Zwolnienie od kosztów

Pomimo znowelizowania ustawy o kosztach sądowych w marcu 
2006 roku dla wielu osób koszty sądowe są nadal poważnym 
problemem w dochodzeniu swoich praw przed sądem. Koszty 
opłat sądowych to jednak nie jedyna przeszkoda dla osób 
ubogich. Skomplikowany stan prawny wymaga w wielu 
przypadkach korzystania z pomocy prawnika – których pomoc 
również kosztuje nie mało. Jak więc dochodzić przed sądem 
swoich praw kiedy portfel pusty? Trzeba ubiegać się o 
zwolnienie od kosztów sądowych.

Zwolnienie ustawowe lub na wniosek

Wyróżniamy dwa rodzaje zwolnień od kosztów sądowych: 
-

 ustawowe, gdy z mocy przepisu nie pobiera się opłat, (np: ustalenie 

ojcostwa, alimenty, o uznanie postanowień umownych za niedozwolone). 
Ponadto ze zwolnienia ustawowego korzysta strona, na rzecz której z 
powództwem wystąpił prokurator. 
- 

na wniosek: gdy osoba nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych 

bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Wniosek o 
przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych należy zgłosić na piśmie lub 
ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa się toczy. Możliwe jest 
również wystąpienie o zwolnienie od kosztów w danej sprawie jeszcze 
przed wniesienie pozwu do sądu. 
We wniosku należy opisać krótko sytuację finansową osoby ubiegającej 
się o zwolnienie. 
Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych NIEZBĘDNE jest 
dołączenie oświadczenia o stanie rodzinnym. Druk tego oświadczenia 
można bezpłatnie otrzymać w każdym sądzie lub samemu wydrukować 
go ze stron Ministerstwa Sprawiedliwości. Oświadczenie to obejmuje 
szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach 
utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów.

Kto może liczyć na zwolnienie od kosztów?

Sąd przyzna zwolnienie od kosztów osobie, która wykazała, że nie ma 
dostatecznych środków na ich uiszczenie niezbędnych opłat. Możliwe jest 
również, że sąd jedynie częściowo przychyli się do wniosku. W takim 
wypadku, w zależności od postanowienia sądu – zwolnienie może 
obejmować jedynie zwolnienie z obowiązku opłacenia wpisu sądowego, 

1

poniesienia konkretnej opłaty lub zwolnienia jedynie ponad wskazaną 
kwotę. W razie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych 
strona nie może ponownie domagać się zwolnienia opierając się na tych 
samych okolicznościach faktycznych. Sąd może również cofnąć 
zwolnienie od kosztów jeśli okaże się, że strona uzyskała zwolnienie na 
podstawie świadomego podania nieprawdziwych okoliczności lub jeśli 
okoliczności te w toku procesu ulegną zmianie. W przypadku podania 
nieprawdziwych okoliczności sąd ponadto może ukarać taką osobę 
grzywną i obciążyć dotychczasowymi kosztami. 

Pełnomocnik z urzędu

 

Ustanowienie adwokata ( lub radcy prawnego) może nastąpić tylko na 
rzecz strony zwolnionej od kosztów sądowych w całości lub w części. Nie 
ma znaczenia podstawa zwolnienia (ustawa czy orzeczenie sądu) ani 
zakres zwolnienia częściowego. Przepisy kodeksu postępowania 
cywilnego nie przewidują natomiast możliwości ustanowienia adwokata 
(radcy prawnego) tylko na tej podstawie, że strony nie stać na 
zapłacenie wynagrodzenia adwokackiego. Konieczną przesłankę 
ustanowienia adwokata (radcy prawnego) dla strony zwolnionej od 
kosztów przez sąd stanowi potrzeba jego udziału w sprawie. Udział 
adwokata (radcy prawnego) w sprawie będzie potrzebny zazwyczaj 
wtedy, gdy strona wnosząca o jego ustanowienie jest nieporadna, ma 
trudności z samodzielnym podejmowaniem czynności procesowych albo 
gdy sprawa jest skomplikowana pod względem faktycznym lub prawnym. 
Sąd może ustanowić adwokata (radcę prawnego) dla strony zwolnionej 
od kosztów sądowych na jej wniosek, nie może natomiast uczynić tego z 
urzędu. Ustanowienie adwokata (radcy prawnego) dla strony zwolnionej 
od kosztów może nastąpić jeszcze przed wytoczeniem sprawy albo 
dopiero przed sądem odwoławczym.

2