19. Substancje organiczne gleb 

Do organicznych składników fazy stałej gleby zalicza się szczątki roślinne ( korzenie 
rosnących i obumarłych roślin, odpady takie jak liście, gałęzie) i zwierzęce (świeże lub 
częściowo rozłożone) oraz substancje próchnicze (nieswoiste i swoiste).  Próchnica stanowi 
85-90% stałej fazy organicznej gleby. Substancje próchnicze nieswoiste to tzw organiczne 
należące do wielu grup: aminokwasy, węglowodany, lipidy, lignina, garbniki, kwasy, estry. 
Swoiste substancje próchnicze to mieszanina, ciągle jeszcze mało poznanych 
wielkocząsteczkowych, bezpostaciowych produktów powstających w wyniku długotrwałych 
złożonych przemian biochemicznej obumarłej materii organicznej (proces humifikacji) 

Wykorzystując zróżnicowaną rozpuszczalność związków tworzących próchnicę w wodzie, 
kwasach, zasadach, jej składniki dzieli się na trzy główne grupy: 

- kwasy fulwowe to substancje o barwie od jasnożółtej do żółtobrunatnej. Cząstki tych 
kwasów mają najmniejszą masę cząsteczkową i najprostszą budowę, są rozpuszczalne w 
wodzie w całym zakresie pH. Zawierają więcej grup o charakterze kwasowym, obecne są 
grupy karboksylowe i tlenowe. 
- kwasy huminowe to ciemnobrązowe substancje o większej masie cząsteczkowej, 
rozpuszczalne w wodzie i roztworach zasadowych, a nierozpuszczalne w kwasach, wśród 
kwasów huminowych wyróżnia się: kwasy hymatomelanowe – rozpuszczalne w alkoholu, 
nierozpuszczalne w roztworach wodnych, brunatne; kwasy huminowe brunatny; kwasy 
huminowe szare. Zawierają grupy karboksylowe i tlenowe. 
- huminy i ulminy są to substancje o barwie czarnej, o najbardziej skomplikowanej budowie 
chemicznej. Są nierozpuszczalne w wodnych roztworach kwasów i zasad. 

Tworzenie się materiału huminowego – szlak syntetyczny 

Materiał roślinny > małe cząsteczki > kwasy fulwowe > kwasy huminowe > huminy 

Biopolimery roślinne są początkowo degradowane do małych cząsteczek, po czym cząsteczki 
te ponownie ulegają polimeryzacji, tworząc substancje huminowe. 

Polifenole syntezowane przez grzyby i inne mikroorganizmy wraz z uwodnionymi podczas 
utleniającej degradacji ligniny, ulegają polimeryzacji utleniającej. W wyniku takiego  

CD19 

przebiegu reakcji, kwasy fulwowe stają się prekursorami kwasów huminowych, a następnie 
huminy. 

Substancje humusowe mają istotne znaczenie dla gleb, poprawiając ich strukturę, dlatego 
stosowane są do kondycjonowania i stabilizacji gleby.