background image

 

 
 
 
 
 
 
 

T:  

POMIARY GRUBOŚCI WARSTW I ŚCIANEK

 

 
       

Podział metod pomiarów spotykanych przy mierzeniu długości i kątów może być 

dokonywany ze względu na: 
a)sposób postępowania przy pomiarze: 
   -bezpośrednie; 
   -pośrednie; 
   -uwikłane; 
b)otrzymywany efekt mierzenia: 
  -bezwzględne; 
  -porównawcze; 
c)sposób przejmowania impulsów informujących: 
  -stykowe; 
  -bezstykowe. 
      
  

Pomiar  bezpośredni  jest wtedy gdy , wartość liczbowa mierzonego wymiaru jest 

równa wynikowi pomiaru i  otrzymywana  jest bezpośrednio w wyniku dokonania czynności 
pomiarowych. Przykładem może być pomiar średnicy wałka suwmiarką lub kąta 
kątomierzem. Istotę pomiaru bezpośredniego można przedstawić za pomocą wzoru:  y

=

x  

gdzie: 
y-poszukiwana wielkość; 
x-wartość zmierzona. 
      
  

Pomiar pośredni  jest wtedy , gdy poszukiwaną wielkość otrzymuje się w sposób 

pośredni przez wykonanie odpowiednich czynności pomiarowych , mających na celu 
zmierzenie wielkości pomocniczych oraz przeprowadzenie odpowiednich przeliczeń . 
Przykładami pomiarów pośrednich mogą być : pomiar  średnicy podziałowej  gwintu metodą 
trójwałeczkową  , płytek wzorcowych i czujnika . Istotę pomiaru pośredniego można 
przedstawić za pomocą wzoru : 
y

=

f (x1,x2,x3,...xn)          gdzie: 

y-poszukwana wielkość , zależna od  x1,x2,x3,...xn, które mogą być zmierzone przez pomiar 
bezpoośredni. 

 
 Pomiar  złożony   polega na tym , że mierzy się szereg wielkości  

x1

,x2

,...xn

,x1

′′

,x2

′′

,...xn

′′

,x1^n,x2^n,...x3^n które są związane z wynikami pomiarów 

y1,y2,...yn  za pomocą układu równań:                                                                                                                                                            
f1( y1,y2,...yn,x1

,x2

,...xn

)

=

0                                                                                                                                      

f2(y1,y2,...yn,x1

′′

,x2

′′

,...xn

′′

)

=

0                                                                                                                            

....................................................                                                                                                                                
fn(y1,y2,...yn,x1^n,x2^n,...xn^n)

=

0  

background image

      Układ równań służy do obliczenia wyników pomiarów  y1,y2,...yn. Należy podkreślić że 
przy ustalaniu wartości wymiarów liniowych i kątowych , pomiary złożone nie mają na ogół 
zastosowania .                              

 
Pomiar  bezwzględny  polega na tym ,że efektem mierzenia jest otrzymanie całkowitej 

wartości mierzonego wymiaru jako wskazania narzędzia pomiarowego . Przykładem pomiaru 
bezwzględnego może być pomiar średnicy  wałka mikrometrem lub pomiar na 
długościomierzu Abbego . 
      Istotę pomiaru bezwzględnego można wyrazić wzorem  :                                                                                          
y

=

x

=

w                         gdzie:                                                                                                                                           

w-wskazanie narzędzia pomiarowego . 
       

 
Pomiar  względny  polega na tym , że efektem mierzenia jest otrzymanie całkowitej 

wartości mierzonej wielkości  różnej od wartości wskazania , co wyrazić można wzorem  :                                                                     

=

x

      Przykładem takiego pomiaru może być mierzenie długości płytki na mikroskopie 
warsztatowym . 
       

Pomiar porównawczy  polega na tym , że efektem mierzenia jest otrzymanie jako 

wskazania narzędzia pomiarowego tylko odchyłki od wymiaru nastawczego . Przy pomiarach 
porównawczych konieczne jest stosowanie wzorców odtwarzających wymiary nastawcze tj. 
wymiary wg których nastawia się przyrząd na wskazanie zerowe . przykładem pomiaru 
porównawczego jest pomiar średnicy wałka na optimetrze lub średnicy otworu za pomocą 
ś

rednicówki czujnikowej .                    

      Wynik pomiaru może być przedstawiony za pomocą wzoru :                                                                             
y

=

±

 x                       gdzie :                                                                                                                                        

x-wartość wymiaru nastawczego , według którego nastawia się przyrząd na wskazanie zerowe  

       

Pomiar stykowy    polega na tym , że podczas mierzenia następuje stykanie się 

elementów roboczych narzędzia lub przyrządu  ( elementami roboczymi są najczęściej 
powierzchnie pomiarowe ) z powierzchniami mierzonego przedmiotu w miejscu mierzenia . 
Przykładami pomiarów stykowych są pomiary wykonywane za pomącą suwmiarek , 
mikrometrów , optimetrów , kątomierzy itp. 
      Przy pomiarach stykowych pomiędzy elementami roboczymi narzędzia pomiarowego 
może występować styk : powierzchniowy ,liniowy lub punktowy . 
       

Pomiar  bezstykowy  polega na tym , że dokonuje się go stykania elementów 

roboczych przyrządu z  powierzchniami przedmiotu w miejscu mierzenia . Pomiary 
bezstykowe mogą być dokonywane przez wykorzystanie np. metody: optycznej , 
pneumatycznej , interferencyjnej , indukcyjnej i izotopowej .   
  
 
 
Literatura : 
-Praca zbiorowa  „ Poradnik  Metrologa  Warsztatowego 

     WNT  Warszawa  1973  r.