Z. Bauman „społeczna konstrukcja, wieloznaczności” str. 79-107 

 

Są  przyjaciele,  są  wrogowie  są  też  OBCY.  Przyjaciele  i  wrogowie  są  sobie 

przeciwstawni  (to  odmiana  ogólnego  przeciwieństwa-  tego,  co  wewnątrz  i  tego,  co  na 

zewnątrz) . Nie było by wrogów gdyby nie było przyjaciół i na odwrót. Ale tu nie ma symetrii 

tak naprawdę, bo to przyjaciele decydują, kto jest wrogiem, oni przeciągają linie.  

Opozycja  czyni  świat  czytelnym,  umożliwia  decyzję,  co  czynić  gwarantuje  jej 

poprawność.  

Przyjaciół powołuje do życia pragmatyka współpracy Przyjaciele to Ci, za których 

powodzenie jestem bezinteresownie z góry odpowiedzialny, bez względu na ich wzajemność- 

tylko dzięki tej jednostronności na początku współdziałanie może zaistnieć.  

Wrogów  powołuje  do  życia  pragmatyka  walki.  Wrogów  kreuje  wyparcie  się 

współpracy  i  zobowiązań  moralnych.  Przewidujemy  wrogość  od  innych  zanim  jeszcze  coś 

sami zrobimy wrogiego, tak odwrotnie do przyjaźni.  

Dzięki opozycji każdy z przeciwstawnych członów sygnalizuje wzajemną relację. 

 

 

•

 

Wg  Simmla  wrogość  i  przyjaźń  są  jedynymi  narzędziami  uspołecznienia,  są 

koordynatorami  pola  społecznego.  Wspólnie  tworzą  ramę  wewnątrz  której  dokonuje  się 

stowarzyszenie istot ludzkich w grupę społeczną .  

•

 

Gdyby nie było wrogów nie było by też przyjaciół. 

•

 

I  to  właśnie  ten  antagonizm  podważa  pojawinie  się  Obcego,  niebezpieczeństwo  jakie  on 

zwiastuje jest większe niż to którego spodziewamy sie ze strony wroga.  

 

Obcy  zagraża  uspołecznieniu  jako  takiemu-  samej  możliwości  sensownej  mapy  świata  i 

adekwatnej orientacji. 

Obcy  jest  tym  nieprzewidzianym  niezaplanowanym  trzecim:  nie  jest  ani  przyjacielem  ani 

wrogiem, a ze wiemy o nim nie wiele może się okazać zarówno jednym jak i drugim. A co gorsze nie 

ma sposobu aby się do wiedzieć na czas. 

 

•

 

Według  Derridy  jest  to  ten  trzeci  niedecydowany  kłopotliwy  byt,  który  dezorganizuje  piękny 

dychotomiczny(  złożony  z  dwóch  przeciwieństw)  porządek.  (  mamy  przykłady  “bytów 

 

niedecydowanych”,  ambiwalentnych:  pharmakon=  lekarstwo  jak  i  trucizna;  hymen= 

błona(dziewicza), i małżeństwo; suplement= dodatek i zastępstwo). 

•

 

Wszystkie  zjawiska  niedecydowalne,  są  “ani/  ani”,  buntuja  sie  przeciw  kategoriom  ‘albo/ 

albo”. Ich nieokreśloność jest ich siłą, ponieważ są niczym mogą być wszystkim.  

 

To  ,  co  jest  grzechem  obcych  to  wprowadzanie  chaosu,  obnażanie  sztuczności  najbardziej 

istotnych rozróżnień.  

 

ZGROZA NIEOKREŚLONOŚCI 

  

Jasność klasyfikacyjna(poznawcza) jest odbiciem, czy  równoważnikiem intelektualnym pewności 

postępowania. ROZUMIEĆ to wg Wittgensteina  TYLE , CO WIEDZIEĆ, JAK POSTĄPIĆ. 

 

•

 

W najlepszym przypadku niepewność irytuje, dezorientuje i sprawia przykrość, w najgorszym 

zwiastuje  niebezpieczeństwo.  (Wie  o  tym  każdy  kto  kiedyś  przybył  do  obcego  kraju,  czy  tez 

doświadczył problemu znaczeń,(hermeneutycznego). 

•

 

Metodą  jak  to  usunąć  nieporozumienia    jest  separacja  terytorialna  i  funkcjonalna(czyli  np 

państwo☺),  Zasada  separacji  i  ograniczenie  interakcji  do  dziedzin  w  których  panuje 

porozumienie  i  wspólnota  interesów.  Ta  separacja  jednocześnie  utrwala  jak  i  wytwarza 

problemy  hermeneutyczne.  Nieporozumienia  ciągle  istnieją.  Ponieważ  te  wyseparowane 

enklawy zamieszkują tak samo niezidentyfikowani nie-znajomi. 

Socjologia                                                                                                                                    3 

 

 

•

 

Nie-swoi dziela się na kilka odmian: 

1.

 

Ci,  którzy  zamieszkują  praktycznie  odległe  ziemie  i  z  nimi  nie  ma  kontaktów.  Ich  rola  jest 

znakowanie  swoich  terenów.  Kontakty  z  tymi  ludźmi  sa  tylko  przez  specjalnych  ludzi-

ż

ołnierzy zeglarzy, itp. Wbrew powszechnym opiniom telewizja wcale nie zniejszyła separcaji 

instytucjonalnej. Jest to wyrafinowana forma zamknięcia, jednostronnego kanału komunikacji. 

A  nawet  wycieczka  do  obcego  kraju  i  zakłoptanie  jakie  o  ktorym  wie  kazdy  turysta  który 

znajduje się w obcym kraju i jest ono przyjemne jesli sie wie że jest tylko chwilowe, mija gdy 

uswiadomimy  sobie  że  ten  świat  jest  “taki  sam  jak  nasz,  tylko  inny”,  to  znaczy,  ze  też  jest 

uporządkowany tylko według innego klucza. 

 

2.

 

Obcy  których  nie  da  sie  sklasyfikować-  niedecydowalni.  Zwiastują  oni  niezbywalnosc  “tego 

trzeciego  elementu”,  jaki  logika  klasyfikacji,  z  jej  zasada  przeczności  i  wyłączonego  środka, 

miała  skazać  na  dozgonną  ponoć  banicję.  Niedecydowalni  burzą  ład  świata,  bo  podważają 

sens  klasyfikacji  dychotomicznej  wogóle.  Dlatego  trzeba  ich  usunąć(  przepędzić  jak 

trędowatych, odizolować jak nosicieli zrazy) anajlepiej unicestwić. 

Obcy  pojawia  sie  z  zewnątrz,  i  osiada  w  naszym  kompletnym  swiecie-  na  stałe  ..nie    jak 

turysta.  Teraz  trzeba  zdecydować  czy  to  przyjaciel  czy  wróg.  Wtargnął  w  nasz  świat  bez 

zaproszenia,  samowolnie  czyniąc  nas  adresatem  swej  inicjtywy,  przekształcając  mnie  w 

przedmiot  ,  działania  którego  sam  jest  podmiotem.  A  są  to  znamiona  wroga  jak  pamiętamy. 

Ale  wcale  nie  stoi  po  drugiej  stronie  barykady  nie  zachowuje  bezpiecznej  odległości  tj  wro, 

ponadto rości sobie prawo do naszej za niego odpowiedzialnosci. Czyli tj przyjaciel. – nie da 

się go wiec jasno sklasyfikować, wiec stanowi zagrożenie dla ładu stworzenia. 

 

grzechy obcego  

•

 

Demaskacja systemu klasyfikacji jako bezużytecznego. 

•

 

Późne przybycie- nie był z nami od zamierzchłych czasów.- co pokazuje że nasz świat 

nie jest aż na zawsze naszym światem. 

•

 

Jeśli  cos  jest  historyczne,  ma  początek,  więc  pewnie  ma  tez  koniec.  Pojawienie  się 

obcego niesie możliwość końca.  

•

 

Pobyt obcego ma być z natury czasowy, a nie jest.  

Socjologia                                                                                                                                    4 

•

 

Pogwałca nie tylko porządek przestrzenny, ale i odległość fizyczną i psychiczną, będąc 

tak blisko fizycznie jest nieskończenie daleko duchowo. Połączenie bliskości i dystansu 

jest niepokojące i budzi niechęć.  

•

 

Obcy  może  łatwo  odejść,  wiec,  nie  może  być  naprawdę  zaangażowany,  stronniczy, 

uczestniczący. Tubylcy nie mogą tak łatwo odejść, czego często zazdroszczą obcym. 

•

 

Jest  to  wiec  dysonans  miedzy  modalnością  bytu  obcego,  a  modalnością 

rzeczywistości  zastanego  ładu.  Narzucono  mu  rolę  nosiciela  i  wcielenia 

niespójności.  Symbol  ambiwalencji,  a  wiec  symbol  wszelkich  przeszkód  jakie 

trzeba pokonać na ujarzmieniu chaosu, sztucznym porządkiem. 

 

Tworzenie  sztucznych  porządków  porządków  klasyfikacji,  jest  źrodłem  wszelkich  anomalii(w  sensie 

połączeń kategorii których podrzadek zakazuje łączyć.)i wieloznaczności. Gdyż rzeczywistość nie da 

sie prosto poszufladkować.  

Nie  ma  chyba  anomalii  bardziej  anomalnej  od  Obcego.  Oznacza  zdradliwość  przyjaciół, 

maskowanie się wrogów, nietrwałość ładu.  

 

WALKA Z NIEOKREŚLONOŚCIĄ 

•

 

Przednowoczesne  społeczności  (miniaturowe  ciasne  wszechświaty,  w  których  członkowie 

wpisywali  całośc  swego  życia)  charakteryzowało  „gęste  uspołecznienie”-  czyli  to  ze  świat 

tamten był wypełniony po brzegi przyjaciółmi i wrogami i tylko nimi. (nieznajomi n, czy obcy 

mieli  miejsce  na  marginesie)Chwilowego  nieokreślonego  szybko  się  określało,  albo  jako 

przyjaciela albo jako wroga.  

•

 

Nowoczesne społeczności nie ma koordynacji miedzy fizyczna gęstością zaludnienia a 

gęstością  uspołecznienia.  Tu  obcy  pojawia  się  masowo  i  nie  ma  zamiaru  odejść. 

Wielkie  migracje  czasow  nowoczesnych  są  wynikiem  staran  o  ujednolicenie 

ludzkości.  

•

 

Zadawanie się z obcym jest nacechowane paradoksami nie ma jasnych regol..najlepiej 

jest ich unikać.  

•

 

Nacjonalizm  nie  jest  jak  mowi  Breuilly  ani  przejawe  tożsamości  ani  tez  arbitralnym 

wymysłem  nacjonalistow  poczetym  z  rozrachunku  politycznego,  Powstaje  on  z 

potrzeby nadania sensu zawilym układom spolecznycm i polit. Nowoczesne panstwo 

narodowe  zaprogramowane  jest  dla  rozwiązania  problemu  obcych.  Definiuje 

przyjaciol jako rodakow. Promuja i często propaguja uniformizm.  

Socjologia                                                                                                                                    5 

 

ŻYCIE Z NIEOKREŚLONOŚCIĄ. 

 Jeśli już trzeba żyć z obcym to jakos go trzeba z jego wieloznaczności ujednoznacznić. Lub 

się odizolowac. 

Najlepszym rozwiązaniem jest extreminacja, ale nie zawsze się da, wiec tworzy się rezerwaty 

i  getta.  Jeśli  nie  można  pozbyc  się  obcego  fizycznie  ani  ze  świadomości,  można  zawsze 

ogłosić go niedotykalnym lub pariasem. (np. apartheid zakaz małżeństw wspolprzebywania –

kiluturalna  izolacja.)  do  tego  stygmatyzacja,  aby  ostrzec  współobywateli  przed 

niebezpieczeństwem o bliskości niebezpieczeństwa, zarazy. Stygmat którego zmyć nie mogą 

wystarcza  za  dowod  ich  winy.  Zazwyczaj  stygmatyzacja  jest  dożywotnia,  skazuje  wiec 

jednostke  na  banicję  dożywotnią.  Mimo  iż  piętnowanie  stoi  w  sprzeczności  z  ideami 

nowoczesnego panstwa, dziala ona jednak w ukryciu.  

Można spróbować też zasymilować, to najnowoczesniejsza strategia panstwa nowoczesnego, 

ale tu jest sprzeczność. Asymilacja proponuje dom otwarty, równość szans, mowi ze wszystko 

zalezy od Ciebie, czy osiągniesz sukces czy nie, masz takie same szanse jak reszta, ALE!!! Tu 

okrężną  drogą  tez  jest  udowadnianie  tego  ze  panujący  są  najlepsi,  bo  to  do  nich  asymiluje 

nowoczesne panstwo( trzeba tylko np. zmienic religie) – to jest cel  programu liberalnego- 

kultura  to  takie  poletko  doświadczalne.    Daje  on  obietnice  grupowej  emancypacji, 

zmazania stygmatu zbiorowego, jako nagrody za indywidualne wysilki przeobrażenia wlasnej 

tożsamości.  Wiec  asymilowani  coraz  bardziej  upodabniaja  się  do  asymilujących,  ale  im 

bardziej  się  staraja  tym  poprzeczka  jest  wyzej,  az  pojawia  się  sztylet  spod  liberalnego 

plaszcza- sztylet rasizmu.  

Bander  Gilman  stworzył  pojęcie  „KONSERWATYWNEJ  KLĄTWY”  która  wisi  nad 

projektem  liberalnym  „  im  bardziej  stajesz  się  do  mnie  podobny,  tym  lepiej  rozpoznaje 

prawdziwy  alor  mojej  sily,  która  ty  chciałbyś  ze  mna  dzielic  ,  i  tym  jasniej  widze  ze  jestes 

tylko  tandetna  imitacja,  outsiderem”.  Dech  ostrzega  przyszle  ofiary  programu  wyzwolenia 

przez asymilacje,” zapewniaj ze wierzysz w przyszla sparwiedliwosc i równość, należy to do 

roli. Ale nie oczekuj ze się to sprawdzi”. Ci którzy się asymiluja, akulturuja, chcąc nie chcąc 

potwierdzaja wyższość tych którzy wyszli z propozycja asymilacji, a sposób zycia obcych jest 

gorszy  nieporzadany,  ale  oficjalnie  trzeba  mowic  ze  ta  zmaza  która  mieli  nie  szpecila  ich 

nigdy( to tak jak w dowcipie, :byłem kiedys Żydem…-o tak! –odpowiedzial jego rozmowca –

znam  to  uczucie,  byłem  kiedys  garbusem”).  Tylko  ze  obcym  ni  można  przestac  być,  raz 

obcy=na  zawsze  obcy.  Można  stac  się  „byłym  obcym”,  przestepca  ułaskawionym  ,  pod 

Socjologia                                                                                                                                    6 

nieustannym naciskiem aby być kims innym, która musi wstydzic się tego kim jest, bowiem 

ponosi wine, ze nie nie jest kim być powinna. 

Ale przeszłości nie da się zmienic, a uznanie kogos za swojego wymaga aby mieć przodkow 

wspolnych, a tego zrobic się nie da.  

Ponadto,  obcy  SA  wszyscy  tacy  sami,  ich  indywiwdualnosc  rozpłynęła  się  w  tożsamości 

kategorii. Obcy są w sytuacji bez wyjscia, ”cokolwiek zrobisz przegrasz, jesli nic nie zrobisz 

tamci wygraja”.  

 

POSZUKIWANIE WINOWAJCY.  

Schwytani raz w pułapkę bez wyjscia, czyli w sytuacje gdy na uznanie spoelczne można sobei 

zasłużyć  tylko  gdy  uzna  się  swoja  przeszłość  za  podla  i  grzeszna.  Ale  w  ten  spsoć  można 

nabawic  się  wstrętu  do  samego  siebie,  nienawiść  do  samego  siebie  to  wielka  sila  zarówno 

konstruktywna  jak  i  destruktywna,  zczyna  się  nienawidziec  swoich  ziomkow  i  siebie,  amy 

wielka ambiwalencje i przeczulenie, co dziala jak samospelniajaca się przepowiednia. 

WNIOSEK-  WIELOZNACZNOŚCI  NIE  DA  SIĘ  USUNĄĆ  NA  ZYCZENIE  !!!  OBCOŚĆ 

TO COS WIECEJ NIŻ TYLKO ROZNICE KULTUROWE, RELIGIJNE ITP.