łą
czn
a
Frak
cja p
łyn
n
a 25%
•p
łyn
ze
w
ną
trzk
om
ór
ko
wy
•os
ocze
Dy
stry
bucja p
ły
nów ustroj
owy
ch
W
celu dokonan
ia prost
ych obli
cz
eń
prz
yj
ęto,
że obj
ęto
ść
p
ły
nu prz
estrz
eni
ze
w
n
ątrz
komór
ko
w
ej w
ynosi
20%
tj
o
k.
14l
Osoc
ze 4
%
~
ok
. 3
litry
( do
kł
adnie
2800m
l)
P
łyn poz
ak
om
órko
w
y
16%
~
ok
. 11 l
it
ró
w
k
r
w
i
n
k
i
o
s
o
c
z
e
3%
4%
16%
kre
w
7%
p
łyn
z
ew
n
ą
trzkomórk
o
w
y 20%
P
łyn w
przes
trzeni pozak
om
órk
ow
ej
(p
ozan
aczyn
io
w
y)
Elemen
ty
mo
rf
o
ty
cz
n
e 21
00ml t
j.30ml/kg
.w
.c
kr
winki
O
so
cz
e st
an
o
w
i 2800ml t
j.40ml/kg
w
.c.
ca
łko
w
ita
obj
ęto
ść
krwi
Ht
Sk
ład osocza krwi
Kat
ion
y:
A
n
iony:
Na
+
142
Cl
-
103
K+
5,
0
H
C
O
3-
27
Ca
+
+
5,
0
b
ia
łko
17
M
g++
3,
0
kw
. org.
5
fosf
or
ano
w
y 2
si
ar
ko
w
y 1
____
___
___
___
___
__
___
___
___
___
___
__
__
15
5m
Eq/l
15
5m
Eq/l
Sk
ład p
ły
nu wewn
ątrzkom
órkowego
Kat
ion
y:
A
n
iony:
K+
15
0
H
C
O
3-
25
N
a+
21
H
P
O
4-
12
1
Mg
+
+
40
bi
ał
ko
55
SO4-
10
____
___
___
___
___
__
___
___
___
___
___
__
__
21
1m
Eq/l
21
1m
Eq/l
Bilans wodny ustroju
•
U
tr
ata
2600m
l/dob
ę
–
prze
z nerki
1500m
l
–p
rz
ez
p
łuc
a
i sk
ór
ę
10
00m
l
–z
k
ał
em
100m
l
•
P
oda
ż
2600m
l/dob
ę
–
w
pok.
s
ta
łyc
h
i p
ły
nny
ch
23
00m
l
–
w
oda en
do
ge
nn
a
300m
l
•
B
ILANS
+/-
zero
w
y
Patologiczna utrata p
ły
nów
•G
or
ączka
500
m
l/1 stopie
ń >
37.
0
•
K
rwa
w
ienie z
ra
ny
•D
re
ny
•
P
rzetoki
•
B
iegunki
•
S
ekwestra
cja
w I
II
przestr
zeni
Patologiczna utrata p
ły
nów
•
N
erki:
poli
uria; po
odb
arczeniu odp
ły
w
u;
f
aza
poliur
yczna
po
ostr
ym
usz
kodzeniu
kanalików; ci
ęż
ki
e uszko
dzenie nerek
•
Inne prz
ycz
yn
y:
mocz
ówka prosta; cu
krz
yca;
hipoaldos
teroniz
m
•
B
rak f
izjologicznego c
zucia pragnienia:
us
zko
dzenia
podwzgórza
•N
ie
m
oż
no
ść
do
st
ępu d
o
wod
y:
un
ierucho
mienie; zaburzenia
świado
m
oś
ci; now
orod
ki
•
Z
atrz
ym
anie wo
dy
:
ch
orob
y serca; hip
oprotei
nemia;
uszkodzenie nerek;
ma
rsko
ść
w
ątrob
y
Dobowe zapotrzebowanie
na elektrolit
y
•
S
ód
10
0m
E
q
(pod
aj
em
y oko
ło
150
m
E
q)
•
C
hl
or
12
0m
E
q
•
P
ot
as
60
–
80 m
E
q
Najcz
ęstsz
e z
aburzenia
wodno-elektr
olitowe
•
O
dwodnienie / Pr
zewodnienie
•
D
ysel
ektrolite
m
ia:
–
hipo
/ h
iperkali
em
ia
–
hipo
/
hipernat
rem
ia
–
hipo
/
hiperkalcem
ia
–
hipo
/
hiperm
ag
ne
zem
ia
Gospodarka wodno
-
elektrolitowa
Regulacja homeosta
zy
•
izohy
dr
ia
(j
ony H+)
•
izotonia
(ci
śnienie os
m
ot
yczn
e)
•
izojonia
•
fizjologiczne pr
zestr
zenie
wodne
tę
tnica
ży
ła
p
h
>p
o
+ p
k
p
h
<p
o
+p
k
H
2
O
H
2
O
p
h -
ci
śn
ien
ie
hy
dros
ta
ty
czn
e
p
o
–c
iś
ni
en
ie os
m
ot
ycz
ne
p
k
–c
iś
ni
en
ie
o
nko
ty
cz
ne
Obj
ęto
ści p
łynu
pozakom
órkowego
•
U
raz
( o
pa
rzen
ia,
z
m
ia
żd
żenie)
•
C
hor
oby
pr
zewodu pokarm
owego
-
nudno
ści
-
biegunka
-I
II
p
rz
es
tr
ze
ń np.
w niedr
oż
no
ści p
p
Obj
ęto
ści p
łynu
pozakom
órkowego
•
przewlekle
stan
y s
eptyczne
•g
łodzenie
•
nowotwor
y pr
zewodu po
karm
ow
ego
•
ostr
a niedo
m
oga ner
ek
Sk
ład jonow
y osocza:
KATI
ONY:
N
a + -
142 m
m
ol/
l
K+ -
5
m
m
ol
/l
Ca+
+
-
5
m
m
ol
/l
Mg
+
+
-
3 m
m
ol
/l
ANIO
NY:
Cl-
103 m
m
ol/
l
HCO3
-
27
mm
ol
/l
Bia
łka -
17 m
m
ol/l
K
w
asy
organ
ic
zn
e -
5
Fosf
ora
ny
–
2 m
m
ol/l
S
ia
rcz
an
y –
1 mm
ol
/l
Sk
ład jonow
y p
łyn
u
kom
órkowego:
KATI
ONY:
K
+ -
150 m
m
ol/l
Mg+
+
-
40 m
m
ol/
l
Na+ -
5
m
m
ol
/l
ANIO
NY:
Fosf
ora
ny
130 m
m
o/
l
Bia
łka -
45 m
m
ol/l
HCO3
-
10
mm
ol
/l
In
ne -
10
m
m
ol
/l
Dobowe zapotrzebowanie
Na
ok
oł
o 8,
6 g
N
aC
l
= 1
50 m
m
ol N
a+
= 10
00
m
l 0
,9
%
ro
zt
wo
ru
NaCl
K
Ok
oł
o 4,
5 –
7,
5
g
K
C
l
= 60
–
100
mm
ol
= 1m
m
ol/k
g
śred
nio
60
mm
ol
/l
R
egul
ac
ja wy
dz
ie
la
ni
a
al
dost
ero
nu
spadek
RR, h
ypon
atremia,
renina
ang
iot
ens
yna
I i
II
aldosteron
(-)
w nerka
ch: z
atrz
ymanie s
odu, z
atrz
ymanie HCO
3
, wz
rost
w
yd
alania K+ i H+, osz
cz
ędz
anie Na i w
ydalanie
K w
ślinie
,
pocie, soku jelitow
ym
wzro
st
RR
Hiponatremia:
P
rz
esu
n
ieci
e w
od
y z k
om
órk
i:
hipogli
k
em
ia, mannitol
P
rze
suni
ęc
ie
sodu do ko
m
ór
k
i
: u
trata p
otasu
Zatr
zy
m
an
ie w
od
y:
zesp
ół
n
iead
ek
w
atn
ej
sek
recji
AD
H
(S
IADH
)-
!
ADH (
gu
zy
n
ow
ot
w
oro
w
e p
łu
c,
t
rzu
st
ki
,p
ro
st
at
y;
o
bra
że
nia
i
us
zk
od
ze
ni
a p
łuc
; o
b
ra
żen
ia
i
u
sz
kod
ze
ni
a
m
ózg
u;
stres,
em
ocje,
w
ym
ioty
,
ka
rb
am
ez
ep
in
a,
kl
of
ib
ra
t,
v
in
kr
ys
tyn
a,
c
hl
orp
ro
p
am
id
, n
ark
ot
yk
i)
;
obrz
ęki
p
och
od
zen
ia
k
ard
iogenn
ego
St
ra
ty
sodu:
nerki, prze
w
ód pokarm
ow
y, skóra
Nad
m
ie
rn
e p
rzyj
m
ow
an
ie
w
od
y:
po
lidy
p
sia
Utrata d
o III p
rzestr
ze
n
i oraz p
rzez sk
ór
ę
Hypo
na
trem
ia
(Na < 1
35
mmo
l/l)
OBJA
WY:
•
ogólne os
łabienie, uczucie
wycze
rpania
•
bóle g
łowy
, nudno
ści,
wy
m
ioty
, br
ak
apetytu, zaburzeni
a
orientacji
•d
rg
aw
ki
, ś
pi
ącz
ka
chory blady,
„nalany”,
os
łabion
y,
s
łabo
reaguj
e na ot
oczenie
Hiponatremia:
Ost
ra
-
gdy obni
żenie p
oziom
u sodu w
ynosi 0.5
mmol/godz.
Pr
ze
w
le
k
ła
–
gd
y u
p
acj
en
ta n
ie stw
ierd
za si
ę zab
u
rze
ń
ne
ur
ologic
zn
yc
h lub m
oż
na okre
śli
ć
że czas t
rw
an
ia
hiponatrem
ii >48godz.
W
stanach hipo
w
o
lemii Na uz
upe
łniam
y
rozt
w
o
rami 0.9%
N
aCl,
natomia
st
w
stanach nor
mo
w
o
lemii 3-10
%
NaCl.
Hip
ern
atrem
ia:
H
2
O
mecha
n
iz
m w
yr
ó
w
n
yw
ania
tonii
Norm
a
ln
y poz
iom
Na
•N
admi
e
rna utrat
a
w
ody
(mocz
ó
w
ka pr
ost
a
)
•B
rak p
oda
ży s
od
u
z
ze
w
n
ą
trz
O
bni
żon
y poziom Na
•
w
oda i só
d w
ydalane
norma
lni
e
a
utrat
a
w
ody
> ni
ż utrata
so
du
H
2
O>
Na
D
iurez
a o
smo
ty
cz
na,
inten
sy
w
ne poc
eni
e s
ię
,
bieg
unk
a
Pod
w
yż
szon
y
poziom
Na
ca
łko
wite
go
•W
p
o
st
a
ci
ac
h
prz
e
w
lek
łyc
h
z
za
trz
ym
aniem so
du
p
rze
z n
e
rk
i
Hyp
ern
atrem
ia
(Na >
14
5 mmo
l/l)
OBJA
WY:
•z
w
ię
kszenie pobud
liwo
ści ner
w
owej
•w
zm
oż
enie odr
uchów
ści
ęgnistych i
napi
ęcia m
ięś
ni
•d
rg
aw
ki
, ś
pi
ącz
ka
chory podra
żnion
y, pobudz
ony,
za
cz
er
w
ie
n
io
ny
, z
cz
ęsto podw
yż
sz
on
ą
te
mpera
tu
rą
, m
a halucynacje,
deli
ri
u
m
Hipokaliemia:
•
Obni
żona
poda
ż
•
Zw
ię
ks
zone w
ydalani
e:
pi
er
w
o
tny
i
w
tór
n
y
hi
per
al
doster
oni
zm
, l
ecz
eni
e ster
ydami
, di
ur
ety
ki
,
usz
kodz
eni
e kanal
ik
ów
ner
ko
w
ych
•
Prze
w
ód pokarmo
w
y:
w
ymi
oty
, bi
eg
unki
•
Przesuni
ę
ci
e do
kom
ó
rki:
insulina,
beta-
adr
ener
gi
ki
, al
doster
o
n
•
A
lkaloza
Hipokaliem
ia ( <3,8 mm
ol/l)
OBJA
WY:
•
zaburzenia
ry
tm
u ( skurcze dodatkow
e)
•o
sł
abienie si
ły m
ięś
ni,
por
aż
enia wiotkie
•n
ie
dr
oż
no
ść
por
aż
enna jelit
•
pareste
zje,
apatia
, senno
ść
•
zatrz
ym
anie akcji serca
w
skurczu
•w
E
K
G
s
pł
ycenie T
, obni
żenie ST
, fala U
Hiperkaliemia:
•
Nadmiern
a poda
ż dr
oga doustn
ą lub
do
żyl
n
ą
•
Prze
suni
ęcie
z kom
ó
rki:
kw
asi
ca, ni
edobó
r
in
sul
in
y,
beta-
bl
oker
y,
sty
m
ul
ator
y al
fa
-a
dr
en
er
gi
cz
ne,
gl
ukag
on
•
R
o
zpad komórki
:
ra
bdomi
o
liz
a, he
mol
iz
a,
opar
zeni
e, r
o
zpad g
u
zów
neo pod
w
p
ływ
em l
e
cz
eni
a,
sukcy
nylocholina
•
Nie
w
ydolno
ść
n
a
dn
ercz
y
•
Nie
w
ydolno
ść
ne
re
k
Hy
per
kaliem
ia
( >5,5 mmo
l/l)
OBJA
WY:
•
zabur
zenia r
yt
m
u
(br
ady
kar
dia)
•o
sł
abienie si
ły m
ięś
ni,
parest
ezje
, a
re
fleksja
•
por
aż
enie m
ięś
ni
•
zatrz
ym
anie akcji serca
w
rozkurczu
•
w
EK
G w
ysokie i
szpiczast
e T
, posz
erzenie
ORS, sk
ró
cen
ie
S
T
, z
an
ik
P
Zaburzenia wodno
-
elektr
olitowe
N
na
dm
ia
r w
ody
N
def
ic
yt
w
od
y
N
pł
yn
u
pozak
om
órk
ow
eg
o
N
pł
yn
u
pozak
om
órk
ow
eg
o
N
N
def
ic
yt
os
ocza
Na
bia
łko
Hb
Ht
Post
ępowanie w zaburzeniach
wodno-elektr
olitow
ych
5% g
lukoz
a
odwodnienie
hipertonicz
ne
def
ic
yt
w
od
y
og
ra
nicz
enie H
2
O
prz
ewodnienie
hipotonic
zne
na
dm
ia
r w
ody
og
ra
nicz
enie Na
prz
ewodnienie
iz
ot
onicz
ne
pł
yn
u
pozak
om
órk
ow
eg
o
0,9% NaCl
odwodnienie
iz
ot
onicz
ne
pł
yn
u
pozak
om
órk
ow
eg
o
osocz
e
odwodnienie
iz
ot
onicz
ne
def
ic
yt
os
ocza
Post
ępo
wanie
Rodz
aj za
bur
ze
nia
2 Na+
3 K+
1 H+
bł
ona ko
m
ór
kowa
Zaburzenia g
ospodarki
kwasowo-zas
adowej
•
Kwasi
ca
–
odd
ech
ow
a /
m
et
aboli
czna
•A
lk
al
oz
a
–
odd
ech
ow
a /
m
et
aboli
czna
Z
abur
zenia
ró
wnowagi kwasowo -
zasadowej
alkaloz
a
oddechowa
alkaloz
a
me
ta
bolic
zna
kwasi
ca
oddechowa
kwasi
ca
me
ta
bolic
zna
pH
pCO
2
HCO
3
rodzaj