Wpływ leków i żywności  
na wyniki badań laboratoryjnych 

Magdalena Hurkacz 

Katedra i Zakład  
Farmakologii Klinicznej 
UMed we Wrocławiu 

Wpływ leków na wyniki badań laboratoryjnych 
jest szczególnym rodzajem interakcji leków 

Można  go podzielić na: 

 



Dający się przewidzieć 
                 (Insulina > poziom glukozy) 
 



Nie dający się przewidzieć 
             (Reakcja alergiczna > morfologia) 
 
 

Podział wg mechanizmu zmiany wyników badań 
laboratoryjnych przez leki: 
 

 



Wynikające z farmakologicznych  
właściwości leków 
                                    (Wpływ poprzez działanie  
                                          farmakologiczne leków) 



Wynikające z fizykochemicznych  
właściwości leków  
                            (Wpływ na metodę oznaczania)  

Mechanizm wynikający z farmakologicznych 
właściwości leków 

można z kolei podzielić na: 

 



Bezpośredni 
 



Pośredni  
 

Morfologia 
 

Zmiany wynikające z uszkodzenia układu 

krwiotwórczego 

Dające się przewidzieć,

  

zależne od dawki 
 
/cytostatyki, leki immunosupresyjne/  

Morfologia 
 

Zmiany wynikające z uszkodzenia układu 

krwiotwórczego 

Trudne do przewidzenia  

niezależne od dawki 
 
/nadwrażliwość, defekty metab./  

Morfologia 
 

Zmiany najczęściej wynikają z uszkodzenia 

układu krwiotwórczego 

 
Można je podzielić na: 



Dające się przewidzieć,  



Trudne do przewidzenia 

Glukoza we krwi  

Acetazolamid,  

kortykosteroidy,  

furosemid,  

izoniazyd,  

estrogeny, doustne środki antykoncepcyjne, 

fenytoina,  

tiazydy 

Glukoza we krwi  

insulina i doustne leki przeciwcukrzycowe,  

steroidy anaboliczne,  

erytromycyna,  

oksytetracyklina  

paracetamol,  

propranolol  

Stężenie sodu – zwiększają:   

- 

Przez zatrzymanie sodu i wody:  

steroidy anaboliczne, androgeny, 

kortykosteroidy,  

diazoksyd, guanetydyna, metyldopa, 
estrogeny, doustne środki antykoncepcyjne,  
fenylbutazon, oksyfenbutazon  

Stężenie sodu – zwiększają:   

Przez wplyw na kanaliki nerkowe: 

 

klonidyna,  

metoksyfluran,  

tetracyklina  

Stężenie sodu – zmniejszają:   

-

Przez działanie moczopędne:  

kwas etakrynowy,  

furosemid,  

tiazydy,  

triamtaren,  

spironolakton,  

mannitol, 

Stężenie sodu – zmniejszają:   

-

Przez zatrzymanie wody:  

pochodne sulfonylomocznika, 

wazopresyna 

Stężenie sodu – zwiększają:   

-

Przez mieszany mechanizm działania:  

 

chlorek amonu, 

chlortalidon,  

dichlorfenamid

  

Stężenie wapnia – zwiększają:   

- 

Przez wpływ na wchłanianie z przewodu 

pokarmowego:  

witamina D, 

sole wapnia, laktoza

  

Stężenie wapnia – zwiększają:   

- 

Przez wpływ na resorpcję z kości:  

witamina D, 

hormony tarczycy  

- 

Przez wpływ na resorpcję zwrotną w nerkach:  

witamina D, 

hormon przytarczyc 

diuretyki sodowe  

 

Stężenie wapnia – zmniejszają:   

-

Przez wpływ na wchłanianie z przewodu 
pokarmowego:  

leki przeczyszczające,  
sole magnezu, zwiazki alkalizujące, 

Stężenie wapnia – zmniejszają:   

- 

Przez wpływ na resorpcję z kości:  

kortykosteroidy, 

kalcytonina

  

- 

Przez wpływ na resorpcję zwrotną w nerkach:  

kortykosteroidy, 

acetazolamid 

 

Stężenie wapnia – zmniejszają:   

- 

Przez antagonizm hormonalny:  

kortykosteroidy, 

leki przeciwdrgawkowe

  

- 

Przez wpływ na syntezę albumin:  

doustne środki antykoncepcyjne, 
estradiol 

 

Żelazo w surowicy 
 

Zwiększona

 zawartość żelaza w surowicy może 

być następstwem polekowej niedokrwistości 
hemolitycznej spowodowanej stosowaniem 

metyldopy, penicylin, fenacetyny

. 

 

Żelazo w surowicy 
 

Zmniejszona

 zawartość żelaza w surowicy może 

być następstwem upośledzenia jego 
wchłaniania przez stosowanie neomycyny bądź 

cholestyraminy  

Podsumowanie 

Wobec stale rosnącej liczby leków oraz zwiększającej 

się liczby metod i badań laboratoryjnych liczba 
krzyżowych możliwości wpływu leków na wyniki 
badań laboratoryjnych jest ogromna, a problem 
tego rodzaju interakcji pozostaje otwarty i pełne 
jego objęcie jest niemożliwe bez komputerowej 
bazy danych.  

Oznaczanie glukozy w surowicy  
i krwi pełnej 



metoda enzymatyczna (oksydaza/peroksydaza) 

kwas askorbinowy (5-13%) 
lewodopa (zależne od dawki) 
metyldopa (3-8%) 
paracetamol (0,1-1,0 mmol/l) 

aspiryna (3-11%) 
diklofenak (5%) 
indometacyna (5%) 
ketoprofen (4%) 
izoniazyd (krew pełna) 
PAS 
metronidazol 

Oznaczanie glukozy w moczu 



metoda enzymatyczna oraz testy paskowe 

diazepam (Clinistix) 
lewodopa (peroksydaza) 
fenobarbital (Clinistix) 
fenytoina (Clinistix) 
tetracykliny  
glutation 

cefalosporyny (Clinitest) 
chloramfenikol (Clinitest) 
lewodopa (Clinitest) 
kwas nalidyksowy (Clinitest) 
kwas nikotynowy (Clinitest) 
penicylina 

dawniej metoda Benedicta 

kwas askorbinowy 

Ciała ketonowe w moczu 

lewodopa (Acetest, Ketostix) 

Oznaczanie cholesterolu  



metoda enzymatyczna oksydaza 
cholesterolowa/peroks.) 

kwas askorbinowy (20-35%) 

dawniej metoda Burchard’a 

aspiryna (7%) – nie obniża met. enzymat. 

Oznaczanie trójglicerydów 

hydroksymocznik 
metronidazol (nieznacznie) 

• metoda enzymatyczna 

Oznaczanie kinazy kreatyniny (CK)  

metoda kinetyczna 

aspiryna (6-8%) 
kwas askorbinowy  
ketoprofen (19%) 
PAS 

duże dawki kwasu askorbinowego 
fenobarbital (4%) 

Oznaczanie aminotransferazy 
alaninowej (AlAT)  

metoda kinetyczna 

aspiryna (13%) 
metronidazol 

erytromycyna 

Oznaczanie aminotransferazy asparaginowej (AspAT)  

metoda kinetyczna 

Oznaczanie dehydrogenazy 
mleczanowej (LDH)  

metoda kinetyczna 

aspiryna (6%) 
kwas askorbinowy (duże dawki) 

fenobarbital (4%) 

metoda kolorymetryczna 

ketoprofen (19%) 
PAS (na aparacie firmy Technicon) 

Oznaczanie fosfatazy alkalicznej 
(ALP)  

metoda kinetyczna 

aspiryna  
teofilina 

ibuprofen (4%) 

Oznaczanie kreatyniny  
w surowicy krwi  

metoda kinetyczna 

kwas askorbinowy 
ibuprofen 

cefalosporyny-ceforanid (60%) 
                         cefoksytyna (60%) 
                         ceftyzoksym (15%) 
                         cefalotyna (26%) 
                         cefamandol 
                         cefazolina 
Co-trimoksazol (10%) 
metyldopa 

Oznaczanie kreatyniny  
w moczu  

metoda kinetyczna 

cefalosporyny-cefalotyna (53%) 

Oznaczanie kwasu moczowego  
w surowicy krwi  

metoda enzymatyczna (urykaza/peroksydaza) 

kwas askorbinowy 
heparyna (8%) 
merkaptopuryna (18%) 
metyldopa  

metoda z kwasem fosforowolframowym 

diklofenak (7%) 

paracetamol (17-36%) 
fenacetyna (20%) 

Oznaczanie białka całkowitego  
w surowicy krwi  

metoda biuretowa 

aspiryna (7%) 

metoda Extona 

cefalotyna 
cefalorydyna 
leowdopa 
penicylina G 

Oznaczanie białka całkowitego w moczu 

Oznaczanie albumin  
w surowicy krwi  

metoda kolorymetryczna (zieleń bromokrezolowa) 

ampicylina 

karbenicylina 
klofibrat 
fenylbutazon 

Oznaczanie bilirubiny  
w surowicy krwi  

metoda Jendrassika-Grofa 

ketoprofen (12%) 
propranolol 

kwas askorbinowy (38%) 

dawniej 

kofeina 
teofilina 

Metody stosowane w serologii  

bezpośredni odczyn Coombsa 

amfoterycyna B 
todralazyna (Binazin) 
butapirazol 
cefalotyna (50%) 
ampicylina 
chinidyna, chinina 
tolbutamid 

dowodzi obecności przeciwciał antyerytrocytarnych 

Odczyn Biernackiego  

azlocylina 

Oznaczanie urobilinogenu  

sulfonamidy – zielonożółte zabarwienie 
fenactil (chlorpromazyna) – różowe 

Oznaczanie innych parametrów  
w moczu (testy paskowe)  

kapropril 

krew 

azotyny 

kwas askorbinowy (duże dawki) 

leukocyty 

tetracykliny 

cefalotyna 

nitrofurantoina 

Barwa moczu  

amitryptylina 
dikumarol 
fenactil 
fenoloftaleina 
furazolidon 
lewodopa 
metindol 
metronidazol 

PAS 
rirampicyna  
błękit metylenowy 
metindol 
sulfasalazyna 
nitrofurantoina 
witamina B

6