Państwo

Sposób 

sprawowania 
władzy

Model ustrojowy -

ogólnie

Model ustrojowy - szerzej

Algieria

ograniczona 
demokracja; rządy 

wspierane przez 
wojsko; ekstremizm

islamski

republika ludowo-
demokratyczna; 

model 
parlamentarny z 

silną rolą 
prezydenta  

Zgodnie z konstytucją z 1976 
(kilkukrotnie nowelizowana) Algieria 

jest republiką parlamentarno-
gabinetową. Na czele państwa stoi 

prezydent wybierany w głosowaniu 
powszechnym na 5-letnią kadencję. 

Kandydat na prezydenta musi być 
Algierczykiem i muzułmaninem w 

wieku co najmniej 40 lat. Władza 
ustawodawcza należy do 2-izbowego 

parlamentu, który tworzą: izba niższa 
— Ludowa Zgromadzenie Narodowe, 

złożone z 380 deputowanych 
wybieranych w wyborach 

powszechnych na kadencję 5-letnią, 
oraz izba wyższa — Rada Narodu, 

licząca 144 członków, spośród których 
96 wybierają zgromadzenia regionalne, 

a 48 mianuje prezydent. Kadencja Rady 
Narodu trwa 6 lat. Władzę wykonawczą

sprawuje rząd z premierem 
mianowanym przez prezydenta

Angola

ewolucja w 
kierunku 

demokracji 

republika; model 
wielopartyjny z 

silną pozycją 
prezydenta  

Zgodnie z konstytucją z 1975 
(nowelizowaną m.in. 1996) Angola jest 

republiką, z prezydentem z wyborów 
powszechnych (kadencja 5-letnia) jako 

głową państwa, szefem rządu i 
głównodowodzącym sił zbrojnych. 

Władza ustawodawcza należy do 
jednoizbowego parlamentu 

(Zgromadzenie Narodowego, liczące 
220 deputowanych), pochodzącego z 

wyborów powszechnych, o kadencji 5-
letniej. Władzę wykonawczą sprawuje 

mianowany przez prezydenta rząd 
(1991 przywrócono stanowisko 

premiera, który jednak nie kieruje 
pracą rządu).

Benin

standardy 

demokracji nie są 
respektowane

republika; model 

prezydencki

Zgodnie z konstytucją z 1990 Benin jest 

republiką, z prezydentem, wybieranym 
w wyborach powszechnych na 5 lat, 

jako głową państwa i szefem rządu. 
Władza ustawodawcza należy do 

jednoizbowego parlamentu, 
Zgromadzenia Narodowego, o kadencji 

4-letniej (83 deputowanych 
wybieranych w wyborach 

powszechnych). Władzę wykonawczą 

sprawuje rząd, powoływany i 
kierowany przez prezydenta

Botswana

demokracja

republika; model 
prezydencki

Republika, czł. bryt. Wspólnoty 
Narodów; konstytucja z 1966, 

modyfikowana 1997; głową państwa i 
szefem rządu jest prezydent wybierany 

przez parlament na 5-letnią kadencję; 
władza ustawodawcza należy do 

jednoizbowego parlamentu — 
Zgromadzenia Nar., o kadencji 5-letniej;

w jego skład wchodzi 46 deputowanych
(40 wyłanianych w wyborach 

powszechnych, 4 mianowanych przez 
prezydenta i 2 z urzędu); władzę 

wykonawczą sprawuje mianowany 
przez prezydenta rząd; organem 

doradczym jest 15-osobowa Izba 
Wodzów.

Burkina Faso

standardy 

demokracji nie są 
respektowane; 

system rządów 
ograniczony 

konfliktem 
wewnętrznym 

pomiędzy 
prezydentem a 

opozycją

republika; model 

parlamentarny  

Zgodnie z konstytucją z 1991 

(nowelizacje 1997 i 2000) Burkina Faso 
jest republiką, na czele której stoi 

prezydent wybierany w wyborach 
powszechnych na kadencję 5-letnią. 

Władza ustawodawcza należy do 1-
izbowego parlamentu, Zgromadzenia 

Deputowanych Ludowych (111 
deputowanych, wyłanianych w 

wyborach powszechnych na kadencję 
5-letnią). Władzę wykonawczą 

sprawuje rząd, na którego czele stoi 
premier, mianowany przez prezydenta.

Burundi

standardy 
demokracji nie są 

respektowane, 
proces pokojowy w 

toku

republika; 
tymczasowe 

organy władzy 
państwowej; 

system polityczny 
niestabilny po 

okresie krwawych 
walk plemiennych

Z godnie z konstytucją z 2005 Burundi 
jest republiką. Głową państwa i szefem 

rządu jest prezydent, jego zastępcami 
— 2 wiceprezydenci (pochodzą oni z 

różnych grup etnicznych: Hutu i Tutsi). 
Władza ustawodawcza należy do 2-

izbowego parlamentu, składającego się 
ze Zgromadzenia Narodowego (118 

członków, w tym 100 z wyborów 
powszechnych na 5-letnią kadencję) i 

Senatu (49 członków z wyborów 
pośrednich). Władzą wykonawczą 

sprawuje rząd powoływany przez 
prezydenta.

Czad

standardy 
demokracji nie są 

respektowane; 
system władzy 

republika;  model 
parlamentarny

Zgodnie z konstytucją z 1996 Czad jest 
republiką, z prezydent wybieranym w 

wyborach powszechnych na 5 lat, jako 
głową państwa. Władza ustawodawcza 

ograniczony zbrojną

działalnością 
opozycji z 

północnej części 
kraju

należy do 2-izbowego parlamentu 

składającego się ze Zgromadzenia 
Narodowego liczącego 125 

deputowanych, wybieranych w 
wyborach powszechnych na 4 lata, oraz

z Senatu wybieranego w wyborach 
pośrednich na kadencję 6-letnią (1/3 

składu jest odnawiana co 2 lata). 
Władzę wykonawczą sprawuje rząd z 

premierem na czele, premiera 
powołuje prezydent.

Demokratyczna
Republika 

Konga

dyktatura 

tymczasowe 
organy władzy 

podporządkowane
prezydentowi

Zgodnie z konstytucją z 2005 (mającą 
wejść w życie po wyborach w VII 2006) 

na czele DRK, która jest państwem 
silnie zdecentralizowanym, stoi 

prezydent. Władza ustawodawcza 
spoczywa w rękach rządu, kierowanego

przez premiera, powoływanego przez 
prezydenta. Władza ustawodawcza 

należy do 2-izbowego parlamentu, 
złożonego ze Zgromadzenia 

Narodowego i Senatu. Każda z 25 
nowych prowincji otrzymała duży 

zakres autonomii.

Egipt

demokracja

republika; model 

parlamentarny z 
silną pozycją 

głowy państwa

Zgodnie z konstytucją z 1971 (poprawki 

1980) Egipt jest republiką. Na czele 
państwa stoi prezydent wybierany na 6-

letnią kadencję (z możliwością wyboru 
na następne kadencje). Kandydaturę 

prezydenta wyłania parlament 
większością 2/3 liczby członków; jest on

zatwierdzany w referendum ludowym. 
Prezydent ma szerokie kompetencje 

ustawodawcze i wykonawcze, m.in. 
mianuje skład rządu zatwierdzany przez

parlament. Przy urzędzie prezydenta 
działa Rada Prezydencka, pełniąca 

funkcje doradcze. Władza 
ustawodawcza należy do 1-izbowego 

parlamentu — Zgromadzenia 
Ludowego wybieranego na 5-letnią 

kadencję, liczącego 458 deputowanych 
(448 wyłanianych z wyborach 

powszechnych, 10 mianowanych przez 
prezydenta). Władzę wykonawczą 

sprawuje rząd z premierem na czele; 
rząd jest odpowiedzialny przed 

prezydentem i parlamentem.

Erytrea

dyktatura

monopol władzy 

PFDJ (Ludowy 
Front na rzecz 

W okresie przejściowym (do czasu 

wejścia w życie konstytucji przyjętej 
1997) głową państwa i szefem rządu 

Demokracji i 

Sprawiedliwości)

jest prezydent wybrany przez 

parlament. Władza ustawodawcza 
należy do 1-izbowego parlamentu, 

Zgromadzenia Narodowego. W jego 
skład wchodzi 75 członków Centralnej 

Rady Ludowego Frontu na rzecz 
Demokracji i Sprawiedliwości (PFDJ) 

oraz 75 deputowanych wybranych 
przez komitety regionalne tej partii, 11 

miejsc jest zarezerwowanych dla 
kobiet. Przewodniczącym 

Zgromadzenia jest prezydent. Władzę 
wykonawczą sprawuje rząd — Rada 

Państwowa, mianowana i kierowana 
przez prezydenta.

Etiopia

standardy 
demokracji nie są 

respektowane

republika 
związkowa; model

parlamentarny

Zgodnie z konstytucją z 1994 Etiopia 
jest republiką federalną, z 

prezydentem, wybieranym przez 
parlament na 6-letnią kadencję, jako 

głową państwa. Organem władzy 
ustawodawczej jest 2-izbowy 

parlament (Zgromadzenie Federalne) 
składający się z Rady Przedstawicieli 

Ludowych (548 deputowanych, 
wybieranych w wyborach 

powszechnych na 5 lat) i Rady Federacji
(117 członków, wybieranych pośrednio 

reprezentantów poszczególnych grup 
etnicznych). Władzę wykonawczą 

sprawuje rząd, na którego czele stoi 
premier powoływany przez parlament.

Ghana

demokracja 

nieustabilizowana 

republika; model 

prezydencki

Zgodnie z konstytucją z 1993 Ghana jest

republiką, na czele której stoi 
prezydent — głową państwa i szefem 

rządu, wybierany w wyborach 
powszechnych na 4-letnią kadencję. 

Władzę ustawodawczą sprawuje 1-
izbowy parlament o 4-letniej kadencji, 

w którego skład wchodzi 200 
deputowanych, z wyborów 

powszechnych. Władza wykonawcza 
należy do rządu, powoływanego i 

kierowanego przez prezydenta.

Kamerun

standardy 

demokracji nie są 
respektowane; 

koncentracja 
władzy w rękach 

prezydenta

republika; model 

parlamentarny z 
silną pozycją 

głowy państwa

Zgodnie z konstytucją z 1972 (ostatnio 

modyfikowana 1995) Kamerun jest 
republiką, z prezydentem, wybierany w 

wyborach powszechnych na 7-letnią 
kadencję, mający znaczne uprawnienia 

ustawodawcze, jako głową państwa. 
Organem władzy ustawodawczej jest 1-

izbowe Zgromadzenie Narodowe, o 

kadencji 5-letniej, wyłaniane w 
wyborach powszechnych, liczące 180 

deputowanych; poprawka do 
konstytucji z 1995 przewiduje 

utworzenie Senatu. Władzę 
wykonawczą sprawuje rząd, z 

premierem na czele, mianowanym 
przez prezydenta.

Kenia

standardy 
demokracji nie są 

respektowane

republika; model 
prezydencki

Zgodnie z konstytucją z 1964 
(modyfikowana m.in. 1999) Kenia jest 

republiką, z prezydentem, wybieranym 
w wyborach powszechnych na 5 lat, 

jako głową państwa i szefem rządu. 
Władzę ustawodawczą sprawuje 1-

izbowe Zgromadzenie Narodowe, 
składające się z 222 członków 

obieralnych (210 wybieranych na 
kadencję 5-letnią, 12 mianowanych 

przez prezydenta na wniosek partii 
politycznych) oraz 2 członków z urzędu:

przewodniczącego i prokuratora 
generalnego. Władzę wykonawczą 

sprawuje rząd powoływany przez 
prezydenta.

Kongo

standardy 
demokracji nie są 

respektowane

republika; model 
prezydencki

Zgodnie z konstytucją z 2002 Kongo jest
republiką, z prezydentem jako głową 

państwa i szefem rządu, wybieranym w 
wyborach powszechnych na 7-letnią 

kadencję. Władza ustawodawcza należy
do 2-izbowego parlamentu, 

składającego się ze Zgromadzenia 
Narodowego (137 członków, o kadencji 

5-letniej, pochodzi z wyborów 
powszechnych) Senatu (60 senatorów, 

wybieranych na 6-letnią kadencję 
pośrednio, przez rady lokalne i organa 

samorządowe). Władzę wykonawczą 
sprawuje rząd powoływany przez 

prezydenta.

Lesotho 

standardy 

demokracji nie są 
respektowane; 

nieformalna rada 
wodzów 

plemiennych ma 
decydujący wpływ 

na rządy 

dziedziczna 

monarchia 
konstytucyjna; 

model 
parlamentarny  

król Letsie III-Zgodnie z konstytucją z 

1993 (modyfikowana 1997) Lesotho 
jest monarchią konstytucyjną, na czele 

której stoi król. Władzę ustawodawczą 
sprawuje 2-izbowy parlament, 

składający się z izby wyższej — Senatu 
(33-osobowy — wodzowie plemion lub 

ich plenipotenci oraz członkowie 
mianowani przez króla), i izby niższej —

Zgromadzenia Narodowego (80 
deputowanych, wybieranych w 

wyborach powszechnych na kadencję 

nie dłuższą niż 5 lat). Władza 
wykonawcza należy do rządu z 

premierem na czele.

Liberia

demokracja 

nieustabilizowana 

republika; model 

prezydencki

Zgodnie z konstytucją z 1986 

(modyfikowana 1988) Liberia jest 
republiką. Na jej czele stoi prezydent 

wybierany w wyborach powszechnych 
na 6-letnią kadencję, będący 

jednocześnie szefem rządu. Władza 
ustawodawcza należy do 2-izbowego 

parlamentu pochodzącego z wyborów 
powszechnych (Senat, o 9-letniej 

kadencji, liczy 30 senatorów, Izba 
Reprezentantów, o 6-letniej kadencji —

64 członków). Władzę wykonawczą 
sprawuje rząd powoływany przez 

prezydenta. 

Libia

dyktatura

dżamahirija 
(państwo ludu) 

ludowo- 
socjalistyczna; 

model systemu 
rad  

przywódca rewolucji Muammar Kadafi-
Zgodnie z konstytucja z 1977 władza 

ustawodawcza należy do 178 lokalnych 
zgromadzeń i komitetów ludowych, 

nadrzędnym organem ustawodawczym 
jest Powszechny Kongres Ludowy (PKL 

— 1112 osób). Funkcję głowy państwa 
pełni 5-osobowy Sekretariat Generalny 

PKL, a rządu — Generalny Komitet 
Ludowy PKL (z sekretarzem generalnym

jako premierem). Faktycznie rządy 
sprawuje pułkownik M. al-Kaddafi z 

oficjalnym tytułem Przywódcy 
Rewolucji 1 Września. Partie polityczne 

nie istnieją.

Madagaskar 

demokracja

republika model 
parlamentarny z 

silną pozycją 
głowy państwa

Zgodnie z konstytucją z 1992 
(modyfikowana 1998) Madagaskar jest 

republiką, z prezydentem, wybieranym 
w wyborach powszechnych na kadencję

5-letnią, jako głową państwa. Władza 
ustawodawcza należy do 2-izbowego 

parlamentu o kadencji 4-letniej, 
składającego się ze Zgromadzenia 

Narodowego (150 deputowanych 
pochodzących z wyborów 

powszechnych) i Senatu (1/3 członków 
mianuje prezydent, a 2/3 — wybierają 

wspólnoty lokalne). Władzę 
wykonawczą sprawuje rząd, na którego 

czele stoi premier powoływany przez 
prezydenta.

Maroko

demokracja 

nieustabilizowana 

dziedziczna 

monarchia 
konstytucyjna; 

model ustrojowy 
zdominowany 

pozycją głowy 
państwa  

król Muhammad VI-Zgodnie z 

konstytucją z 1972 (nowelizowana 1992
i 1996) Maroko jest dziedziczną 

monarchią konstytucyjną. Do króla i 2-
izbowego parlamentu należy władza 

ustawodawcza. Izba Reprezentantów 
liczy 325 członków z wyborów 

powszechnych, o 5-letniej kadencji, zaś 
Izba Radców składa się z 270 członków, 

wybieranych na 9 lat w wyborach 
pośrednich (co 3 lata wymiana 1/3 

składu). Władzę wykonawczą sprawuje 
rząd z premierem powoływanym przez 

króla. Władzę sądowniczą pełnią 
niezawisłe sądy.

Mozambik 

ewolucja w 
kierunku 

demokracji

republika; model 
parlamentarny z 

silną pozycją 
głowy państwa

Zgodnie z konstytucją z 1990 Mozambik
jest republiką, z prezydentem, 

wybieranym w wyborach 
powszechnych na 5-letnią kadencję, 

jako głową państwa. Prezydent może 
pełnić urząd przez 2 kolejne kadencje, a

ponownie ubiegać się o to stanowisko 
po upływie kolejnych 5 lat od ostatniej 

kadencji. Władza ustawodawcza należy 
do 1-izbowego parlamentu 

(Zgromadzenie Republiki), wyłanianego 
w wyborach powszechnych na 5-letnią 

kadencję, liczącego 250 deputowanych.
Władzę wykonawczą sprawuje rząd 

powoływany przez prezydenta; 
bieżącymi pracami rządu kieruje 

premier.

Nigeria

ewolucja w 

kierunku 
demokracji

republika 

związkowa; model
prezydencki  

Zgodnie z konstytucją z 1999 Nigeria 

jest republiką związkową, z 
prezydentem, wybieranym w wyborach

powszechnych na 4 lata, jako głową 
państwa i szefem rządu. Władza 

ustawodawcza należy do 2-izbowego 
Zgromadzenia Narodowego, 

wybieranego w wyborach 
powszechnych, o kadencji 4-letniej. 

Zgromadzenie składa się z Senatu (izba 
wyższa), liczącego 109 członków, oraz 

Izby Reprezentantów (izba niższa), 
liczącej 360 deputowanych. Władzę 

wykonawczą sprawuje rząd, 
zatwierdzany przez Zgromadzenie 

Narodowe na wniosek prezydenta. 
Stany posiadają dużą autonomię 

wewnętrzną.

Ruanda

niestabilne 

republika; model 

Zgodnie z konstytucją z 2003 Ruanda 

struktury 

ustrojowe; 
legislatura 

tymczasowa, nie 
pochodzi z 

wyborów 
powszechnych

prezydencki    

jest republiką, z prezydentem, 

wybieranym w wyborach 
powszechnych na 7-letnią kadencję, 

jako głową państwa. Władzę 
ustawodawczą sprawuje 2-izbowy 

parlament, składający się z Senatu i Izby
Deputowanych. Senat, o kadencji 8-

letniej, liczy 26 członków (12 
wybieranych w wyborach pośrednich i 

14 mianowanych), a Izba 
Deputowanych, o kadencji 5-letniej, 

liczy 80 członków (53 pochodzi z 
wyborów powszechnych, 27 mianują 

rady lokalne i organizacje społeczne). 
Władzę wykonawczą pełni rząd z 

premierem powoływanym przez 
prezydenta.

Senegal

demokracja

republika; model 
parlamentarny z 

silną pozycją 
głowy państwa

godnie z konstytucją z 2001 Senegal 
jest republiką, z prezydentem, 

wybieranym w wyborach 
powszechnych na 5 lat (począwszy od 

2007), jako głową państwa. Władza 
ustawodawcza należy do 1-izbowego 

parlamentu — Zgromadzenia 
Narodowego o 5-letniej kadencji, 

liczącego 120 deputowanych, 
wybieranego w głosowaniu 

powszechnym. Władzę wykonawczą 
sprawuje rząd, na którego czele stoi 

premier powoływany przez prezydenta.

Somalia

anarchia

struktury władzy 

państwowej 
faktycznie nie 

istnieją

Zasady ustroju Somalii miały określić 

ustalenia podjęte V 2000 na konferencji
pokojowej w Dżibuti. Głową państwa 

jest prezydent wybierany przez 
parlament na 3-letnią kadencję. Władza

ustawodawcza naleć ma do 1-izbowego
parlamentu — Tymczasowego 

Zgromadzenia Narodowego, w skład 
którego wchodzi 245 posłów 

wybranych przez klany (w tym 4 
największe klany delegowały po 49 

osób, pozostałe miejsca rozdzielono 
wśród mniejszych klanów). Władzę 

wykonawczą powierzono 
Tymczasowemu Rządowi Narodowemu 

z premierem na czele, mianowanym 
przez prezydenta. Wybrane władze nie 

uzyskały akceptacji wszystkich 
ugrupowań, toteż struktury państwowe

faktycznie nie istnieją. Ugrupowania 
polityczne są związane z 

poszczególnymi klanami.

Sudan

standardy 
demokracji nie są 

respektowane; 
stabilność systemu 

politycznego 
ograniczona wojną 

domową w 
południowej części 

kraju

republika; model 
prezydencki

Zgodnie z konstytucją z 1998 Sudan jest
republiką. Na czele państwa i rządu stoi

prezydent, wybierany w wyborach 
powszechnych na 5-letnią kadencję. 

Jeden z dwóch wiceprezydentów jest 
szefem administracji autonomicznego 

Południa. Władza ustawodawcza należy
do 1-izbowego Zgromadzenie 

Narodowego o kadencji 4-letniej, 
liczącego 360 deputowanych 

wyłanianych w wyborach 
powszechnych (ostatni raz 2000). 

Władzę wykonawczą sprawuje rząd 
mianowany przez prezydenta, a 

odpowiedzialny politycznie przed 
parlamentem.

Suazi

absolutyzm

monarchia 
absolutna

król Mswati III-Suazi jest monarchią 
dziedziczną. Pełnię władzy skupia król 

(Ngwenyama): władzę wykonawczą 
sprawuje za pośrednictwem 

powołanego przez siebie rządu. Ważną 
role odgrywa królowa (Ndlovukazi) — 

matka monarchy (lub jedna z jego żon). 
Organem ustawodawczym, o 

ograniczonych kompetencjach, jest 2-
izbowy parlament (Libandla), składający

się z Izby Zgromadzenia (65 
deputowanych: 55 wyłanianych w 

wyborach powszechnych, 10 mianuje 
król) i Senatu (30 członków: 

deputowani wybierają 10 senatorów, 
20 mianuje król).

Togo

demokracja 
nieustabilizowana 

republika

Republika; konstytucja z 1992, 
zaaprobowana w referendum, ostatnio 

modyfikowana 2002. Głową państwa 
jest prezydent, wybierany w 

głosowaniu powszechnym na 5 lat. 
Władza ustawodawcza należy do 1-

izbowego Zgromadzenia Nar., liczącego 
81 deputowanych, wybieranych w 

wyborach powszechnych, 5-letnią na 
kadencję. Władzę wykonawczą 

sprawuje rząd z premierem na czele, 
powoływanym przez prezydenta 

spośród większości parlamentarnej.

Tunezja

standardy 

demokracji nie są 
respektowane

republika; model 

parlamentarny z 
silną pozycją 

głowy państwa

Zgodnie z konstytucją z 1959 

(modyfikowaną 1988) jest republiką, z 
prezydentem, wybieranym w wyborach

powszechnych na 5-letnią kadencję, 
jako głową państwa. Władza 

ustawodawcza należy do Izby 

Deputowanych (Majlis al-Nuwaab), 
złożonej z 189 posłów z wyborów 

powszechnych. Władzę wykonawczą 
sprawuje rząd z premierem, 

powoływanym przez prezydenta. 
Władzę sądowniczą pełnią niezależne 

sądy.

Uganda

standardy 

demokracji nie są 
respektowane

republika; model 

prezydencki  

Zgodnie z konstytucją z 1995 Uganda 

jest republiką, z prezydentem, 
wybieranym w wyborach 

powszechnych na 5 lat, jako głową 
państwa. Władzę ustawodawczą 

sprawuje 303-osobowy jednoizbowy 
parlament (Zgromadzenie Narodowe). 

214 deputowanych jest wyłanianych w 
wyborach powszechnych, 81 

mianowanych przez prezydenta oraz 
organizacje społeczne i siły zbrojne, 8 

członków ex officio. Władza 
wykonawcza należy do rządu, z 

premierem na czele, mianowanego 
przez prezydenta i zatwierdzanego 

przez parlament.

Wybrzeże Kości

Słoniowej

standardy 

demokracji nie są 
respektowane

republika

Zgodnie z konstytucją z 2000 Wybrzeże 

Kości Słoniowej jest republiką, z 
prezydentem, wybieranym w wyborach

powszechnych na 5 lat, jako głową 
państwa. Władza ustawodawcza należy 

do 1-izbowego Zgromadzenia 
Narodowego o kadencji 5-letniej, w 

którego skład wchodzi 225 
deputowanych z wyborów 

powszechnych. Władzę wykonawczą 
sprawuje rząd, na którego czele stoi 

premier powoływany przez prezydenta

Zimbabwe

dyktatura

republika

Zgodnie z konstytucją z 1980 

(modyfikowana m.in. 1990) Zimbabwe 
jest republiką, z prezydentem, 

wybierany w wyborach powszechnych 
spośród kandydatów zatwierdzonych 

przez parlament, na 6-letnią kadencję, 
jako głową państwa i szefem rządu. 

Mianuje on wiceprezydentów — nie 
więcej niż dwóch. Władza 

ustawodawcza należy do 1-izbowego 
parlamentu, Izby Zgromadzenia, o 5-

letniej kadencji. W jej skład wchodzi 
150 deputowanych (120 wyłanianych w

wyborach powszechnych i 30 
mianowanych przez prezydenta, w tym 

10 wodzów plemiennych i 8 

gubernatorów prowincji). Władzę 
wykonawczą sprawuje rząd 

powoływany przez prezydenta.

Afganistan

Kraj niestabilny 

politycznie i 
administracyjnie; 

trwa proces 
pokojowy pod 

nadzorem sił 
międzynarodowych 

republika islamska prezydent Hamid Karzaj-Zgodnie z 

konstytucją z 2004 Afganistan jest 
republiką muzułmańską. Na czele 

państwa stoi prezydent wybierany co 5 
lat w głosowaniu powszechnym (z 

prawem jednej reelekcji), wyposażony 
szerokie uprawnienia wykonawcze 

(kieruje m.in. rządem, dowodzi armią). 
Władza ustawodawcza należy do 2-

izbowego Zgromadzenia Narodowego, 
złożonego z Izby Ludowej (Wolesi 

Dzirga) — 318 członków, o kadencji 5-
letniej, i Rady Starszych (Meszrano 

Dżirga). Konstytucja powołała system 
sądów z Sądem Najwyższym.

Arabia 
Saudyjska

absolutyzm

dziedziczna 
monarchia 

król Abdullah bin Abdulaziz al Saud 
-Arabia Saudyjska jest monarchią 

absolutną, z królem jako głową 
państwa. Władzę wykonawczą 

sprawuje rząd kierowany przez króla, 
który jest również głównodowodzącym 

siłami zbrojnymi. 90-osobowa Rada 
Konsultacyjna (Madżlis asz-Szura) 

stanowi organ doradczy przy królu. 
Działalność partii politycznych jest 

zakazana.

Armenia

demokracja 

nieustabilizowana 

republika; model 

parlamentarny

Zgodnie z konstytucją z 1995 głową 

państwa jest prezydent republiki, 
wybierany w wyborach powszechnych 

na 5-letnią kadencję. Władza 
ustawodawcza należy do 1-izbowego 

parlamentu (Zgromadzenia 
Narodowego) o 4-letniej kadencji. 131 

deputowanych jest wybieranych w 
wyborach powszechnych. Władzę 

wykonawczą sprawuje rząd na czele z 
premierem, powoływanym przez 

prezydenta; ministrów z rekomendacji 
premiera mianuje prezydent. Władza 

sądownicza należy niezawisłych sądów.

Azerbejdżan

standardy 

demokracji nie są 
respektowane; 

koncentracja 
władzy w rękach 

prezydenta

republika; model 

parlamentarny z 
silną pozycją  

prezydenta

Azerbejdżan jest republika o 

prezydenckim systemie rządów. 
Zgodnie z konstytucją z 1995 głową 

państwa jest prezydent, wybierany w 
głosowaniu powszechnym na 5-letnią 

kadencję. Organ władzy ustawodawczej
stanowi 1-izbowe Zgromadzenie 

Narodowe (Mili Madżylis) o 5-letniej 

kadencji, z 125 deputowanymi 
wybieranymi w głosowaniu 

powszechnym. Władza wykonawcza 
należy do rządu z premierem na czele. 

Zgromadzenie Narodowe nie ma 
realnej kontroli nad mianowanym przez

prezydenta rządem. Władzę 
sądowniczą sprawują Sąd 

Konstytucyjny, Sąd Najwyższy i Główny 
Sąd Gospodarczy.

Bahrajn

absolutyzm

dziedziczna 
monarchia 

konstytucyjna

król Hamad ibn Isa al-Chalifa-Zgodnie z 
konstytucją 2002 Bahrajn jest 

dziedziczną monarchią konstytucyjną. 
Głową państwa jest król. Władzę 

wykonawczą sprawuje rząd. Władza 
ustawodawcza spoczywa w rękach 

króla i 2-izbowego parlamentu: 
pochodzącego z powszechnych 

wyborów Zgromadzenia Narodowego 
(40 członków o 4-letniej kadencji) i 

Rady Szury (40 członków mianowanych 
przez króla). Głównym źródłem prawa 

jest szar’at. Funkcję formalnie nie 
istniejących partii spełniają tzw. 

stowarzyszenia polityczne.

Bangladesz

standardy 

demokracji nie są 
respektowane; 

system władzy 
ograniczony 

konfliktem 
polityczno-

religijnym pomiędzy
islamistami a 

zwolennikami 
świeckiego modelu 

państwa

republika ludowa; 

model 
parlamentarny

Zgodnie z konstytucją z 1972 

(wielokrotnie nowelizowaną) 
Bangladesz jest republiką 

parlamentarną. Funkcję głowy państwa 
pełni prezydent, wybierany na 5-letnią 

kadencję, o funkcjach głównie 
reprezentacyjnych. Władzę 

ustawodawczą sprawuje 330-osobowe, 
jednoizbowe Zgromadzenie Narodowe 

(Dźatija Sansagd) wybierane na 5 lat. 
300 mandatów jest obsadzanych w 

wyborach bezpośrednich, 30 (dla 
kobiet) obsadzają wybrani członkowie. 

Władza wykonawcza należy do rządu 
kierowanego przez premiera, a 

sądownicza do niezawisłych sądów

Birma 

dyktatura junty 

wojskowej

republika 

związkowa; model
dyktatorski

przewodniczący Rady Pokoju i Rozwoju 

Than Shwe-Unia Birmańska jest 
republiką. Od 1988 krajem rządzi junta 

wojskowa, od 1996 nosząca nazwę 
Rady dla Zapewnienia Pokoju i Rozwoju

Państwa (State Peace and Development
Council). Konstytucja z 1974 została 

zawieszona. Głową państwa i 
premierem jest przewodniczący Rady 

(gen. Than Shwe).

Brunei 

absolutyzm

dziedziczny 
sułtanat 

konstytucyjny

Zgodnie z konstytucją z 1959 Brunei 
jest monarchią islamską. Pełnia władzy 

ustawodawczej i wykonawczej należy 
do sułtana, który jest głową państwa i 

szefem rządu. Funkcję parlamentu pełni
15-sobowa Rada Ustawodawcza. 

Organami doradczymi sułtana są 4 
rady: Rada ds. Religii, Rada ds. Sukcesji, 

Tajna Rada i Rada Ministrów. Od 1962 
część postanowień konstytucji 

pozostaje w zawieszeniu, sułtan rządzi 
za po

Cypr 

demokracja

republika; model  
prezydencki

Zgodnie z konstytucją z 1960 Cypr jest 
republika wchodząca w skład brytyjskiej

Wspólnoty Narodów. Głową państwa 
jest prezydent wybierany na 5-letnią 

kadencję w wyborach powszechnych. 
Formalnie stanowisko prezydenta 

zajmuje przedstawiciel ludności 
greckiej, wiceprezydenta — ludności 

tureckiej. Prezydent i wiceprezydent 
powołują rząd, który jest przed nimi 

odpowiedzialny; organem 
ustawodawczym jest Izba 

Reprezentantów o 5-letniej kadencji, 
złożona w 70% z przedstawicieli 

ludności gr., w 30% — tureckiej. 
Władza wykonawcza należy do 

prezydenta, wiceprezydenta oraz 
rządu. Władzę sądowniczą sprawują 

niezawisłe sądy.Od 1983 istnieje, 
uznawana tylko przez Turcję, Republika 

Turecka Cypru Północnego (RTCP), z 40-
osobowym Zgromadzeniem 

Ustawodawczym, prezydentem i 
rządem. Oddzielne administracje 

wspólnot narodowych nie uznają się 
wzajemnie. Administracja Greków 

cypryjskich występuje jako rząd całej 
wyspy, co jest uznawane przez prawie 

wszystkie kraje świata.

Filipiny 

standardy 

demokracji nie są 
respektowane; 

system władzy 
ograniczony 

działalnością 
ekstremistów 

islamskich na 
południu kraju

republika; model 

prezydencki  

Zgodnie z konstytucją z 1987 Filipiny są 

republiką. Głową państwa i szefem 
rządu jest prezydent wybierany w 

wyborach powszechnych na 6 lat. 
Władza ustawodawcza należy do 2-

izbowego parlamentu (Kongresu), który
składa się z Senatu i Izby 

Reprezentantów; w skład Izby 
Reprezentantów, o kadencji 3-letniej, 

wchodzi obecnie 217 deputowanych. 

Senat liczy 24 członków, wybieranych 
na 6 lat. Połowa jego składu jest 

odnawiana co 3 lata. Władzę 
wykonawczą sprawuje prezydent i 

powoływany przezeń rząd. Wymiar 
sprawiedliwości należy do Sądu 

Najwyższego, sądów apelacyjnych, 
sądów municypalnych oraz do sędziów 

pokoju.

Gruzja

ewolucja w 

kierunku 
demokracji

republika; model 

prezydencki  

prezydent Michaił Saakaszwili -Zgodnie 

z konstytucją z 1995 Gruzja jest 
republiką, na której czele stoi 

prezydent, wybierany w wyborach 
powszechnych na 5-letnią kadencję. 

Organem władzy ustawodawczej jest 1-
izbowy parlament (Rada Najwyższa), w 

którego skład wchodzi 235 
deputowanych, wybieranych w 

wyborach powszechnych wg ordynacji 
mieszanej na 4-letnią kadencję. Władzę

wykonawczą sprawuje rząd (Gabinet 
Ministrów); premiera powołuje 

parlament na wniosek prezydenta. 
Władzą sądownicza należy do 

niezawisłych sądów.

Indie

demokracja

republika; model 

parlamentarny  

Indie są republiką związkową. Zgodnie z

konstytucją wprowadzoną w życie 1950
(wielokrotnie nowelizowaną) głową 

państwa jest prezydent wybierany na 5 
lat przez kolegium elektorskie (obie izby

parlamentu i przedstawiciele izb 
parlamentów stanowych). Władza 

ustawodawcza należy do 2-izbowego 
parlamentu. Izba Ludowa (Lok Sabha), 

o kadencji 5-letniej, liczy 545 członków 
wyłanianych w wyborach 

powszechnych i bezpośrednich (z 
wyjątkiem 2 mianowanych przez 

prezydenta). Izba Stanów (Radźja 
Sabha) liczy 245 członków wybieranych 

przez parlamenty stanowe (z wyjątkiem
12 mianowanych przez prezydenta). 

Kadencja trwa 6 lat; co 2 lata 1/3 
członków Izby Stanów jest wybierana 

ponownie. Kadencja parlamentów 
stanowych, 1- lub 2-izbowych trwa 5 

lat.Władzę wykonawczą sprawuje 
prezydent i rząd na czele z premierem 

mianowanym przez prezydenta. Rząd, 
powoływany przez prezydenta na 

wniosek premiera, jest odpowiedzialny 

przed parlamentem. Na czele władz 
stanowych stoi gubernator (mianowany

przez prezydenta na 5 lat), który 
mianuje radę ministrów z premierem 

na czele. Terytoriami związkowymi 
zarządzają przedstawiciele administracji

centralnej. System sądowniczy jest 
trójstopniowy i składa się z Sądu 

Najwyższego (Supreme Court) oraz 
sądów niższej instancji (High Courts i 

Lower Courts).

Indonezja 

standardy 

demokracji nie są 
respektowane

republika; model 

prezydencki

. Zgodnie z konstytucją z 1945 

(wielokrotnie modyfikowaną) Indonezja
jest republiką. Na czele państwa stoi 

prezydent, wybierany na 5 lat w 
wyborach powszechnych. Władza 

ustawodawcza należy do 1-izbowego 
parlamentu (Izba Reprezentantów) o 

kadencji 5-letniej, składającego się z 
500 członków (462 wyłanianych w 

wyborach powszechnych i 38 
przedstawicieli armii mianowanych 

przez prezydenta). Władzę wykonawczą
sprawuje rząd pod kierunkiem 

prezydenta. Wymiar sprawiedliwości 
należy do niezawisłych sądów.

Irak

Kraj niestabilny 
politycznie i 

administracyjnie. 
Dotychczasowe 

struktury państwa 
zostały rozwiązane. 

Kształtowanie 
nowych organów 

władzy odbywa się 
pod nadzorem sił 

międzynarodowych.

tymczasowe 
organy władzy 

Zgodnie z konstytucją z 2005 Irak jest 
republiką federacyjną. Funkcję głowy 

państwa pełni prezydent, wybierany 
przez Izbę Reprezentantów większością 

2/3 głosów, na 4-letnią kadencję. Wraz 
z dwoma wiceprezydentami tworzy 

Radę Prezydencką. Władza 
ustawodawcza należy do dwuizbowego 

parlamentu; 275-osobowego Izby 
Reprezentantów z wyborów 

powszechnych (4-letnia kadencja) i 
150-osobowej Rady Związku (Senatu), 

złożonej z przedstawicieli trzech 
regionów senatorskich (po 50: 

szyickiego, sunnickiego i kurdyjskiego). 
Władzę wykonawczą sprawuje rząd z 

premierem powoływanym przez 
prezydenta. Kilka lub pojedyncza 

muhafaza może uzyskać status 
autonomicznego regionu (ob. istnieje 

tylko jeden — Kurdystan).

Iran 

teokracja

republika 

islamska; model 
teokratyczny

godnie z konstytucją z 1979 

(modyfikowaną 1989) Iran jest 
republiką islamską. Najwyższy autorytet

i władzę w państwie ma przywódca 

religijno-polityczny, którym musi być 
wysoko utytułowany teolog 

muzułmański. Głową państwa jest 
prezydent wybierany w wyborach 

powszechnych na 4-letnią kadencję. 
Władzę ustawodawczą sprawuje 1-

izbowe Muzułmańskie Zgromadzenie 
Konsultatywne — 290 deputowanych 

wybieranych w wyborach 
powszechnych na 4 lata (z tego 5 miejsc

jest zarezerwowanych dla uznanych 
mniejszości religijnych: 3 chrześcijan, 1 

zaratusztrianin, 1 żyd). Nad zgodnością 
ustaw z prawem islamu czuwa 12-

osobowa Rada Strażników Rewolucji. 
Władzę wykonawczą sprawuje rząd, na 

którego czele stoi prezydent. Partii 
politycznych oficjalnie nie ma. 

Istniejące są nielegalne i działają 
przeważnie na emigracji.

Japonia 

demokracja

konstytucyjna 
monarchia 

dziedziczna; 
model 

parlamentarny

cesarz Akihito-Japonia, zgodnie z. 
konstytucją z 1946 (weszła w życie 

1947), jest dziedziczną monarchią 
konstytucyjną. Cesarz (tennō) stanowi 

„symbol państwa i jedności narodu”, 
nie kieruje państwem, pełni funkcje 

ceremonialno-reprezentacyjne, 
mianuje premiera (desygnowanego 

przez parlament) i prezesa Sądu 
Najwyższego (desygnowanego przez 

rząd).Najwyższym organem 
ustawodawczym jest 2-izbowy 

parlament. W skład Izby 
Reprezentantów (Shūgiin, izba niższa) 

wchodzi 480 deputowanych 
wybieranych co 4 lata w systemie 

mieszanym: 300 — w głosowaniu 
bezpośrednim w 1-mandatowych 

okręgach wyborczych, pozostałych 180 
— w systemie proporcjonalnym w 11 

wielomandatowych okręgach 
regionalnych. Spośród 252 członków 

Izby Radców (Sangiin, izba wyższa) 152 
osoby są wybierane w systemie 

większościowym w 47 okręgach 
wyborczych (prefekturach), a pozostałe 

100 — w systemie proporcjonalnym w 
ogólnokrajowym okręgu wyborczym. 

Kadencja w izbie wyższej trwa 6 lat, 
wymiana połowy składu odbywa się co 

3 lata. Izba niższa ma szersze 

uprawnienia od izby wyższej w zakresie 
władzy ustawodawczej oraz kontroli 

rządu i administracji.Władza 
wykonawcza należy do gabinetu 

składającego się z premiera i ministrów.
Powoływany przez parlament premier, 

który sam musi być członkiem 
parlamentu, mianuje i odwołuje 

ministrów (przynajmniej 1/2 ich składu 
musi być powoływana spośród 

członków parlamentu). Władzę 
sądowniczą sprawuje Sąd Najwyższy, 8 

sądów wyższych, sądy okręgowe oraz 
rodzinne. W Japonii nie istnieje 

instytucja trybunału konstytucyjnego.

Jemen 

standardy 

demokracji nie są 
respektowane

republika; model 

parlamentarny z 
silną pozycją 

głowy państwa

Republika od 1990 (powstała z 

połączenia Jemeńskiej Republiki 
Arabskiej i Ludowo-Demokratycznej 

Republiki Jemenu). Zgodnie z nową 
konstytucją z 1994 (modyfikowana 

2001) najwyższą władzą w państwie 
jest prezydent wybierany przez 

parlament na 5-letnią kadencję; władza 
ustawodawcza należy do 

jednoizbowego parlamentu — 301-
osobowej Izby Reprezentantów, 

wybieranej w wyborach powszechnych 
na 6-letnią kadencję. Władzę 

wykonawczą sprawuje rząd z 
premierem na czele.

Jordania 

standardy 
demokracji nie są 

respektowane

dziedziczna 
monarchia 

konstytucyjna    

król Abd Allah II ibn al-Husajn-Zgodnie z
konstytucją z 1952 (wielokrotnie 

modyfikowaną) Jordania jest 
monarchią konstytucyjną, z królem jako

głową państwa. Władza ustawodawcza 
należy do króla i 2-izbowego 

Zgromadzenia Narodowego (80-
osobowej Izby Reprezentantów, 

wybieranej w wyborach powszechnych 
na 4-letnią kadencję, i 30-osobowego 

Senatu, mianowanego przez króla na 4 
lata, przy czym co 2 lata połowa składu 

jest wymieniana). Władzę wykonawczą 
sprawują król i rząd, odpowiedzialny 

przed parlamentem, z premierem 
mianowanym przez króla. Na czele 

struktur sądowniczych stoi Sąd 
Najwyższy

Kambodża 

ewolucja w 
kierunku 

wybieralna 
monarchia 

król Norodom Sihamoni-Zgodnie z 
konstytucją z 1993 Kambodża stałą się 

demokracji

konstytucyjna; 

model 
parlamentarny

ponownie monarchia konstytucyjną. 

Głową państwa i zwierzchnikiem sił 
zbrojnych jest król, powoływany 

dożywotnio przez Radę Tronową. 
Władza ustawodawcza należy do 122-

osobowego Zgromadzenia Nar. (izba 
niższa), wybieranego w wyborach 

powszechnych na 5-letnią kadencję, i 
61-osobowego Senatu (izba wyższa), 

powoływanego przez partie polityczne 
w proporcji do ich reprezentacji w izbie 

niższej. Władzę wykonawczą sprawuje 
rząd. Premiera powołuje król na 

wniosek przewodniczącego 
Zgromadzenia Narodowego. 

Konstytucja ustanowiła niezawisłe 
sądownictwo z Sądem Najwyższym na 

czele. 

Katar 

absolutyzm

monarchia

Katar jest księstwem (emiratem). 

Zgodnie z tymczasową konstytucją z 
1970 głową państwa jest emir (z 

panującego rodu As-Sani). Władzę 
wykonawczą sprawuje powołany przez 

emira rząd z premierem. 35-osobowa 
Rada Doradcza jest organem 

konsultacyjnym rządu. W Katarze nie 
ma parlamentu ani partii politycznych.

Kazachstan 

standardy 
demokracji nie są 

respektowane; 
koncentracja 

władzy w rękach 
prezydenta

republika  

Zgodnie z konstytucją z 1995 
Kazachstan jest republiką, na której 

czele stoi prezydent, wybierany w 
wyborach powszechnych na 7-letnią 

kadencję. Władza ustawodawcza należy
do 2-izbowego parlamentu. 77 

deputowanych do izby niższej 
(Mażylisu) jest wybieranych w 

wyborach powszechnych na 5-letnią 
kadencję. Z 47 członków izby wyższej, 

czyli Senatu (o 6-letniej kadencji), 40 
wybierają zgromadzenia regionalne, a 7

mianuje prezydent. Władzę 
wykonawczą sprawuje rząd (Gabinet 

Ministrów) z premierem na czele, 
powoływany przez prezydenta. Władza 

sądownicza należy do niezawisłych 
sądów

Korea 
Południowa 

demokracja

republika; model 
parlamentarny z 

silną pozycją 
głowy państwa

Zgodnie z konstytucją z 1987 Korea 
Południowa jest republiką, z 

prezydentem jako głowa państwa, 
wybieranym w głosowaniu 

powszechnym na 5-letnią kadencję (bez
możliwości ponownego wyboru). 

Władza wykonawcza należy do 1-

izbowego Zgromadzenia Narodowego 
(273 deputowanych). Na czele rządu 

stoi premier, mianowany przez 
prezydenta. Zwierzchnictwo nad 

sądownictwem sprawuje Sąd 
Najwyższy, którego przewodniczącego 

mianuje prezydent.

Kuwejt

autorytaryzm

dziedziczna 

monarchia 
nominalnie 

konstytucyjna

Zgodnie z konstytucją z 1962 (opartą na

zachodnich wzorcach i dostosowaną 
1997 do prawa muzułmańskiego) 

Kuwejt jest konstytucyjną monarchią 
dziedziczną. Na tronie zasiada emir z 

rodu As-Sabah. Władzę wykonawczą 
sprawuje rząd kierowany przez 

premiera, którym jest następca tronu. 
Władza ustawodawcza w rękach emira i

Zgromadzenia Narodowego (Madżlis al-
Umma) — 50 członków częściowo 

wybieranych, a częściowo 
wyznaczanych przez emira. Głównym 

źródłem prawa jest szari’at. Działalność 
partii politycznych jest zabroniona, ich 

funkcję spełniaja nieformalne bloki 
wyborcze.

Laos

autorytaryzm

republika 
Ludowo- 

Demokratyczna; 
model 

komunistyczny

Zgodnie z konstytucją z 1991 Laos jest 
republika, z prezydentem jako głową 

państwa, wybieranym przez parlament 
na 5-letnią kadencję. Władzę 

ustawodawczą pełni parlament (101-
osobowe Zgromadzenie Narodowe, 

wybierane na 5 lat w wyborach 
powszechnych). Władza wykonawcza 

należy do rządu powoływanego przez 
prezydenta.

Liban 

standardy 
demokracji nie są 

respektowane; 
władza skupiona w 

rękach prezydenta

republika

Zgodnie z konstytucją z 1926 
(nowelizowana m.in. 1989) Liban jest 

republiką, z prezydentem (chrześcijanin
maronita) jako głową państwa, 

wybieranym na 6 lat przez 
Zgromadzenie Narodowe. Władza 

ustawodawcza należy do 1-izbowego 
parlamentu liczącego 128 

deputowanych wybieranych w 
wyborach powszechnych na 4-letnią 

kadencję (przewodniczący muzułmanin 
szyita). Władzę wykonawczą sprawuje 

rząd z premierem (muzułmanin 
sunnita) mianowanym przez 

prezydenta, a władzę sądowniczą 
niezawisłe sądy. W porozumieniach 

wspólnot religijnych z 1989 i 1992 

ustalono równy podział tek 
ministerialnych, wyższych stanowisk w 

administracji i miejsc w parlamencie 
między przedstawicieli muzułmanów i 

chrześcijan.

Malezja 

autorytaryzm 

wybieralna 

monarchia 
konstytucyjna o 

charakterze 
państwa 

związkowego; 
model 

parlamentarny

Zgodnie z konstytucją z 1957 (ostatnio 

modyfikowaną na 1996) Malezja jest 
federacyjną monarchią konstytucyjną. 

Głową państwa jest król, wybierany na 
5 lat przez Zgromadzenie Władców 

(sułtanów). Władza ustawodawcza 
należy do 2-izbowego parlamentu, 

złożonego z Senatu o kadencji 3-letniej 
(70 członków, w tym 40 mianowanych 

przez króla i 30 wybieranych przez 
legislatury stanowe) i Izby 

Reprezentantów o kadencji 5-letniej 
(193 członków z wyborów 

powszechnych). Władzę wykonawczą 
sprawuje rząd, w którym premiera 

wyznacza król. Stany posiadają 
autonomię wewnętrzną, konstytucje, 1-

izbowe parlamenty i organy władzy 
wykonawczej.

Mongolia 

ewolucja w 
kierunku 

demokracji

republika; model 
parlamentarny  

Zgodnie z konstytucją z 1992 Mongolia 
jest republiką, na której czele stoi 

prezydent, wybierany na 4 lata w 
wyborach powszechnych. Władza 

ustawodawcza należy do 1-izbowego 
Wielkiego Churału Państwowego (76 

deputowanych), wybieranego na 4 lata 
w wyborach powszechnych, a władza 

wykonawcza — do rządu z premierem 
na czele, powoływanego przez Churał.

Nepal 

standardy 
demokracji nie są 

respektowane

dziedziczna 
monarchia 

konstytucyjna; 
model 

parlamentarny  

król Gyanendra Bir Bikram Shah Dev

Zgodnie z konstytucją 1990 Nepal jest 
konstytucyjna monarchia dziedziczna, 

na czele której stoi król, mający 
szerokie uprawnienia w zakresie władzy

ustawodawczej i wykonawczej. Władza 
ustawodawcza należy do 2-izbowego 

parlamentu. W skład Izby 
Przedstawicieli wchodzi 205 

deputowanych, wybieranych na 5-
letnią kadencję. Do Izby Narodowej 

wchodzi 60 deputowanych, 
wybieranych na kadencję 6-letnią (10 

jest mianowanych przez króla, 35 — w 
tym 3 kobiety, wybieranych jest przez 

Izbę Przedstawicieli oraz 15 — przez 

kolegia wyborcze, na które podzielono 
kraj ze względu na stopień rozwoju 

gospodarczego). 1/3 składu Izby 
Narodowej jest odnawiana co 2 lata. 

Władzę wykonawczą sprawuje rząd 
mianowany przez króla i 

odpowiedzialny przed parlamentem. 
Premierem jest przywódca partii 

mającej większość mandatów w Izbie 
Przedstawicieli lub mogącej sformować 

wielopartyjną koalicję większościową. 
Najwyższą instancją sądowniczą w 

państwie jest Sąd Najwyższy; spod jego 
jurysdykcji są wyłączone Sądy 

Wojskowe. Przewodniczący Sądu 
Najwyższego jest mianowany przez 

króla z rekomendacją Rady 
Konstytucyjnej.

Pakistan 

autokracja

republika islamska Zgodnie ze znowelizowaną w 1973 

konstytucją Pakistan jest republiką 

muzułmańską. Na czele państwa stoi 
prezydent, wybierany na okres 5-letni 

przez członków parlamentu oraz 
zgromadzeń prowincji. Organem 

władzy ustawodawczej jest 2-izbowy 
parlament, składający się z 342-

osobowej izby niższej — Zgromadzenia 
Narodowego (272 deputowanych 

wybieranych w głosowaniu 
powszechnym, 60 kobiet, 10 

przedstawicieli mniejszości religijnych) 
oraz Senatu (100 przedstawicieli 

zgromadzeń prowincjonalnych). 
Premiera powołuje Zgromadzenie 

Narodowe. Zarówno premier, jak i 
prezydent muszą być wyznawcami 

islamu. W skład władzy sądowniczej 
wchodzą: Sąd Najwyższy i sądy 

prowincji, nadzorujące sądy okręgowe, 
które zajmują się sprawami cywilnymi, 

oraz sądy karne. Federalny Sąd 
Szari’atu nadzoruje stosowanie prawa 

religijnego przez sądy niższych instancji.
15 X 1999 wszedł w życie tzw. 

Tymczasowy Porządek Konstytucyjny, 
zawieszający działanie niektórych 

artykułów konstytucji oraz przyznający 
szerokie uprawnienia ustawodawcze i 

wykonawcze Naczelnemu 
Zwierzchnikowi Sił Zbrojnych.

Singapur 

standardy 

demokracji nie są 
respektowane

republika; model 

parlamentarny

Zgodnie z konstytucją z 1959 

(nowelizowaną 1991) Singapur jest 
republiką, z prezydentem jako głową 

państwa, wyłanianym w wyborach 
powszechnych, o kadencji 6-letniej. 

Władza ustawodawcza należy do 1-
izbowego parlamentu (84 

deputowanych z wyborów 
powszechnych, o 5-letniej kadencji), 

wykonawcza — do rządu z premierem 
na czele, powoływanym przez 

prezydenta, odpowiedzialnym przed 
parlamentem, sądownicza do 

niezawisłych sądów.

Sri Lanka 

standardy 
demokracji nie są 

respektowane; 
stabilność systemu 

politycznego 
ograniczona 

działalnością 
separatystów 

tamilskich  

republika; model 
prezydencki

Zgodnie z konstytucją z 1978 (poprawki 
1988) Sri Lanka jest republiką, na czele 

państwa stoi prezydent wybierany na 6 
lat w wyborach powszechnych, o 

szerokich uprawnieniach 
ustawodawczych i wykonawczych. 

Władzę ustawodawczą sprawuje 1-
izbowy parlament o 6-letniej kadencji 

(225 deputowanych wybieranych w 
wyborach powszechnych). Władza 

wykonawcza należy do prezydenta i 
rządu, na którego czele stoi premier. 

Premier i ministrowie są powoływani 
przez prezydenta spośród członków 

parlamentu.

Syria

standardy 

demokracji nie są 
respektowane

republika arabska;

model 
parlamentarny  

Zgodnie z konstytucją z 1973 Syria jest 

republiką, prezydent o 7-letniej 
kadencji jako głową państwa. Wybiera 

go parlament na wniosek kierownictwa 
partii Al-Bas, a wybór zostaje 

zatwierdzony w powszechnym 
referendum. Najwyższym organem 

ustawodawczym jest 1-izbowy 
parlament (Rada Ludowa), składający 

się z 250 posłów, wybieranych w 
wyborach powszechnych na 4-letnią 

kadencję. Władzę wykonawczą 
sprawuje rząd z premierem, 

mianowanym przez prezydenta.

Tajwan 

demokracja

republika; model 

parlamentarny z 
silną pozycją 

głowy państwa  

Część Chin, będąca faktycznie 

niezależną republiką. Obowiązuje 
konstytucja Republiki Chińskiej z 1947 

(kilkakrotnie nowelizowana), która 
traktuje państwo chiń. jako całość, 

chociaż od 1949 jej rzeczywisty zasięg 
funkcjonowania jest ograniczony do 

Tajwanu. Na czele władz stoi prezydent,

wybierany w wyborach powszechnych 
na 4-letnią kadencję. Władzę sprawuje 

5 rad (chiń. yuan): legislacyjna (licząca 
225 członków, wybierana na 3-letnią 

kadencję w wyborach powszechnych, 
do której kompetencji należy 

ustawodawstwo), wykonawcza (rząd), 
kontrolna, sądowa i egzaminacyjna. Do 

kompetencji Zgromadzenia 
Narodowego należą sprawy 

konstytucyjne. Na Tajwanie działają też 
organy władzy 2 prowincji: Tajwan i 

Fujian (pod rządami Republiki Chińskiej 
znajduje się kilka wysp tej prowincji w 

Cieśninie Tajwańskiej).

Tajlandia 

demokracja

dziedziczna 

monarchia 
konstytucyjna; 

model 
parlamentarny

król Bhumipol Adulyadej (Rama IX) 

Zgodnie z konstytucja z 1997 Tajlandia 
jest monarchią. Król jest głową państwa

i zwierzchnikiem sił zbrojnych. Organ 
doradczy panującego tworzy 

powoływana przez niego 18-osobowa 
Tajna Rada. Władza ustawodawcza 

należy do wybieranego w wyborach 
powszechnych 2-izbowego 

Zgromadzenia Narodowego: 500-
osobowa Izba Reprezentantów jest 

wybierana na 4-letnią kadencję 
(projekty ustaw wymagają podpisu 

króla), 200-osobowy Senat jest 
wybierany na 6 lat. Władza 

wykonawcza należy do gabinetu z 
premierem na czele, którego (musi 

mieć poparcie co najmniej połowy 
członków Izby Reprezentantów); 

premiera i ministrów mianuje król.

Turcja

ograniczona 

demokracja

republika; model 

parlamentarny  

Zgodnie z konstytucją z 1982 Turcja jest

republiką parlamentarną, z 
prezydentem jako głową państwa, 

wybieranym na 7-letnią kadencję przez 
parlament. Rola prezydenta w systemie

władzy państwowym jest silnie 
zaznaczona. Władza ustawodawcza 

należy do 1-izbowego Wielkiego 
Zgromadzenia Narodowego Turcji 

(Türkiye Büyük Millet Meclisi), 
złożonego z 550 posłów, wybieranych 

w wyborach powszechnych na 5-letnią 
kadencję. Władzę wykonawczą 

sprawuje rząd z premierem, 
powoływanym przez prezydenta, który 

powołuje również wicepremierów oraz 

na wniosek premiera — rząd. Ciałem 
doradczym rządu jest Narodowa Rada 

Bezpieczeństwa złożona z wysokich 
rangą urzędników cywilnych i 

wojskowych, na której czele stoi 
prezydent. Jej zadaniem jest m.in. 

dbanie o świecki charakter państwa. 
Głównymi organami władzy 

sądowniczej (system wzorowany na 
europejskich) są: Trybunał 

Konstytucyjny (sędziowie mianowani 
przez prezydenta), Sąd Apelacyjny i 

Rada Państwa (sędziowie wybierani 
przez Najwyższą Radę Sędziów i 

Prokuratorów).

Turkmenistan 

dyktatura

republika; model 

autorytarny

Turkmenistan według konstytucji z 

1992 jest republiką. Na czele państwa i 
rządu stoi prezydent (wybierany co 5 

lat), który jednocześnie sprawuje 
funkcję naczelnego dowódcy sił 

zbrojnych. W 1999 Rada Ludowa 
przedłużyła bezterminowo kadencję 

prezydenta S. Nijazowa. Najwyższym 
przedstawicielstwem narodowym jest 

Rada Ludowa (Chalk Masłachaty). W jej 
skład wchodzi 50 członków, 

wybieranych w wyborach 
powszechnych na 5-letnią kadencję, a 

także deputowani do parlamentu, 
członkowie rządu, przedstawiciele 

administracji terenowej, sędziowie 
Sądu Najwyższego i prokurator 

generalny. Rada Ludowa obraduje pod 
przewodnictwem prezydenta. Do jej 

kompetencji należy m.in. nowelizacja 
konstytucji. Władzę ustawodawczą 

sprawuje 1-izbowy parlament 
(Madżilis), złożony z 50 deputowanych, 

wybieranych w wyborach 
powszechnych na 5-letnią kadencję. 

Władzę wykonawczą sprawuje rząd, 
kierowany przez prezydenta, który 

także mianuje ministrów. Naczelnym 
organem sądownictwa jest Sąd 

Najwyższy.

Uzbekistan

standardy 

demokracji nie są 
respektowane

republika; model 

parlamentarny z 
silną pozycją 

głowy państwa

Zgodnie z konstytucją z 1992 

Uzbekistan jest republiką, na której 
czele stoi prezydent, zarazem kierujący 

pracami rządu i najwyższy dowódca sił 
zbrojnych jest prezydent, wybierany na 

7 lat (z możliwością reelekcji) w 

wyborach powszechnych. Władzę 
ustawodawczą pełni 2-izbowy 

parlament, składający się z izby wyższej 
(Senat, liczący 100 członków: 16 z 

nominacji prezydenta i 84 wybieranych 
przez rady obwodowe i lokalne) oraz 

izby niższej (Izba Ustawodawcza: 120 
członków wybieranych w głosowaniu 

powszechnym na 5-letnią kadencję). 
Najwyższym organem władzy 

wykonawczej jest gabinet ministrów 
(m.in. premier i ministrowie 

powoływani przez prezydenta, 
przewodniczący rządu autonomicznej 

Karakałpacji). Konstytucja gwarantuje 
niezawisłość sądów.

Wietnam

dyktatura

republika 
socjalistyczna; 

model  
komunistyczny

Zgodnie z konstytucją z 1992 Wietnam 
jest republiką. Prezydent wybiera na 5 

lat spośród swego grona Zgromadzenie 
Narodowego. Najwyższym organem 

władzy państwowej jest 1-izbowe 
Zgromadzenie Narodowe (498 

deputowanych), wybierane na 5-letnią 
kadencję w wyborach powszechnych. 

Organem władzy wykonawczej jest 
rząd, premiera powołuje Zgromadzenie 

Narodowe na wniosek prezydenta.

Zjednoczone 

Emiraty 
Arabskie

absolutyzm

republika; 

federacja 
monarchii 

absolutnych

Zjednoczone Emiraty Arabskie stanowią

federację 7 emiratów (księstw). 
Poszczególne emiraty zachowują 

daleko idącą odrębność prawną i 
ekonomiczną. Zgodnie z tymczasową 

konstytucją z 1971 głównym organem 
władzy jest Rada Najwyższa, złożona z 

władców (szajchów) poszczególnych 
księstw. Spośród swego grona 

wybierają oni prezydenta na 5-letnią 
kadencję (z reguły emir Abu Zabi). 

Federalna Rada Narodowa o 2-letniej 
kadencji, licząca 40 deputowanych ze 

wszystkich emiratów (od 2005 połowa z
nich ma pochodzić z wyborów), ma 

uprawnienia ustawodawcze i doradcze 
(może przyjąć lub odrzucić 

proponowane przez rząd ustawy albo 
zgłosić poprawki). Władzę wykonawczą 

sprawuje rząd z premierem (z reguły 
emir Dubajju), mianowanym przez 

prezydenta. Partie polityczne nie 
istnieją.

Argentyna

demokracja

republika; model 

prezydencki  

Zgodnie z konstytucją z 1853 

(wielokrotnie modyfikowana) 
Argentyna jest republiką związkową, z 

prezydentem, wybieranym w wyborach
powszechnych (w 2 turach) na 4 lata (z 

prawem do jednej reelekcji), jako głową
państwa, szefem rządu i 

zwierzchnikiem sił zbrojnych. Prezydent
posiada prawo weta do ustaw 

parlamentu; wydaje rozporządzenia i 
dyrektywy niezbędne do egzekucji 

prawa i bierze udział w jego tworzeniu i
ogłoszeniu. Władzę ustawodawczą 

sprawuje 2-izbowy Kongres Narodowy. 
Izba Deputowanych liczy 257 członków 

wybieranych w wyborach 
powszechnych na 4 lata (co 2 lata jest 

odnawiana 1/2 składu). Senat liczy 72 
senatorów (po 3 z każdej prowincji) i 

jest wybierany na 6-letnią kadencję 
przez parlamenty prowincji (co 2 lata 

jest odnawiana 1/3 składu). Senatowi 
przewodniczy wiceprezydent. Władzę 

wykonawczą sprawuje prezydent i 
powoływany przez niego rząd. Władzę 

sądowniczą sprawują niezawisłe sądy 
federalne z Sądem Najwyższym (9 

dożywotnich sędziów) i sądy 
prowincjonalne.Prowincje mają własne 

konstytucje oraz wyłaniane w 
wyborach: organy ustawodawcze i 

gubernatorów. Do kompetencji władz 
prowincjonalnych należą wszystkie 

sprawy nie delegowane rządowi 
federalnemu.

Boliwia

demokracja 
nieustabilizowana 

republika; model 
prezydencki  

Zgodnie z konstytucją z 1967 
(wielokrotnie nowelizowana) Boliwia 

jest republiką, z prezydentem, 
wybieranym na 5-letnią kadencję (bez 

prawa reelekcji) w wyborach 
powszechnych bezwzględną 

większością głosów (lub wyłaniany 
przez Kongres Narodowy spośród 3 gł. 

kandydatów, jeśli żaden z nich nie 
uzyskał wymaganej większości głosów); 

jako głową państwa i szefem rządu. 
Władza ustawodawcza należy do 

pochodzącego z wyborów 
powszechnych 2-izbowego Kongresu 

Nar. (Izba Deputowanych — 130 osób i 
Senat — 27 osób) o 4-letniej kadencji. 

Władzę wykonawczą sprawuje 

prezydent i mianowany przezeń oraz 
odpowiedzialny przed nim rząd. Na 

czele wymiaru sprawiedliwości stoi Sąd 
Najwyższy.

Brazylia 

demokracja

republika 

związkowa; model
prezydencki

prezydent Luiz Inacio Lula da Silva-
Zgonie z konstytucją z 1988 (ze 

zmianami 1993 i 1997) Brazylia jest 
republiką związkową, z prezydentem, 

wybieranym w wyborach 
powszechnych na 4-letnią kadencję (z 

prawem do jednej bezpośredniej 
reelekcji), jako głową państwa i szefem 

rządu. Prezydent jest także 
zwierzchnikiem sił zbrojnych oraz 

przewodniczącym Rady Republiki i Rady
Obrony Narodowej. Władzę 

ustawodawczą sprawuje 2-izbowy 
Kongres Narodowy: 513-osobowa Izba 

Deputowanych wybierana wg ordynacji
proporcjonalnej na kadencję 4-letnią, 

liczba deputowanych jest 
proporcjonalna do liczby mieszkańców 

(każdy stan nie może mieć mniej niż 8 i 
więcej niż 70 deputowanych). Wybory 

do Senatu odbywają się w systemie 
większościowym, Senat jest 

reprezentacją stanów, z których każdy 
wybiera 3 senatorów na 8-letnią 

kadencję (co 4 lata odnawiana jest na 
przemian 1/3 lub 2/3 składu). 

Przewodniczący Senatu jest zarazem 
przewodniczącym Kongresu 

Narodowego. Władza wykonawcza 
należy do prezydenta i mianowanego 

przezeń rządu. Wymiar sprawiedliwości
sprawują sądy federalne, z Najwyższym 

Trybunałem Federalnym na czele, oraz 
sądy stanowe; Najwyższy Trybunał 

Federalny pełni również funkcję sądu 
konstytucyjnego.Stany mają własne 

konstytucje i wyłaniane w wyborach 
powszechnych organy ustawodawcze 

oraz gubernatorów kierujących rządami
stanowymi. Gubernatorzy są wybierani 

bezwzględną większością głosów na 4-
letnią kadencję (z prawem do jednej 

bezpośredniej reelekcji). Władzom 
stanowym przysługują kompetencje nie

zarezerwowane w konstytucji dla 
innych organów władzy.

Chile

demokracja

republika; model 

prezydencki

Zgodnie z konstytucją z 1981 

(modyfikowana 1989 i 1993) Chile jest 
republiką, z prezydentem, wybieranym 

w wyborach powszechnych na 6-letnią 
kadencję (bez prawa reelekcji), jako 

głową państwa, szefem rządu i 
przewodniczącym Krajowej Rady 

Bezpieczeństwa. Władzę ustawodawczą
sprawuje 2-izbowy Kongres Narodowy: 

Izba Deputowanych liczy 120 członków 
i jest wybierana w wyborach 

powszechnych na 4 lata; Senat, o 
kadencji 8-letniej, liczy 38 senatorów 

wybieranych w wyborach 
powszechnych (co 4 lata jest 

odnawiana 1/2 składu Senatu) i 9 
mianowanych na całą kadencję przez 

prezydenta, Sąd Najwyższy i Krajową 
Radę Bezpieczeństwa, ponadto 

senatorami są dożywotnio wszyscy byli 
prezydenci. Władzę wykonawczą 

sprawuje prezydent wraz z 
mianowanym i odpowiedzialnym przed 

nim rządem. Wymiar sprawiedliwości 
sprawują: Sąd Najwyższy, sądy 

apelacyjne i sądy niższej instancji.

Dominika 

demokracja

niepodległy 

członek Brytyjskiej
Wspólnoty 

Narodów; model 
parlamentarny

Zgodnie z konstytucją z 1978 Dominika 

jest republiką, z prezydentem, 
wybieranym przez parlament na 5-

letnią kadencję, jako głową państwa. 
Władza ustawodawcza należy do 1-

izbowego parlamentu (30-osobowa 
Izba Zgromadzenia) o 5-letniej kadencji,

z wyborów powszechnych — część jest 
mianowana przez prezydenta (na 

wniosek premiera i szefa opozycji). 
Władzę wykonawczą sprawuje 

prezydent i powoływany przezeń rząd z 
premierem na czele.

Dominikana 

demokracja

republika; model 
prezydencki

Zgodnie z konstytucją z 1966 
(modyfikowana 1994 i 2002) 

Dominikana jest republiką, z 
prezydentem, wybierany na 4-letnią 

kadencję w wyborach powszechnych, 
jako głową państwa i szefem rządu. 

Prezydent jest naczelnym dowódcą sił 
zbrojnych i policji. Wspólnie z 

mianowanym przez siebie rządem 
sprawuje władzę wykonawczą; ma 

szerokie uprawnienia, w tym prawo 
ogłaszania stanu wyjątkowego i stanu 

oblężenia. Władza ustawodawcza 

należy do 2-izbowego Kongresu 
Narodowego o 4-letniej kadencji, 

składającego się z Izby Deputowanych 
(149 osób) i Senatu (30 osób), 

wyłanianych w wyborach 
powszechnych. W Senacie zasiadają 

przedstawiciele poszczególnych 
prowincji i dystryktu stołecznego.

Ekwador

demokracja

republika; model 

prezydencki    

Zgodnie z konstytucją z 1979 
(modyfikowana 1998) Ekwador jest 

republiką, z prezydentem, wybieranym 
w powszechnych wyborach na 4-letnią 

kadencję, jako głową państwa i szefem 
rządu. Władza ustawodawcza należy do

jednoizbowego Kongresu Narodowego 
(Narodowa Izba Reprezentantów, 100 

członków), wybieranego w wyborach 
powszechnych na 4-letnią kadencję. 

Władzę wykonawczą sprawuje 
prezydent i odpowiedzialny przed nim 

rząd, a sądowniczą niezawisłe sądy.

Gujana

demokracja

niepodległy 
członek Brytyjskiej

Wspólnoty 
Narodów; model 

parlamentarny

Zgodnie z konstytucją z 1980 Gujana 

jest republiką, z prezydentem, 
desygnowanym przez partię zwycięską 

w wyborach parlamentarnych i 
wybieranym na czas trwania kadencji 

parlamentu, jako głową państwa i 
szefem rządu. Władza ustawodawcza 

należy do 1-izbowego parlamentu (65-
osobowe Zgromadzenie Narodowego) 

o 5-letniej kadencji, pochodzącego w 
większości (4/5) z wyborów 

powszechnych. Władzę wykonawczą 
sprawuje powołany przez prezydenta i 

odpowiedzialny przed parlamentem 
rząd z premierem (zarazem I 

wiceprezydentem) na czele.

Kolumbia 

standardy 

demokracji nie są 
respektowane

republika; model 

prezydencki  

Zgodnie z konstytucją z 1991 Kolumbia 

jest republiką, prezydentem, 
wybieranym w wyborach 

powszechnych na 4-letnią kadencję z 
prawem do jednej reelekcji, jako głową 

państwa i szefem rządu. Prezydent ma 
szerokie uprawnienia w sferze władzy 

wykonawczej i ustawodawczej, 
powołuje rząd, jest naczelnym dowódcą

sił zbrojnych. Władza ustawodawcza 
należy do 2-izbowego Kongresu, 

wybieranego w wyborach 
powszechnych na 4 lata: Izba 

Reprezentantów liczy 166 

deputowanych (w tym 5 
kooptowanych), Senat — 102 

senatorów. Władza wykonawcza należy
do prezydenta i odpowiedzialnego 

przed nim rządu.

Paragwaj 

demokracja 
nieustabilizowana 

republika; model 
prezydencki  

Zgodnie z konstytucją z 1992 Paragwaj 

jest republiką, prezydentem, wybierany
w wyborach powszechnych na 5-letnią 

kadencję, jako głową państwa i szefem 
rządu. Władza ustawodawcza należy do

2-izbowego Kongresu (80-osobowa Izba
Deputowanych i 45-osobowy Senat) o 

kadencji 5-letniej, wybieranego w 
wyborach powszechnych. Władza 

wykonawcza należy do rządu, 
powoływanego przez prezydenta i 

przed nim odpowiedzialnego.

Peru

niestabilne 
struktury ustrojowe

republika; model 
prezydencki  

Zgodnie z konstytucją z 1993 Peru jest 

republiką z prezydentem, wybierany w 
wyborach powszechnych na 5-letnią 

kadencję, z prawem 1 reelekcji, jako 
głową państwa. Władza ustawodawcza 

należy do 1-izbowego Kongresu, 
liczącego 120 deputowanych, 

wybieranych w wyborach 
powszechnych na 5-letnią kadencję. 

Władzę wykonawczą sprawuje rząd z 
premierem na czele, powoływany przez

prezydenta.

Surinam

demokracja

republika; model 

prezydencki  

Zgodnie z konstytucja z 1987 Surinam 

jest republiką, prezydentem, wybierany
przez parlament na 5 lat, jako głową 

państwa. Prezydent jest także 
naczelnym dowódcą sił zbrojnych, 

przewodniczącym Rady Stanu i Rady 
Bezpieczeństwa. Władza ustawodawcza

należy do 1-izbowego Zgromadzenia 
Narodowego o 5-letniej kadencji, 

złożonego z 51 deputowanych, 
wybieranych w wyborach 

powszechnych i bezpośrednich. Władzę
wykonawczą sprawuje rząd, kierowany 

przez wybranego przez parlament 
wiceprezydenta, pełniącego funkcję 

premiera gabinetu ministrów. Gabinet 
powoływany przez prezydenta spośród 

deputowanych, jest przed nim 
odpowiedzialny. 14-osobowa Rada 

Stanu, złożona z przedstawicieli 
związków zawodowych, pracodawców, 

armii i partii politycznych, kontroluje 

wykonywanie przez rząd uchwał 
parlamentu. Rada Bezpieczeństwa 

przejmuje funkcje rządu w okresie 
wojny lub stanu wyjątkowego.

Urugwaj 

demokracja

republika; model 

prezydencki  

Zgodnie z konstytucją z 1966 
(modyfikowana 1997) Urugwaj jest 

republiką, z prezydentem, wybieranym 
na 5-letnią kadencję w wyborach 

powszechnych, jako głową państwa i 
szefem rządu. Władza ustawodawcza 

należy do 2-izbowego Zgromadzenia 
Powszechnego, o 5-letniej kadencji, 

wybieranego w wyborach 
powszechnych (jednocześnie z 

wyborami prezydenta). Izba 
Reprezentantów liczy 99 

deputowanych, Senat — 31 senatorów 
(łącznie z wiceprezydentem, który mu 

przewodniczy). Władzę wykonawczą 
sprawuje rada ministrów, powoływana 

przez prezydenta i przed nim 
odpowiedzialna. Władzę sądowniczą 

pełni Sąd Najwyższy oraz lokalne 
trybunały i izby.

Wenezuela 

rządy 
populistyczno-

autorytarne

republika 
związkowa; model

prezydencki

prezydent Hugo Rafael Chavez Fraz-
Zgodnie z konstytucją z 1999 

Wenezuela, która przewiduje podział 
władzy na: wykonawczą, 

ustawodawczą, sądowniczą, 
obywatelską i wyborczą. Na czele władz

wykonawczych stoi prezydent, pełniący 
obowiązki głowy państwa i szefa rządu; 

prezydent mianuje wiceprezydenta i 
ministrów; jest wybierany na 6-letnią 

kadencję (z możliwością jednej 
reelekcji) w wyborach powszechnych. 

Władzę ustawodawczą pełni 1-izbowe 
Zgromadzenie Narodowe o 5-letniej 

kadencji; deputowani są wybierani w 
wyborach powszechnych (każdy z nich 

reprezentuje 1,1% mieszkańców). 
Ponadto każdy stan wybiera 

dodatkowo 3 deputowanych; 
następnych 3 deputowanych, 

przedstawicieli ludności tubylczej, 
wybiera się w osobnym trybie. W 2005 

Zgromadzenie liczyło 167 
deputowanych. Najwyższym organem 

władzy sądowniczej jest Trybunał 
Sprawiedliwości. Władza obywatelska 

należy do Rady Moralnej Republiki, 

złożonej z obrońcy ludu 
(ombudsmana), prokuratora 

generalnego i kontrolera generalnego. 
Władzę wyborczą sprawuje Krajowa 

Rada Wyborcza. Konstytucja przyznaje 
stanom autonomię; władzę 

wykonawczą sprawuje w nich 
gubernator, wybierany na 4 lata w 

wyborach bezpośrednich, natomiast 
władzę ustawodawczą — Rada 

Ustawodawcza, złożona z 7 do 15 osób,
w zależności od liczby ludności i 

municypiów.

Bahamy

demokracja

niepodległy 

członek Brytyjskiej
Wspólnoty 

Narodów; model 
parlamentarny  

królowa Elżbieta II, gubernator 

generalny: Ivy Daumont-Zgonie z 
konstytucją z 1973 Bahamy są 

monarchią konstytucyjną. Głową 
państwa jest monarcha brytyjski, 

reprezentowany przez mianowanego 
przezeń gubernatora generalnego. 

Władza ustawodawcza należy do 2-
izbowego parlamentu o 5-letniej 

kadencji: 40-osobowa Izba 
Zgromadzenia wybierana w wyborach 

powszechnych, 16-osobowy Senat 
mianowany przez gubernatora (na 

wniosek premiera i przywódcy 
opozycji). Władza wykonawcza należy 

do rządu mianowanego przez 
gubernatora i odpowiedzialnego przed 

parlamentem. Premierem rządu zostaje
przywódca partii, która w wyborach 

otrzymała większość miejsc w 
parlamencie.

Barbados 

demokracja

niepodległy 
członek Brytyjskiej

Wspólnoty 
Narodów; model 

parlamentarny

królowa Elżbieta II, gubernator 
generalny: Clifford Husband-Zgodnie z 

konstytucją z 1966 Barbados jest 
monarchią konstytucyjną, z monarchą 

brytyjskim, reprezentowany przez 
mianowanego przezeń gubernatora 

generalnego, jako głową państwa. 
Władza ustawodawcza należy do 2-

izbowego parlamentu o kadencji 5-
letniej: 30-osobowa Izba Zgromadzenia 

jest wybierana w wyborach 
powszechnych, 21-osobowy Senat 

mianowany przez gubernatora (w tym 
12 członków na wniosek premiera i 2 —

przywódcy opozycji). Władzę 
wykonawczą sprawuje rząd z 

premierem na czele, powoływany przez

gubernatora spośród członków Izby 
Zgromadzenia i odpowiedzialny przed 

parlamentem.

Dominikana 

demokracja

republika; model 
prezydencki

-Zgodnie z konstytucją z 1966 

(modyfikowana 1994 i 2002) 
Dominikana jest republiką, z 

prezydentem, wybierany na 4-letnią 
kadencję w wyborach powszechnych, 

jako głową państwa i szefem rządu. 
Prezydent jest naczelnym dowódcą sił 

zbrojnych i policji. Wspólnie z 
mianowanym przez siebie rządem 

sprawuje władzę wykonawczą; ma 
szerokie uprawnienia, w tym prawo 

ogłaszania stanu wyjątkowego i stanu 
oblężenia. Władza ustawodawcza 

należy do 2-izbowego Kongresu 
Narodowego o 4-letniej kadencji, 

składającego się z Izby Deputowanych 
(149 osób) i Senatu (30 osób), 

wyłanianych w wyborach 
powszechnych. W Senacie zasiadają 

przedstawiciele poszczególnych 
prowincji i dystryktu stołecznego.

Grenada

demokracja

niepodległy 

członek Brytyjskiej
Wspólnoty 

Narodów; model 
parlamentarny  

królowa Elżbieta II, gubernator 
generalny: Daniel Williams-Zgodnie z 

konstytucją z 1974 Grenada jest 
monarchią konstytucyjną. Głową 

państwa jest monarcha brytyjski, 
reprezentowany przez mianowanego 

przezeń gubernatora generalnego. 
Władza ustawodawcza należy do 2-

izbowego parlamentu o kadencji 5-
letniej: 15-osobowa Izba 

Reprezentantów z wyborów 
powszechnych, 13-osobowy Senat — 

mianowany przez gubernatora. Władzę 
wykonawczą sprawuje mianowany 

przez gubernatora rząd, z premierem 
na czele.

Gwatemala 

demokracja

republika; model 
prezydencki

Zgodnie z konstytucją z 1986 (z 
poprawkami z 1994) Gwatemala jest 

republiką typu prezydenckiego. Na 
czele państwa i rządu stoi prezydent 

wybierany w wyborach bezpośrednich i
powszechnych na 4 lata. Władzę 

wykonawczą sprawuje rząd 
powoływany i kierowany przez 

prezydenta i przed nim odpowiedzialny.
Organem ustawodawczym jest 1-

izbowy parlament (Kongres Narodowy),

liczący 113 deputowanych, 
wybieranych w głosowaniu 

powszechnym na 4-letnią kadencję.

Haiti

standardy 
demokracji nie są 

respektowane

republika; model 
prezydencki

Zgodnie z konstytucją z 1987 Haiti jest 

republiką, z prezydentem, wybieranym 
na 5-letnią kadencję w wyborach 

powszechnych (zakaz bezpośredniej 
reelekcji), jako głową państwa. 

Organem władzy ustawodawczej jest 2-
izbowe Zgromadzenie Narodowe, 

wyłaniane w wyborach powszechnych, 
składające się z 83-osobowej Izby 

Deputowanych o kadencji 4-letniej i 27-
osobowego Senatu o kadencji 6-letniej 

(1/3 składu jest odnawiana co 2 lata). 
Władzę wykonawczą sprawuje rząd, 

odpowiedzialny przed Izbą 
Deputowanych, formowany w 

uzgodnieniu z prezydentem przez 
premiera, którego mianuje prezydent.

Honduras 

demokracja

republika; model 
prezydencki

Zgodnie z konstytucją z 1982 
(modyfikowana m.in. 1999) Honduras 

jest republiką, z prezydentem, 
wybieranym w wyborach 

bezpośrednich na 4 lata, bez 
możliwości reelekcji, jako głową 

państwa i szefem rządu. Władza 
wykonawcza należy do prezydenta i 

powoływanego przezeń rządu. Władzę 
ustawodawczą sprawuje 1-izbowe 

Zgromadzenie Narodowe, o 4-letniej 
kadencji, liczące 128 deputowanych, 

wybieranych w wyborach 
powszechnych.

Jamajka

demokracja

niepodległy 
członek Brytyjskiej

Wspólnoty 
Narodów; model 

parlamentarny

królowa Elżbieta II, generalny 
gubernator: Howard Felix Hanlan 

Cooke-Zgodnie z konstytucją z 1962 
Jamajka jest monarchią konstytucyjną, 

z monarchą brytyjskim jako głową 
państwa, reprezentowanym przez 

mianowanego przezeń gubernatora 
generalnego. Organem doradczym 

gubernatora jest 6-osobowa Tajna 
Rada, której członków mianuje on sam 

w porozumieniu z premierem. Władza 
ustawodawcza należy do 2-izbowego 

parlamentu: Izba Reprezentantów (60-
osobowa), o kadencji 5-letniej, 

wybierana w wyborach powszechnych, 
Senat (21-osobowy) mianowany przez 

gubernatora. Władzę wykonawczą 

sprawuje rząd z premierem na czele, 
odpowiedzialny przed Izbą 

Reprezentantów.

Kostaryka 

demokracja

republika; model 

prezydencki

Republika prezydencka; konstytucja 

z 1949; głową państwa jest prezydent, 
wybierany w wyborach powszechnych 

na 4-letnią kadencję (bez prawa 
ponownego wyboru); prezydent 

powołuje rząd i jest jego szefem, jest 
też nacz. dowódcą sił publicznych 

(Kostaryka nie ma armii); władza 
ustawodawcza należy do 1-izbowego 

Zgromadzenia Ustawodawczego, 
wybieranego w wyborach 

powszechnych na 4-letnią kadencję; 
władzę wykonawczą sprawuje 

prezydent i odpowiedzialny przed nim 
rząd. System partyjny i związkowy. 

System wielopartyjny; gł. partie polit.: 
socjaldemokr. Partia Wyzwolenia Nar. 

(PLN), utworzona 1949 z Partii 
Socjaldemokr. (PSD), zał. 1945; 

chrześc.-demokr. Partia Jedności Społ.-
Chrześc. (PUSC), zał. 1983 przez 4 partie

centrowe.

Kuba

autorytaryzm

republika; model 
komunistyczny

prezydent Rady Stanu Ruz Fidel Castro-

Zgonie z konstytucją z 1976 
(znowelizowana 1992) Kuba jest 

republiką. Władza ustawodawcza 
należy do 1-izbowego parlamentu, 609-

osobowego Zgromadzenia Narodowego
Władzy Ludowej, wybieranego na 5 lat 

w wyborach powszechnych. Naczelny 
organ kierownictwa państwowego 

stanowi 31-osobowa Rada Państwa, 
wybierana przez parlament z jego 

składu na okres całej kadencji. Jej 
przewodniczący jest głową państwa i 

szefem rządu. Władza wykonawcza 
należy do rządu, powoływanego przez 

parlament na wniosek 
przewodniczącego Rady Państwa.

Meksyk 

demokracja

republika 
związkowa; model

prezydencki

prezydent Felipe Calderón -Meksyk jest 
republika związkowa o systemie rządów

prezydenckich. Zgodnie z konstytucją z 
1917 (wielokrotnie modyfikowana) 

głową państwa jest prezydent, 
wybierany w wyborach powszechnych 

na 6-letnią kadencję, bez prawa 
reelekcji. Prezydent jest szefem rządu, 

którego członków mianuje i odwołuje. 

Ma prawo dysponowania armią na 
wypadek zagrożenia bezpieczeństwa 

kraju; ma też duże uprawnienia 
ustawodawcze i prawo weta w 

stosunku do ustaw. Władza 
ustawodawcza należy do 2-izbowego 

Kongresu, wybieranego w wyborach 
powszechnych. Izba Deputowanych o 

3-letniej kadencji liczy 500 
deputowanych, z których 300 pochodzi 

z wyborów większościowych (okręgi 1-
mandatowe), 200 z wyborów 

proporcjonalnych (listy partyjne). Senat
o 6-letniej kadencji liczy 128 

senatorów, wybieranych w głosowaniu 
powszechnym, po 4 z każdego z 31 

stanów i dystryktu federalnego. Między
sesjami parlament jest reprezentowany

przez Stały Komitet (29 członków 
Kongresu: 15 deputowanych i 14 

senatorów). Władzę wykonawczą 
sprawuje prezydent i rząd przed nim 

odpowiedzialny. Stany i dystrykt 
federalny mają duży zakres 

samorządności: każdy ma własną 
konstytucję, 1-izbowy parlament, 

wybierany na 3 lata i administrowany 
przez gubernatora wybieranego na 6 lat

w wyborach powszechnych. Wymiar 
sprawiedliwości sprawują: Sąd 

Najwyższy (Suprema Corte de Justicia), 
sądy okręgowe i rejonowe.

Nikaragua 

ewolucja w 
kierunku 

demokracji; 
niestabilne 

struktury ustrojowe

republika; model 
prezydencki  

Zgodnie z konstytucją z 1987 
(modyfikowana 1995 i 2000) Nikaragua 

jest republiką, z prezydentem, 
wybierany w wyborach bezpośrednich 

na 5 lat, bez prawa bezpośredniej 
reelekcji, jako głową państwa, szefem 

rządu i naczelnym dowódcą sił 
zbrojnych. Władza ustawodawcza 

należy do 1-izbowego Zgromadzenia 
Narodowego, złożonego z 92 członków,

wybieranych na 5-letnią kadencję. 
Władzę wykonawczą sprawuje rząd, 

powoływany przez prezydenta i przed 
nim odpowiedzialny.

Salwador

demokracja

republika; model 
prezydencki  

Zgodnie z konstytucją z 1989 Salwador 
jest republiką, prezydentem, wybierany

w głosowaniu powszechnym i 
bezpośrednim na 5-letnią kadencję (bez

możliwości reelekcji), jako głową 

państwa i szefem rządu. Władzę 
ustawodawczą sprawuje 1-izbowe 

Zgromadzenie Narodowe, złożone z 84 
deputowanych, wybieranych na 3-

letnią kadencję. Władza wykonawcza 
należy do prezydenta oraz 

powoływanego przez niego i 
odpowiedzialnego przed nim rządu.

Australia

demokracja

niepodległy 
członek Brytyjskiej

Wspólnoty 
Narodów; model 

parlamentarny

królowa Elżbieta II, gubernator 
generalny: Michael Jeffery -Zgodnie z 

konstytucją z 1900 (wielokrotnie 
modyfikowana) Australia jest 

monarchią. Głową państwa jest 
monarcha brytyjski, reprezentowany 

przez gubernatora generalnego o 
uprawnieniach nader formalnych. 

Władzę ustawodawczą sprawuje 
parlament federalny wyłaniany w 

wyborach powszechnych; składa się on 
z 2 izb: Senatu i Izby Reprezentantów. 

W senacie, liczącym 76 senatorów, 
każdy z 6 stanów jest reprezentowany 

przez 12 senatorów, wybieranych na 6-
letnią kadencję (co 3 lata połowa jego 

składu jest odnawiana); Terytorium 
Północne i Australijskie Terytorium 

Stołeczne reprezentuje 2 senatorów, 
wybieranych na 3 lata. Liczebność izby 

reprezentantów, o kadencji 3-letniej, 
jest ustalana proporcjonalnie do liczby 

ludności (od 2004 — 150 
deputowanych).Władza wykonawcza 

należy do rządu federalnego, na czele 
którego formalnie stoi gubernator 

generalny, a faktycznie — premier, 
teoretycznie desygnowany przez 

gubernatora generalnego, a w istocie 
wybierany przez rządzącą większość 

izby reprezentantów. Gubernator, 
działając w porozumieniu z premierem, 

ma prawo rozwiązania jednej lub obu 
izb parlamentu. Do wyłącznej 

kompetencji rządu federalnego należą 
m.in. sprawy polityki zagranicznej, 

obronności, handlu zagranicznego. 
Związkowy wymiar sprawiedliwości 

reprezentują Sąd Najwyższy Australii, 
Sąd Federalny Australii, który zajmuje 

się sprawami podatkowymi i 
gospodarczymi, a także Sąd Rodzinny 

Australii. Organizacja władzy na 

szczeblu stanów jest bardzo zbliżona do
systemu federalnego; monarchę 

reprezentują tam gubernatorzy 
stanowi; 2-izbowe parlamenty stanowe 

(z wyjątkiem Queenslandu, gdzie od 
1922 istnieje parlament 1-izbowy) 

pochodzą z wyborów; stany mają 
własne konstytucje, a także system 

sądowniczy z własnymi sądami 
najwyższymi. Obecnie kompetencje 

władz stanowych ograniczają się 
głównie do spraw lokalnych, 

lecznictwa, opieki społecznej, kultury, 
bezpieczeństwa wewnętrznego. W 

1978 Terytorium Północne, a 1988 
Australijskie Terytorium Stołeczne 

otrzymały samorządność i własne 1-
izbowe legislatywy i rządy. Pod 

administracją australijską znajdują się 
również „terytoria zewnętrzne”, nie 

wchodzące w skład Związku: 
Australijskie Terytorium Antarktyczne 

(od 1936), Wyspy Kokosowe (od 1955), 
Wyspa Bożego Narodzenia (od 1958), 

wyspa Norfolk (od 1913), Wyspy 
Ashmore i Cartiera (od 1933), Wyspy 

Heard i MacDonalda (od 1947), Wyspy 
Morza Koralowego (od 1969); 

zarządzają nimi administratorzy 
mianowani przez rząd federalny.

Fidżi

demokracja

republika; model 
parlamentarny

Zgodnie z konstytucja z 1997 Fidżi jest 
republiką, z prezydentem, wybieranym 

na 5-letnią kadencję przez Wielką Radę 
Wodzów (70-osobowe ciało, składające 

się ze wszystkich dziedzicznych 
fidżyjskich wodzów plemiennych), jako 

głową państwa. Władza ustawodawcza 
należy do 2-izbowego parlamentu o 

kadencji 5-letniej. Senat, pochodzący z 
nominacji, składa się z 32 członków, w 

tym 15 rdzennych Fidżyjczyków, 
mianowanych przez Wielką Radę 

Wodzów, pozostałych wyznacza 
prezydent na wniosek premiera i 

przywódcy opozycji. Izba 
Reprezentantów pochodzi z wyborów 

powszechnych i liczy 71 deputowanych;
obowiązują limity liczby mandatów dla 

poszczególnych grup etnicznych. 
Władzę wykonawczą sprawuje 

prezydent i rząd, odpowiedzialnego 

przed Izbą Reprezentantów, na którego
czele stoi premier mianowany przez 

prezydenta.

Federacja 
Mikronezji

demokracja

republika 
związkowa; model

prezydencki

Zgodnie z konstytucją z 1979 
Mikronezja jest republiką związkową 

swobodnie stowarzyszoną z USA, które 
odpowiadają za politykę zagraniczną i 

obronną. Głową państwa i premierem 
rządu jest prezydent, wybierany przez 

parlament na 4 lata. Władzę 
ustawodawczą sprawuje 1-izbowy 

parlament (14 członków) wybierany w 
wyborach powszechnych, władzę 

wykonawczą — rząd mianowany przez 
prezydenta. Każdy z 4 stanów ma 

własną władzę ustawodawczą i 
wykonawczą. Brak partii politycznych.

Nowa Zelandia

demokracja

niepodległy 

członek Brytyjskiej
Wspólnoty 

Narodów; model 
parlamentarny

królowa Elżbieta II, generalny 

gubernator: Dame Silvia Cartwright-
Nowa Zelandia jest monarchią 

konstytucyjną (w aktach prawnych 
została zachowana nazwa dominium). 

Nie ma pisanej konstytucji, a jej ustrój 
polityczny jest wzorowany na ustroju 

Wielkiej Brytanii. Królem (królową) 
Nowej Zelandii jest monarcha brytyjski, 

reprezentowany przez mianowanego w
porozumieniu z rządem 

nowozelandzkim gubernatora 
generalnego. Władza ustawodawcza 

należy do 1-izbowego parlamentu (Izba 
Reprezentantów) liczącego 121 

deputowanych, wybieranych na 3 lata 
w wyborach powszechnych (69 

deputowanych, w tym 7 Maorysów, 
jest wyłanianych od 1996 w wyborach 

większościowych, a 55 jest wybieranych
z list partyjnych). Władzę wykonawczą 

sprawuje odpowiedzialny przed 
parlamentem rząd, na czele z 

premierem, mianowanym przez 
gubernatora generalnego.

Papua-Nowa 
Gwinea

demokracja

niepodległy 
członek Brytyjskiej

Wspólnoty 
Narodów; model 

parlamentarny  

królowa Elżbieta II, gubernator 
generalny: Sir Paulius Matane -Zgodnie 

z konstytucją z 1975 (modyfikowaną 
1998) Papua-Nowa Gwinea jest 

monarchią konstytucyjną, z monarchą 
brytyjskim, którego reprezentuje 

gubernator generalny, mianowany w 

porozumieniu z rządem, jako głową 
państwa. Władza ustawodawcza należy 

do 1-izbowego Parlamentu 
Narodowego, wybieranego na 5 lat (89 

deputowanych w wyborach 
powszechnych, 20 — w regionalnych). 

Władzę wykonawczą pełni rząd z 
premierem na czele, powoływany przez

gubernatora generalnego na wniosek 
Parlamentu Narodowego.

Samoa

demokracja

wybieralna 

monarchia 
konstytucyjna z 

silną pozycją 
głowy państwa  

wódz Malietoa Tanumafili II-Zgodnie z 
konstytucją z 1962; Samoa jest 

monarchią. Na czele państwa stoi 
dożywotni władca, po którego śmierci 

głowa państwa będzie wybierana przez 
parlament na 5 lat. Władza 

ustawodawcza należy do 1-izbowego 
Zgromadzenia Ustawodawczego, o 

kadencji 5-letniej, wybieranego w 
głosowaniu powszechnym (47 

członków — reprezentantów ludności 
samoańskiej oraz 2 spośród ludności 

napływowej). Władza wykonawcza 
należy do mianowanego przez władcę 

rządu, z premierem na czele. Rząd jest 
odpowiedzialny przed parlamentem.

Wyspy 

Salomona

demokracja

niepodległy 
członek Brytyjskiej

Wspólnoty 
Narodów; model 

parlamentarny

królowa Elżbieta II, gubernator 
generalny: Nathaniel Waena -Zgodnie z 

konstytucja z 1978 Wyspy Salomona są 
monarchią konstytucyjną, Głową 

państwa jest monarcha brytyjski, 
reprezentowany przez mianowanego 

przez siebie gubernatora generalnego 
(obywatela Wysp Salomona). Władza 

ustawodawcza należy do 1-izbowego 
Parlamentu Narodowego (50 

deputowanych z wyborów 
powszechnych o 4-letniej kadencji), 

władza wykonawcza — do rządu z 
premierem na czele, powoływanego 

przez gubernatora spośród członków 
parlamentu i odpowiedzialnego przed 

parlamentem.

Tuvalu

demokracja

niepodległy 

członek Brytyjskiej
Wspólnoty 

Narodów; model 
parlamentarny

królowa Elżbieta II, gubernator 

generalny: Filoimea Telito-Wyspy 
Tuvalu są monarchią konstytucyjną. 

Głową państwa jest monarcha brytyjski,
reprezentowany przez gubernatora 

generalnego. Władzę ustawodawczą 

sprawuje 1-izbowy parlament, o 4-

letniej kadencji (15 członków z 
wyborów powszechnych), wykonawczą 

—rząd, z premierem wybieranym przez 
parlament. Na każdej z wysp istnieje 

Rada Wodzów Plemiennych, 
decydująca o sprawach lokalnych. Brak 

partii politycznych.

Vanuatu

demokracja

republika; model 

parlamentarny z 
silną pozycją 

głowy państwa

Zgodnie z konstytucją z 1980 Vanuatu 

jest republiką, z prezydentem, 
wybieranym na 5 lat przez kolegium 

elektorów (posłowie i przedstawiciele 6
zarządów prowincji), jako głową 

państwa. Władzę ustawodawczą 
sprawuje 1-izbowy parlament (52 

deputowanych z wyborów 
powszechnych, o 4-letniej kadencji). 

Władza wykonawcza należy do rządu, 
premier jest wybierany przez 

parlament.

Albania

demokracja 
nieustabilizowana 

republika 
parlamentarna

Zgodnie z konstytucją z 1998 Albania 
jest republiką, na której czele stoi 
prezydent, wybierany na 5-letnią 
kadencję przez parlament. Władzę 
ustawodawczą pełni 1-izbowy 
parlament (Kuvend) o 4-letniej 
kadencji. W jego skład wchodzi 140 
deputowanych wybieranych w 
wyborach powszechnych (100 w 
głosowaniu bezpośrednim, 40 z list 
partyjnych proporcjonalnie do 
uzyskanych głosów). Władza 
wykonawcza należy do rządu z 
premierem na czele, mianowanym 
przez prezydenta, a sądownicza do 
niezawisłych sądów

Andora

demokracja

księstwo; model 
parlamentarny 
(od zmiany 
konstytucji w 
1993)  

Księstwo; monarchia konstytucyjna — 
obowiązuje konstytucja z 1993. Głową 
państwa są 2 współksiążęta: prezydent 
Francji i biskup z hiszpańskiego miasta 
Seo de Urgel. Ich kompetencje 
ograniczono do funkcji 
reprezentacyjnych oraz prawa weta 
wobec traktatów międzynarodowych 
Andory. Władzę ustawodawczą 
sprawuje 1-izbowy parlament (Rada 
Generalna), pochodzący z wyborów 

powszechnych, liczący 28 
deputowanych wybieranych na 4-letnią
kadencję. Głównym organem władzy 
wykonawczej jest rząd (Rada 
Wykonawcza), na czele z premierem, 
który politycznie odpowiada przed 
parlamentem. Prawa wyborcze mają 
obywatele Andory, którzy ukończyli 18 
lat, ale prawa obywatelskie ma tylko 
ok. 1/4 mieszkańców państwa.

Austria 

demokracja

republika; model 
parlamentarny

prezydent Heinz Fischer -Zgodnie z 
konstytucją z 1920, w brzmieniu z 1929 
(z licznymi zmianami), Austria jest 
republiką związkową o systemie 
parlamentarnym, składającą się z 9 
krajów. Głową państwa jest prezydent 
wybierany w wyborach powszechnych 
na 6-letnią kadencję, z prawem jednej 
reelekcji. Formalnie ma on bardzo 
szerokie uprawnienia, faktycznie pełni 
rolę reprezentacyjną. Władza 
ustawodawcza należy do 2-izbowego 
parlamentu — Zgromadzenia 
Związkowego (Bundesversammlung). 
Izba wyższa — Rada Związkowa 
(Bundesrat) składa się z 63 członków 
wybieranych przez parlamenty krajów 
związkowych (od 3 do 12 z każdego 
kraju, proporcjonalnie do liczby 
ludności). W izbie niższej — Radzie 
Narodowej (Nationalrat) zasiada 183 
deputowanych wybieranych na 4–letnią
kadencję w wyborach powszechnych 
(proporcjonalnych). Władzę 
wykonawczą sprawuje rząd z 
powoływanym przez prezydenta 
kanclerzem związkowym na czele. 
Wymiar sprawiedliwości sprawują: Sąd 
Najwyższy, 4 krajowe sądy najwyższe 
(w Wiedniu, Grazu, Linzu i Innsbrucku), 
sądy krajowe, rejonowe i obwodowe; 
działają też: Trybunał Konstytucyjny, 
Trybunał Administracyjny, Izba 
Obrachunkowa i Adwokatura Ludowa 

(w składzie 3 strażników praw 
obywatelskich). Każdy kraj związkowy 
ma własną konstytucję, sejm krajowy 
(Landtag) i rząd (rada krajowa — 
Landesrat), na którego czele stoi 
starosta krajowy; starostę i rząd 
wybiera sejm krajowy. Kraje dzielą się 
na powiaty i gminy

Belgia

demokracja

dziedziczna  
monarchia 
konstytucyjna; 
model 
parlamentarny

król Albert II-Monarchia konstytucyjna 
dziedziczna w linii męskiej; od 1993 
państwo federalne składające się ze 
wspólnot i regionów; konstytucja z 
1831 (wielokrotnie modyfikowana) 
wprowadziła parlamentarno-
gabinetowy system rządów. Głową 
państwa jest król Belgów; wszystkie 
jego akty muszą mieć kontrasygnatę 
odpowiedniego ministra lub premiera. 
Władza ustawodawcza należy do 2-
izbowego parlamentu o 4-letniej 
kadencji, złożonego z Izby 
Reprezentantów i Senatu; Izba 
Reprezentantów składa się ze 150 
deputowanych wyłanianych w 
wyborach powszechnych; w skład 
Senatu wchodzi 71 członków, 
wyłanianych w wyborach 
powszechnych i pośrednich wg klucza 
językowego. Władzę wykonawczą 
sprawuje rząd federalny z premierem 
na czele; konstytucja nakazuje równy 
podział stanowisk w rządzie między 
polityków flamandzkich i walońskich. 
Wymiar sprawiedliwości sprawują: Sąd 
Kasacyjny, sądy apelacyjne, sądy 
przysięgłych i okręgowe oraz sędziowie 
pokoju.Królestwo Belgii dzieli się (wg 
kryterium terytorialnego) na 3 regiony 
o szerokiej autonomii: Flandrię 
(flamandzkojęzyczną) na północy kraju, 
Walonię (francuskojęzyczną) na 
południu i dwujęzyczny Region Brukseli 
oraz na 3 wspólnoty językowe 
(kryterium przynależności kulturowej): 

francuską, flamandzką i niemiecką 
(obszar Eupen–Malmédy), Język 
niemiecki uzyskał status języka 
urzędowego. Regiony posiadają własne 
rady z uprawnieniami ustawodawczymi 
i rządy, które sprawują władzę we 
wszystkich kwestiach poza: polityką 
zagraniczną, obroną, sprawiedliwością i
sprawami bezpieczeństwa 
wewnętrznego, zarezerwowanymi dla 
parlamentu i rządu federalnego. 
Wspólnoty mają również własne rady i 
organy władzy wykonawczej, których 
kompetencje dotyczą gł. spraw kultury, 
oświaty i ochrony zdrowia. Na niższym 
poziomie terytorialnym kraj dzieli się na
10 prowincji (po 5 w każdym regionie) i 
589 gmin; w prowincjach działają rady 
prowincji i gubernatorzy mianowani 
przez rządy regionalne, w gminach rady
gminne, na czele których stoją 
burmistrzowie mianowani przez króla.

Białoruś 

autorytaryzm

republika; model 
parlamentarny z 
silną pozycją 
prezydenta

prezydent Aleksander Łukaszenka 
Zgodnie z konstytucja z 1994 (ze 
zmianami 1996) głową Republiki 
Białoruś jest prezydent wybierany w 
wyborach powszechnych na 5-letnią 
kadencję, dysponujący szerokimi 
uprawnieniami w dziedzinie władzy 
ustawodawczej i wykonawczej. Władza 
ustawodawcza należy do 2-izbowego 
Zgromadzenia Narodowego o kadencji 
4-letniej (niższa Izba Reprezentantów 
liczy 110 deputowanych wybieranych w
wyborach powszechnych, w izbie 
wyższej — Radzie Republiki zasiada 64 
deputowanych, z których 56 jest 
wybieranych przez rady terenowe, a 8 
mianowanych przez prezydenta). 
Władzę wykonawczą pełni rząd 
powoływany przez prezydenta. 
Sądownictwo jest sprawowane przez 
Sąd Najwyższy, sądy obwodowe i 
rejonowe.-

Bośnia i 
Hercegowina

ewolucja w 
kierunku 
demokracji

System władzy 
oparty o 
porozumienie 
zawarte w Dayton 
w 1995. Jego 
celem jest 
przekształcenie 
hybrydowej 
struktury państwa
wspieranego 
przez 
międzynarodowe 
siły pokojowe w 
stabilną republikę 
związkową.

Bośnia i Hercegowina jest republiką, wg
konstytucji z 1995, składającą się z 
Federacji Muzułmańsko-Chorwackiej i 
Republiki Serbskiej. Funkcje głowy 
państwa pełni, wybierane w wyborach 
powszechnych na 4 lata, 3-osobowe 
(Muzułmanin, Chorwat i Serb) 
Prezydium Republiki z 
przewodniczącym (zmieniającym się 
rotacyjnie co 8 miesięcy) na czele. 
Władza ustawodawcza należy do 2-
izbowego parlamentu (Skupsztiny). 
Prezydium Republiki mianuje centralny 
rząd, kierowany przez 2 
współpremierów. Federacja 
Muzułmańsko-Chorwacka i Republika 
Serbska mają własne parlamenty i 
rządy.

Bułgaria

demokracja

republika; model 
parlamentarny

Zgodnie z konstytucją z 1991 Bułgria 
jest republiką. Głową państwa jest 
prezydent wybierany w głosowaniu 
powszechnym na 5 lat, powołujący 
premiera i ministrów. Władza 
ustawodawcza należy do 
jednoizbowego parlamentu 
(Zgromadzenia Narodowego), liczącego 
240 posłów. Władzę wykonawczą 
sprawuje rząd zatwierdzany przez 
parlament i odpowiedzialny przed nim. 
Władza sądownicza należy do 
niezawisłych sądów.

Chorwacja

demokracja

republika; model 
parlamentarny z 
silną pozycją  
głowy państwa  

Zgodnie z konstytucją z 1990 Chorwacja
jest republiką. Na jej czele stoi 
prezydent, wybierany w wyborach 
powszechnych na 5 lat. Władza 
ustawodawcza należy do 1-izbowego 
Chorwackiego Zgromadzenia 
Państwowego (od 100 do 160 
członków, z mandatami 
zarezerwowanymi dla mniejszości i 
wychodźstwa), o kadencji 4-letniej. 
Władzę wykonawczą sprawuje rząd 
(premiera powołuje prezydent). Władza
sądownicza należy do niezawisłych 

sądów.

Czarnogóra

demokracja

republika

Zgodnie z konstytucją z 1992 
Czarnogóra jest republiką, na czele 
której stoi prezydent, wybierany na 5-
letnią kadencję w głosowaniu 
powszechnym. Władza ustawodawcza 
należy do 78-osobowego parlamentu 
(Skupsztiny), wyłanianego w wyborach 
powszechnych na 4-letnią kadencję. 
Władzę wykonawczą sprawuje premier,
powoływany na wniosek prezydenta 
przez Skusztinę.

Czechy

demokracja

republika; model 
parlamentarny

prezydent Vaclav Klaus-Zgodnie z 
konstytucją 1992 Czechy są republiką. 
Głową państwa jest prezydent, 
wybierany przez parlament na 5-letnią 
kadencję. Władza ustawodawcza należy
do 2-izbowego parlamentu z wyborów 
powszechnych; 200-osobowa Izba 
Poselska jest wybierana na 4 lata, 81-
osobowy Senat — na 6 lat (co 2 lata jest
wymieniana trzecia część senatorów). 
Rząd, do którego należy władza 
wykonawcza, powołuje i odwołuje 
prezydent. Najwyższymi organami 
władzy sądowniczej są Trybunał 
Konstytucyjny i Najwyższy Sąd 
Administracyjny.

Dania

demokracja

konstytucyjna 
monarchia 
dziedziczna; 
model 
parlamentarny  

królowa Małgorzata II-Zgodnie z 
obowiązującą konstytucją z 1953 Dania 
jest monarchią konstytucyjną. Głową 
państwa jest król (królowa). Monarcha 
winien być członkiem państw. 
Ewangelickiego Kościoła Luterańskiego. 
Formalnie władza ustawodawcza należy
do króla i parlamentu, a wykonawcza 
do króla, który realizuje ją poprzez 
ministrów; akty ustawodawcze i 
rządowe podpisywane przez króla 
wymagają kontrasygnaty właściwego 
ministra, który ponosi za nie 

odpowiedzialność. Władzę 
ustawodawczą sprawuje 1-izbowy 
parlament, Folketing, wyłaniany w 
wyborach powszechnych, 
bezpośrednich, równych i 
proporcjonalnych, w głosowaniu 
tajnym, na 4-letnią kadencję (może być 
rozwiązany przed jej upływem). Liczy 
nie więcej niż 179 deputowanych (w 
tym po 2 z Grenlandii i W. Owczych). 
Król może ustanawiać prawa tylko o 
charakterze tymczasowym w 
przypadkach nagłych, gdy Folketing nie 
może się zebrać. Parlament sprawuje 
funkcje kontrolne wobec rządu i 
administracji; m.in. powołuje 
ombudsmana, który kontroluje 
przestrzeganie prawa przez 
funkcjonariuszy państwowych 
(cywilnych i wojskowych) na szczeblu 
centralnym. i lokalnym. Władzę 
wykonawczą sprawuje rząd, który, 
obradując pod przewodnictwem króla, 
nosi nazwę Rady Państwowej, bez 
niego — Rady Ministrów. Premiera i 
ministrów mianuje i odwołuje król; 
powinni oni mieć zaufanie Folketingu, 
przed którym są odpowiedzialni 
politycznie. Premier i ministrowie są 
odpowiedzialni konstytucyjnie przed 
Najwyższym Trybunałem Królestwa. 
Władzę sądowniczą sprawują 
niezawisłe sądy: I i II instancji oraz Sąd 
Najwyższy. Autonomię mają Wyspy 
Owcze i Grenlandia, będące integralną 
częścią Królestwa Danii.

Estonia

demokracja

republika; model 
parlamentarny

Zgodnie z konstytucją z 1992 Estonia 
jest republiką Na jej czele stoi 
prezydent, wybierany na 5-letnią 
kadencję (z prawem do 1 kolejnej 
reelekcji) przez parlament lub — gdy 
żaden z kandydatów w 3 głosowaniach 
nie uzyska 2/3 głosów — przez 
Zgromadzenie Wyborcze, które tworzą 

posłowie do parlamentu i 
przedstawiciele rad samorządu 
lokalnego. Władzy ustawodawcza 
należy do 1-izbowego parlamentu, 
Riigikogu, wyłaniany w wyborach 
powszechnych, bezpośrednich, 
równych i proporcjonalnych, w 
głosowaniu tajnym, na 4-letnią 
kadencję; liczy 101 posłów. Władzę 
wykonawczą piastuje rząd (Rada 
Ministrów), który składa się z premiera 
i ministrów; prezydent mianuje 
premiera, jeżeli 2 kolejnych 
kandydatów nie uzyska akceptacji 
parlamentu lub nie zdoła stworzyć 
rządu, prawo zgłoszenia kandydata 
przejmuje parlament. Rząd jest 
politycznie odpowiedzialny przed 
parlamentem. Władzę sądowniczą 
sprawują niezawisłe sądy: terytorialne i 
Sąd Państwowy, który jest sądem 
kasacyjnym i pełni funkcję trybunału 
konstytucyjnego.

Finlandia

demokracja

republika; model 
parlamentarny z 
silną pozycją 
głowy państwa  

Finlandia, zgodnie z konstytucją z 1999 
(weszła w życie 2000), jest republiką, na
czele której stoi prezydent, wybierany 
na 6-letnią kadencję w wyborach 
powszechnych (z prawem jednokrotnej 
relekcji). Władza ustawodawcza należy 
do parlamentu, wykonawcza do 
prezydenta i rządu. Prezydent jest 
najwyższym dowódcą sił obrony; we 
współpracy z rządem kieruje polityką 
zagraniczną. Jednoizbowy parlament, 
Eduskunta, liczy 200 deputowanych 
wybieranych na 4-letnią kadencję w 
wyborach powszechnych, 
bezpośrednich, równych, w głosowaniu 
tajnym, wg systemu proporcjonalnego. 
Rząd (Rada Państwa) składa się z 
premiera i ministrów; premier jest 
wybierany przez parlament. Zgodność 
działań urzędów i osób publicznych z 
prawem oraz realizację praw 

obywatelskich i praw człowieka 
nadzorują: kanclerz sprawiedliwości 
(działa przy rządzie, a jest powoływany 
przez prezydenta) i ombudsman. 
Kanclerz sprawiedliwości czuwa też nad
zgodnością z prawem aktów 
prezydenta i rządu oraz służy opinią 
prawną prezydentowi i rządowi. 
Wymiar sprawiedliwości należy do 
niezawisłych sądów; najwyższymi 
instancjami sądownictwa są: Sąd 
Najwyższy i Najwyższy Sąd 
Administracyjny. Szeroką autonomię 
mają Wyspy Alandzkie.

Francja

demokracja

republika; model 
parlamentarny z 
silną pozycją 
głowy państwa

 Wiemy wszystko 

Grecja

demokracja

republika; model 
parlamentarny    

prezydent Karolos Papoulias -Zgodnie z 
konstytucja z 1975 (modyfikowaną 
1986) Grecja jest republiką, na czele 
której stoi prezydent wybierany przez 
parlament na 5-letnią kadencję, z 
prawem do jednokrotnej reelekcji. 
Władza ustawodawcza należy do 1-
izbowego parlamentu (Wuli), który liczy
300 deputowanych, wybieranych w 
wyborach powszechnych na 4 lata. 
Władzę wykonawczą sprawuje rząd, z 
premierem powoływanym przez 
prezydenta. Władza sądowniczą należy 
do niezawisłych sądów: Sądu 
Najwyższego, sądów apelacyjnych (12) i
sądów niższej instancji.

Hiszpania

demokracja

dziedziczna 
monarchia 
konstytucyjna; 
model 
parlamentarny

król Alfonso Carlos Victor Juan Maria de
Borbon y Borbon-Hiszpania jest 
dziedziczną monarchią parlamentarną. 
Obowiązuje konstytucja z 1978. Głową 
państwa jest król, symbol jedności i 
trwałości państwa oraz jego 
najwyższym reprezentantem. Osoba 
króla jest nietykalna, nie ponosi 
jakiejkolwiek odpowiedzialności. Jego 

akty urzędowe wymagają 
kontrasygnaty. Król powołuje premiera,
członków rządu, jest naczelnym 
dowódcą sił zbrojnych, rozwiązuje 
parlament, sankcjonuje ustawy, 
korzysta z prawa łaski. Faktyczna 
pozycja obecnego króla w systemie 
politycznym wynika z jego wielkiego 
osobistego autorytetu, związanego z 
rolą, jaką odegrał w przechodzeniu do 
demokracji parlamentarnej w 
Hiszpanii.Władzę ustawodawczą 
sprawuje 2-izbowy parlament, Kortezy 
Generalne, złożony z Kongresu 
Deputowanych i Senatu, o kadencji 4-
letniej. Wybory do 350-osobowy 
Kongres są powszechne, bezpośrednie, 
równe i proporcjonalne, z głosowaniem
tajnym. Senat jest izbą reprezentacji 
terytorialnej; 208 senatorów pochodzi z
wyborów powszechnych, 
większościowych, wg zasady równej 
reprezentacji wszystkich prowincji, 
ponadto 50 senatorów jest 
wybieranych przez zgromadzenia 
ustawodawcze regionów 
autonomicznych. Władza wykonawcza 
należy do rządu. Premiera, o 
dominującej pozycji w rządzie, 
powołuje król za zgodą Kongresu 
Deputowanych. Rząd musi mieć 
zaufanie Kongresu. Dla zapobieżenia 
częstym i długotrwałym kryzysom 
rządowym konstytucja przyjęła, tak jak 
w Polsce, procedurę tzw. 
konstruktywnego wotum 
nieufności.Wymiar sprawiedliwości 
należy do niezawisłych sądów. 
Najwyższą instancją sądownictwa jest 
Trybunał Najwyższy. Organem 
kierowniczym sądownictwa jest 
powoływana przez króla 21-osobowa 
Rada Główna Władzy Sądowej, pod 
przewodnictwem prezesa Trybunału 
Najwyższego. Zgodności prawa z 

konstytucją strzeże Trybunał 
Konstytucyjny. Nad poszanowaniem 
praw obywatelskich czuwa wysoki 
komisarz parlamentu, obrońca ludu 
(ombudsman).Hiszpania jest państwem
unitarnym, zdecentralizowanym. Dzieli 
się na 17 regionów autonomicznych, 
które obejmują jedną lub kilka 
prowincji. Każdy region ma własny 
statut (konstytucję), 1-izbowe 
zgromadzenie ustawodawcze 
(parlament), a także organy 
wykonawcze: przewodniczącego i rząd. 
Stosunki między regionalnymi rządami i
parlamentami są uregulowane wg 
zasad systemu parlamentarno-
gabinetowego. Niezależnie od 
autonomii regionalnej istnieje system 
samorządu terytorialnego (w gminach i 
prowincjach).

Holandia

demokracja

dziedziczna 
monarchia 
konstytucyjna; 
model 
parlamentarny

królowa Beatrix van Oranje Nassau

Holandia jest monarchią konstytucyjną,
ustanowioną na mocy konstytucji 1814,
Jej ustrój wyróżnia duża stabilność. 
Podstawy prawne ustroju określa 
konstytucja z 1987. Głową państwa jest
dziedziczny monarcha — symbol 
jedności i tradycji narodowej, mający 
też uprawnienia w zakresie władzy 
ustawodawczej i wykonawczej. Jego 
akty wymagają kontrasygnaty 
właściwych ministrów, którzy ponoszą 
za nie polityczna odpowiedzialność. 
Władza ustawodawcza należy do 2-
izbowych Stanów Generalnych: Izba 
Pierwsza (wyższa) liczy 75 
deputowanych, wybieranych przez 
Stany Prowincjonalne na 4 lata; Izba 
Druga (niższa) składa się ze 150 
deputowanych, wybieranych na 4 lata 
w wyborach powszechnych i 
proporcjonalnych; tradycyjnie 
najwięcej mandatów zdobywają 
chrześc. demokraci, socjaliści i 

liberałowie. Władzę wykonawczą 
sprawuje rząd, którego członków 
powołuje (i odwołuje) monarcha. Kraj 
dzieli się na 12 prowincji i 823 gminy; w
prowincjach władzę przedstawicielską 
sprawują Stany Prowincjonalne, 
wybierane na 4 lata, władzę 
administracyjną — zarządy prowincji, 
wybierane przez Stany oraz komisarze 
mianowani przez monarchę; w gminach
władzę sprawują rady i zarządy, a także 
burmistrzowie mianowani przez 
monarchę. Wymiar sprawiedliwości 
należy do: Najwyższego Trybunału (jako
sądu najwyższego), sądów 
apelacyjnych, sądów okręgowych i 
sądów grodzkich.

Irlandia

demokracja

republika; model 
parlamentarny

Irlandia jest republiką. Obowiązują 
konstytucja z 1937 (z późniejszymi 
poprawkami), która proklamowała 
suwerenne państwo p.n. Éire 
[‘Irlandia’], oraz ustawa o Republice 
Irlandii (weszła w życie 1949). Głową 
państwa jest prezydent (Uachtarán), 
wybierany na 7 lat (z prawem do 1 
reelekcji) w głosowaniu powszechnym i 
bezpośrednim. Rzeczywiste 
uprawnienia prezydenta są 
ograniczone. Na wniosek izby niższej 
parlamentu powołuje on premiera, a z 
kolei na wniosek premiera rozwiązuje 
parlament. Ma prawo odesłać projekt 
ustawy do Sądu Najwyższego w celu 
stwierdzenia jej zgodności z 
konstytucją; nominalnie jest dowódcą 
sił zbrojnych. Może być postawiony w 
stan oskarżenia. Władza ustawodawcza 
należy do dwuizbowego parlamentu 
(Oireachtas), złożonego z izby niższej, tj.
izby deputowanych (Dáil Éireann) i 
Senatu (Seanad Éireann). Dáil Éireann 
liczy 166 posłów, wybieranych na okres 
nie dłuższy niż 5 lat w głosowaniu 
powszechnym i bezpośrednim, wg 

zmodyfikowanej formuły systemu 
proporcjonalnego; ma najwyższe 
uprawnienia ustawodawcze, 
budżetowe i kontrolne wobec rządu. 
Senat liczy 60 osób: 11 senatorów 
mianowanych przez premiera oraz 3 
wybieranych przez uniwersytety i 46 
przedstawicieli grup zawodowych, 
zorganizowanych w 5 kurii. Władzę 
wykonawczą sprawuje rząd, na którego 
czele stoi premier (Taoiseach), mający 
szerokie kompetencje; stosunki między 
parlamentem a rządem są uregulowane
wg zasad systemu parlamentarno-
gabinetowego; rząd jest 
odpowiedzialny politycznie przed izbą 
niższą parlamentu. Wymiar 
sprawiedliwości należy do niezawisłych 
sądów; system sądownictwa tworzą: 
sądy dystryktowe, obwodowe, Sąd 
Naczelny (High Court) oraz Sąd 
Najwyższy (Supreme Court) jako sąd 
apelacyjny ostatniej instancji; prawo 
umożliwia powoływanie specjalnych 
sądów karnych i Sądu Apelacji Karnej. 
Od 1984 w I. działa ombudsman, który 
jest powoływany przez prezydenta, a 
przedstawia sprawozdanie 
parlamentowi.

Islandia

demokracja

republika; model 
parlamentarny

Zgodnie z obowiązującą konstytucją z 
1944 (nowelizowana 1984 i 1991) 
Islandia jest republiką, z prezydentem 
jako głową państwa, wybierany w 
wyborach powszechnych i 
bezpośrednich na 4-letnią kadencję. 
Rzeczywiste kompetencje prezydenta 
są ograniczone. Głównym podmiotem 
władzy ustawodawczej jest 1-izbowy 
parlament, Althing, który liczy 63 
deputowanych wybieranych na 4-letnią
kadencję w wyborach powszechnych, 
wg systemu proporcjonalnego. Władzę 
wykonawczą sprawuje rząd; premiera i 
ministrów powołuje i odwołuje 

prezydent, ale rząd musi posiadać 
zaufanie parlamentu, przed którym 
ponosi odpowiedzialność polityczną.

Liechtenstein

demokracja

dziedziczna 
monarchia 
konstytucyjna; 
model 
parlamentarny z 
silną pozycją 
głowy państwa

książę Hans Adam II-Zgodnie z 
konstytucją z 1921 (ze zmianami 2003) 
Liechtenstein jest dziedziczną 
monarchią konstytucyjną. Władza 
ustawodawcza należy do 1-izbowego 
parlamentu (Landtag) o kadencji 4-
letniej: 25 posłów wybieranych w 
głosowaniu powszechnym. Władzę 
wykonawcza należy do księcia i 
powoływanego przezeń 5-osobowego 
rządu. Książę posiada duże 
uprawnienia; reprezentuje państwo na 
zewnątrz, mianuje wysokich 
urzędników (w tym także członków 
rządu), ma prawo sankcji (weta) w 
dziedzinie legislacyjnej i wydawania 
dekretów, a także (od 2003) prawo 
zdymisjonowania rządu (nawet 
mającego zaufanie parlamentu) i 
powołania tymczasowego gabinetu do 
czasu nowych wyborów. Na system 
sądownictwa składają się niezawisłe 
sądy kilku szczebli. Sąd Najwyższy pełni 
funkcje sądu odwoławczego dla 
wyroków sądów niższego szczebla do 
spraw cywilnych i kryminalnych. 
Administracyjnie Liechtenstein dzieli się
na 11 gmin o znacznej autonomii, m.in. 
w zakresie podatków

Litwa

demokracja

republika; model 
parlamentarny  

prezydent Valdas Adamkus- Zgodnie z 
konstytucja z 1992 Litwa jest republiką, 
na czele której stoi prezydent, 
wybierany na 5-letnią kadencję w 
wyborach powszechnych i 
bezpośrednich, z prawem jednokrotnej 
kolejnej reelekcji. Władzę 
ustawodawczą sprawuje 1-izbowy 
parlament, sejm (litew. Seimas), 
wyłaniany na kadencję 4-letnią w 
wyborach powszechnych, 
bezpośrednich i równych, w głosowaniu

tajnym; liczy 141 posłów: 71 
wybieranych w okręgach 1-
mandatowych wg formuły 
większościowej, a 70 — z list partyjnych
wg systemu proporcjonalnego. Władzę 
wykonawczą sprawuje rząd (Rada 
Ministrów), z premierem na czele; 
prezydent mianuje i odwołuje premiera
za zgodą sejmu, a ministrów — na 
wniosek premiera; program rządu musi 
uzyskać aprobatę sejmu; rząd jest 
politycznie odpowiedzialny przed 
sejmem. Wymiar sprawiedliwości 
należy do niezawisłych sądów; system 
sądownictwa tworzą: sądy terytorialne, 
sądy szczególne, Sąd Apelacyjny i Sąd 
Najwyższy. O zgodności aktów 
prezydenta i rządu z ustawami i 
konstytucją oraz o zgodności ustaw i 
aktów sejmu z konstytucją orzeka Sąd 
Konstytucyjny.

Luksemburg

demokracja

wielkie Księstwo; 
model 
parlamentarny  

wielki książę Henri-Wielkie Księstwo 
Luksemburga jest dziedziczną 
monarchią konstytucyjną, z 
obowiązującą konstytucją z 1868 
(wielokrotnie modyfikowaną). Głową 
państwa jest wielki książę; desygnuje 
on premiera. Rząd ponosi 
odpowiedzialność polityczna przed 1-
izbowym parlamentem — Izbą 
Deputowanych, która jest wybierana 
(60 członków o kadencji 5-letniej) w 
wyborach powszechnych i 
proporcjonalnych. Prawo inicjatywy 
ustawodawczej ma wielki książę 
(faktycznie rząd) i parlament. Pewne 
uprawnienia legislacyjne ma także 
pełniąca funkcję doradcy wielkiego 
księcia Rada Państwa, składająca się z 
21 członków desygnowanych 
dożywotnio przez monarchę. 
Konsultuje ona z gabinetem wszelkie 
projekty ustaw i ma prawo weta 
zawieszającego.

Łotwa

demokracja

republika; model 
parlamentarny

Łotwa jest republiką. Obowiązuje 
konstytucja z 1922, reaktywowana w 
części 1990, w pełni 1993, z wieloma 
zmianami. Głową państwa jest 
prezydent, wybierany przez sejm na 4-
letnią kadencję. Władza ustawodawcza 
należy do 1-izbowego parlamentu, 
sejmu (łot. Saeima), wyłanianego w 
wyborach powszechnych, 
bezpośrednich, równych i 
proporcjonalnych, w głosowaniu 
tajnym, na 4-letnią kadencję; liczy 100 
posłów. Władzę wykonawczą sprawuje 
rząd; prezydent wyznacza premiera, a 
ten — ministrów; premier i ministrowie
muszą mieć zaufanie Sejmu, przed 
którym ponoszą odpowiedzialność 
polityczną. Wymiar sprawiedliwości 
sprawują niezawisłe sądy terytorialne i 
Sąd Najwyższy; istnieje też Sąd 
Konstytucyjny. 

Macedonia

demokracja

republika; model 
parlamentarny

Zgodnie z konstytucja z 1991 
Macedonia jest republiką, na której 
czele stoi prezydent, wybierany w 
głosowaniu powszechnym na 5-letnią 
kadencję. Władza ustawodawcza należy
do 1-izbowego parlamentu 
(Zgromadzenia Republiki Macedonii) o 
4-letniej kadencji. W jego skład wchodzi
od 120 do 140 deputowanych z 
wyborów powszechnych. Władzę 
wykonawczą sprawuje rząd, kierowany 
przez premiera. Władzę sądowniczą 
pełnią niezawisłe i samodzielne sądy. 
Jednolitej wykładni ustaw dokonuje Sąd
Najwyższy Republiki Macedonii.

Malta

demokracja

republika; model 
parlamentarny

Zgodnie z konstytucją z 1974 Malta jest 
republiką. Należy do brytyjskiej 
Wspólnoty Narodów. Głową państwa 
jest prezydent, wybierany przez 
parlament na 5-letnią kadencję. Władza

ustawodawcza należy do Izby 
Reprezentantów (parlamentu) złożonej 
z 65 deputowanych, wybieranych w 
wyborach powszechnych na 5 lat. 
Władzę wykonawczą sprawuje rząd z 
premierem (mianowanym przez 
prezydenta), a sądowniczą niezawisłe 
sądy.

Mołdawia

ewolucja w 
kierunku 
demokracji

republika; model 
parlamentarny

Zgodnie z konstytucją z 1994 
(znowelizowana 2000) Mołdawia jest 
republiką, na jej czele stoi prezydent 
wybierany na 5-letnią kadencję przez 
parlament. Władza ustawodawcza 
należy do 1-izbowego Parlamentu 
(Parlamentul), którego 101 
deputowanych jest wybieranych w 
głosowaniu powszechnym na 4 lata. 
Władzę wykonawczą sprawuje rząd, 
którym kieruje premier powoływany 
przez parlament na wniosek 
prezydenta. Władza sądownicza należy 
do niezawisłych sądów.

Monako

demokracja

dziedziczna 
monarchia 
konstytucyjna; 
model 
parlamentarny z 
silną pozycją 
głowy państwa

książę Albert II -Monarchia 
konstytucyjna (konstytucja z 1962) — 
głową państwa jest dziedziczny książę 
(na mocy poprawki do konstytucji z 
2002 umożliwiono dziedziczenie tronu 
przez kobietę). Władza ustawodawcza 
należy do Rady Narodowej. (książę oraz
24 członków, wybieranych w 
głosowaniu powszechnym na 5-letnią 
kadencję), władza wykonawcza — do 
Rady Rządowej (z udziałem 
przedstawiciela Francji, ministra stanu 
zgłaszanego przez rząd Francji i 
mianowanego przez księcia); organ 
doradczy: Rada Koronna.

Niemcy

demokracja

republika 
związkowa; model
parlamentarny  

Wiemy wszystko  

Norwegia

demokracja

dziedziczna 
monarchia 
konstytucyjna; 

król Harald V-Zgodnie z konstytucją z 
1814 (wielokrotnie nowelizowaną) 
Norwegia jest dziedziczną monarchią 

model 
parlamentarny  

konstytucyjną Głową państwa jest król 
(królowa). Władza ustawodawcza 
należy do 1-izbowego parlamentu, 
Stortingu, wyłanianego w wyborach 
powszechnych, bezpośrednich i 
równych, wg systemu 
proporcjonalnego, w głosowaniu 
tajnym, na 4-letnią kadencję. Storting 
liczy 165 deputowanych i nie może być 
rozwiązany przed upływem kadencji. 
Na 1. sesji Storting dzieli się (na cały 
czas kadencji) na 2 części: Lagting (1/4 
składu Stortingu) i Odelsting (3/4); nie 
mają one charakteru izb 
parlamentarnych; obradują osobno w 
toku prac ustawodawczych, w innych 
kwestiach (także przy niezgodności 
stanowisk Lagtingu i Odelstingu wobec 
projektu ustawy) decyzje zapadają na 
posiedzeniach plenarnych Stortingu. 
Monarcha dysponuje prawem weta 
zawieszającego wobec ustaw 
przyjętych przez parlament (prawo to 
nie obejmuje uchwał budżetowych). 
Storting powołuje ombudsmana ds. 
kontroli administracji. Władzę 
wykonawczą konstytucja powierza 
królowi; faktycznie władzę tę sprawuje 
rząd (zw. Radą Państwa), składający się 
z premiera (z tytułem min. stanu) i 
ministrów (radców stanu), powoływany
i odwoływany przez króla, który może 
przewodniczyć obradom rządu. Wymiar
sprawiedliwości należy do niezawisłych 
sądów: I i II instancji oraz Sądu 
Najwyższego, który pełni też funkcję 
trybunału konstytucyjnego.

Polska

demokracja

republika; model 
parlamentarny  

prezydent Lech Kaczyński :P

Portugalia

demokracja

republika; model 
parlamentarny  

prezydent Anibal Cavaco Silva-Zgodnie 
z konstytucją z 1976 (wielokrotnie 
nowelizowana) Portugalia jest 
republiką. Na czele państwa stoi 
prezydent, wybierany na 5-letnią 

kadencję w wyborach powszechnych i 
bezpośrednich (nie może kandydować 
na 3. kadencję z rzędu). Ma on realne 
kompetencje jako strażnik systemu 
ustrojowego państwa. Władzę 
ustawodawczą sprawuje 1-izbowy 
parlament, Zgromadzenie Republiki 
(230 członków), wyłaniany w wyborach 
powszechnych, bezpośrednich i 
równych, wg systemu 
proporcjonalnego, w głosowaniu 
tajnym, na 4-letnią kadencję. Do jego 
kompetencji należy przede wszystkim 
uchwalanie ustaw, statutów regionów i 
budżetu Portugalii oraz kontrola 
działalności rządu i administracji. 
Władza wykonawcza należy do rządu. 
Prezydent — uwzględniając wynik 
wyborów do parlamentu — powołuje 
premiera, a na jego wniosek — 
ministrów. Wymiar sprawiedliwości 
sprawują niezawisłe sądy (m.in.: 
Najwyższy Trybunał Sprawiedliwości, 
Najwyższy Trybunał Administracyjny, 
Trybunał Konstytucyjny). Azory i 
Madera są regionami autonomicznymi; 
każdy z nich ma własny statut i organa 
władzy (zgromadzenie ustawodawcze i 
rząd o kompetencjach wewnętrznych). 
Reprezentantem państwa w regionie 
jest minister republiki, powoływany 
przez prezydenta.

Rosja

demokracja

republika 
związkowa; model
prezydencki

prezydent Władimir Putin

Rumunia

demokracja

republika; model 
parlamentarny z 
silną pozycją 
głowy państwa

Zgodnie z konstytucją z 1991 
(zmodyfikowana 2003) Rumunia jest 
republiką. Głową państwa jest 
prezydent, wybierany na 5 lat w 
głosowaniu powszechnym (z prawem 
jednej reelekcji). Do jego kompetencji 
należy m.in. desygnowanie premiera i 
powoływanie rządu, który ma wotum 
zaufania parlamentu. Władza 

ustawodawcza należy do 2-izbowego 
parlamentu (Izba Deputowanych i 
Senat), wybieranego na 4-letnią 
kadencję, w głosowaniu powszechnym, 
równym, bezpośrednim i wolnym, w 
trybie tajnym. Każdorazowo liczbę 
deputowanych i senatorów określa 
ordynacja wyborcza. Władza 
wykonawcza należy do rządu z 
premierem na czele. Wymiar 
sprawiedliwości jest sprawowany przez 
Sąd Najwyższy i sądy niższych instancji; 
sędziowie, mianowani dożywotnio 
przez prezydenta, są niezawiśli.

San Marino

demokracja

republika  

Ustawą zasadniczą jest statut z 1600 z 
późniejszymi zmianami (ostatnia 
nowelizacja 1906). Władza 
ustawodawcza należy do Wielkiej Rady 
Generalnej (60 członków, 5-letnia 
kadencja), wybieranej w wyborach 
powszechnych. Funkcję głowy państwa 
i szefów rządu (Kongresu Państwa) 
pełni 2 kapitanów-regentów (capitani 
reggenti) wybieranych z grona Rady na 
6 miesięcy.

Serbia

demokracja

republika

prezydent Boris Taić-. Zgodnie z 
konstytucją z 1992 Serbia jest 
republiką, z prezydentem wybieranym 
na 5-letnią kadencję w głosowaniu 
powszechnym (z prawem do jednej 
reelekcji), jako głową państwa. Władza 
ustawodawcza należy do Zgromadzenia
Narodowego (Skupsztiny), liczącej 250 
członków, wybieranych na 4-lenią 
kadencję. Władzę ustawodawczą 
sprawuje rząd, z premierem na czele, 
powoływany przez parlament, a władzę
sądowniczą — niezawisłe sądy.

Słowacja

demokracja

republika; model 
parlamentarny

prezydent Ivan Gaszparovicz-. Zgodnie z
konstytucją z 1992 (kilkakrotnie 
nowelizowana) Słowacja jest republiką. 
Jako głową państwa na jej czele stoi 
prezydent, wybierany w wyborach 

powszechnych i bezpośrednich na 5-
letnią kadencję (z prawem jednej 
reelekcji). Prezydent m.in. podpisuje 
ustawy parlamentu, może 
przewodniczyć posiedzeniom rządu, a 
także jest naczelnym dowódcą sił 
zbrojnych. Władza ustawodawcza 
należy do 1-izbowego parlamentu 
(Rada Narodowa Republiki Słowackiej), 
złożonego ze 150 deputowanych, 
wybieranego w wyborach 
powszechnych, proporcjonalnych i 
bezpośrednich na 4 lata. Władzę 
wykonawczą sprawuje rząd, z 
premierem na czele, powoływany przez
prezydenta. Władzę sądowniczą pełnią:
Sąd Konstytucyjny, Sąd Najwyższy oraz 
sądy niższych instancji; sędziowie są 
niezawiśli.

Słowenia

demokracja

republika; model 
parlamentarny

prezydent Janez Drnovsek-Zgodnie z 
konstytucją z 1991 Słowenia jest 
republiką głową państwa jest 
prezydent, wybierany w wyborach 
powszechnych na 5-letnią kadencję, z 
prawem jednej reelekcji. Parlament 
składa się z 2 izb: Zgromadzenia 
Państwowego (90 posłów, wybieranych
w wyborach powszechnych na 4-letnią 
kadencję; gł. funkcją tej izby jest 
ustawodawstwo) i Rady Państwa (40 
osób, wybieranych w wyborach 
pośrednich na 5 lat; reprezentuje 
interesy grup zawodowych i 
społeczności lokalnych; do jej 
uprawnień należy m.in. przedstawianie 
opinii w poszczególnych sprawach 
Zgromadzeniu Państwowemu). 
Centralnym organem władzy 
wykonawczej jest rząd. Zgromadzenie 
Państwowe wybiera premiera (może to 
być kandydat przedstawiony przez 
prezydenta) i powołuje ministrów (na 
wniosek premiera). Władzę sądowniczą
sprawują niezawisłe sądy. Najwyższym 

organem sądowym w Słowenii jest Sąd 
Najwyższy.

Szwajcaria

demokracja

republika 
związkowa; 
model  
konsensularny  

prezydent (rozumiany jako 
przewodniczący Rady Państwa) Moritz 
Leuenberger

Szwecja

demokracja

dziedziczna 
monarchia 
konstytucyjna; 
model 
parlamentarny  

król Karol XVI Gustaw-Szwecja jest 
dziedziczną monarchią konstytucyjną. 
Konstytucję państwa tworzą 4 akty 
prawne, w tym najważniejsza Forma 
rządu (Regeringsformen) z 1974 (z 
późniejszymi zmianami). Oprócz niej 
rangę praw fundamentalnych mają też: 
Ustawa o sukcesji z 1810 
(znowelizowana 1979) oraz Ustawa o 
wolności druku z 1949 i Ustawa 
zasadnicza o wolności wypowiedzi z 
1991 (obie z późniejszymi zmianami). 
Głową państwa jest król (królowa), 
który pełni funkcje reprezentacyjne; 
winien on być wyznania ewangelicko-
augsburskiego. Obowiązuje 
parlamentarno-gabinetowy system 
rządów. Władzę ustawodawczą 
sprawuje 1-izbowy parlament, Riksdag, 
o kadencji 4-letniej, liczący 349 posłów, 
wyłanianych w wyborach 
powszechnych, bezpośrednich, 
równych, w głosowaniu tajnym, wg 
systemu proporcjonalnego. Czynne i 
bierne prawo wyborcze przysługuje 
obywatelom od ukończenia 18. roku 
życia. Władzę wykonawczą sprawuje 
rząd z premierem na czele; wyjątkowo 
posiedzeniom rządu przewodniczy król.
Osobę kandydata na szefa rządu 
proponuje Riksdagowi przewodniczący 
izby. Rząd jest odpowiedzialny 
politycznie przed parlamentem. W 
ramach funkcji kontrolnych Riksdag 
wybiera m.in. 4 ombudsmanów 
parlamentarnych do kontroli 
przestrzegania prawa przez 
administrację i sądy oraz rewizorów — 

do kontroli działalności państwa (zwł. w
zakresie spraw finansowych). Wymiar 
sprawiedliwości należy do niezawisłych 
sądów; najwyższymi instancjami 
sądownictwa są: Sąd Najwyższy i 
Najwyższy Sąd Administracyjny.

Ukraina

demokracja

republika; model 
parlamentarny z 
silną pozycją 
głowy państwa

prezydent Wiktor Juszczenko-Zgodnie z 
konstytucją z 1996 (zmodyfikowana 
2004) Ukraina jest republiką. Na czele 
państwa stoi prezydent, wybierany w 
głosowaniu powszechnym na kadencję 
5-letnią. Najwyższy organ władzy 
ustawodawczej stanowi 1-izbowy 
parlament — Rada Najwyższa 
(Werchowna Rada), w skład której 
wchodzi 450 deputowanych, 
wybieranych w wyborach 
powszechnych na 4 lata. Organem 
władzy wykonawczej jest rząd (Gabinet 
Ministrów), na którego czele stoi 
premier, powoływany przez prezydenta
po uzgodnieniu z Radą Najwyższą. 
Władzę sądowniczą sprawują 
niezawisłe sądy.

Watykan

teokracja

państwo kościelne papież Benedykt XVI -Watykan jest 

monarchią teokratyczną. Papieża, 
sprawującego najwyższą władzę 
ustawodawczą, wykonawczą i 
sądowniczą, wybiera dożywotnio, na 
konklawe, Kolegium Kardynałów (z 
reguły spośród swojego grona). 
Kardynałów mianuje papież. Zgodnie z 
konstytucją apostolską Pastor Bonus 
(1988) w kierowaniu Kościołem 
wspomaga papieża Kuria Rzymska, 
która — wraz z osobą samego papieża i 
wszystkimi swymi urzędami — stanowi 
rząd Watykanu i zarazem centralną 
władzę Kościoła katolickiego, zwaną 
Stolicą Apostolską. Funkcję premiera 
Watykanu pełni sekretarz stanu, który 
kieruje pracami Sekretariatu Stanu. 
Sekretariat składa się z 2 sekcji: 
Pierwsza Sekcja (spraw ogólnych) służy 

papieżowi pomocą w codziennych 
obowiązkach; Druga Sekcja (stosunków 
z państwami) zajmuje się cywilnymi 
stosunkami zagranicznymi Watykanu 
(funkcja jej sekretarza odpowiada 
stanowisku ministra spraw 
zagranicznych).

Węgry

demokracja

republika; model 
parlamentarny

Obowiązuje konstytucja z 1949, 
zmieniona 1989. Głową republiki jest 
prezydent, wybierany na 5 lat (z 
prawem jednej reelekcji) przez 
Zgromadzenie Narodowe. Jest 
naczelnym dowódcą sił zbrojnych, 
przysługuje mu prawo inicjatywy 
ustawodawczej oraz weta 
ustawodawczego. Władzę 
ustawodawczą pełni 1-izbowe 
Zgromadzenie Nar. (386 posłów), 
wybierane na 4 lata w wyborach 
powszechnych wg ordynacji mieszanej 
(proporcjonalno-większościowej). 
Władza wykonawcza należy do rządu z 
premierem (jego kandydaturę 
przedstawia Zgromadzeniu 
Narodowemu prezydent) na czele. 
Wymiar sprawiedliwości sprawują 
niezawisłe: Sąd Najwyższy, Sąd 
Stołeczny, sądy wojewódzkie i 
miejscowe

Wielka 
Brytania

demokracja

dziedziczna 
monarchia 
konstytucyjna; 
model 
parlamentarny  

Wiemy wszystko 

Włochy

demokracja

republika; model 
parlamentarny  

prezydent Giorgio Napolitano