1,Model Ekonomi

Model    to  uproszczona  rzeczywistość  poprzez  przyjęcie  pewnych 

założeń.  Jednym  z  podstawowych  modeli  ekonomi  jest  przyjęcie 

założenia  racjonalności  podmiotów.  Podstawowe  cechy  modelu:1. 

przyjęcie założenia o celu(przypisujemy podmiotowi określony cel)2.

zakładamy że podmiot  ma wiedze o sposobach realizacji tego celu  

czyli zakładamy ,że podmiot wie jak to zrobić. 3.zakładamy że podmi-

ot postępuje racjonalnie w oparciu o wiedze, wybiera taką alternatywę 

, aby osiągnąć cel.

2,Własności jako kategoria ekonomiczna 

Własność 

w  rozumieniu  ekonomisty  to  pewien  zbiór  uprawnień,  oznacza  to 

w  zależności  od  stopnia  wykorzystania  tych  uprawnień  można  być 

właścicielem większym lub mniejszym stopniu .Do uprawnień  tych 

zalicza się –*prawo posiadania własności-* prawo użytkowania obiek-

tu własności - * prawo czerpania korzyści i zmiany formy własności_* 

oraz swobodnego przekazywania własności

3,Liberalizm a etatyzm (ideologie)

 Liberalizm (z łac.– 

wolny) - ideologia, kierunek polityczny głoszący, iż szeroko rozumi-

ana  wolność  jest  nadrzędną  wartością.  Najogólniej  mówiąc  liberal-

izm  odwołuje  się  do  indywidualizmu,  stawia  wyżej  prawa  jednostki 

niż znaczenie wspólnoty, głosi nieskrępowaną (aczkolwiek w ramach 

prawa)  działalność  poszczególnych  obywateli  we  wszystkich  sfer-

ach  życia  zbiorowego.  Gospodarka  liberalna  to  taki  typ  gospodarki 

, w której ilość czynności gospodarczych zastrzeżonych dla państwa 

jest  wysoce  ograniczona. 

Etatyzm  (fr.  l’état  -  państwo)  –  rodzaj 

polityki  społeczno-gospodarczej  państwa  o  gospodarce  mieszanej 

(państwowo-prywatnej) oznaczający przejmowanie przez państwo ad-

ministracji nad prywatnymi przedsiębiorstwami lub tworzenie nowych 

przedsiębiorstw państwowych przy pomocy kapitału państwowego, a 

także tworzenie przedsiębiorstw o kapitale mieszanym (państwowo-

prywatnym).Ustrój  etatystyczny  –  wiele  czynności  gospodarczych 

jest w nim zastrzeżonych wyłącznie dla instytucji lub przedsiębiorstw 

państwowych oraz wiele czynności jest nakazanych. 

4,Produkt krajowy brutto PKB

Jest to suma wartości dodanych  plus amortyzacja maszyn i urządzeń 

w danym roku .PKB może też być zdefiniowany jako suma wartości 

dóbr finalnych (końcowych), a więc tych które nie ulegają dalszemu 

przetworzeniu  Produkt krajowy brutto (PKB) – jest miarą produkcji wyt-

worzonej przez czynniki wytwórcze zlokalizowane na terytorium dane-

go kraju, niezależnie od tego, kto jest ich właścicielem(encyklopedia)

5, Produkt krajowy netto PKB minus amortyzacja.

6,Produkt  narodowy  brutto  i  netto  egz  Produkt  narodowy  brutto 

(PNB) – miernik całkowitych dochodów osiąganych przez obywateli 

danego kraju powiększonych o dochody netto z tytułu własności za 

granicą. Dochody netto są różnicą między dochodami otrzymanymi 

z  tytułu  własności  za  granicą  a  dochodami  wypłacanymi  z  tytułu 

własności cudzoziemcom 

Produkt narodowy netto (PNN) – jest to 

produkt narodowy brutto pomniejszony o koszty amortyzacji (zużycia 

kapitału). Jest miarą sensowniejszą niż PNB, ale rzadziej stosowaną 

ze względu na trudności w oszacowaniu kosztów amortyzacji. Ponad-

to  w  okresach  jednorocznych  zmiany  PNB  i  PNN  są  mniej  więcej 

równoległe. PNN = PNB - koszty amortyzacj

To jest produkt narodowy brutto minus amortyzacja.

7,  Dochód  narodowy  egz

.  Dochód  narodowy  to  produkt 

narodowy netto minus podatki pośrednie, VAT, i akcyza. Podstawowy-

mi elementami dochodu narodowego są : płace , renty, czynsze, zyski 

od kapitału, i dochody z pracy na własny rachunek

8,Dyspozycyjne dochody osobiste

To dochód narodowy minus podatki bezpośrednie, plus transfery ( to 

są dodatki od państwa np. stypendia, zasiłki i becikowe) Dzielą się na 

konsumpcje i oszczędności 

9. Dobrobyt ekonomiczny netto(DEN)

Jest  to  PKB  minus  wartość  skutków  ubocznych  tj.  zaśmiecanie 

środowiska , dłuższe dojazdy do pracy lub plus zwiększenie czasu 

wolnego 

10, Nominalny a realny produkt krajowy

Przypadek  pierwszy  oznacza,  że  PKB  jest  wyrażone  w  cenach 

bieżących danego roku. Ujęcie realne oznacza ,że wielkość np., PKB 

ujmowane są w cenach porównywalnych (bazowych z jakiegoś roku) 

po to aby inflacja nie zaciemniała obrazu 

11, Krańcowa skłonność do konsumpcji.

Krańcowa  skłonność  do  konsumpcji  jest  to  część  dochodu  jaką 

przeznaczamy na konsumpcję.

MPC=           np. 0,8

12 Krańcowa skłonność do oszczędzania

Krańcowa  skłonność  do  oszczędności    jest  to  część  dochodu  jaką 

przeznaczamy na oszczędności

       S- oszczędności   D- dochód

13 pojęcie pieniądza

Pieniądz jest powszechnym ekwiwalentem wszystkich dóbr i usług.

14. Baza monetarna

Jest to ilość wydrukowanych  w kraju pieniędzy papierowych i wybi-

tych monet . Jest ona ulokowana w sejfach banków jako rezerwy i w 

rękach ludności.

15 Mnożnik kreacji pieniądza 

Jest to iloraz bazy monetarnej  (Mo)  i całej podaży pieniądza. Jeżeli 

np. wskaźnik preferencji na gotówkę wynosi 0,2 tj. 20% depozytów 

a rezerwy bankowe wynoszą 0,1 tj. 10%depozytów to:      m= = = 4      

oznacza to, że wysokość mnożnika wynosi 4, z 1 zł depozytów tworzy 

się 4 zł podaży pieniądza.

16. Deprecjacja pieniądza

 - spadek kursu waluty krajowej 

względem walut zagranicznych, powstały w wyniku przewagi podaży 

nad popytem, oznaczający spadek siły nabywczej waluty.

17. dewaluacja pieniądza

Dewaluacja  -  reforma  pieniężna,  która  polega  na  administracyjnym 

obniżeniu  sztywnego  kursu  waluty  narodowej  wobec  innych  walut 

przez  narodowy  bank  centralny,  np.  w  celu  poprawienia  bilansu 

płatniczego. Nie należy jej mylić z denominacją, ponieważ następuje 

tutaj realne obniżenie wartości waluty względem innych walut, pod-

czas gdy w przypadku denominacji jest ono czysto nominalne i ma 

charakter wyłącznie usprawnienia technicznego. W przypadku stoso-

wania parytetu złotowego odpowiada jej deprecjacja.

18.  Aprecjacja  pieniądza

  -  wzrost  kursu  waluty  krajowej 

względem walut zagranicznych, powstały w wyniku przewagi popytu 

nad  podażą,  oznaczający  wzrost  siły  nabywczej  waluty. Aprecjacja 

pieniądza jest często konsekwencją deflacji.

19. rewaluacja pieniądza 

Rewaluacja  -  jest  to  wzrost  kursu  waluty  danego  kraju  względem 

waluty  zagranicznej  pod  wpływem  interwencji  władzy  monetarnej. 

Termin rewaluacja odnosi się tylko do systemu stałego kursu walu-

towego, ustalonego i zmienianego jedynie przez rząd w zależności 

od sytuacji na rynku międzynarodowym i od stanu jego rezerw dew-

izowych. W warunkach płynnego kursu walutowego odpowiednikiem 

rewaluacji waluty jest aprecjacja pieniądza.

20.  tezauryzacja  pieniądza

  Tezauryzacja  (gr.  thēsaurós 

-  magazyn,  skarb(iec))  –  nieproduktywne  gromadzenie  i 

przechowywanie  majątku:  zapasów  złota,  pieniędzy  kruszcowych, 

pieniędzy  papierowych,  walorów,  wierzytelności  lub  innych  dóbr 

materialnych o dużej wartości (nieruchomości, dzieł sztuki, antyków, 

biżuterii).  Tezauryzacja  prowadzi  do  wycofania  wartości  z  obiegu 

gospodarczego lub pieniężnego, wskutek czego nie przynoszą one 

korzyści  ani  ich  posiadaczowi,  ani  gospodarce.  W  gospodarkach 

przedkapitalistycznych, charakteryzujących się brakiem rozwiniętego 

systemu bankowego, tezauryzacja była jedyną dostępną formą aku-

mulowania oszczędności. Występowanie jej we współczesnej gospo-

darce  towarowo-pieniężnej  świadczy  o  braku  zaufania  do  instytucji 

finansowo-bankowych.  Zjawisko  tezauryzacji  nasila  się  w  okresie 

niepokojów  społecznych  -  wynika  ono  z  trwających  lub  przewidy-

walnych deflacji, kryzysów gospodarczych lub konfliktów zbrojnych.

21.  redyskonto  weksli

  Stopa  redyskontowa  (stopa 

redyskontowa  weksli,  s.r.w.)  określa  cenę,  po  jakiej  bank  centralny 

udziela  kredytów  bankom  komercyjnym  (kupuje  weksle  od  banków 

komercyjnych). ykup przez bank Centralny weksla to automatyczne 

„włączenie”  mechanizmu  kreacji  pieniądza  bankowego  przez  bank 

komercyjny.  Polega na skupie weksli uprzednio już zdyskontowanych 

przez bank. Potrąca  się przy tej operacji od sumy wekslowej odsetki 

. Kredytu redyskontowego udziela NBP

22. polityka otwartego rynku

Skup  bądź  sprzedaż  papierów  wartościowych  (obligacji,  weksli 

skarbowych),  Gdy  gospodarce  grozi  przegrzanie  to  państwo  pa-

piery wartościowe sprzedaje, ściągając pieniądze z rynku. Gdy chce 

gospodarkę pobudzić to papiery wartościowe kupuje ”pompuje” pien-
iadze w gospodarkę.

 23. pojęcie inflacji i deflacji

Inflacja – zjawisko monetarne wywołane szybkim wzrostem cen na 

rynku,  czego  skutkiem  jest  gwałtowny  spadek  wartości  pieniądza 

(obniżanie się siły nabywczej pieniądza) Inflacja –stały  wzrost ogól-

nego  poziomu  cen  rynkowych  na  towary  i  usługi.  Miarą  inflacji  jest 

CPI. Deflacja –wzrost siły nabywczej pieniądza obecnego na rynku. 

Potoczne określenie spadku cen rynkowych, sytuacjikiedy za tę samą 

ilość pieniędzy kupić można coraz więcej dóbr towarów i usług (wz-

rost wartości pieniądza w czasie)

Deflacja - spadek ogólnego poziomu cen rynkowych na towary i usługi 

24. inflacja antycypowana i nieancypowana 

Inflacja antycypowana – ludzie przewidują tempo inflacji

Inflacja nieantycypowana - ludzie są zaskoczeni inflacją

25. inflacja zrównoważona i niezrównoważona

Inflacja zrównoważona – relacje cen pozostają w dużej mierze niezmi-

enne (wszystkie ceny rosną w jednakowym tempie)

Inflacja niezrównoważona – ceny skaczą to tu to tam

26. CPI zmiana inflacji

CPI (Consumer Price Index) – indeks wzrostu cen towarów i usług 

konsumpcyjnych. Najpopularniejsza na świecie miara inflacji. Wielu 

ekspertów uważa, że CPI jest nie tyle miarą inflacji, co wskaźnikiem 

zmian kosztów utrzymania CPI – wskaźnik cen konsumpcyjnych (ew.: 

indeks  kosztów  utrzymania)  –  mierzy  koszt  pewnego  rynkowego 

koszyka dóbr i usług konsumpcyjnych. Podstawowe grupy w owym 

koszyku to: żywność, dzież, mieszkanie, opał, transport i opieka leka-

rska. Wskaźnik cen konstruowany jest ważąc każde dobro zgodnie 

z  jego  znaczeniem  ekonomicznym  (czyli  udziałem  wydatków  na  to 

dobro w całej sumie wydatków konsumpcyjnych

27. deficyt budżetowy

Deficyt budżetowy występuje wtenczas , gdy budżet ma większe wy-

datki aniżeli tych środków posiada 2009r.  planowany deficyt to 18 

mln 

Deficyt budżetowy – występuje, gdy wydatki w budżecie danej insty-

tucji (zazwyczaj państwa) są wyższe niż jej dochody

T (wpływy podatkowe) < G(zakupy rządowe)+ TR (transfery)

28. dług publiczny

Dług  publiczny  są  to  skumulowane  deficyty  ,w  grudniu  2008 

wynosił598 mld zł

29. polityka fiskalna

Przez  politykę  fiskalną  rozumie  się  politykę  dochodów  i  wydatków 

T=G+TR

polityka  fiskalna  oznacza  decyzje  rządu  dotyczące  wydatków  i  po-

datków.  Tak  rozumiana  polityka  fiskalna  spełnia  dwie  podstawowe 

funkcje:  zapewnia  finansowanie  i  kształtowanie  wydatków  public-

znych z jednej strony oraz zapewnia funkcjonowanie systemu podat-

kowego, gromadzącego środki na ten cel, z drugiej. 

Współcześnie  zakres  celów  stawianych  przed  polityką  fiskalną 

jest  znacznie  szerszy.  Wykorzystuje  się  ją  bowiem  jako  czyn-

nik  oddziaływania  na  aktywność  podmiotów  gospodarczych  i 

kształtowanie ogólnej koniunktury

30. podatki pośrednie i bezpośrednie

Podatki dzielą się na bezpośrednie i pośrednie. Podatki bezpośrednie: 

nałożone na dochód lub majątek podatnika, np. podatek dochodowy, 

gruntowy, spadkowy. Np. CIT, PIT 

 Podatki pośrednie: nakładane na przedmiot spożycia, np. VAT, ak-

cyza – ostatecznie płaci konsument.

32.  PIT  VAT  CIT

  Podatek  dochodowy  od  osób  fizycznych 

PIT  czyli  podatek  od  dochodów  osobistych)  -  podatek  bezpośredni 

obejmujący  dochody  uzyskiwane  przez  osoby  fizyczne.  Polski  po-

datek dochodowy od osób fizycznych uregulowany jest ustawą z dnia 

26 lipca 1991 r..Ponadto prawa i obowiązki podatnika tego podatku 

wynikają z szeregu postanowień Konstytucji RP, wielu ustaw i raty-

fikowanych umów międzynarodowych oraz rozporządzeń wykonaw-

czych. Podatek dochodowy od osób prawnych (ang. CIT - Corporate 

Income Tax - podatek od dochodów spółek (przedsiębiorstw)) - rodzaj 

podatku bezpośredniego obciążającego dochody uzyskiwane przez 

osoby prawne. Po raz pierwszy w Polsce został wprowadzony ustawą 

z  dnia  31  stycznia  1989  r.  Nowa  ustawa  dotycząca  tego  podatku 

została uchwalona 15 lutego 1992 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 

54 poz. 654 ), akt ten obowiązuje do dnia dzisiejszego. Oprócz tej 

ustawy istnieje jeszcze szereg rozporządzeń normujących tę kwestię 

wydanych przez Ministra Finansów

Podatek od towarów i usług (VAT od ang. - Value Added Tax - podatek 

od wartości dodanej) - podatek pośredni, obrotowy, który z założenia 

ma w jak najmniejszy sposób oddziaływać na ostateczną cenę towaru 

i usługi podlegającej opodatkowaniu (poprzez jego “przerzucalność” 

na  kolejne  fazy  obrotu).  W  Polsce  został  on  wprowadzony  przez: 

Ustawę z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz 

o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11 poz. 50). Jednak konieczność 

harmonizacji  polskiego  prawa  podatkowego  z  prawem  UE  zmusiła 

polskiego ustawodawcę do uregulowania tej kwestii w nowej “Ustawie 

o podatku od towarów i usług” z dnia 11 marca 2004 roku[1].

33. Krzywa Leffera.rysunek

Informuje,  żę  podnoszenie  stawek  podatkowych  tylko  do  pewnego 

poziomu  pozwala  osiągnąć  wzrost  przychodów  budżetu.  Przekroc-

zenie  punktu  krytycznego  pogarsza  sytuację  finansowa  państwa 

mimo wysokich stóp podatkowych . Wysokie obciążenia podatkowe 

prowadzą bowiem do zmniejszenia aktywności podatników , którzy w 

zbyt dużym stopniu musza się dzielić swoimi dochodami z fiskusem. 

Maleje  więc  podstawa  opodatkowania    a  co  za  tym  idzie  wpływy 

budżetowe. 

Rys.  :  ox  przecietna  stopa  podatkowa,  oy  –  dochody  podatkowe 

budżetu, (półkole na osi ox)

Początkowe podnoszenie stopy podatkowej z t1 do t2 powoduje wz-

rost dochodów budżetu z TA1 do TA2. 

Dalszy wzrost obciążeń podatkowych z t2 do t3 powoduje obniżenie 

dochodów budżetu z TA2 do TA3. 

Wnika  to  z  ograniczenia  aktywności  gospodarczej  przez  podatnika 

lub przechodzenie do tzw. szarej strefy. 

Krzywa  Leffera  daje  obraz  zachowań  podatników  i  ich  skutków  dla 

dochodów budżetu w miarę wzrostu stóp podatkowych. 

Rząd  znajduje  się  między  przysłowiowym  młotem  a  kowadłem, 

ponieważ  z  jednej  strony  jest  pod  presją  potrzeb,  które  zmuszają 

do  wzrostu  wydatków,  a  z  drugiej  strony  są  wywierane  naciski  na 

obniżenie obciążeń podatkowych.