LUTOWANIE TO SZTUKA

Przygotował: Mirosław Ruciński

Jak lutować poprawnie ?

Plan zajęć:

●

Rodzaje lutów.

●

Luty miękkie.

●

Narzędzia potrzebne przy lutowaniu.

●

Lutownica transformatorowa.

●

Lutownica oporowa.

●

Lutowanie elementów elektronicznych.

●

Poprawne i wadliwe połączenia lutowane.

●

Wskazówki dotyczące montażu elementów 

elektronicznych.

Rodzaje lutów

●

MIĘKKIE

●

TWARDE

●

SZLACHETNE(SREBRNE)

Czym jest „lutowanie”?

•

Lutowanie to łączenie metali za pomocą 

spoiwa (lutu) o temperaturze topnienia 
niższej niż temperatura topnienia metału 

nim łączonego. 

Lutowanie miękkie

Rodzaje:

•

lutowanie za pomocą  lutownicy

•

lutowanie kąpielowe

•

lutowanie piecowe

•

lutowanie indukcyjne

•

lutowanie płomieniowe

Lutowanie miękkie stosuje się do połączeń 

obciążonych niewielkimi siłami, w celu 

otrzymania połączeń. Stosowane jest przede 

wszystkim – w elektrotechnice 

Narzędzia potrzebne przy lutowaniu

Taśma rozlutowująca

Czyścik do grotów 

w podstawc

e

Lutownica 

grzałkowa 

Lutownica 

transformatorowa

Końcówki groty

Odsysacz do cyny z wymienną 

końcówką teflonową

 

Lutownica transformatorowa 

(elementy konstrukcji)

Lutownica transformatorowa 
(opis)

•

Nagrzewanie uzyskujemy poprzez 
przepływ prądu o dużym natężeniu 
bezpośrednio przez grot lutownicy, 
który jest wykonany w postaci pętli z 
drutu (o średnicy ok. 1,5mm) 
przykręconej do zacisków lutownicy. 

Lutownica oporowa

Lutownica oporowa (opis)

•

Ciepło w niej jest wytwarzane przez 
grzałkę z drutu oporowego zasilaną 
prądem. We współczesnej elektronice, 
używa się głównie lutownice o mocy 14-
60W lub tzw. stacje lutownicze - 
lutownice wyposażone w zasilacz o 
regulowanym napięciu, umożliwiający 
regulację temperatury grota lutownicy

. 

Inne rodzaje lutownic

●

Na gorące

    powietrze

Groty (końcówki)

●

Lutownice wyposażone są 

w wymienne groty, 

przystosowane do różnych 

rodzajów prac

Wymienne grot miedziany do 

lutownicy transformatorowej

Wymienne  końcówki do lutownic 0,4 mm 0,8 mm 1,6 mm

Czyścik do grotów w podstawce

●

Przeznaczona jest do 
czyszczenia grotów 
lutownicy elektrycznej, 
przez co zwiększa się 
ich żywotność.

Czyścik wykonany jest z metalowych wiórków, umieszczonych w 

stabilnej stalowej podstawce na gumowym podłożu. Zapewnia 

oczyszczenie grotów z cyny oraz innych nalotów. 

Taśma do wchłaniania lutu 

●

Jest to taśma (splotka), 
która ułatwia usunięcie 
starego lutu np.: podczas 
rozlutowywania 
elementów 
elektronicznych.

Taśma rozlutowująca

Pleciona taśma miedziana nasączona preparatem poprawiającym 

przyleganie spoiwa. 

Spoiwo (lut, lutowie)

•

W elektronice jako lut 

stosujemy stop cyny(60%) z 

ołowiem, który posiada 

temperaturę topienia nie 

przekraczającą 350 stopni C. 

Najczęściej stosuje się lut w 

postaci drutu nawiniętego na 

szpulki. Oprócz samego stopu 

cyny z ołowiem drut ten 

zawiera również wewnątrz 

jedną lub kilka nitek kalafonii. 

Topniki

•

Topnik jest substancją , której 

zadaniem jest ułatwienie 

lutowania poprzez 

rozpuszczenie tlenków metali, 

które osadziły się na 

powierzchni przedmiotów 

lutowanych. Najczęściej 

stosowanym topnikiem jest 

kalafonia. Na jej bazie 

produkowane są również tzw. 

pasty lutownicze.

Lutowanie elementów 
elektronicznych

  Uwagi:

●

Należy stosować lutownicę o małej mocy i cienkiej 
końcówce

●

Czas nagrzewania obwodu drukowanego powinien 
być jak najkrótszy

●

Należy stosować jak najmniej lutu

●

Spoiwo powinno mieć w sobie topniki

Odlutowywanie zużytych 
elementów 

●

Rozgrzać stary lut i przyłożyć splotkę. 

Lutowanie na obwodzie 
drukowanym

●

Umieścić element na 
płytce. Przytknąć 
rozgrzany  grot do 
miejsca spojenia i 
przyłożyć drut 
lutowia. Po 
zastygnięciu lutu 
odciąć końcówki 
elementu.

Poprawne i wadliwe połączenie 

lutowane

●

Połączenie lutowane - przewlekane

Prawidłowe połączenie 

lutowane

W wyniku prawidłowego lutowania "cyna" 

powinna utworzyć wokół "nogi" lutowanego 

elementu coś w rodzaju stożka o lekko 

wklęsłej powierzchni bocznej. Powierzchnia 

cyny po lutowaniu musi być gładka i 

błyszcząca - tylko takie połączenie zapewni 

długotrwałą i bezawaryjną pracę układu 

elektronicznego

Obcięcie nadmiaru drutów 

„nóg”

●

Po zalutowaniu 

wszystkich 

punktów 

lutowniczych i 

sprawdzeniu ich 

poprawności, 

przystępujemy do 

obcinania nadmiaru 

sterczących z płytki 

drutów-"nóg" 

elementów 

elektronicznych.

Błędy powstałe przy obcinaniu 

końcówek - „nóg”

Podsumowanie

•

Lutowanie to łączenie metali za pomocą 

spoiwa (lutu). Aby luty były trwałe, 
łączone powierzchnie powinny być 

oczyszczone mechanicznie i chemicznie. 

W elektronice najczęściej stosuje się 

lutownice transformatorowe i oporowe o 
niskiej mocy.

Wskazówki dotyczące montażu

Trzeba mieć pewność co do sprawności zamontowanych 

na druku elementów elektronicznych. Najlepiej sprawdzić 

je przed zamontowaniem. Nawet wśród nowych 

fabrycznie elementów może się trafić jakiś procent 

braków.

 

 Sprawdzić czy wszystkie elementy są na swoich miejscach 

i właściwie wlutowane (nawet zaawansowanemu 

elektronikowi może się zdarzyć odwrotne wlutowanie 

kondensatora elektrolitycznego, czy diody). 

 Po zakończonym lutowaniu należy zawsze sprawdzić 

poprawność wykonanych lutów.

Pamiętajcie, że opanowanie sztuki 

lutowania ręcznego wymaga 

czasu i wiele cierpliwości