Swoboda umów

Swoboda umów



swoboda umów a autonomia woli podmiotów



swoboda umów, jako kompetencja



regulacja prawna



podstawy  konstytucyjne : art. 20, 30-31 Konst. RP; 

przepisy dotyczące poszczególnych praw i 

wolności



art. 353

1 

k.c., jako norma kompetencyjna



zakres i sposób realizacji 



problem istnienia swobody jednostronnych czynności  
zobowiązujących

Składniki swobody umów



różne podejścia

1.

W. Czachórski,  S. Grzybowski, A. Stelmachowski



swoboda podjęcia decyzji o zawarciu umowy



swoboda wyboru kontrahenta



swoboda kształtowania treści umowy



swoboda formy (i ew. trybu zawarcia umowy) 

2.

Z. Radwański



swoboda kształtowania treści umów



swoboda zawierania umów

Swoboda 

zawierania 

umów

Decyzja 

o zawarciu 

umowy

Wybór 

kontrahenta

Kształtowanie 

treści umowy

Decyzja 

o 

rozwiązaniu 

umowy

Funkcje swobody umów w obrocie cywilnoprawnym



odnosi się nie tylko do stosunków zobowiązaniowych 
powstałych na podstawie umowy, ale także powstałych 
na podstawie innych zdarzeń prawnych



możliwość kreowania stosunków zobowiązaniowych 
nie ujętych przez prawo



uproszczenie obrotu (brak konieczności dogłębnej 
znajomości prawa)



uelastycznienie obrotu

Granice swobody umów



art. 353

1

k.c. –dwa sposoby wyznaczenia kompetencji stron:



pozytywny



negatywny



granice normotwórcze stron        wymóg zgodności treści 
lub celu stosunku z:



właściwością (naturą) stosunku zobowiązaniowego 



ustawą



zasadami współżycia społecznego

Granice 

swobody umów

Właściwość (natura) 

stosunku zobowiązaniowego

Ustawa

Zasady współżycia  

społecznego

Treśd i cel stosunku zobowiązaniowego –

wyjaśnienie pojęd



treść stosunku prawnego 



prawa i obowiązki stron; 



treść stosunku zobowiązaniowego a treść umowy



cel stosunku prawnego 



pojecie - stan rzeczy, jaki strony zamierzają osiągnąć przez  
realizację przysługujących im uprawnień i obowiązków; 



problem wspólności celu 



problem ustalenia celu (kryteria obiektywne i subiektywne)



problem oceny możliwości osiągnięcia celu

Pola oddziaływania ograniczeo swobody umów

kształtowanie treści 

zawieranie umów

- podjęcie decyzji o zawarciu umowy
- podjęcie decyzji o rozwiązaniu umowy
- wybór kontrahenta

Granice wyznaczone przez ustawę



pojęcie ustawy – szerokie rozumienie



pojęcie sprzeczności z prawem:



normy bezwzględnie wiążące 



normy jednostronnie bezwzględnie wiążące



źródła norm prawnych – art. 87 Konst. RP



normy regulujące stosunki cywilnoprawne wynikające 
z przepisów prawa cywilnego, karnego, 
administracyjnego itp.



przykłady ograniczeń:



przepisy dotyczące umów o świadczenie niemożliwe



wyzysk

Granice wyznaczone przez zasady współżycia społecznego



zasady współżycia społecznego, jako klauzula generalna



tzw. słuszność kontraktowa – równomierny rozkład 
ciężarów i korzyści, szans i ryzyk w stosunku 
zobowiązaniowym, 



treść: niedopuszczalność kształtowania stosunków 
zobowiązaniowych sprzecznie z uczciwością i 
rzetelnością kupiecką lub sprzecznie z poczuciem 
słuszności kontraktowej



przykłady



tzw. umowy dławiące

Granice wyznaczone przez naturę zobowiązania



różne pojmowanie „właściwości stosunku”



ujęcie szersze



ujęcie węższe

Wg. Z. Radwańskiego –

-

nakaz respektowania ogólnych właściwości każdego  
stosunku zobowiązaniowego lub właściwości niektórych 
jego postaci (np. zobowiązań ciagłych lub umów 
wzajemnych)

Skutki przekroczenia granic swobody umów



bezwzględna nieważność czynności prawnej, jako sankcja podstawowa



art. 58 k.c .               

jako LEX GENERALIS

- nieważność całej czynności prawnej (art. 58 par. 1 kc)

lub

- nieważność części czynności prawnej (art. 58 par. 3 kc.)



inne sankcje, wynikające z przepisów szczególnych,

np.:



na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie 

przepisy ustawy                              

- 359 par.2

2

k.c.

- 385

1 

par. 2 k.c. 

- 537-539 kc

jako LEX SPECIALIS

- 593 par. 1 kc



roszczenie o uchylenie uchwały sp. z o.o. lub sp. akcyjnej sprzecznej z dobrymi 

obyczajami