10_Zasady_ZZBR_2013

(10) Andrzej Cie

lak

13.01.2014 r.

10. Zasady zarz

dzania bhp oraz ryzykiem zawodowym i procesowym

Cel zarz

dzania bhp i ryzykiem zawodowym

Zapewnienie odpowiedniego (akceptowanego) stanu bhp w przedsi

biorstwie

(w szczególno

ci osi

gni

cie akceptowanego poziomu ryzyka zawodowego na wszystkich stanowiskach pracy)

w sposób skuteczny i przy mo

liwie najmniejszych nakładach.

Kluczowe definicje

Zarz

dzanie bezpiecze

stwem zawodowym

Działalno

ść

o charakterze organizacyjnym, która dotyczy zaplanowania i realizacji zamierze

przedsi

biorstwa

w zakresie zapobiegania wypadkom przy pracy i nara

enia na choroby zawodowe oraz przeciwdziałania ich

potencjalnym, niepo

Ŝą

danym skutkom.

System zarz

dzania bezpiecze

stwem zawodowym

Zbiór zasobów oraz działa

(procesów organizacyjnych) zakładu, które s

metodycznie wykorzystywane

do zapobiegania i przeciwdziałania stratom zwi

zanym z potencjalnymi wypadkami przy pracy i chorobami

zawodowymi.

(10) Andrzej Cie

lak

13.01.2014 r.

Atrybuty nowoczesnego zarz

dzania bezpiecze

stwem

•

Respektowanie zasady sekwencyjno

ci i cykliczno

ci w działaniu

Planuj Wykonaj Sprawd

Wyci

gnij wnioski

•

Priorytet dla zasad prewencyjnego podej

cia w d

ąŜ

eniu do minimalizacji strat

(zapobieganie przed usuwaniem niepo

Ŝą

danych skutków);

•

Postulat ci

głej poprawy (odniesienie do wska

ników jako

ciowych i ilo

ciowych);

•

Czytelne przywództwo;

•

Zaanga

owanie wszystkich pracowników;

•

Orientacja na ró

ne zainteresowane strony;

•

Decydowanie na podstawie faktów;

•

Podej

cie procesowe do działa

organizacyjnych.

(10) Andrzej Cie

lak

13.01.2014 r.

Podstawy formalne systemowego zarz

dzania

Okre

lona struktura organizacyjna i ustalone zasady odpowiedzialno

ci w zakresie:

−

planowania celów i działa

−

wykonywania zada

−

nadzorowania,

−

przeprowadzania analiz i ocen;

Zaprojektowane cele, zadania (programy / plany) oraz wszelkie działania (procedury / instrukcje);

Realizowane zaplanowane systemowe post

powanie (w wyniku czego powstaj

zapisy);

Zapewnione zasoby (kompetencje, czas,

rodki materialne, pieni

dze) dla realizacji podejmowanych

celów i zada

Norma PN-N-18001:2004 Systemy Zarz

dzania Bezpiecze

stwem i Higien

Pracy wydana przez Polski Komitet

Normalizacyjny mo

e by

traktowana jako wytyczna dla przedsi

biorców do wdro

enia i utrzymania systemu

zarz

dzania bhp.

Zbiór wymaga

systemu zarz

dzania bhp wg normy PN-N-18001 – patrz zał

cznik

(10) Andrzej Cie

lak

13.01.2014 r.

Elementy systemu zarz

dzania bezpiecze

stwem

i higien

pracy według PN-N-18001

Zaanga

owanie kierownictwa

oraz polityka bhp

•

Zaanga

owanie najwy

szego

kierownictwa

•

Polityka bhp

•

Współudział pracowników

Planowanie

•

Wymagania ogólne

•

Wymagania prawne i inne

•

Cele i szczegółowe

•

Planowanie działa

Wdro

enie i funkcjonowanie

•

Struktura, odpowiedzialno

ść

i uprawnienia

•

Zapewnienie zasobów

•

Szkolenie,

wiadomo

ść

, kompetencje

i motywacja

•

Komunikowanie si

•

Dokumentacja systemu zarz

dzania bhp

•

Zarz

dzanie ryzykiem zawodowym

•

Organizowanie prac i działa

zwi

zanych

ze znacz

cymi zagro

eniami

•

Zapobieganie, gotowo

ść

i reagowanie na

wypadki przy pracy i powa

ne awarie

•

Zakupy

•

Podwykonastwo

Sprawdzanie oraz działania koryguj

i zapobiegawcze

•

Monitorowanie

•

Badanie wypadków przy pracy, chorób
zawodowych i zdarze

potencjalnie

wypadkowych

•

Auditowanie

•

Niezgodno

ci oraz działania koryguj

i zapobiegawcze

Przegl

d zarz

dzania

głe doskonalenie

(10) Andrzej Cie

lak

13.01.2014 r.

Analiza wymaga

systemu zarz

dzania bhp wg normy PN-N-18001 w kontek

cie certyfikacji systemu

−

Jak analizowa

i interpretowa

norm

w przeło

eniu na szczegółowe obowi

zki organizacyjne, które musi

podj

ąć

przedsi

biorstwo zmierzaj

ce do certyfikacji systemu zarz

dzania bhp?

−

Które z działa

systemowych na rzecz zapewnienia bhp wymagaj

porz

dku proceduralnego?

−

Jakich sformalizowanych zapisów z prowadzonej działalno

ci wymaga systemowe zarz

dzanie bhp według

analizowanej normy?

Specyficzne obowi

zki przedsi

biorstwa wynikaj

ce ze stosowania normy PN-N-18001

•

Zaanga

owania najwy

szego kierownictwa na rzecz bhp

•

Ustanowienia i opublikowanie polityki w zakresie bhp

•

Zaanga

owanie wszystkich pracowników firmy na rzecz poprawy bhp

•

głe działania na rzecz poprawy systemu zarz

dzania i stanu bhp

•

Ocena skuteczno

ci i zgodno

ci działa

z ustalonymi procedurami

•

Ocena zgodno

ci ustanowionych celów z polityk

bhp

(10) Andrzej Cie

lak

13.01.2014 r.

Charakterystyczne dokumenty systemu zarz

dzania

Polityka zakładu / Cele i zadania / Programy doskonalenia / Procedury i instrukcje / Zapisy /

Ksi

ga systemu zarz

dzania

Model procedury / instrukcji

1. Cel

2. Zakres obowi

zywania

3. Odpowiedzialno

ść

/ uprawnienia

4. Definicje

5. Post

powanie / schemat blokowy

6. Zapisy

7. Archiwizacja

8. Dokumenty zwi

zane

9. Zał

czniki

10. Rozdzielnik

(10) Andrzej Cie

lak

13.01.2014 r.

Kryteria u

yteczno

ci systemu zarz

dzania bezpiecze

stwem i higien

pracy

•

Zdolno

ść

do nieustannego monitorowania ró

nych spraw dotycz

cych bezpiecze

stwa

- w szczególno

ci poziomu ryzyka i jego akceptowalno

•

Zdolno

ść

do szybkiego i adekwatnego reagowania na zmieniaj

ce si

warunki

•

Zdolno

ść

do analizowania konsekwencji (negatywnych i pozytywnych) wynikaj

cych z podejmowania

lub zaniechania działa

poprawiaj

cych stan bezpiecze

stwa

•

Umiej

tno

ść

wytyczania celów w zakresie bezpiecze

stwa i skuteczno

ść

ich osi

gania

•

Opłacalno

ść

(efektywno

ść

) przedsi

wzi

ęć

podejmowanych na rzecz bezpiecze

stwa

Skuteczno

ść

– stopie

w jakim planowane działania s

realizowane i planowane wyniki osi

gni

Efektywno

ść

– relacja mi

dzy osi

gni

tymi wynikami a wykorzystanymi zasobami

(10) Andrzej Cie

lak

13.01.2014 r.

Zbiór ustawowo wymaganych systemowych działa

w zakresie zarz

dzania bezpiecze

stwem procesowym

Okre

lenie, na wszystkich poziomach organizacji, obowi

zków pracowników odpowiedzialnych

za działania na wypadek awarii przemysłowej.

Szkolenia pracowników, których obowi

zki s

zwi

zane z funkcjonowaniem instalacji,

w której znajduje si

substancja niebezpieczna.

Funkcjonowanie mechanizmów umo

liwiaj

cych systematyczn

analiz

zagro

awari

przemysłow

oraz prawdopodobie

stwa jej wyst

pienia.

Instrukcje bezpiecznego funkcjonowania instalacji, w której znajduje si

substancja niebezpieczna,

przewidziane dla normalnej eksploatacji instalacji, a tak

e konserwacji i czasowych przerw w ruchu.

Instrukcje sposobu post

powania w razie konieczno

ci dokonania zmian w procesie przemysłowym.

Analiza przewidywanych sytuacji awaryjnych, słu

Ŝą

nale

ytemu opracowaniu planów

operacyjno-ratowniczych.

Prowadzenie monitoringu funkcjonowania instalacji, w której znajduje si

substancja niebezpieczna,

umo

liwiaj

cego podejmowanie działa

korekcyjnych w przypadku wyst

pienia zjawisk stanowi

cych

odst

pstwo od normalnej eksploatacji instalacji.

Systematyczna ocena programu zapobiegania awariom oraz systemu bezpiecze

stwa, prowadzon

z punktu widzenia ich aktualno

ci i skuteczno

ci.

Analiza planów operacyjno-ratowniczych.

(10) Andrzej Cie

lak

13.01.2014 r.

Zarz

dzanie ryzykiem zawodowym jako element zarz

dzania bezpiecze

stwem zawodowym

(p. 4.4.6 )

Organizacja powinna ustanowi

i utrzymywa

udokumentowane procedury identyfikacji zagro

oraz oceny zwi

zanego z nimi ryzyka

zawodowego. Procedury te powinny dotyczy

zagro

wyst

puj

cych na stanowiskach pracy w organizacji oraz innych zagro

zwi

zanych z jej działaniami. (Wytyczne dotycz

ce identyfikacji zagro

i oceny ryzyka zawodowego podano w normie PN-N-18002.)

Identyfikacja zagro

i ocena ryzyka zawodowego powinna by

przeprowadzona okresowo z uwzgl

dnieniem współudziału

pracowników lub ich przedstawicieli. Na podstawie wyników tej oceny organizacja powinna planowa

i wdra

odpowiednie rozwi

zania

techniczne i organizacyjne w celu zapobiegania i ograniczania ryzyka zawodowego. Rozwi

zania te powinny:

a) by

dostosowane do zagro

i ryzyka zawodowego wyst

puj

cego w organizacji;

b) by

okresowo przegl

dane i w razie potrzeby modyfikowane;

c) spełnia

wymagania krajowych przepisów prawnych oraz by

zgodne z dobr

praktyk

;

d) uwzgl

dnia

aktualny stan wiedzy, z uwzgl

dnieniem informacji tub raportów inspekcji pracy, słu

b bezpiecze

stwa i higieny

pracy i innych wła

ciwych słu

Identyfikacja zagro

oraz ocena ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy powinny by

wykonywane tak

e przed ka

modyfikacj

i po ka

dej modyfikacji lub po wprowadzeniu nowych metod pracy, materiałów, procesów lub maszyn.

Organizacja powinna ocenia

wpływ zmian wewn

trznych na bezpiecze

stwo i higien

pracy (takich jak zmiany struktury organizacyjnej,

zmiany w stanie osobowym załogi lub wprowadzanie nowych technologii, procesów i procedur) oraz zmian zewn

trznych

(np. wynikaj

cych z nowelizacji lub uzupełnie

(i krajowych przepisów prawnych oraz z rozwoju wiedzy i techniki w zakresie

bezpiecze

stwa i higieny pracy). Wprowadzenie tych zmian powinno by

zwi

zane z podj

ciem odpowiednich działa

zapobiegawczych.

Wszyscy pracownicy organizacji, których dotycz

wymienione wy

ej zmiany, powinni by

poinformowani i przeszkoleni w zakresie

nowych działa

wynikaj

cych z tych zmian.

(10) Andrzej Cie

lak

13.01.2014 r.

Poj

cie ryzyka zawodowego

Ryzyko zawodowe (wg PN-N-18001:2004 - p. 3.18) to prawdopodobie

stwo wyst

pienia niepo

Ŝą

danych zdarze

zwi

zanych z wykonywan

prac

powoduj

cych straty, w szczególno

ci wyst

pienia u pracowników niekorzystnych

skutków zdrowotnych w wyniku zagro

zawodowych wyst

puj

cych w

rodowisku pracy lub sposobu wykonywania

pracy.

Według International Labour Organization Guidelines on Occupational Safety and Health Management Systems

(ILO-OSH 2001) ryzyko zawodowe nale

y definiowa

jako kombinacj

sto

ci wyst

pienia zdarzenia zagra

cego

oraz ci

ęŜ

ci urazu lub pogorszenia stanu zdrowia pracowników powodowanego tym zdarzeniem.

Ryzyko odniesione do potencjalnego zdarzenia wypadkowego / awaryjnego jest szacowane jako iloczyn wielko

szkody towarzysz

cej zdarzeniu awaryjnemu oraz cz

sto

ci zdarzenia awaryjnego.

R = S x C

[ wielko

ść

strat / rok ] = [ wielko

ść

strat / zdarzenie ] x [ ilo

ść

zdarze

/ rok ]

(10) Andrzej Cie

lak

13.01.2014 r.

Modele działa

dotycz

cych zarz

dzania ryzykiem

Na podstawie PN-IEC 60300-3-9:1999

Analiza ryzyka

Kwalifikacja ryzyka

Sterowanie ryzykiem

OCENA
RYZYKA

ZARZ

DZANIE

RYZYKIEM

Przygotowywanie informacji
do przeprowadzenia
ocen ryzyka

Okre

lanie zakresu oceny ryzyka

Identyfikowanie zagro

Oszacowywanie ryzyka

Ustalanie dopuszczalno

ryzyka

Analizowanie opcji
zmian ryzyka

Podejmowanie decyzji na rzecz zmian
lub utrzymania ryzyka

Wskazywanie rozwi

na rzecz zmian

lub utrzymania ryzyka

Monitorowanie wprowadzonych rozwi

na rzecz zmian ryzyka

(10) Andrzej Cie

lak

13.01.2014 r.

Metoda Risk Score

Risk Score jest wygodn

w u

yciu metod

oceny ryzyka zawodowego, któr

nale

y zaliczy

do metod półilo

ciowych pomimo

pozorów operowania liczbowego. (Chodzi o wymna

ane współczynniki w I kolumnach tabel: „Skutki”, „Ekspozycja”,

„Prawdopodobie

stwo” i odnoszenie wyniku do II kolumny tabeli: „Kategorie ryzyka”.)

Skutki

Wielko

ść

strat

Współczynnik

Kategoria strat

W odniesieniu do ludzi

Finansowo

100

powa

na katastrofa

wiele ofiar

miertelnych

> 25 mln PLN

katastrofa

kilka ofiar

miertelnych

5 - 25 mln PLN

bardzo du

jedna ofiara

miertelna

500 tys. - 5 mln PLN

ęŜ

kie uszkodzenie ciała

25 - 500 tys. PLN

rednia

niezdolno

ść

do pracy - absencja

5 - 25 tys. PLN

mała

udzielenie pierwszej pomocy

< 5 tys. PLN

Ekspozycja

Współczynnik

Rodzaj oddziaływania

stałe

ste

sporadyczne (1 / tydzie

)

okazjonalne (1 / miesi

minimalne (kilka razy w roku)

0,5

znikome (1 / rok)

(10) Andrzej Cie

lak

13.01.2014 r.

Metoda Risk Score cd.

Prawdopodobie

stwo

Współczynnik

Nazwa / wielko

ść

b. prawdopodobne (50 %)

całkiem mo

liwe (10 %)

mało prawdopodobne ale mo

liwe (1 %)

tylko sporadycznie mo

liwe (0,1 %)

0,5

niezmiernie rzadko mo

liwe (0,05 %)

0,2

tylko teoretycznie mo

liwe (0,02 %)

Kategorie ryzyka

Nr kategorii

Kategoria strat

Ryzyko

Potrzeba działa

R<20

b. małe

nie ma potrzeby działa

20 < R < 70

małe

nale

y rozwa

popraw

70 < R < 200

rednie

potrzebna poprawa

200 < R < 400

wysokie

potrzebna natychmiastowa poprawa

≥

400

b. wysokie

rozwa

wstrzymanie prac